Erupción minoica

A erupción minoica de Thera, tamén coñecida como a erupción de Thera ou erupción de Santorini, foi unha importante e catastrófica erupción volcánica cun Índice de Explosividade Volcánica (IEV) de 6 ou 7 e unha Densidade Lítica Equivalente (DLE) de 60 km³[1][2],[1] que se calcula que se produciu a mediados do II milenio a. C..[3] A erupción foi un dos máis grandes eventos volcánicos da Terra rexistrados na historia.[4][5][6] A erupción devastou a illa de Thera (tamén chamada Santorini), incluíndo o asentamento Minoico en Akrotiri, así como as comunidades e áreas agrícolas nas illas próximas e na costa de Creta.

Non hai rexistros antigos claros da erupción, que parece inspirar a algúns mitos gregos,[7] puido causar disturbios en Exipto.

Minoan Ash
Distribución da tefra na erupción minoica.

Erupción

010607-0930-17 - Nea Kameni - Krater
cráteres volcánicos de Santorini, 2006

Antecedentes

Artigo principal: Caldeira Santorini.

A evidencia xeolóxica mostra que o volcán Thera fixo erupción en numerosas ocasións durante varios centos de miles de anos antes da erupción minoica. Nun proceso de repetición, o volcán podería entrar en erupción violentamente, logo, eventualmente colapsar nunha caldeira máis ou menos circular chea de auga de mar, con numerosas pequenas illas formando un círculo. A caldeira sería reenchida lentamente co magma, construíndo un novo volcán, que entraría en erupción e logo derrubaríase nun proceso cíclico en curso.[8]

Inmediatamente antes da erupción minoica, as paredes da caldeira formaban unha serie de illas anulares concéntricas cunha única entrada que se estendía entre Thera e a pequena illa de Aspronisi. Esta erupción cataclísmica centrouse nunha pequena illa ao norte da illa existente de Nea Kameni no centro da caldeira entón existente. a parte norte da caldeira foi reenchido pola cinza volcánica e lava, logo derrubouse de novo.

Magnitude

Investigacións feita por un equipo de científicos internacionais en 2006, revelaron que a erupción de Santorini foi moito maior que a estimación orixinal de 39 km³ de Densidade Lítica Equivalente (DLE), ou o volume total de material expulsado desde o volcán, que se publicou en 1991..[1] Cun DLE estimado de máis de 60 km³, o volume de ejecta foi de aproximadamente 100 km³.[9] Si é así, o Índice de Explosividade Volcánica (IEV) foi 7. O volcán expulsou ata catro veces máis que a erupción ben rexistrada polo Krakatoa en 1883. A erupción volcánica de Thera e a posterior caída de cinza probablemente esterilizou a illa, como ocorreu en Krakatoa. Só a erupción volcánica do Monte Tambora de 1815, como a erupción Hatepe do Lago Taupo ao redor do 180, e talvez a erupción da Montaña Baekdu ao redor do 970 lanzou máis material á atmosfera durante os tempos históricos.

Secuencia

En Santorini, hai unha grosa capa de tefra branca de 60 m. que cobre o chan delineando claramente o nivel do chan antes da erupción. Esta capa ten tres bandas distintas que indican as diferentes fases da erupción.[10] Os estudos identificaron catro grandes fases da erupción, e unha capa menor de tefra previa. A delgadeza da primeira capa de cinzas, xunto coa notable falta de erosión desa capa polas choivas do inverno antes de que depositara a seguinte capa, indican que o volcán deu unha advertencia á poboación local poucos meses antes. Dado que non atopáronse restos humanos no sitio de Akrotiri, esta actividade volcánica preliminar causou probablemente a fuxida da poboación da illa. Tamén se suxire que varios meses antes da erupción, Santorini experimentou un ou máis terremotos, que danou os asentamentos locais.[11][12]

