Edafoloxía

A edafoloxía (do grego ἔδαφος, edafos, "solo", -λογία, logía, "estudo", "tratado") é a ciencia que estuda a composición e natureza do solo na súa relación coas plantas e o contorno que lle rodea. Dentro da edafoloxía aparecen varias ramas teóricas e aplicadas que se relacionan en especial coa física e a química.

O solo orixínase a partir da materia nai producida polos procesos químicos e mecánicos de transformación das rochas da superficie terrestre. A esta materia nai agréganse a auga, os gases, sobre todo o dióxido de carbono, o tempo transcorrido, os animais e as plantas que descompón e transforman o humus, dando por resultado unha complexa mestura de materiais orgánicos e inórganicos.

Pedologo01
Edafólogo traballando no campo.

Formación

O proceso de formación dos solos é un fenómeno que está a producirse de seguido, polo que nunca chega a completarse, pois cada rexión posúe rochas diferentes e fenómenos climáticos distintos. Xa que logo descríbense unicamente os principais axentes da súa formación ou transformación.

Rochas

Os granitos, basaltos, areíscas, cuarzos e calcarias son as máis comúns. Dependendo de se as rochas que dan orixe ao solo son sedimentarias como a arenisca, metamórficas como a filita ou ígneas como o basalto e o granito, a cor e composición da mestura será moi diferente. Hai que observar que como o solo é un espazo limitado entre a rocha nai e o humus xa que logo é importante saber que clase destas hai en cada nivel.

Factores formadores do solo

  • Material parental (material pasivo).
  • clima (material activo).
  • tempo (material neutro).
  • biota ou organismos (material activo).
  • relevo (material pasivo).

Fórmula do solo segundo H. Jenny (1941):

loxía onde:

  • mp: material parental.
  • cl: clima.
  • ou: organismos ou biota.
  • R: relevo.
  • t: tempo.

Fórmula segundo Gaucher (1981):

Clima

Este axente é tan importante como o anterior porque, aínda que forma unha parte moito menor (achega auga, osíxeno e dióxido de carbono) o seu poder de transformación é infinitamente máis rápido e poderoso que a lenta descomposición química das rochas.

A erosión física dos solos por parte do clima é quizais o condicionante máis forte. É producida pola auga que crea un val, ou pola que se infiltra polas rochas calcarias ata producir covas, como pola temperatura que nas rexións secas evapora a auga xa que logo desaparece a erosión producida polos ríos e nas frías axuda á mesma a conxelarse o que facilita a rotura das rochas. A erosión eólica é un fenómeno menor pero despraza pequenas cantidades de materiais dunhas zonas a outras.

A erosión química prodúcese polo dióxido de carbono diluído e substancias orgánicas como sales minerais e arxilas na auga que conteñen os solos. Isto crea unha contorna química que descompón e elimina uns materiais e á súa vez outros son depositados.

Flora e fauna

Ata aquí explicouse o proceso dun modo lineal, pero debe pensarse nun conxunto interrelacionado. As rochas e o clima crean unhas condicións particulares que fan posible o crecemento dunhas plantas e outras non, estas á súa vez transforman o solo na medida das súas posibilidades. As zonas de bosque moi húmido crean solos normalmente pobres ou moi lixiviados, pero tal cantidade de plantas axudan a fixar con forza o terreo. A falta destas, por exemplo en rexións áridas, provoca unha forte erosión de solos que poida que sexan fértiles, se non fose por estas condicións extremas.

A estrutura do solo adoita estar dividida en catro horizontes A, B, C, e D. A zona D é a rocha nai. A C é rocha nai erosionada e non ten material orgánico. A B é unha zona de deposición (iluvación) e dependendo do solo con pouca ou moi pouca materia orgánica. A zona A é onde máis material orgánico deposítase (eluvións) e xa que logo a que máis intercambia coa flora e fauna. Xa que logo as zonas que máis nos interesan son a A e B. As cores máis escuras como negros vermellos e marróns danse nas capas A e B mentres que os laranxas amarelos e brancos danse en C e D.

A fauna ten unha relación menor. Ata que os animais non morren non realizan o ciclo do calcio, carbono ou os nutrientes que cada especie posúa, estes á súa vez nutren o solo estes as plantas e estas a fauna en xeral creando un ciclo moi preciso.

