Exército bizantino

O exército do Imperio Bizantino ou Imperio Romano de Oriente comeza como unha versión do exército romano, mantendo uns niveis similares de disciplina, valor e organización, e foi evolucionando cara a un exército medieval baseado en cabalería. Durante gran parte da historia do Imperio foi a forza militar máis poderosa e efectiva de Europa.

Byzantyne attack Preslav
Bizantinos atacando Preslav.

Historia

Transformacións do exército romano

Do mesmo xeito que o Imperio Bizantino foi unha continuación do Imperio Romano, o exército bizantino evolucionou a partir do exército romano. Este estaba composto dunhas trinta lexións acuarteladas nas fronteiras do Imperio (Ver: Lista de lexións romanas), e baseábase na forza da infantería.

Entre os séculos III e VII, entre os gobernos de Diocleciano e de Heraclio, ten lugar unha profunda reestruturación do exército romano. Os cambios máis destacados son os seguintes:

Desenvolvemento da cabalería. A forza das lexións romanas residía na infantería, e apenas se concedía importancia á cabalería, formada por pequenos corpos (auxíliaos) recrutados entre os aliados de Roma. No século IV as cousas empezan a cambiar. Tralo seu uso ocasional por parte dos persas, os catafractos foron adoptados (xa na etapa baixoimperial) como tropas de elite polo Imperio Romano, sendo antecesores da cabalería pesada medieval.

Nas guerras que o Imperio libra contra Persia ao longo do mencionado século, narradas na obra de Amiano Marcelino, ponse de manifesto a gran importancia da cabalería. A batalla de Adrianópolis foi o último encontro armado en que interviñeron as lexións convencionais. Dous séculos despois, no relato que fai Procopio das guerras de Xustiniano, as tropas romanas son exclusivamente de cabalería.

Este desenvolvemento da cabalería parece estar relacionado pola invención e desenvolvemento da sela e o estribo, así como pola aparición, na chaira irania, dunha nova raza de cabalos capaces de transportar ao home con armadura completa.

  • Limitanei e comitatenses
    • Os limitanei eran as unidades que defendían as fortificacións fronteirizas (lat. limes)
    • Os comitatenses mantíñanse tralas fronteiras, e podían desprazarse rapidamente en caso de necesidade, tanto para a defensa como o ataque, e eran con frecuencia utilizados contra os usurpadores. Estas tropas estaban mellor pagadas que os limitanei

Un terzo de cada unidade estaba constituída por soldados de cabalería. Aproximadamente a metade era cabalería pesada, denominada de distintas formas: scutarii, promoti e stablesiani, por exemplo.

A organización do exército: os themata

Os themata ou temas (en grego: θημα, -τα) foron establecidos no século VII (discútese sobre se o seu creador foi Heraclio ou Constante II) sobre o modelo dos exarcados de Rávena e Cartago. Eran ao tempo distritos militares e circunscricións administrativas, baixo o mando dun estratego (στρατηγος). O nome thémata significa, segundo Treadgold, "emprazamentos".

Ostrogorsky, na súa Historia do estado bizantino, atribúe a Heraclio a creación dos primeiros temas en Asia Menor. Outros autores, con todo, como Pertusi, Baynes, Lemerle, Ahrweiler, Mango e Kaegi, opinan que foi un proceso paulatino ao longo do século VII.

Os cinco primeiros temas estaban en Asia Menor, e a súa misión principal era conter a invasión árabe, que desposuíra ao Imperio das provincias de Siria e de Exipto. Eran os seguintes:

  • Thema Armeniakon (Tema dos Armeníacos): comprendía o leste de Anatolia, desde a Capadocia ata o Mar Negro e o Éufrates. O seu núcleo orixinal era o exército de Armenia establecido por Xustiniano. A súa existencia está documentada polo menos desde o ano 668.
  • Thema Anatolikon (Tema dos Anatólicos): no centro e sur de Asia Menor. Formado en torno ao Exército de Oriente.
  • Thema Opsikion: comprendía Bitinia e Paflagonia, e defendía a costa meridional do Mar de Mármara. Formouse en torno ao Obsequium (latín "comitiva"), unha forza comitatensis.
  • Thema Thrakesion: no suroeste de Asia Menor.
  • Thema Karabisianon, o Tema dos Barcos" (Karabi, "barco"), en Panfilia e Rodas, encargado da defensa do Imperio fronte á frota árabe.