A intensa actividade magmática da primeira fase importante (B01/ minoica A) da erupción depositou ata 7 m de pedra pómez e cinzas, cun compoñente lítico menor ao sueste e o leste. A evidencia arqueolóxica indican o enterramento de estruturas artificiais con danos limitados. A segunda (B02/minoica B) e terceira (B03/minoica C) fases da erupción incluíron fluxo piroclástico e a posible xeración de tsunamis. As estruturas artificiais non enterradas durante a minoica 1 foron completamente destruídas. A terceira fase tamén se caracterizou polo inicio do colapso da caldeira. A cuarta e última fase principal (B04/minoica D) estivo marcada por actividade variada: fluxos de depósitos ricos en base lítica, lahares, fluxos de escombros, e depósitos de cinzas de ignimbrita. Esta fase caracterízase polo colapso total da caldeira, que produciu o tsunami.[13]

Xeomorfoloxía

Santoryn-Ia 4
Mansións e hoteis nos escarpados cantils

Aínda que non se coñece o proceso de fractura, a análise estatística de altitude indica que a caldeira formouse xusto antes da erupción. Durante este período, a superficie da illa era máis pequena e as costas sur e leste parecían en regresión. Durante o período de erupción a paisaxe estaba cuberta polos sedimentos de pedra pómez. Nalgúns lugares, a costa desapareceu baixo grosas deposicións de toba, e outras liñas de costas recentes estendéronse cara ao mar. Logo da erupción, a xeomorfoloxía da illa caracterízase por unha fase de erosión intensa, durante a cal a pedra pómez foi retirándose progresivamente das zonas altas cara ás inferiores.[14]

Vulcanoloxía

Esta erupción pliniana resultou nun penacho de cinzas estimado de 30 a 35 km. de altura, que se estendeu ata a estratosfera. Ademais, o magma que saíu do volcán entrou en contacto coa auga mariña da baía, o que ocasionou nunha violenta erupción de vapor.

A erupción tamén xerou un tsunami de 35 a 150 m. dealtura que devastou a costa norte de Creta, a 110 km. de distancia. O tsunami afectou a cidades costeiras, como Amnisos, onde derribou paredes dos edificio ou deixounas fóra da aliñación. Na illa de Anafi, a 27 km. ao leste, atopáronse capas de cinza de 3 m. de espesura, como así como capas de pedra pómez en abas a 250 m. sobre o nivel do mar.

Noutras partes do Mediterráneo hai depósitos de pedra pómez que poderían ser causadas pola erupción de Thera. Capas de cinza en perforacións no fondo do mar e de lagos en Turquía, mostran que a maior caída de cinza foi cara ao leste e nordeste de Santorini. A cinza que se atopa en Creta agora sábese que foi dunha fase preliminar da erupción, algunhas semanas ou meses antes das principais fases eruptivas, e tivo pouco impacto na illa. Afirmouse que acharonse depósitos de cinza de Santorini no delta do Nilo,[15] pero agora sábese que isto foi un erro de identificación.[16][17]

Datación da erupción

Santorini 3D version 1
Santorini 3D
Akrotiri blue monkeys
Monos nun fresco atopado en Akrotiri. c. 1640 a.C. (aproximadamente unha década antes da explosión de Santorini)

.

A erupción minoica é un marcador clave para a cronoloxía da Idade de Bronce do mundo mediterráneo oriental. Proporciona un punto fixo para aliñar toda a cronoloxía do segundo milenio antes de Cristo no mar Exeo, porque a evidencia da erupción atópase en toda a rexión. Malia esta evidencia, a data exacta da erupción é difícil de determinar. Tradicionalmente, os arqueólogos sitúana aproximadamente o 1500 a.C.[12][18] As datas de radiocarbono, incluíndo a análise dunha rama de oliveira enterrada debaixo dun fluxo de lava do volcán deu unha data entre 1627 a.C. e 1600 a.C (95% intervalo de confianza ), suxiren unha data máis dun século antes.[19][20][21] Polo tanto, as datas do radiocarbono e as datas arqueolóxicas están en substancial desacordo.[22]

Os aneis das árbores datan a erupción no 1628 a.C.[23][24]

Impacto histórico

Civilización minoica

Akrotiri-greece-feve
A escavación de Akrotiri en Thera
TheraLateCyccladicIbex06655
O único obxecto de ouro atopado na escavación de Akrotiri, unha pequena escultura dun ibice que estaba oculto baixo o chan; unha gran evacuación debeu suceder antes da catástrofe xa hai poucos artefactos e non hai cadáveres enterrados nas cinzas

