Esparragueira

A esparragueira ou espargueira[1] (Asparagus officinalis) é unha planta herbácea perenne pertencente á familia Asparagaceae. Coma cultivo dura bastante tempo no solo, da orde de 8 a 10 anos, sendo unha cultura moi rendíbel. A esparragueira fórmase por talos aéreos ramificados e unha parte soterrada constituída por raíces e xemas. Dos rebentos novos obtense a hortaliza chamada espárrago ou espargo[2]; vexetal bastante apreciado, particularmente na cociña inglesa, alemá e francesa. Ten un sabor delicado, poucas calorías e é particularmente rico en ácido fólico, alén de ter propiedades diuréticas.

Esparragueira
Illustration Asparagus officinalis0b

Clasificación científica
Reino: Plantae
Subreino: Tracheobionta
División: Magnoliophyta
Clase: Liliopsida
Orde: Asparagales
Familia: Asparagaceae
Xénero: Asparagus
Especie: A. officinalis
Nome binomial
Asparagus officinalis
L.
Espárrago
Valor nutricional por 100 g
Enerxía85 kJ (20 kcal)
4 g
Azucres1.88 g
Fibra alimentaria2.1 g
0.12 g
2.2 g
VitaminasCantidade
%DV
Vitamina A equiv.
5%
38 μg
4%
449 μg
710 μg
Tiamina (B1)
12%
0.143 mg
Riboflavina (B2)
12%
0.141 mg
Niacina (B3)
7%
0.978 mg
Ácido pantoteico (B5)
5%
0.274 mg
Vitamina B6
7%
0.091 mg
Ácido fólico (B9)
13%
52 μg
Colina
3%
16 mg
Vitamina C
7%
5.6 mg
Vitamina E
7%
1.1 mg
Vitamina K
40%
41.6 μg
MineraisCantidade
%DV
Calcio
2%
24 mg
Ferro
16%
2.14 mg
Magnesio
4%
14 mg
Manganeso
8%
0.158 mg
Fósforo
7%
52 mg
Potasio
4%
202 mg
Sodio
0%
2 mg
Cinc
6%
0.54 mg

As porcentaxes son aproximadas empregando a recomendación de US para os adultos.
Fonte: Base de datos USDA Nutrient

Etimoloxía

A verba galega espárrago / espargo (en portugués: espargo, no Brasil: aspargo) vén do latín sparagus, que deriva á súa vez do grego aspharagos ou asparagos e este do persiano asparag que significa "gomo". Existen as variedades dialectais en galego: aspárago, espargo e espargueira[2].

Historia

Foi usado dende tempos moi antigos coma verdura culinaria, por mor ao seu delicado sabor e ás súas propiedades diuréticas. Hai unha receita para cociñar espárragos no libro de receitas máis antigo que se conserva, De re coquinaria, libro III, escrito por Apicio no século III. O emperador romano Octavio Augusto, o gastrónomo romano Marcus Gavius Apicius, o naturalista tamén romano Plinio, o Vello (que chamaba os espárragos "a verdura de Deus"), na antigüidade. O prestixio dos espárragos caeu moito durante a Idade Media, voltando a ser un prato apreciado durante a Renacenza, sendo de aí en diante moi apreciado por personalidades como o Rei Sol, Luís XIV e polo chanceler alemán Bismarck.

Variedades

O espárrago branco obtense ao evitarmos a exposición das plantas á luz mentres medran. O espárrago morado é diferente ás variedades verdes ou brancas, caracterízase principalmente por un alto contido en azucre e baixos niveis de fibra. Foi orixinalmente cultivado en Italia e comercializado co nome Violetto d'Albenga. O seu cultivo continuou en países como os Estados Unidos e Nova Zelandia.

O espárrago bravo (chamado en España espárrago triguero ) úsase no Mediterráneo coma sebe para choer as leiras aproveitando as súas follas en forma de espiños desagradábeis e para obter as puntas de espárrago como alimento. As plantas arden con facilidade, incluso en épocas de choivas, e os agricultores adoitan queimalas intencionadamente para provocar a saída de novos rebentos.