As tropas dos temas estaban formados polos chamados stratiotas, que servían ao Imperio no réxime denominado πρωνοια (pronóia): concedíaselles parcelas (stratiotika ktemata) que debían traballar e, a cambio disto e unha pequena compensación monetaria, estaban ligados ao exército durante toda a súa vida, e mesmo transmitían esta obrigación aos seus fillos. Este sistema permitía ao Imperio formar un exército forte baseado na poboación autóctona, evitando ter que recrutar mercenarios.

Nos séculos seguintes, para evitar o poder excesivo dos estrategos debido ao gran tamaño dos themas, os emperadores León III, Teófilo e León VI dividiron os themas en áreas máis pequenas. No século X, baixo o reinado de Constantino VII Porfiroxéneta está documentada a existencia de 28 temas:

En Asia:

  • Thema Anatolikon, que incluía zonas de Frixia, Licaonia, Isauria, Panfilia e Pisidia;
  • Thema Armeniakon, que incluía zonas de Armenia, Khaldia e Capadocia;
  • Thema Thrakesion
  • Thema Opsikion, que incluía Misia e parte de Bitinia e Frixia;
  • Thema Optimaton;
  • Thema Bukellarion;
  • Thema Paphlagonias;
  • Thema Khaldias, territorio ao redor de Trebisonda, antes chamado Ponto, pola súa proximidade ao Mar Negro (Euxeinos Pontos, Ευξεινος Ποντος);
  • Thema Mesopotamias, na fronteira da Mesopotamia;
  • Thema Koloneias, a rexión entre o Ponto e a Armenia Menor;
  • Thema Sebasteias, o resto da Armenia;
  • Thema Lykandon, instituído por León VI o Sabio nas fronteiras da Armenia;
  • Thema Kibyrraioton, tema naval establecido por León III en Caria, Licia, Rodas e a costa de Cilicia, substituíndo ao antigo Thema Karabisianon;
  • Thema Kypriakon, o tema naval para Chipre; e
  • Thema Aigiaon Pelagon, o tema naval para o Mar Exeo.

En Europa:

  • Thema Thrakes, a área ao redor de Constantinopla (excluída a capital);
  • Thema Makedonikon, a área ao redor de Tesalónica (excluída esta cidade).
  • Thema Strymonos;
  • Thema Thessalonikes: Tesalónica, segunda cidade do Imperio;
  • Thema Helladikon, creado entre 687 e 695: Grecia entre Macedonia e o istmo de Corinto (antigas rexións de Ática, Beocia, Acarnania e Etolia).
  • Thema Peloponneson;
  • Thema Kephallenias;
  • Thema Nikopolitikon;
  • Thema Dyrrakhion, na actual Albania;
  • Thema Sikelias, un tema naval;
  • Thema Longibardias (ou Thema Kalabrias),en Italia; e
  • Thema Khersonos (ou Thema ta Klimata), en Crimea.

Nesta época xa se perdeu definitivamente Sicilia. Chipre era un condominio administrado xuntamente co califa de Bagdad, e seguiríao sendo ata que en 965 foi reconquistado para o Imperio por Nicéforo II Focas. A capital, Constantinopla, estaba baixo a autoridade dun eparca e protexida polos numerosos tágmata e forzas de policía.

Armada

Como se indicou previamente, o comandante da provincia ou themas tiña mando directo sobre as forzas navais da mesma. Ademais existía unha frota imperial, dependente do emperador e dirixida polo Gran Duque da frota, que reforzaban ás anteriores nunha determinada campaña.

Composición

Catafractos

Denomínase así á cabalería pesada na que tanto o xinete como o cabalo portaban armadura. O seu poder de choque era máis que significativo e a súa invulnerabilidade case total, como a dos cabaleiros medievais. Eran unha tradición en Oriente, onde serviran en exércitos persas, armenios, sasánidas... antes de ser adoptados polos Romanos. A evolución desta cabalería, precursora do modelo militar occidental foi decisiva durante séculos, ata a súa desaparición tras ser derrotada na Batalla de Manzinkert.