A erupción devastou o asentamento minoico próximo ao Akrotiri en Santorini, que foi sepultado por unha capa de pedra pómez.[25] Crese que a erupción tamén afectou gravemente á poboación minoica en Creta, aínda que a magnitude do impacto é debatido. As primeiras teorías propoñen que a caída de cinza de Thera na metade oriental de Creta afogou a vida das plantas, causando a inanición da poboación local.[26] Pero, logo de exames de campo máis exhaustivas, esta teoría perdeu credibilidade, xa que se determinou que en ningún lugar de Creta caeron máis de 5 mm. de cinzas..[27] Propuxéronse outras teorías baseadas na evidencia arqueolóxica atopada en Creta que indica que un tsunami, probablemente asociado á erupción, impactou en áreas do litoral de Creta e puideron devastar os asentamentos costeiros dos minoicos.[28][29][30][31] Outra teoría é que gran parte do dano feito aos asentamentos minoicos son o resultado dun gran terremoto, e o lume que causou, que precedeu a erupción de Thera.[32][33]

En Thera atopáronse importantes restos minoicos da era Minoica tardía encima do nivel da capa de cinzas e do nivel estratigráfico do tsunami, polo que non está claro se estas causas naturais foron suficientes para provocar a caída da civilización minoica. Como os minoicos eran unha potencia marítima e dependía dos buques para a súa subsistencia, a erupción de Thera probablemente causou dificultades económicas significativas para os minoicos. Si estes efectos foron suficientes para desencadear a caída da civilización é intensamente debatido. A conquista micénica produciuse a finais de período minoico II. Os micénicos eran unha civilización militar. Usando a súa armada funcional e un exército ben equipado eran capaces dunha invasión. O armamento micénico atopouse nos enterros en Creta. Isto demostra a influencia militar micénica non moitos anos logo da erupción.[34] Moitos arqueólogos especulan que a erupción causou unha crise na civilización minoica, facéndoos vulnerables á conquista polos micénicos.

Rexistros chineses

O inverno volcánico causado por unha erupción a finais do século XVII a.C. foi usado por algúns investigadores para comparalo cás entradas nos rexistros chineses que documentan o colapso da dinastía Xia de China. Segundo os Anais do Bambú, o colapso da dinastía e o auxe da dinastía Shang, que sucederon aproximadamente no 1618 a.C., foron acompañados por "néboa amarela, un tenue sol, tres soles, xeadas en xullo, a fame e a extinción dos cinco cereais"..[35]

Efecto na historia de Exipto

Non quedan rexistros escritos exipcios da erupción, e a ausencia de tales rexistros ás veces atribúense á desorde xeral en Exipto ao redor do Segundo Período Intermedio.

Fortes tormentas que devastaron gran parte de Exipto, e foron descritas na Estela da tempestade de Amosis I, os cambios climáticos a curto prazo atribuíronse á erupción de Thera.[35][36][37]

Aínda que argumentouse que os danos desta tormenta puideron ser causados por un terremoto trala erupción de Thera, tamén suxeriuse que foi causada durante unha guerra cos hicsos, e a referencia a unha "tormenta" non é máis que unha metáfora para o caos, no que o faraón estaba tratando de impoñer a orde.[38]

Documentos, como o Speos Artemidos de Hatshepsut, representan tormentas similares, pero falan claramente en sentido figurado, non literalmente. As investigacións indican que este ronsel particular é só outra referencia ao Faraón superando os poderes do caos e a escuridade.

Tradicións gregas

A erupción de Thera e a choiva volcánica puido inspirar aos mitos da Titanomaquia na Teogonía de Hesíodo. A titanomaquia podería ter colleitado elementos da memoria popular da Anatolia occidental como conto que estendeuse cara ao oeste. As liñas de Hesíodo comparáronse coa actividade volcánica, citando aos raios de Zeus como raios volcánicos, a terra e o mar fervendo como resultado do colapso da cámara magmática, inmensa lapas e calor como evidencia da explosión freática, entre outras moitas descricións.[39]

Atlantida

Artigo principal: Hipótese sobre a Atlántida.