Gastronomía

Asparagus produce-1
Espárragos brancos (esquerda) e verdes (dereita).

Do xeito máis sinxelo, os rebentos cócense en auga ou ao vapor até virárense tenros e se serven cun mollo lixeiro (como o holandés ou maionesa) ou con manteiga derretida ou cunhas pingas de aceite de oliva e queixo parmesano relado. Un refinamento é atar os rebentos en feixes e preparalos de pé, de xeito que a parte inferior dos talos ferva, mentres que a xemas, máis tenras, fanse ao vapor. As olas e potas altas e cilíndricas para cociñar espárragos teñen bases furadas e saíntes para os suxeitar, de xeito que este proceso sexa o máis sinxelo posíbel. Nalgunhas ocasións comercialízanse coma espárragos en conserva mergullados nun líquido de cobertura.

A diferenza da maioría das verduras, nas que as máis miúdas e magras son máis tenras, os talos grosos dos espárragos teñen maior volume tenro en proporción á súa pela. Cando os espárragos levan demasiado tempo no mercado, os extremos cortados estarán secos e se curan un chisco cóncavos. Os mellores espárragos son os que se apañan e limpan mentres se pon a auga a ferver. Os cociñeiros meticulosos relan os talos de espárrago cun pelador de verduras, evitando as xemas, e os arrefrían en auga xeada antes de os ferver; as miúdo a pela é deitada na mesma auga de cocemento e se tira cando os espárragos xa están feitos, disque para diluír o sabor. Os espárragos miúdos ou as xemas dos grandes serven para cociñar sopa de espárragos. Os restaurantes cantoneses adoitan servir espárragos revoltos con polo, gambas ou vitela. O espárrago é unha das poucas comidas que se considera aceptábel de comer coas mans nun ambiente formal, especialmente é común en Europa.

Propiedades

AsparagusFieldRhineland
Plantío de espárragos.

Algúns compoñentes do espárrago metabolízanse e excrétanse nos ouriños, dándolle un distintivo cheiro lixeiramente desagradábel. Este fedor é provocado por varios produtos degradados que conteñen xofre (como tiois e tioésteres). Diversos estudos demostraron non só que arredor do 40% das persoas examinadas exhibían este característico cheiro, senón tamén que non todo o mundo é quen de o cheirar cando se produce.[3]

Por mor da súa forma creuse que o espárrago tiña efectos afrodisíacos, pero isto nunca ten sido demostrado.

O aminoácido asparaxina recibe o seu nome do espárrago, por ser esta planta rica neste composto.

