Electrónica

A electrónica é a rama da física e especialización da enxeñaría, que estuda e emprega os dispositivos electrónicos que funcionan controlando o fluxo de electróns e outras partículas cargadas electricamente en dispositivos, como por exemplo nos semicondutores e outros. O estudo puro destes dispositivos considérase unha rama da física, mentres que o deseño e a posta en funcionamento de circuítos electrónicos para solucionar problemas prácticos denomínase enxeñaría electrónica. Segundo os compoñentes electrónicos empregados, fálase de electrónica analóxica ou dixital. A diferenza entre ambos está no modo de tratar os sinais, se de forma continua (analóxica) ou discreta (dixital).

As principais utilizacións dos circuítos electrónicos son, por unha banda, o control, proceso e distribución da información e, doutra banda, a distribución e conversión dunha forza electromagnética. Estes dous usos implican a creación ou detección de campos electromagnéticos e correntes eléctricas.

Arduino ftdi chip-1
Compoñentes electrónicos nunha tarxeta con tecnoloxía de montaxe superficial.

Historia

6N23P
Unha válvula dobre-tríodo de fabricación rusa.
Electronic component transistors
Algúns transistores bipolares.
SMD Transistor
Un transistor SMD.
555-type Oscilator Integrated Circuit
Un circuíto integrado oscilador de 1978.
Arduino ftdi chip-2
Un exemplo de montaxe superficial (SMD) dun circuíto electrónico.

As primeiras realizacións da electrónica foron os circuítos receptores e emisores de radio, Guglielmo Marconi foi sen dúbida un pioneiro, pero as súas primeiras radios non se poden considerar máis que unha aplicación da electrotecnia a un problema novo. O verdadeiro salto cualitativo chegou da man do enxeñeiro británico John Ambrose Fleming do University College de Londres que en 1904 inventou o primeiro dispositivo electrónico, o díodo sen carga, a válvula de baleiro ou válvula termoiónica. Pouco despois, en 1906, apareceu o primeiro compoñente electrónico de tres eléctrodos, o tríodo sen carga inventado por Lee De Forest, que permitía amplificar un sinal. A súa aparición fixo posible un gran número de aplicacións, entre outros a telefonía ou os aparellos de control e medida, máis tarde, na década de 1920, posibilitou a emisión da voz por radio e os inicios da televisión na do 1930.

Durante os anos 1930 varios investigadores fixáronse na conmutación rápida como método para facer cálculos complexos utilizando un sistema de numeración binario. As dúas posible posicións dos conmutadores expresarían as dúas únicas cifras posibles: o cero e o un (0 e 1). Os tubos sen carga eran máis rápidos que calquera interruptor mecánico e pronto foron utilizados para as novas máquinas de calcular. A primeira computadora electrónica, coñecida co nome de ENIAC, foi construída pola Universidade de Pensilvania para o Exército dos Estados Unidos de América e presentada o 14 de febreiro de 1946, constaba de 17.468 válvulas sen carga, ocupaba 167m², pesaba 27 toneladas e consumía a mesma electricidade que 10 fogares.

Despois da Primeira Guerra Mundial a electrónica desenvolveuse con rapidez, especialmente no campo da radio, que aquel período chegou ó seu punto álxido da súa aplicación; na teoría de circuítos logrouse un fito fundamental coa invención do primeiro circuíto de reacción o 1927, que se utilizou para conseguir resultados significativamente superiores con poucos compoñentes, mentres que os aparellos de radio facíanse cada vez máis sofisticados pasando dos sinxelo circuítos homodinos do principio, a patróns máis complexos heterodinos e superheterodinos, que garantían unha maior separación entre as estacións de radio e menos ruído.

Un novo punto de inflexión produciuse despois da Segunda Guerra Mundial coa invención do transistor, descuberto o 23 de decembro de 1947 polos estadounidenses John Bardeen, William Shockley e Walter Houser Brattain, investigadores da compañía telefónica American Telephone & Telegraph (ATT), que observaron que cando os contactos eléctricos aplícanse a un cristal de xermanio, a potencia de saída é máis grande que a de entrada. O transistor era un compoñente activo que podía ter as mesmas funcións das válvulas termoiónicas a unha fracción do seu custo, do espazo ocupado e do consumo de enerxía: ademais, os transistores podían ser integrados en dispositivos complexos, os circuítos integrados, que hoxe en día poden conter moitos millóns de transistores (e outros compoñentes como resistencias, condensadores, díodos, etc.) e, por tanto, poden exercer funcións moi complexas cun custo e nun espazo reducidos. O transistor vai achandando o camiño para a aparición da microelectrónica e os compoñentes electrónicos miniaturizados.

En 1955, J. H. Felker creou o primeiro computador totalmente transistorizado nos Laboratorios Bell para a Forza Aérea dos Estados Unidos de América, o TRADIC (TRAnsistor DIgital Computer o TRansistorized Airborne DIgital Computer), cuns 800 transistores de material semicondutor.

A integración a grande escala iniciouse entre 1958 e 1959 coa invención dos primeiros circuítos integrados, creados de maneira independente por Jack Kilby de Texas Instruments[1] utilizando silicio e por Robert Noyce en Fairchild Semiconductor[2] utilizando xermanio. No ano 2000 Kilby recibiría o Premio Nobel de Física pola súa contribución á invención do circuíto integrado.