Existe algunha evidencia arqueolóxica, sismolóxica e vulcanolóxica de que o mito da Atlántida, descrito por Platón, baséase na erupción de Santorini.[25][28]

Notas

  1. 1,0 1,1 1,2 "Santorini eruption much larger than originally believed". University of Rhode Island. 23 August 2006. Consultado o 2007-03-10.
  2. "The size of the Minoan eruption". VolcanoDiscovery. Consultado o 2 November 2013.
  3. Hardy DA (1989). "Therea and the Aegean World III", Volume III—Chronology (Proceedings of the Third International Congress, Hardy DA, editor). Consultado o 2008-03-16.
  4. Oppenheimer, Clive (2003). "Climatic, environmental and human consequences of the largest known historic eruption: Tambora volcano (Indonesia) 1815". Progress in Physical Geography 27 (2): 230–259. doi:10.1191/0309133303pp379ra.
  5. McCoy, FW, & Dunn, SE (2002). "Modelling the Climatic Effects of the LBA Eruption of Thera: New Calculations of Tephra Volumes May Suggest a Significantly Larger Eruption than Previously Reported" (PDF). Chapman Conference on Volcanism and the Earth's Atmosphere. Thera, Greece: American Geographical Union. Consultado o 2007-05-29.
  6. Sigurdsson H, Carey, S, Alexandri M, Vougioukalakis G, Croff K, Roman C, Sakellariou D, Anagnostou C, Rousakis G, Ioakim C, Gogou A, Ballas D, Misaridis T, & Nomikou P (2006). "Marine Investigations of Greece's Santorini Volcanic Field". Eos 87 (34): 337–348. Bibcode:2006EOSTr..87..337S. doi:10.1029/2006EO340001.
  7. Greene, MT (2000). Natural Knowledge in Preclassical Antiquity. Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-6371-4.
  8. Friedrich, WL (1999). Fire in the Sea, the Santorini Volcano: Natural History and the Legend of Atlantis. Cambridge University Press. ISBN 0-521-65290-1.
  9. "Santorini - Eruptive history". Programa Global de Vulcanismo. Instituto Smithsoniano. Consultado o 2009-01-01.
  10. Davidson, DA (1979). "Aegean Soils During the Second Millennium B.C. with Reference to Thera". Thera and the Aegean World I. Papers presented at the Second International Scientific Congress, Santorini, Greece, August 1978. UK: The Thera Foundation. pp. 725–739. ISBN 0-9506133-0-4. Arquivado dende o orixinal o 21 de agosto de 2007. Consultado o 2007-03-10.
  11. Gournelos, Theodoros; Evelpidou, Niki; Vassilopoulos, Andreas; Chartidou, Konstantia (2008). "Geomorphological Study of Thera". En Vassilopoulos, Andreas. Geoinformation Technologies for Geocultural Landscapes. CRC Press. p. 247. ISBN 0-415-46859-0.
    *Heiken, G; McCoy, F (1990). "Precursory Activity to the Minoan Eruption, Thera, Greece". Thera and the Aegean World III, Vol 2. London: The Thera Foundation. pp. 79–88.
  12. 12,0 12,1 Sivertsen, Barbara J. (2009). "The Minoan Eruption". The Parting of the Sea. Princeton University Press. p. 25. ISBN 0-691-13770-6.