Variedades

Asparagus officinalis, fruit
Semente de esparragueira
  • Asparagus officinalis subsp. officinalis. Sinonimia:
    • Asparagus officinalis var. altilis L., Sp. Pl.: 313 (1753).
    • Asparagus sativus Mill., Gard. Dict. ed. 8, add. (1768).
    • Asparagus tenuifolius Gilib., Excerc. Phyt. 2: 459 (1792), opus utique oppr.
    • Asparagus esculentus Salisb., Prodr. Stirp. Chap. Allerton: 252 (1796).
    • Asparagus caspius Schult. & Schult.f. in J.J.Roemer & J.A.Schultes, Syst. Veg. 7: 322 (1829).
    • Asparagus caspius Hohen., Enum. Pl. Talysch: 24 (1838), nom. illeg.
    • Asparagus trichophyllus var. medius Bong. & C.A.Mey., Verz. Saisang-nor. Pfl.: 74 (1841).
    • Asparagus paragus Gueldenst. ex Ledeb., Fl. Ross. 4: 197 (1852).
    • Asparagus polyphyllus Steven ex Ledeb., Fl. Ross. 4: 198 (1852).
    • Asparagus vulgaris Gueldenst. ex Ledeb., Fl. Ross. 4: 197 (1852).
    • Asparagus officinalis var. campestris Gren. & Godr., Fl. France 3: 231 (1856).
    • Asparagus littoralis Steven, Bull. Soc. Imp. Naturalistes Moscou 30(2): 92 (1857).
    • Asparagus oxycarpus Steven, Bull. Soc. Imp. Naturalistes Moscou 30(2): 92 (1857).
    • Asparagus collinus Schur, Oesterr. Bot. Z. 10: 355 (1860), nom. illeg.
    • Asparagus altilis (L.) Asch., Fl. Brandenburg 1: 730 (1864).
    • Asparagus hedecarpus Andrews ex Baker, J. Linn. Soc., Bot. 14: 599 (1875).
    • Asparagus hortensis Mill. ex Baker, J. Linn. Soc., Bot. 14: 598 (1875).
    • Asparagus officinalis var. collinus Nyman, Consp. Fl. Eur.: 716 (1882).
    • Asparagus officinalis subsp. polyphyllus (Steven ex Ledeb.) Nyman, Consp. Fl. Eur.: 716 (1882).
    • Asparagus scaber var. littoralis (Steven) Nyman, Consp. Fl. Eur.: 716 (1882).
    • Asparagus officinalis var. strictus Boiss., Fl. Orient. 5: 335 (1884).
    • Asparagus altilis subsp. oxycarpus (Steven) K.Richt., Pl. Eur. 1: 230 (1890).
    • Asparagus altilis subsp. polyphyllus (Steven ex Ledeb.) K.Richt., Pl. Eur. 1: 230 (1890).
    • Asparagus officinalis var. oxycarpus (Steven) Nyman, Consp. Fl. Eur., Suppl. 2: 299 (1890).
    • Asparagus setiformis Krylov, Sist. Zametki Mater. Gerb. Krylova Tomsk. Gosud. Univ. Kuybysheva 9: 2 (1928).
  • Asparagus officinalis subsp. prostratus (Dumort.) Corb., Nouv. Fl. Normandie: 568 (1894).Sinonimia:
    • Asparagus prostratus Dumort., Fl. Belg.: 138 (1827).
    • Asparagus officinalis var. prostratus (Dumort.) Nyman, Consp. Fl. Eur.: 716 (1882).
    • Asparagus altilis subsp. prostratus (Dumort.) K.Richt., Pl. Eur. 1: 230 (1890).[4]

Notas

  1. Nome vulgar en galego aceptados en diferentes fontes. A planta tamén recibe o nome de espárrago e espargo: Termos esenciais de botánica. Santiago de Compostela, Universidade, 2004. "Botánica" en Vocabulario de ciencias naturais. Santiago de Compostela, Xunta, 1991. Gran dicionario Xerais da lingua galega. Vigo, Xerais, 2009. E. Losada, J. Castro e E. Niño, (1992): Nomenclatura vernácula da flora vascular galega, Xunta de Galicia
  2. 2,0 2,1 E. Losada, J. Castro e E. Niño, (1992): Nomenclatura vernácula da flora vascular galega, Xunta de Galicia
  3. Stevens, Roger J. G. "You should know, you're a medic: Why does urine smell odd after eating asparagus?" (en inglés). Consultado o 1º de setembro de 2008.
  4. "Esparragueira". Real Jardín Botánico de Kew: World Checklist of Selected Plant Families. Consultado o 22 de decembro de 2009.

Véxase tamén

Ligazóns externas

Andy Warhol

Andy Warhol, nado o 6 de agosto de 1928 en Pittsburgh, Pensilvania, e finado o 22 de febreiro de 1987 en Nova York, foi un pintor, director cinematográfico e publicista americano, ademais de ser unha das principais figuras do movemento coñecido como arte pop. Logo dunha exitosa carreira como ilustrador comercial, Warhol fíxose famoso en todo o mundo polos seus traballos como pintor, cineasta, produtor musical, escritor e escultor. Foi unha importante figura pública coñecida pola súa pertenza a círculos sociais moi diversos que incluían desde persoas bohemias que vivían na rúa ata distinguidos intelectuais, celebridades de Hollywood, xente adiñeirada e aristócratas.

Foi pioneiro na arte xerada por ordenador, usando ordenadores Amiga que apareceron en 1985, xusto antes da súa morte en 1987. Fundou a revista Interview Magazine e foi o autor de numerosos libros, como The Philosophy of Andy Warhol e Popism: The Warhol Sixties.