O 1971 foi outro ano chave na historia da electrónica porque se definiu e realizou o primeiro microprocesador, o Intel 4004, a primeira CPU completa nun único chip. Creado en Intel por un equipo liderado por Federico Faggin a partir dunha arquitectura deseñada por Marcian Hoff. O 4004 contiña 2.300 transistores e podía procesar unhas 92.000 instrucións por segundo. A partir daquela data a evolución dos microprocesadores foi extremadamente rápida seguindo a Lei de Moore, que indicaba que a capacidade de integración dos microprocesadores, o número equivalente de transistores, duplicaríase cada 18 meses. A finais da década de 1990 empezaron a aparecer factores limitadores como a capacidade de disipación da calor producida ou a rotura do paralelismo entre a capacidade de integración e a capacidade de proceso. Algúns dos deseños máis notables foron: o 8008 de Intel, o Z80 de Zilog, o 68000 de Motorola, ou o 8086 de Intel que deu orixe á arquitectura x86.

Ramas da electrónica

A electrónica pódese subdividir nun conxunto de ramas en función do tipo de sinal que estuda, o tipo de aplicación ou mesmo en función da posición xerárquica do obxecto de estudo dentro do sistema global.

Segundo o tipo de sinais que trata

A electrónica ten por obxecto o tratamento dos sinais eléctricos a través dos compoñentes adecuados, ás veces coa participación dalgún tipo de programa informático. Un sinal é unha manifestación dunha magnitude física que trae información que pode ser tratada. Habitualmente trátase dunha voltaxe ou dunha corrente eléctrica pero tamén pode ser un campo eléctrico ou magnético.

Tradicionalmente os sinais adóitanse a clasificar en tres grupos:

  • sinal analóxico
  • sinal dixital
  • sinal de potencia

Tamén é habitual considerar que os sinais teñen dous compoñentes

sinal = sinal útil + ruído

o sinal útil é a parte do sinal que contén a información que se utiliza, o ruído é calquera perturbación que modifica a parte útil. Esta separación é arbitraria pois depende da utilización que se quere facer do sinal.

Sinal analóxico. Electrónica analóxica

a electrónica analóxica ocúpase do tratamento continuo dos sinais analóxicos, aqueles que presentan unha variación continua ao longo do tempo, en contraposición aos sinais dixitais que só presentan unha serie finita de estados discretos. Os sinais analóxicos poden tomar calquera valor dentro dun espazo continuo (ou continuo por intervalos). A maioría dos sistemas físicos son analóxicos, as magnitudes físicas varían de maneira continua, a temperatura sería un exemplo.

O campo da electrónica analóxica divídese tradicionalmente en varias sub-ramas, entre outras, as que se ocupan de:

  • A instrumentación
  • As frecuencias de son (ligado coa electroacústica)
  • As frecuencias de radio
  • As hiperfrecuencias (tamén chamadas frecuencias de radar ou altas frecuencias )
  • A produción e a propagación de ondas electromagnéticas
  • Os sinais de vídeo
  • O tratamento dos sinais analóxicos
  • A codificación dos sinais

Sinal dixital. Electrónica dixital

Intel 4004
Imaxe dunha versión moderna do microprocesador Intel 4004.
W65C134S8plg-8 lg
Un microcontrolador

Por oposición á electrónica analóxica, a electrónica dixital ocúpase dos sinais que presentan un espazo de valores discretos e en número finito. No caso máis simple un sinal dixital só pode tomar dous valores posibles, 1 e 0.

A electrónica dixital utilízase especialmente en sistemas que conteñen microprocesadores ou microcontroladores. Un exemplo sería un ordenador, un aparello composto en gran parte por circuítos de electrónica dixital.

Hoxe en día hai unha tendencia a que o tratamento dos sinais dixitais substitúa o tratamento analóxico. No campo das aplicacións domésticas hai exemplos notables, é o caso do son e o vídeo (reprodutor MP3, videocámara, televisión dixital terrestre) onde a electrónica analóxica foi substituída (o caso da fotografía dixital é diferente porque substituíu un procedemento químico de adquisición da imaxe). Con todo non hai que esquecer que os valores discretos non existen no mundo físico real, os fenómenos analóxicos pódense presentar nos circuítos analóxicos, especialmente no caso das altas frecuencias. Ademais algunhas funcións como a medida ou a amplificación son intrinsecamente analóxicas e nunca poderán converterse en discretas. Os sensores son maioritariamente analóxicos.

Dado que os sinais dixitais son tamén discretos no tempo pódese utilizar un oscilador de cuarzo (un reloxo) para sincronizar as diferentes partes dun circuíto. A frecuencia de reloxo, expresada en hertz (Hz), dun circuíto é unha expresión do número de cambios de estado que son posibles en cada segundo. Falaríase de electrónica síncrona. Pero tamén é posible traballar de maneira asíncrona (de maneira independente a un reloxo) se se organiza o funcionamento das diferentes partes do circuíto de forma que se sincronicen mediante o intercambio de sinais de control. Neste caso falaríase de electrónica asíncrona.