Armada

O Imperio Bizantino foi famoso pola súa superioridade naval. A súa frota, trala caída do Imperio Romano controlou o Mar Mediterráneo, especialmente durante a idade de Ouro de Xustiniano I. Tamén formaba parte da súa armada a frota fluvial que patrullaba o Danubio. O repregue posterior, supuxo o seu lento declive como primeira potencia do mesmo, aínda que no mar foi unha potencia a ter en conta durante bastante tempo. A expansión islámica expulsouna da zona oriental (Exipto, Siria) e chegou a ser problema coas conquistas temporais de Sicilia e Creta.

Co renacemento do século XI, a frota volveu recuperar o seu papel predominante no Mediterráneo Oriental, aínda que non alcanzou o seu anterior poder. Nos últimos estertores do imperio, xa reducido a un puñado de cidades portuarias, os restos do seu poder naval foron clave para manter as devanditas posicións ata o último sitio de Constantinopla.

O navío modelo da frota bizantina era o dromon, evolución das trirremes clásicas. É un barco de remo, similar á galera, dun só mastro. O velame era latino (de vela cadrada) como herdanza das técnicas de navegación precedentes.

Hai que mencionar o lume grego, unha arma secreta incendiaria, que durante séculos foi unha vantaxe para Bizancio. Transmitíase a súa composición en tal segredo, que hoxe en día so pode ser obxecto de conxecturas.

Os Tagmata

Os Tagmata (τάγματα, “batallóns”) eran as forzas de elite do Imperio, e estaban acantonadas na capital e nos seus arredores, aínda que nos últimos tempos foron enviados algúns destacamentos ás provincias. Aínda que moitos dos corpos de exército que os formaban se remontan á época protobizantina, sufriron unha importante reestruturación en tempos de Constantino V.

Confiábase aos Tagmata a seguridade do emperador e do palacio imperial, pero formaban tamén o núcleo das expedicións de campaña. Eran as tropas máis preparadas e mellor pagadas do exército bizantino.

No século X existían cinco rexementos de Tagmata: Excubitores, Hetairia, Vigla (tamén chamado Arithmos) e Numeri. Scholas, Excubitores e Numeri estaban ao mando de Domésticos; os oficiais dos rexementos Vigla e Hetairia eran dirixidos, respectivamente, por un Drongario e por un Gran Heteriarca. Os destacamentos provinciais dos Tágmata estaban ao mando dos turmarcas, lugartenentes dos Domésticos e Drongarios.

Os Tagmata máis importantes eran os seguintes:

  • Os Scholae (gr. Σχολαί, "as Escolas"), herdeiros da garda imperial fundada por Constantino. Estaban dirixido por un Doméstico.
  • Os Excubiti o Excubitores (gr. Εξκούβιτοι, "os Vixilantes"), corpo establecido por León I. Mandados por un Doméstico.
  • Os Arithmos (gr. Αριθμός, "os Números") o Vigla (gr. Βίγλα, a Vixilancia), fundados posibelmente no século VI. O seu comandante era un Drongario.
  • Os Hikanatoi (gr. Ικανάτοι, "os Capaces"), rexemento fundado por Nicéforo I.

Todos eles eran unidades de cabalería formadas por entre 1.000 e 6.000 homes (4.000 parece ter sido a cifra predominante).

Véxase tamén

Bibliografía

  • Treadgold, Warren: "Notes on the Number and Organization ot the Ninth Century Byzantine Army", en Greek, Roman and Byzantine Studies, 21 (1980); pp. 269–288. [1]
  • Haldon, John: "Strategies of Defence, Problems of Security: the Garrisons of Constantinople in the Middle Byzantine Period", en Constantinople and its Hinterland: Papers from the Twenty-Seventh Spring Symposium of Byzantine Studies, Oxford, 1993. [2]

Outros artigos

Ligazóns externas

17 de setembro

O 17 de setembro é o 260º día do ano do calendario gregoriano e o 261º nos anos bisestos. Quedan 105 días para finalizar o ano.