  13. Savino, John; Jones, Marie D. (2007). "Aftereffects of Volcanoes". Supervolcano. Career Press. p. 88. ISBN 1-56414-953-6.
    *McCoy, Floyd W.; Heiken, Grant (2000). "Tsunami Generated by the Late Bronze Age Eruption of Thera (Santorini), Greece". Pure and Applied Geophysics 157 (157): 1235–1241. Bibcode:2000PApGe.157.1227M. doi:10.1007/s000240050024.
  14. Gournelos, T; Evelpidou, N; Vassilopolous, A; Konstantia, C (2008). "Geomorphological Study of Thera and the Akrotiri Archeological Site". En Vassilopoulos, A; Evelpidou, N; Bender, O; Krek, A. Geoinformation technologies for geocultural landscapes: European perspective. CRC Press. pp. 237–54. ISBN 0-415-46859-0.
  15. Stanley, DJ & Sheng, H (1986). "Volcanic shards from Santorini (Upper Minoan ash) in the Nile Delta, Egypt". Nature. 320, 1986 (6064): 733–735. Bibcode:1986Natur.320..733S. doi:10.1038/320733a0.
  16. Guichard, F; et al. (1993). "Tephra from the Minoan eruption of Santorini in sediments of the Black Sea". Nature 363 (6430): 610–612. Bibcode:1993Natur.363..610G. doi:10.1038/363610a0.
  17. Liritzis I, Michael C, Galloway RB (1996). "A significant Aegean volcanic eruption during the second millennium BC revealed by thermoluminescence dating". Geoarchaeology 11 (4): 361–371. doi:10.1002/(SICI)1520-6548(199607)11:4<361::AID-GEA4>3.0.CO;2-#.
  18. Warren P.M. (2006). Czerny E, Hein I, Hunger H, Melman D, Schwab A, ed. Timelines: Studies in Honour of Manfred Bietak (Orientalia Lovaniensia Analecta 149). Louvain-la-Neuve, Belgium: Peeters. pp. 2: 305–321. ISBN 90-429-1730-X.
  19. Friedrich, Walter L; Kromer, B, Friedrich, M, Heinemeier, J, Pfeiffer, T, and Talamo, S (2006). "Santorini Eruption Radiocarbon Dated to 1627-1600 B.C". Science (American Association for the Advancement of Science) 312 (5773): 548. PMID 16645088. doi:10.1126/science.1125087. Consultado o 2007-03-10.
  20. Manning, Sturt W; Ramsey, CB, Kutschera, W, Higham, T, Kromer, B, Steier, P, and Wild, EM (2006). "Chronology for the Aegean Late Bronze Age 1700-1400 B.C". Science (American Association for the Advancement of Science) 312 (5773): 565–569. Bibcode:2006Sci...312..565M. PMID 16645092. doi:10.1126/science.1125682. Consultado o 2007-03-10.
  21. Manning, SW (2003). "Clarifying the "high" v. "low" Aegean/Cypriot chronology for the mid second millennium BC: assessing the evidence, interpretive frameworks, and current state of the debate" (PDF). En Bietak, M; Czerny E. The Synchronisation of Civilisations in the Eastern Mediterranean in the Second Millennium B.C. III. Proceedings of the SCIEM 2000 - 2nd EuroConference, Vienna 28th of May - 1st of June 2003. Vienna, Austria. pp. 101–137.
  22. Balter, M (2006). "New Carbon Dates Support Revised History of Ancient Mediterranean". Science 312 (5773): 508–509. PMID 16645054. doi:10.1126/science.312.5773.508.