Electrónica mixta

Tamén se pode falar de electrónica mixta cando se trata de sistemas nos que coexisten sinais analóxicos e dixitais. Os módulos específicos desta rama da electrónica son os conversores: o conversor analóxico-dixital (CAD) e o conversor dixital-analóxico (CDA). Estes dous circuítos permiten a transformación dun sinal analóxico nun sinal dixital e á inversa, isto permite, por exemplo, que se poidan utilizar módulos totalmente analóxicos como os sensores con circuítos dixitais.

Por exemplo, un termómetro cun indicador dixital toma a temperatura (que é unha magnitude analóxica), mide o seu valor, codifícaa nunha secuencia dixital e despois móstraa en pantalla. As dúas primeiras operacións (captura e medida) son realizadas polos módulos de electrónica analóxica, a terceira (codificación dixital) require unha conversión analóxico-dixital e a última (presentación en pantalla) é un proceso totalmente dixital.

Sinais de potencia. Electrónica de potencia

A electrónica de potencia é o conxunto de técnicas que se interesannan enerxía contida nos sinais eléctricos, a diferenza outras disciplinas da electrónica que se interesan sobre todo na información contida nos sinais. O obxectivo é o control ou a transformación da enerxía eléctrica. A gama de potencia alcanzada varía desde algúns microwatts ata moitos megawatts.

A electrónica de potencia baséase en dispositivos que permiten cambiar a forma da enerxía eléctrica (os conversores, por exemplo os rectificadores) e en dispositivos transdutores como a turbina ou os motores eléctricos. A electrónica de potencia ten como campos de aplicación a electrotecnia doméstica e industrial, onde substitúe antigas solucións electromecánicas.

Segundo a posición xerárquica do obxecto de estudo

Algunhas ramas da electrónica defínense, de maneira independente da aplicación, en función da posición que ocupa o obxecto de estudo dentro da xerarquía dun sistema electrónico.

Física dos compoñentes

No nivel inferior sitúanse os compoñentes electrónicos. A rama que se interesa polo estudo e a concepción dos compoñentes electrónicos elementais denomínase física dos compoñentes ou tecnoloxía dos compoñentes e ten un compoñente de ciencia básica e outro de tecnolóxico, de aquí as dúas posibles denominacións. Utilízanse coñecementos das ciencias fundamentais como a física do estado sólido ou a química, que teñen pouco que ver coa electrónica respecto á enxeñaría de tratamento dos sinais. É un campo que fai de ponte entre a física fundamental e unha ciencia aplicada como é a electrónica. Os compoñentes básicos da electrónica son, hoxe en día, os transistores, as resistencias, os condensadores, o díodos, etc.

Enxeñaría electrónica

O campo principal de estudo da enxeñaría electrónica son os circuítos electrónicos. Un circuíto electrónico é un sistema formado por un conxunto de compoñentes electrónicos asociados por interconexións. A palabra circuíto é debida ao feito de que o tratamento se fai grazas á corrente eléctrica que circula entre os compoñentes interconectados. A rama que estuda as propiedades dos circuítos electrónicos recibe o nome de teoría de circuítos, a que se dedica ao estudo da metodoloxía para facer un tratamento específico baseándose nun circuíto denomínase deseño de circuítos. Os sistemas electrónicos modernos comportan a utilización de centenares de millóns de compoñentes elementais. Por esta razón a enxeñaría de circuítos só se ocupa da realización de aplicacións ou módulos relativamente simples, cunhas poucas decenas de compoñentes.

Segundo o tamaño dos circuítos utilizados

RX 1914 tranchée
Soldado nunha trincheira durante a Primeira Guerra Mundial utilizando unha radio de galena.

Tamén se pode facer unha clasificación en función do tamaño dos circuítos producidos.

Electrónica de válvulas

Philco radio model PT44 chassis back
Unha radio a válvulas de 1941.

Trátase da electrónica que utiliza válvulas como compoñentes activos elementais. Hoxe en día practicamente xa non existe, trátase dun tipo de electrónica en vías de desaparición, só subsiste en forma de tubos catódicos para receptores de televisión (en claro retroceso) e dalgúns compoñentes das emisoras de radio de gran potencia. A única que aínda ten unha certa actividade é a tecnoloxía de válvulas termoiónicas utilizada nos amplificadores de guitarras eléctricas.

O deseño das válvulas fainas moi tolerantes ás sobrecargas e é esta particularidade a que fai que aínda hoxe en día poida ter un certo papel en aplicacións extremas como as emisoras de radio de gran potencia e os tubos de emisión de raios X. Outra aplicación vixente é a dos dínodos que se utilizan para a detección de fotóns nalgúns aparellos médicos.

Electrónica discreta

Fai referencia aos compoñentes elementais individuais ou discretos ensamblados habitualmente sobre placas electrónicas ou circuítos impresos. Hoxe en día este tipo de concepción electrónica só se adoita a utilizar en montaxes experimentais ou no marco da electrónica de afeccionados, o resto foi substituído pola microelectrónica. A pesar de que sobre os circuítos impresos actuais as principais funcións son realizadas polos circuítos integrados seguen a utilizarse compoñentes discretos, esencialmente resistencias e condensadores.