Calendario republicano francés

O calendario republicano francés (en francés: Calendrier républicain) é un calendario proposto durante a Revolución francesa e adoptado pola Convención Nacional, que o empregou entre 1792 e 1806. O deseño intentaba adaptar o calendario ao sistema decimal e eliminar as referencias relixiosas; o ano comezaba o 22 de setembro, coincidindo co equinoccio de outono no Hemisferio Norte.O calendario republicano foi deseñado polo matemático Charles-Gilbert Romme, membro da Convención, coa axuda dos astrónomos Joseph Jerôme de Lalande, Jean-Baptiste Joseph Delambre e Pierre-Simon Laplace, aínda que se lle adoita atribuír notable participación ao actor e dramaturgo Fabre d'Églantine, quen lles deu os nomes aos meses e aos días.Naceu así por decreto da Convención Nacional Francesa do 5 de outubro de 1793, e o calendario foi adoptado pola Convención Nacional controlada polos xacobinos o 24 de outubro de 1793. Fixouse o seu inicio o 22 de setembro de 1792, coincidindo coa proclamación da República no Jeu de Paume. Dese xeito, o calendario comezou un ano antes de ser finalmente adoptado, o día do inicio da nova era de Francia, e o período de setembro de 1792 a setembro de 1793 foi denominado "Ano 1 da Revolución".

O calendario foi de aplicación civil en Francia e nas súas colonias americanas e africanas ata que Napoleón aboliu o seu uso oficial o 1 de xaneiro de 1806 (de feito este día correspondeu á media noite do 10 de nivoso do ano XIV, é dicir, o 31 de decembro de 1805, pouco máis de 12 anos despois de ser introducido) como un xeito oportuno de eliminar os signos de democracia republicana.

Napoleón autoproclamárase Emperador dos franceses en decembro de 1804 e creara a nova nobreza imperial durante o ano 1805, ambos os conceptos incompatibles coa natureza deste calendario, así como para reconciliarse cos católicos e co papado, dos que conseguiu unha certa tolerancia ao devolver as festividades civís e relixiosas da Igrexa católica co novo calendario, ademais de cuestións prácticas como as vantaxes de utilizar o calendario gregoriano que case todo o resto de Europa empregaba daquela.

Este calendario volveuse implantar brevemente tras o derrocamento de Napoleón en 1814, e foi usado tamén pola efémera Comuna de París de 1871.

Carballo carrasco

O carballo carrasco ou simplemente carrasco (Quercus coccifera) é unha especie de arbusto, ás veces unha arboriña duns 6 metros, pertencente á familia das fagáceas orixinaria da rexión do Mediterráneo. Non aparece en Galiza.

Cíes

As Illas Cíes, chamadas no pasado Illas de Baiona forman un arquipélago situado na boca da ría de Vigo, pertencente ás Rías Baixas, na provincia de Pontevedra, Galiza. As illas pertencen ao concello de Vigo, aínda que eclesiasticamente pertencen á parroquia de Santiago de Cangas e Illas Cíes de Cangas. Foron declaradas parque natural en 1980, e están incluídas no Parque Nacional Marítimo-Terrestre das Illas Atlánticas de Galiza creado o 1 de xullo de 2002. Son tamén unha zona especial de conservación (ZEC) e, polas importantes colonias de aves mariñas, contan coa declaración de Zona de Especial Protección para as Aves da Rede Natura 2000.

Planta de interior

As plantas de interior son as plantas ornamentais cultivadas en vasos, testos ou xardineiras, destinadas á ornamentación das casas, locais, escritorios, empresas, salas de exposicións etc. Trátase de plantas que pertencen a familias botánicas moi diversas, apañadas ao longo dos séculos polo seu interese decorativo, pola súa capacidade de adaptación a un medio particular, a miúdo con luz insuficiente, ás veces con sobrecalefacción e deshidración, e polo seu cultivo e mantemento doados. Tamén son plantas que purifican o ar e teñen un efecto psicolóxico favorábel. As plantes utilizadas con esta finalidade son practicamente sempre de orixe tropical ou subtropical.

Poden agruparse recreando ambientes selváticos, en invernadoiros e miradoires de vidro; xeito moi habitual na época vitoriana.

Outras linguas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.