Década de 660

A década de 660 abrangue o período que empeza o 1 de xaneiro de 660 e remata o 31 de decembro de 669.

Década de 690

A década de 690 abrangue o período que empeza o 1 de xaneiro de 690 e remata o 31 de decembro de 699.

Década de 790

A década de 790 abrangue o período que empeza o 1 de xaneiro de 790 e remata o 31 de decembro de 799.

Década de 800

A década de 800 abrangue o período que empeza o 1 de xaneiro de 800 e remata o 31 de decembro de 809.

Exército romano

Exército romano é o termo xenérico empregado para referirse ás forzas armadas da Roma Antiga, durante a monarquía, a república, o imperio e habitualmente tamén ás do seu inmediato sucesor, o exército bizantino.

Exército romano tardío

O exército romano tardío é o termo polo cal se coñece ás forzas militares do Imperio Romano dende o ascenso ó trono do emperador Diocleciano no ano 284 até a división definitiva do Imperio nas súas metades oriental e occidental en 395. Poucas décadas despois o exército occidental desintegrouse co colapso do Imperio Romano de Occidente. O exército romano do leste, pola contra, permaneceu intacto e esencialmente estable até a súa organización por themas e a súa transformación no exército bizantino no século VII. O termo "exército romano tardío" emprégase a miúdo para incluír o exército romano do leste.

O exército do principado atravesou unha transformación significativa por mor do caótico século III. Ó contrario que o exército do Principado, o exército do século IV dependía de xeito importante das levas e os soldados que as conformaban estaban peor pagados que os do século II. Os bárbaros procedentes de fóra do imperio probablemente achegaban unha maior proporción de recrutas que durante os séculos I e II, aínda que existen poucas probas deste feito.

Garda varega

A Garda varega era a garda persoal dos emperadores bizantinos, de procedencia nórdica (durante os séculos X e XI) tralos acordos acadados entre o Príncipe Vladimiro I de Kiev e Basilio II de Bizancio.

Heraclio

Caesar Flavius Heraclius Augustus (Capadocia, c. 575 - Constantinopla, 11 de febreiro de 641) foi emperador bizantino desde o 5 de outubro de 610 ata a súa morte.

Imperio Bizantino

O Imperio Bizantino (chamado tamén, Imperio Romano de Oriente) foi un imperio cristián medieval de cultura grega cuxa capital estaba en Constantinopla ou Bizancio (actual Istambul). Abarcaba todo o Mediterráneo oriental, pero co tempo foi sufrindo importantes reducións territoriais.

Non hai un consenso xeral en canto á data de inicio do Imperio Bizantino. Para algúns autores a data clave é a fundación de Constantinopla no ano 330, en tanto que outros estudosos consideran como acta de nacemento do Imperio Bizantino a morte de Teodosio I, en 395, cando o Imperio Romano foi definitivamente dividido en dúas metades, oriental e occidental. Outros pensan que pode falarse con propiedade de Imperio Bizantino a partir do momento en que foi deposto o último emperador romano de Occidente, Rómulo Augústulo (476).

A desaparición do Imperio Romano de Oriente produciuse coa caída de Constantinopla en poder dos turcos otománs en 1453. Con todo, a desaparición do estado bizantino non acabou cos sentimentos nacionalistas do pobo, xa que os actuais habitantes de Grecia considéranse herdeiros da tradición bizantina.

Miguel VI Estratiótico

Miguel VI Stratioticos foi un emperador bizantino (1056 - 1057).

O seu nome era Miguel Bringas e era descendente colateral de Xosé Bringas, ministro de Romano II. O seu sobrenome procede do cargo que desempeñaba na burocracia bizantina, pois estaba encargado da administración militar. Foi nomeado herdeiro pola emperatriz Teodora pouco antes da súa morte. No momento da súa ascensión ao trono, Miguel era xa un ancián.