Microelectrónica

Miniature FM radio module
Un receptor de radio FM miniaturizado nun reprodutor Mp3 con radio incorporada.

A microelectrónica naceu como resultado do proceso de miniaturización dos compoñentes electrónicos elementais. Este proceso de redución do tamaño empezou nos anos cincuenta coa aparición dos semicondutores e chegou a unha fase extrema a finais do século XX. A medida dos compoñentes non para de minguar, chegando a medidas da orde dalgunhas decenas de nanómetros. Este progreso foi posible grazas aos adiantos logrados no tratamento dos materiais semiconductores, especialmente o silicio, que permitiron crear varios millóns de compoñentes elementais nunha superficie de poucos milímetros cadrados.

A microelectrónica ocúpase dos sistemas electrónicos que utilizan compoñentes de medidas micrométricas e nanométricas. A expresión electrónica integrada sería un sinónimo e refírese a un conxunto de compoñentes integrados nun só circuíto integrado ou chip de semiconductores.

Nanoelectrónica e electrónica molecular

Cando se fala da electrónica moderna o prefixo "micro" empeza a ser obsoleto, despois de que empezaron a aparecer compoñentes cunhas medidas que se teñen que medir en nanómetres, comparables ás das moléculas. Por tanto fálase de nanoelectrónica, da nanotecnoloxía e da electrónica molecular. Aínda máis, os últimos adiantos técnicos permiten divisar a concepción de compoñentes baseados nas propiedades dos electróns e o seu spin: a spintrónica.

Microsistemes

Co progreso da micro e nanotecnoloxía obsérvase unha fusión de sistemas pertencentes a diferentes dominios da técnica (mecánicos, térmicos, ópticos, etc.) ao redor dos circuítos e sistemas electrónicos. Estas fusións son denominadas ás veces sistemas de tratamento de sinais multidominio ou sistemas multidominio. Detrás deste progreso dos microsistemas están os procedementos de mecanizado do silicio que evolucionaron ata tal punto que é posible realizar estruturas tridimensionais sobre cristais de silicio cos circuítos electrónicos. Desde a década de 1990 os microsistemas electromecánicos ou microsistemas electromecánicos (MEMS nas súas siglas inglesas, por Microelectromechanical systems) empezaron a ser producidos e utilizados en grandes cantidades.

Base teórica

Métodos matemáticos

Hai un certo número de ferramentas para a modelización das propiedades electrónicas dos circuítos. Pódense citar os principios fundamentais da electricidade e do electromagnetismo (como por exemplo a lei de Ohm, a lei de Gauss, a lei de Faraday), os modelos de funcionamento dos materiais semicondutores (unión PN, efecto de campo, efecto alude) ou ferramentas matemáticas e estatísticas (número complexo, transformada de Fourier, transformada de ondas).

Os estudos dos sinais de alta frecuencia teñen a súa base teórica nos métodos asociados á análise da propagación das ondas (ecuacións de Maxwell). A utilización de sinais rápidos dentro dun circuíto electrónico require unha análise previa e a utilización de software de simulación específico. O estudo dos compoñentes electrónicos a nivel atómico necesita os resultados e os métodos da mecánica cuántica.

A simulación dos circuítos electrónicos, ás veces de alta complexidade e custo, está moi estendida e a un nivel moi avanzado. Algúns softwares poden integrar un gran número de parámetros, como a temperatura ou os campos electromagnéticos.

Ruído

Transistor y disipador
Un transistor co seu disipador

Como calquera outro sistema, un circuíto electrónico está en contacto coa súa contorna inmediata e tanto pode xerar alteracións sobre esta contorna como ser afectado polas perturbacións presentes na súa contorna. Estas perturbacións reciben o nome de ruído e están asociadas a calquera circuíto electrónico. O ruído defínese[3] como as perturbacións non desexadas que se sobrepoñen sobre o sinal útil e que tenden a escurecer a información contida no sinal. Por tanto, despois de que afecten negativamente á función dos circuítos, é necesario minimizar estas perturbacións. O ruído non é o mesmo que a distorsión dos sinais que pode causar un circuíto, o ruído pode ser xerado electromagnética ou térmicamente, e, neste caso, pode ser diminuído baixando a temperatura de funcionamento do circuíto. En cambio hai casos como o ruído de disparo (Shot noise) que non pode ser eliminado de ningún xeito dado que é debido ás limitacións das propiedades físicas.

Aínda así a mesma evolución da electrónica xera elementos que afectan negativamente á loita contra o ruído, a miniaturización e a integración dos compoñentes e dos sistemas comportan un aumento da sensibilidade ante as perturbacións, do mesmo xeito que o aumento das frecuencias de funcionamento. Por outra banda a xeneralización dos sistemas radioeléctricos tamén fixo aumentar globalmente a presenza dos campos de perturbacións.

Disipación térmica

AMD heatsink and fan
Un ventilador dunha CPU montado sobre un disipador.
GEDA screenshot2007
Deseño dun circuíto impreso.