  23. Baillie, MGL (1989). "Irish Tree Rings and an Event in 1628 BC". The Thera Foundation. Consultado o 2007-03-10.
  24. Grudd, H, Briffa, KR, Gunnarson, BE, & Linderholm, HW (2000). "Swedish tree rings provide new evidence in support of a major, widespread environmental disruption in 1628 BC". Geophysical Research Letters 27 (18): 2957–2960. Bibcode:2000GeoRL..27.2957G. doi:10.1029/1999GL010852.
  25. 25,0 25,1 Vergano, Dan (2006-08-27). "Ye gods! Ancient volcano could have blasted Atlantis myth". USA Today. Consultado o 2008-03-09.
  26. Marinatos, S (1939). "The Volcanic Destruction of Minoan Crete". Antiquity 13: 425–439.
  27. Callender, G (1999). The Minoans and the Mycenaeans: Aegean Society in the Bronze Age. Oxford University Press. ISBN 0-19-551028-3.
  28. 28,0 28,1 Lilley, Harvey (20 April 2007). "The wave that destroyed Atlantis". BBC Timewatch. Consultado o 2008-03-09.
  29. Antonopoulos, J. (1992). "The great Minoan eruption of Thera volcano and the ensuing tsunami in the Greek Archipelago". Natural Hazards 5 (2): 153–168. doi:10.1007/BF00127003.
  30. Pareschi, MT, Favalli, M & Boschi, E (2006). "Impact of the Minoan tsunami of Santorini: Simulated scenarios in the eastern Mediterranean". Geophysical Research Letters 33 (18): L1860. Bibcode:2006GeoRL..3318607P. doi:10.1029/2006GL027205..
  31. B. Molloy, F. McCoy, R. Megarry and D. Govantes-Edwards, M. Pavlacky. 2014. 'Tephra, tsunamis and chronology at Priniatikos Pyrgos' in B. Molloy and C. Duckworth (eds) A Cretan Landscape through Time: Priniatikos Pyrgos and Environs. Oxford: BAR
  32. Page, D. L., The Santorini Volcano and the Destruction of Minoan Crete (The Society for the Promotion of Hellenic Studies, London, 1970)
  33. Panagiotaki M. (2007). "The impact of the eruption of Thera in the Central Palace sanctuary at Knossos, Crete". Mediterranean Archaeology & Archaeometry 5 (2). Arquivado dende o orixinal o 29 de decembro de 2008. Consultado o 2008-07-03.
  34. Bruce Bowen: Mycenae and Minoan Crete, 2000,
  35. 35,0 35,1 Foster, KP, Ritner, RK, and Foster, BR (1996). "Texts, Storms, and the Thera Eruption". Journal of Near Eastern Studies 55 (1): 1–14. doi:10.1086/373781.
  36. EN, Davis (1990). "A Storm in Egypt during the Reign of Ahmose". Thera and the Aegean World III. Thera Foundation. Consultado o 2007-03-10.
  37. Goedicke, Hans (1995). Studies about Kamose and Ahmose. Baltimore: David Brown Book Company. Chapter 3. ISBN 0-9613805-8-6.
  38. Wiener, MH; Allen, JP (1998). "Separate Lives: The Ahmose Tempest Stela and the Theran Eruption". Journal of Near Eastern Studies (University of Chicago Press) 57: 1–28. doi:10.1086/468596.
  39. Luce, John Victor (1969). The end of Atlantis: New light on an old legend (New Aspects of Antiquity). London: Thames & Hudson. ISBN 978-0-500-39005-4.
Akrotiri, Santorini