Durante o seu breve mandato, favoreceu a burocracia en detrimento da aristocracia militar. Tras desairar aos principais xefes militares do Imperio na primavera de 1057, produciuse unha conspiración para derrocalo, e o 8 de xuño de 1057 foi proclamado emperador o comandante en xefe do exército bizantino, Isaac Comneno. O exército rebelde derrotou aos partidarios de Miguel VI o 20 de agosto dese mesmo ano, entre as cidades de Nicea e Nicomedia. O emperador enviou unha embaixada a Isaac Comneno, encabezada polo historiador Miguel Psellos, propoñéndolle a coroación como césar e futuro sucesor. Aínda que Isaac aceptou, o patriarca de Constantinopla Miguel Cerulario argallou un golpe de estado que depuxo a Miguel VI. O 1 de setembro, Isaac Comneno entrou triunfalmente en Constantinopla. A diferenza do que adoitaba ocorrer cos emperadores bizantinos depostos, Miguel non foi asasinado nin cegado, nin tivo que exiliarse. Continuou vivindo como cidadán particular, e morreu pouco despois.

Nicéforo I

Nicéforo I Logothetes Megas, en grego Νικηφορος, "o que trae a vitoria", nado en Seleucia de Pisidia en 765 e finado en Plisca o 26 de xullo de 811, foi un emperador de Bizancio (802-811). Nicéforo era un veterano funcionario, con algunha experiencia militar, cando foi ascendido á dignidade de genikos logothetes pola emperatriz Irene, un cargo entendido como o Alto Tesoureiro Real, encargado das finanzas e recadacións do imperio.

Ostrogodos

Cara ao 370, a partir das invasións dos hunos, os godos dividíronse en dúas pólas separadas. Os ostrogodos constituíron un vasto reino ao leste do río Dnister, nas terras ao redor do mar Negro (o que hoxe é parte da actual Ucraína e Belarús). Os visigodos foron os godos do occidente, cuxo dominio territorial se estendía desde o Dniéster ata o Danubio.

Os ostrogodos estiveron sometidos aos hunos desde o 375 ata a morte de Atila, ocorrida en 453, cando recobraron a súa independencia e se estableceron como un pobo federado de Roma. Posteriormente uníronselles outros godos que fuxiran das súas terras á chegada dos hunos. No 474 foi elixido rei Teodorico, o máis coñecido dos monarcas ostrogodos. Houbo varios períodos de guerras e treguas entre el e o emperador bizantino Zenón. En 488 Teodorico invadiu Italia e en 493 derrotou e deu morte en Adda a Odoacro, rei dos hérulos.

Trala súa morte no 526, a situación volveuse tan violenta que no 535 o emperador bizantino Xustiniano I enviou ao seu xeneral Belisario en contra dos exércitos ostrogodos en Italia. A superioridade do exército bizantino foi a clave para o exterminio e o esmagamento da resistencia ostrogoda.

Este pobo foi finalmente asimilado en forma gradual por outras tribos xermánicas tales como os vándalos e os francos.

Teófilo, emperador de Bizancio

Teófilo, nado no ano 813 e finado no 842, doi o emperador bizantino entre os anos 829 e 842. Foi o segundo da chamada dinastía frixia ou "amoriana".

A diferenza do seu pai, Miguel II, declarouse como un estrito iconoclasta. En 832 publicou un edicto polo cal se prohibiu o uso e adoración de iconas; pero as historias sobre a súa crueldade cara aos seus opositores resultan tan extremadas que moitos pensan que se trata de esaxeracións.

Thema de Anatolia

O Thema Anatólico (en grego Άνατολικόν [θέμα] Anatolikón [théma]), tamén coñecido como Thema dos Anatólicos (θέμα Άνατολικῶν; thema Anatolikōn), foi un thema (provincia militar-civil) do Imperio Bizantino, na rexión central da Asia Menor (actual Turquía). Abrigou o exército bizantino do Oriente que quedaba tras os reveses provocados pola expansión islámica, vindo a tornarse, a partir da separación do thema Opsiciano c. 750, no máis importante thema imperial. Foi sede de importantes xenerais como o futuro emperador León III, o Isauro (r. 717–741) e Bardanes, o Turco, así como serviu de abrigo para Constantino V Coprónimo (r. 741–775). Existiu até o século XI, cando é conquistado polos invasores turcos selxúcidas.

Outras linguas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.