A necesidade de manter a temperatura dos compoñentes dentro dos valores compatibles co seu funcionamento fai necesario tratar o problema da calor xerada polos circuítos electrónicos. Se non se ten en conta este factor, afectaríase ó rendemento e á fiabilidade a longo prazo, ou nalgúns casos máis extremos chegaríase a unha avaría inmediata. As técnicas de disipación da calor inclúen tanto elementos pasivos, como os disipadores, ou activos, como os ventiladores, a pesar de que hai outras técnicas que tamén se utilizan, como o arrefriado por auga ou por aceite que se utiliza nalgúns ordenadores. Todas estas técnicas baséanse en formas de transferencia da calor como a convección, a condución ou a radiación térmica.

Influencia dos raios cósmicos

O tamaño dos actuais compoñentes elementais utilizados pola electrónica fai que tamén sexan sensibles ás partículas da radiación cósmica. Isto fai necesario o estudo desta sensibilidade para atopar os métodos a aplicar para garantir o funcionamento correcto dos sistemas, especialmente nos casos das funcións críticas.

Métodos de deseño

A electrónica moderna baséase exclusivamente nunhas poucas ferramentas e software de deseño asistido por computador. Estas ferramentas permiten todos os procesos do deseño de circuítos, desde a realización dos esquemas, ou o deseño dos circuítos impresos ata a modelización. O deseño de circuítos integrados complexos inclúe etapas intermedias como a síntese lóxica ou a análise dos atrasos. Algúns sistemas de deseño son NIN Multisim, ORCAD ou Eagle PCB entre outros.

Métodos de fabricación

Altera Flex EPF10K20 20000 cell FPGA
Unha FPGA de Altera.

A fabricación dos circuítos electrónicos diversificouse moito a partir dos anos oitenta. A pesar de que a fabricación de prototipos aínda se pode facer de maneira artesanal, a produción en serie faise en fábricas cada vez máis complexas e custosas pero que permiten a obtención dunha tecnoloxía que cada vez ofrece mellor rendemento e a uns prezos razoables. Mentres a industria da microelectrónica require investimentos cada vez máis importantes para seguir a evolución da tecnoloxía, as industrias de tecnoloxía estándar sobre circuítos impresos buscan mellorar o seu rendemento e abaratar o custo por medio da utilización de robots para a fabricación, ensamblaxe ou test, a xestión da produción asistida por computador ou a deslocalización da produción.

Ao longo dos anos utilizáronse diferentes métodos para conectar os compoñentes aos circuítos electrónicos. Desde as primeiras construcións baseadas en conexións punto a punto cos compoñentes emprazados sobre placas de madeira, cordwood ou wire wrap ata os modernos circuítos impresos (tamén coñecidos como PCB, do inglés Printed circuit board) feitos de materiais como o FR4 ou o SRBP (Synthetic Resin Bonded Paper) aínda máis barato, tamén coñecido como Paxoline ou Paxolin e caracterizado pola súa cor amarela-marrón.

Nos últimos anos tamén empezaron a ser tidos en consideración os aspectos relacionados coa saúde e o medio ambiente derivados da fabricación de equipos electrónicos. En especial nos produtos destinados á Unión Europea a causa da aplicación das directivas sobre "restrición ó uso de substancias perigosas"[4][5] (que por exemplo levou á prohibición da utilización de chumbo nas soldaduras) e sobre "residuos de aparellos eléctricos e electrónicos".[6]

Digital oscilloscope
Un osciloscopio.

Métodos de test

O test dun circuíto electrónico é unha etapa importante xa que é preciso garantir a fiabilidade e o bo funcionamento de sistemas de gran complexidade, polo que pode ser necesario levar a cabo un gran número de simulacións. Pódense diferenciar as probas unitarias para pór a punto os prototipos e as probas en serie, máis ou menos automatizadas, destinadas a identificar os defectos de fabricación e/ou ensamblaxe. Hai un gran número de ferramentas destinadas a facilitar esta etapa: aparellos de medida (polímetro, osciloscopio, analizador de frecuencias), estándares para a medición automatizada (Joint Test Action Group, Geral Purpose Interface Bus ou IEEE-488) ou sistemas automatizados (analizadores con sondas móbiles).

Notas

  1. The Chip that Jack Built, (c. 2008), (HTML), Texas Instruments.
  2. Robert Noyce, (n.d.), (en liña), IEEE Global History Network Arquivado 20 de decembro de 2008 en Wayback Machine..
  3. IEEE Dictionary of Electrical and Electronics Terms ISBN 978-0-471-42806-0
  4. Directiva Europea sobre a restrición ó uso de substancias perigosas
  5. "Working with EEE producers to ensure RoHS compliance through the European Union". Arquivado dende o orixinal o 05 de xaneiro de 2010. Consultado o 08 de agosto de 2017.
  6. Directiva Europea sobre os residuos de aparellos eléctricos e electrónicos

Véxase tamén

Ligazóns externas

A Nosa Terra (1977)

A Nosa Terra é un xornal que primeiro se editou en papel, para posteriormente pasar a ser electrónico, que opera en Galicia dende 1977. Encadrado na órbita do nacionalismo, e escrito integramente en galego, estivo dirixido por Margarita Ledo, Xosefina López Corral, Xosé Currás, Afonso Eiré e Manuel Veiga Taboada. Tivo un parón en 2012, reanudando a edición electrónica en 2018.

Apple Inc.