Akrotiri é un sitio arqueolóxico da civilización minoica da Idade de Bronce na illa grega de Santorini (antigamente illa de Thera) a uns 100 km ó norte de Creta. Esta illa forma parte do arquipélago das Cíclades.

O lugar correspóndese cun asentamento que, tendo en conta os estilos das olas de barro e das pinturas murais atopadas nas escavacións, descubriuse que se remonta á civilización minoica. O sitio arqueolóxico debe ó seu nome á vila grega que se atopa nun outeiro achegado, mentres que o nome orixinal é descoñecido. As descubertas durante as escavacións, comezadas no ano 1967 por Spyridon Marinatos, chegaron á conclusión de que as pinturas murais dos seus edificios reflectían a vida real da poboación.O formidábel estado de conservación do lugar —semellante ó das ruínas romanas de Pompeia— débese ó feito de que foi cuberta polo piroclasto dunha erupción volcánica (a erupción minoica) ocorrida a metade do segundo milenio aC.

Idade Antiga

A Idade Antiga é a época histórica que coincide co xurdimento e desenvolvemento das primeiras civilizacións ou civilizacións antigas.

O concepto máis tradicional de historia antiga presta atención ao descubrimento da escrita, que convencionalmente a historiografía considerou o fito que permite marcar o final da Prehistoria é o comezo da Historia, dada a primacía que outorgan ás fontes escritas fronte á cultura material, que estuda co seu propio método a arqueoloxía. Outras orientacións procuran atender ao sistema social ou o nivel técnico. Recentemente, os estudos de xenética de poboacións baseados en distintas técnicas de análises comparativos de ADN e os estudos de antropoloxía lingüística están chegando a reconstruír dun xeito cada vez máis preciso as migracións antigas e a súa herdanza nas poboacións actuais.Sexa cal for o criterio empregado, coincide que en tempo e lugar uns e outros procesos cristalizaron no comezo da vida urbana (cidades moi superiores en tamaño e diferentes en función ás aldea neolíticas), a aparición do poder político (palacios, reis), das relixións organizadas (templos, sacerdotes), unha complexa estratificación social, esforzos colectivos de grande envergadura que esixen prestacións de traballo obrigatorio e impostos, e o comercio de longa distancia (todo o que se veu en chamar Revolución urbana); nivel de desenvolvemento social que por primeira vez se acadou na Sumeria do IV milenio a. C., espazo propicio para a constitución das primeiras cidades-estado competitivas a partir do substrato neolítico que levaba xa catro milenios desenvolvéndose no crecente fértil. A partir delas, e de sucesivos contactos (tanto pacíficos como invasións) de pobos veciños (culturas sedentario-agrícolas ou nómade-gandeiras que se nomean tradicionalmente con termos de validez cuestionada, máis propios de familias lingüísticas que de razas humanas: semitas, camitas, indoeuropeos etc.), fóronse conformando os primeiros estados de grande extensión territorial, ata acadar o tamaño de imperios multinacionais.

Procesos semellantes tiveron lugar en diversos momentos segundo a área xeográfica (sucesivamente Mesopotamia, o val do Nilo, o subcontinente indio, China, a conca do Mediterráneo, a América precolombiana e o resto de Europa, Asia e África); nalgunhas zonas especialmente illadas, algúns pobos cazadores-recolectores actuais aínda non abandonarían a prehistoria mentres que outros entraron violentamente na idade moderna ou contemporánea da man das colonizacións do século XVI ao XIX.

Os pobos cronoloxicamente contemporáneos á Historia escrita do Mediterráneo oriental poden ser obxecto da Protohistoria, pois as fontes escritas por romanos, gregos, fenicios, hebreos ou exipcios, ademais das fontes arqueolóxicas, permiten facelo.

A Antigüidade clásica localízase no momento de plenitude da civilización grecorromana (século V a.C ao século II d. C.) ou en sentido amplo, en toda a súa duración (século VIII a.C ao século V d. C.). Caracterizouse pola definición de innovadores conceptos socio-políticos: os de cidadanía e de liberdade persoal, non para todos, senón para unha minoría sostida polo traballo escravo; a diferenza dos imperios fluviais do Antigo Exipto, Babilonia, India ou China, para os que se definiu a imprecisa categoría de modo de produción asiático, caracterizadas pola existencia dun poder omnímodo na cúspide do imperio e o pago de tributos polas comunidades campesiñas suxeitas a el, pero de condición social libre (pois aínda que exista a escravitude, non representa a forza de traballo principal).O final da Idade Antiga na civilización occidental coincide coa caída do Imperio romano de Occidente (no ano 476; o Imperio romano de Oriente sobreviviu toda a Idade Media ata 1453 como Imperio bizantino), aínda que tal descontinuidade non se observa noutras civilizacións. Xa que logo, as divisións posteriores (Idade Media e Idade Moderna) poden considerarse válidos só para aquela; mentres que a maior parte de Asia e África, e con moita máis claridade América, son obxecto na súa historia dunha periodización propia.