Apple Inc. (antes, Apple Computer, Inc.) é unha compañía informática norteamericana con sede en Cupertino (California), fundárona Steve Jobs e Stephen Wozniak o 1 de abril de 1976. Apple contribuíu a popularizar a informática nos 70 co seu Apple II e nos 80 co Macintosh. Na actualidade posúe o 5% do mercado mundial dos ordenadores.

Carbono

O carbono é un elemento químico de número atómico 6 e símbolo C. É sólido a temperatura ambiente, e dependendo das condicións de formación, pode atoparse na natureza en distintas formas alotrópicas, carbono amorfo e cristalino en forma de grafito ou diamante. Na táboa periódica, é o primeiro (fila 2) dos seis elementos en columna (grupo) 14, que teñen en común a composición da súa capa electrónica exterior. É un elemento non metálico e tetravalente. O carbono é un dos poucos elementos coñecidos dende a antigüidade.É o alicerce básico da química orgánica: coñecendose preto de 10 millóns de compostos de carbono, e forma parte de tódolos seres vivos coñecidos. Forma o 0,2 % da codia terrestre. Todas as formas de vida que se coñecen están formadas de moléculas compostas principalmente por carbono, hidróxeno, nitróxeno e osíxeno (ademais de multitude doutros elementos en menor proporción). Este elemento non metálico ten a interesante propiedade de ser quen de enlazarse con el mesmo e cunha ampla variedade de outros elementos. Dentro do corpo humano, é o segundo elemento máis abondoso por masa (aproximadamente un 18,5% da total) despois do osíxeno.

Condutividade eléctrica

A condutividade eléctrica é a capacidade dun corpo de permitir o paso da corrente eléctrica a través de si. Tamén é definida como a propiedade natural característica de cada corpo que representa a facilidade coa que os electróns poden pasar por el. Varía coa temperatura. É unha das características máis importantes de Non confundir coa condutancia, que é (a inversa da resistencia). A condutividade é a inversa da resistividade, xa que logo , e a súa unidade é o S/m (siemens por metro).

Configuración electrónica

En química, a configuración electrónica é o modo no cal os electróns están ordenados nun átomo. Como os electróns son fermións están suxeitos ao principio de exclusión de Pauli, que di que dous fermións non poden estar no mesmo estado cuántico á vez. Polo tanto, no momento en que un estado é ocupado por un electrón, o seguinte electrón debe ocupar un estado mecanocuántico diferente.

No átomo, os estados estacionarios da función de onda dun electrón (os estados que son función propia da ecuación de Schrödinger H? = E? onde H é o hamiltoniano) denomínanse orbitais, por analogía coa clásica imaxe dos electróns orbitando ao redor do núcleo. Estes estados teñen catro números cuánticos: n, l, m e s, e, en resumo, o principio de exclusión de Pauli quere dicir que non pode haber dous electróns nun mesmo átomo cos catro valores dos números cuánticos iguais. Os máis importantes destes son o n e o l.

Copernicio

Copernicio é o nome do elemento químico da táboa periódica co símbolo Cn e o número atómico 112.

O seu nome foi proposto pola Instituto para a investigación en ións pesados (Gesellschaft für Schwerionenforschung, GSI) na memoria do astrónomo polaco Copérnico, e aprobado oficialmente pola IUPAC o 19 de febreiro de 2010 logo de sete meses de discusión. Con anterioridade, o elemento fora temporalmente chamado ununbio, co símbolo Uub.

Discogs

Discogs, abreviatura de discografías, é unha páxina web e unha base de datos colaborativa que recolle información sobre gravacións de son, entre as que se inclúe gravacións comerciais, promocionais e gravacións non comerciais. Os servidores de Discogs, aloxados baixo o dominio discogs.com, son propiedade de Zink Media, Inc., e atópanse en Portland, Oregón, nos Estados Unidos.

Aínda que a páxina contén listas musicais de tódolos xéneros e en tódolos formatos, é especialmente coñecida por ser a meirande base de datos de música electrónica e polas súas gravacións en discos de vinilo.

Discogs contén arredor de 6 millóns de cancións, 3,9 millóns de artistas e uns 743 000 selos discográficos. Existen unhas 275 688 contas de usuario de colaboradores. Estas cifras están constante crecemento debido as contribucións dos usuarios.

Electronegatividade

A electronegatividade é unha medida da forza de atracción que exerce un átomo sobre os electróns que comparte con outro átomo co que está enlazado. Os diferentes valores de electronegatividade clasifícanse segundo diferentes escalas, entre elas a escala de Pauling e a escala de Mulliken.

En xeral, os diferentes valores de electronegatividade dos átomos determinan o tipo de enlace que se formará na molécula que os combina. Así, segundo a diferenza entre as electronegatividades destes pódese determinar (convencionalmente) se o enlace será, segundo a escala de Linus Pauling:

Iónico (diferenza superior ou igual a 1.7)

Covalente polar (diferenza entre 1.7 e 0.4)

Covalente non polar (diferenza inferior a 0.4)A electronegatividade é unha propiedade periódica. Vai aumentado cara arriba e cara á dereita na táboa periódica. Canto máis pequeno é o raio atómico, maior é a enerxía de ionización e maior a electronegatividade e viceversa.

Segundo Linus Pauling, introdutor do concepto, a electronegatividade é a capacidade dun átomo para atraer cara a si os electróns. Nin as definicións cuantitativas nin as escalas de electronegatividade baséanse na distribución electrónica, senón en propiedades que se supón reflicten a electronegatividade.

Electrón

O electrón, designado como e-, é unha partícula elemental estable, pertencente á clase dos leptóns coa carga negativa máis pequena que existe na natureza (1,602*10−19 C). dita carga recibe o nome de carga elemental xa que calquera carga eléctrica separable está composta por un número enteiro delas.

Hertz

O hertz (símbolo Hz), tamén chamado hercio, é a unidade derivada do SI para frecuencia, a cal é expresada en termos de oscilacións por segundo (s−1, 1/s).

A unidade é nomeada en homenaxe ao físico alemán Heinrich Rudolf Hertz, que fixo algunhas importantes contribucións á ciencia no campo do electromagnetismo. O nome foi establecido pola Comisión Electrotécnica Internacional (IEC nas súas siglas inglesas) en 1930. Este foi adoptado pola Conferencia Xeral de Pesos e Medidas (CGPM, Conférence générale des poids et mesures) en 1960, substituíndo o nome anterior de ciclos por segundo (cps), así como os seus múltiplos relacionados, principalmente quilociclos por segundo (kc/s), megaciclos por segundo (Mc/s) e ocasionalmente quilomegaciclo por segundo (kMc/s) e xigaciclo por segundo (Gc/s).

Un hercio representa un ciclo por cada segundo, entendendo ciclo como a repetición dun suceso. Por exemplo, o hercio aplícase na física para a medición da cantidade de veces por un segundo que se repite unha onda (xa sexa sonora ou electromagnética), magnitude denominada frecuencia e que é, neste sentido, a inversa do período. Un hercio é a frecuencia dunha partícula puntual nun período dun segundo.

Por exemplo, a luz vermella ten unha frecuencia de preto de 4.6×1014 Hz. A enerxía eléctrica, en corrente alterna, chega ao consumidor (fogar, industria) coa frecuencia de 50 Hz ou 60 Hz, dependendo do país ou rexión.

Informática

A informática é a disciplina que estuda o tratamento automático da información empregando dispositivos electrónicos e sistemas computacionais. Informática é un termo proveniente do francés informatique, acuñado polo enxeñeiro Philippe Dreyfus en 1962.

Na informática converxen os fundamentos das ciencias da computación, a programación e as metodoloxías para o desenvolvemento de software, así coma determinados temas de electrónica.

La Opinión A Coruña

La Opinión A Coruña é un xornal galego de información xeral da cidade da Coruña (Galiza) cun ámbito predominantemente local.

Iniciou a súa publicación o 4 de outubro do ano 2000 formando parte do grupo de comunicación Editorial Prensa Ibérica. No 2002 acacou unha difusión de 5.866 exemplares (OXD).Actualmente conta cunha edición electrónica, laopinioncoruna.es.

Música electrónica

A expresión música electrónica refírese á música que usa instrumentos musicais electrónicos ou tecnoloxía musical electrónica como o aspecto central do son da música.

Historicamente considerábase música electrónica a toda música creada co uso de instrumentos electrónicos musicais ou elaborada mediante procesos electrónicos, pero actualmente esa distinción non ten senso xa que case toda a música gravada hoxe e a maioría das actuacións musicais en directo depende da electrónica. Calquera son xerado por medio dunha sinal eléctrica (como unha guitarra eléctrica, e incluso os micrófonos, amplificadores e altofalantes) podería ser correctamente chamado electrónico, pero o uso habitual das súas técnicas de creación en todos os tipos de música restrinxiu a expresión "música electrónica" exclusivamente para a música xerada por máquinas electrónicas concibidas para crear sons (sintetizadores, samplers, computadoras e máquinas de ritmo –beatboxes etc), todos eles de natureza analóxica ou dixital. Así hoxe en día a expresión "música electrónica" refírese a música que usa a electrónica como a parte máis importante da obra, o punto central, e non ó resto de música que se ben ten elementos electrónicos estes non son o elemento central da obra.

Tamén se lle pode chamar música electrónica á música creada con microcomputadoras, debido a que existe software que dixitaliza, manipula e procesa os sons, en contraposición ós sintetizadores analóxicos que usan hardware electrónico para manipular as sinais sonoras. Recentemente comezouse a usar sintetizadores de software que foron deseñados especificamente para "emular" o son dos instrumentos analóxicos e dixitais máis valorados.

A música electrónica contemporánea refírese tanto os xéneros de música culta (música clásica electrónica, a música experimental, a musique concrète) coma a xéneros de música pop, incluíndo diferentes estilos de música dance, como techno, house, trance, electro, breakbeat, drum and bass ou synth pop.

Pódese facer unha distinción entre os instrumentos que producen o son mediante medios electromecánicos e os que o producen usando compoñentes electrónicos. Exemplo dos primeriros son o Telharmonium, o órgano Hammond , e a guitarra eléctrica, mentres que os segundos serían o Theremin, o sintentizador ou a computadora.