Algúns autores culturalistas fan chegar a Antigüidade tardía europea ata os séculos VI e VII, mentres que, a escola "mutacionista" francesa esténdea ata algún momento entre os séculos IX e XI. Distintas interpretacións da historia pon o acento en cuestións económicas (transición do modo de produción escravista ao modo de produción feudal, desde a crise do século III); políticas (desaparición do imperio e instalación dos reinos xermánicos desde o século V); ou ideolóxicas, relixiosas (substitución do paganismo politeísta polos monoteísmos teocéntricos: o cristianismo -século IV- e posteriormente o islam -século VII-), filosóficas (filosofía antiga pola medieval) e artísticas (evolución desde a arte antiga -clásica- cara a arte medieval -paleocristiá e prerrománica-).As civilizacións da Antigüidade son agrupadas xeograficamente pola historiografía e a arqueoloxía en zonas en que distintos pobos e culturas estiveron especialmente vinculados entre si; aínda que as áreas de influencia de cada unha delas chegaron en moitas ocasións a mesturarse e ir moito máis lonxe, formando imperios de dimensións multicontinentais (o Imperio persa, o de Alexandre Magno e o Imperio romano), talasocracias ('goberno dos mares') ou rutas comerciais e de intercambio de produtos e ideas a longa distancia; aínda que sempre limitadas polo relativo illamento entre elas (obstáculos dos desertos e océanos), que chega a ser radical nalgúns casos (entre o Vello Mundo e o Novo Mundo). A navegación antiga, especialmente a natureza e extensión das expedicións que necesariamente tiveron que realizar as culturas primitivas de Polinesia (polo menos ata a Illa de Pascua), é un asunto aínda polémico. Nalgunhas ocasións recorreuse á arqueoloxía experimental para probar a posibilidade de contactos con América desde o Pacífico. Outros conceptos de aplicación discutida son a prioridade do difusionismo ou do desenvolvemento endóxeno para determinados fenómenos culturais (agricultura, metalurxia, escritura, alfabeto, moeda etc.) e a aplicación do evolucionismo en contextos arqueolóxicos e antropolóxicos.

Santorini

Santorini (grego Σαντορίνη), ou Santorino, é unha illa volcánica localizada no mar Exeo, preto de 200 km ao sueste da cidade de Atenas, Grecia nas coordenadas aproximadas de 36.40° N e 25.40° E. Para alén da illa principal, Santorini ten nas as súas proximidades diversos illotes, formando un grupo case circular de illas, vestixio da grande erupción que esnaquizou a illa. O grupo de illas é tamén coñecido por Thira or Thera (Θηρα). Santorini sitúase no extremo sur do grupo das Cíclades, tendo unha área total de aproximadamente 73 km². En 2001 tiña unha poboación de 13.600 habitantes. A illa debe o seu nome a Santa Irene, nome polo cal os venecianos a denominaban. Era anteriormente coñecida por Kallisti, Strongili ou Thera, nome que aínda hoxe ostenta en grego.

Santorini é o volcán máis activo do denominado Arco Exeo, estando constituído por unha gran caldeira submersa, rodeada polos restos dos seus flancos. A forma actual da illa débese en gran parte á erupción que aproximadamente 3.500 anos atrás destruíu o seu territorio. Aquela erupción, de enorme proporcións, creou a actual caldeira e produciu depósitos piroclásticos con algunhas centenas de metros de espesura que recubriron todo o que restou da illa e aínda atinxiron grandes áreas do Exeo e dos territorios veciños.

O impacto daquela erupción fíxose sentir en todo o mundo, mais con particular intensidade na bacía do mar Mediterráneo. A erupción parece estar ligada ao colapso da civilización Minoica, na illa de Creta, sita só 70 km ao sur.

Tsunami

Un tsunami (do xaponés 津波: tsu, "porto" e nami, "onda") é unha serie de ondas xeradas cando a auga de superficie, por exemplo dun lago ou océano, se despraza rapidamente a escala masiva. Os derrubamentos (de xeo nos glaciares ou de terra na beiramar), as erupcións volcánicas (terrestres ou submarinas) ou un meteorito grande teñen o potencial de xerar un tsunami pero o 90 % deles son provocados por terremotos, e nese caso reciben o nome de tsunamis tectónicos.

A enerxía dun tsunami depende da súa altura (amplitude da onda) e velocidade de translación. A enerxía total descargada sobre unha zona costeira tamén dependerá da cantidade de picos que leve o tren de ondas (no tsunami do Índico de 2004 houbo 7 picos). Este tipo de vagas removen unha cantidade de auga moi superior ás ondas superficiais producidas polo vento. Un tsunami tectónico producido nun fondo oceánico de 5 km de profundidade removerá toda a columna de auga desde o fondo ata a superficie. O desprazamento vertical pode ser tan só de centímetros pero, de se producir a suficiente profundidade, a velocidade será moi alta e a enerxía transmitida á onda será enorme. Aínda así, na alta mar a onda case non se aprecia xa que queda diluída entre as ondas superficiais. Con todo, destacan pola falta de tranquilidade do fondo mariño, que se axita en toda a súa profundidade.

Outras linguas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.