Número atómico

O número atómico é o número enteiro positivo que designa o número de protóns que hai no núcleo dun átomo. Represéntase coa letra Z. Este número é característico de cada elemento químico e representa unha propiedade fundamental do átomo: a súa carga nuclear.

Nun átomo eléctricamente neutro (sen carga eléctrica neta), o número de electróns é igual ao de protóns. Así, o número atómico indica asemade o número de electróns dun átomo e define a súa configuración electrónica.

Ordenador

Un ordenador, tamén chamado computadora ou computador, é unha máquina que realiza cálculos e controla operacións expresadas en termos lóxicos e numéricos. O ordenador é un sistema dixital con tecnoloxía microelectrónica, capaz de procesar datos a partir dun grupo de instrucións denominado programa. A estrutura básica dun ordenador inclúe microprocesador (CPU), memoria e dispositivos de entrada/saída (E/S), xunto ós buses que permiten a comunicación entre eles. En resumo, o ordenador é unha dualidade entre hardware (parte física) tal como: o monitor, o teclado e o disco duro, e software (parte lóxica), que interactúan entre si para unha determinada función.

A característica principal que os distingue doutros dispositivos similares, coma unha calculadora non programable, é que pode realizar tarefas moi diversas cargando distintos programas na memoria para que o procesador os execute, realizando así funcións moi diversas.

Osmio

O osmio é un elemento químico de número atómico 76 que se atopa no grupo 8 da táboa periódica dos elementos. O seu símbolo é Os.

Trátase dun metal de transición branco agrisado, fráxil e duro. Clasifícase dentro do grupo do platino, e emprégase nalgúns aliaxes con platino e iridio. Atópase aliado en minas de platino e o seu tetraóxido, OsO4.

Emprégase tamén en síntese orgánica (como oxidante) e no proceso de coloración de tecidos (para a súa fixación), para a súa observación mediante microscopia electrónica, e noutras técnicas biomédicas. As aliaxes de osmio empréganse en contactos eléctricos, puntas de bolígrafos e outras aplicacións nas que é necesaria unha gran dureza e durabilidade.

Ouro

O ouro é un elemento químico de número atómico 79 situado no grupo 11 da táboa periódica. O seu símbolo é Au (do latín aurum). O ouro é un metal de transición brando, brillante, amarelo, pesado, maleable, dúctil (trivalente e univalente) que non reacciona coa maioría de produtos químicos, pero é sensible ao cloro e á auga rexia. O metal atópase normalmente en estado puro e en forma de pebidas e depósitos aluviais e é un dos metais tradicionalmente empregados para cuñar moedas. O ouro utilízase na ourivaría, a industria e a electrónica.

PDF

PDF (Portable Document Format, Formato de Documento Portábel) é un formato de ficheiro aberto creado por Adobe para crear documentos impresos como se se tratase dunha imaxe electrónica que o usuario pode observala no PC, imprimila etc empregando un programa lector apropiado. O fundamental deste formato é que o aspecto dos documentos é independente do dispositivo electrónico no que se visualice. O lector máis coñecido é o Adobe Reader. Emprégase cando se quere conservar un documento cunha aparencia determinada e non se pretende que se vaia editar.

Cada ficheiro PDF inclúe unha descrición completa dun documento en 2D (e, co novo Acrobat 3D, tamén documentos 3D, que inclúe o texto, fontes, imaxes e gráficos vectoriais en 2D que compoñen o documento.

Este formato creouse en 1993. Porén, a aceptación non foi inmediata, xa que a única aplicación informática que os podía crear, Adobe Acrobat, era cara e as primeiras versións non podían empregar ligazóns externas, o que reducía a súa utilidade na web. Existían tamén outros formatos, como PostScript, tamén da Adobe. Esta comezou a distribuír gratuitamente o lector Acrobat Reader (actualmente Adobe Reader) e continuou a apoiar este formato ata que se converteu no standard de facto dos documentos preparados para imprimir.

Período da táboa periódica

Os períodos son as filas horizonais da táboa periódica. Malia que os grupos adoitan ter tendencias periódicas máis significativas, hai rexións nas que as tendencias horizontais son máis significativas, como por exemplo no bloque f, onde os lantánidos e actínidos forman dúas series horizontais substanciais de elementos. Os elementos do mesmo período presentan tendencias no raio atómico, enerxía de ionización, afinidade electrónica e electronegatividade. Ó desprazarse de esquerda a dereita por un período, o radio atómico adoita diminuír. Isto sucede porque cada elemento sucesivo ten un protón e un electrón engadido, o que provoca que o electrón sufra unha maior atracción cara o núcleo. Esta diminución no raio atómico tamén provoca un incremento na enerxía de ionización ó desprazarse de esquerda a dereita polo período. Canto máis firmemente unido está un elemento, máis enerxía se precisa para eliminar un electrón. A electronegatividade incrementa da mesma forma que a enerxía de ionización por mor da atracción exercida polo núcleo nos electróns. A afinidade electrónica tamén presenta unha lixeira tendencia nos períodos. Os metais (na parte esquerda) adoitan ter unha menor afinidade electrónica que os non metais (na parte dereita), coa excepción dos gases nobres.

Campos de estudo da física
Física
Mecánica
Relatividade

Outras linguas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.