Home

A importancia do home en todo este proceso foi historicamente moi pequena, pero dadas as actuais circunstancias nas que o home modifica a contorna moi radicalmente con animais, plantas, presas, estradas etc... faise necesaria a súa mención.

En xeral as actividades do home producen o empobrecemento do solo e a súa degradación con excepcións dalgunhas zonas onde a súa influencia é favorable xa sexa por lume, creación de praderías ou outras.

En case ningún país hai estudos para ordenar cidades e campos, así en moitos deles atopámonos que as cidades están sobre os mellores solos e os campos en zonas con rendementos moi baixos. A deforestación xeneralizada o uso excesivo de fertilizantes e a mala xestión da auga están provocando en todo o planeta a perda de solo fértil, que por outra banda non abunda. Se non se corrixe esta perda non será fácil superala pois a creación destes solos levou algúns millóns de anos.

Tipos de solo

Artigo principal: Tipos de solo.

Hai dúas clasificacións principais, a dos EUA (Soil Taxonomy) e a das Nacións Unidas. Hai que subliñar que a edafoloxía ten a súa orixe en Rusia coa escola de Dokuchaev e que esta clasificación e despois sobre todo a alemá e francesa tiveron bastante influencia pero hoxe en día non teñen vixencia. O único traballo español serio neste tema foi o de Emili Huguet i Serratacó (1937) que foi quen introduciu o termo edafoloxía.

Historia da Edafoloxía

Xa fora baixo o nome de edafoloxía, pedoloxía ou agroloxía, o estudo do solo interesou a agrónomos, químicos, xeólogos, xeógrafos, biólogos, silvicultores, e especialistas na ordenación do territorio. Todos eles contribuíron a facer avanzar os coñecementos en materia de solos e a súa formación.

O solo xa fora estudado polos gregos e romanos da Antigüidade e, máis tarde, polos agrónomos de Al-Ándalus na Idade Media. No século XVI Bernard Palissy e Olivier de Serres, emprenderon o estudo científico desta disciplina, que se foi desenvolvendo no século XVIII, pero que foi suxeito dunha atención privilexiada no século XIX.

As primeiras bases científicas da edafoloxía moderna, ás veces denomianda (sobre todo cando se consideran os seus aspectos prácticos) química agrícola, establecéronse no século XIX, aínda que a ciencia do solo ten como precedente ao chamado pai da ciencia rusa, Mikhail Lomonosov (1711 - 1765),[1] quen escribiu e ensinou sobre o solo entendido como un corpo en evolución máis que como un corpo estático, pero sen diferencialo nun estrato xeolóxico.

Vasily Vasili'evich Dokuchaev
Vasili Docucháiev.

Pero a edafoloxía naceu realmente coa escola rusa do xeógrafo Vasili Docucháiev (1846 - 1903) e os seus discípulos Sibírstev, Glinka e Zákharov, os que, a partir da consideración da influencia do clima como preponderante na formación e e a ordenación zonal dos solos, sentaron as bases descritivas e xenéticas da edafoloxía.

O primeiro traballo de Docucháiev sobre o tema é de 1883, cando publicou un informe sobre un estudo de campo levado a cabo nun solo do tipo chernozem, no cal aplicou os principios da morfoloxía aos solos, describiu os principais grupos, esbozou a primeira clasificación científica e desenvolveu métodos de cartografía sobre a base do traballo de campo e de laboratorio.

En 1886 propuxo que a palabra solo se empregase como termo científico para referirse a aqueles horizontes de terra que case diariamente cambian a súa relación baixo a influencia conxunta da auga, o aire e os organismos viventes e mortos, introducindo o concepto xeográfico de solo. Máis tarde definiu o solo como un corpo natural e independente, formado baixo a influencia de varios factores, dos cales considerou á vexetación como o máis importante.

Trátase para el dun produto complexo, resultado das interaccións entre os distintos factores xeográficos como o clima, a xeomorfoloxía, a idade da paisaxe (paleoxeografía), sen esquecer as plantas, os animais e a rocha nai.

Os seus discípulos Konstantin Dimitrievich Glinka (1867 - 1929) e S. S. Neustráiev (1874 - 1928) volveron recalcar o concepto de solo como unha entidade en se mesma pero con características que corresponden á xeografía onde se desenvolven.

Alexei Sibírstev elaborou unha clasificación dos solos diferenciándoos en tres grandes grupos. O primeiro deles corresponde aos zonais, dentro do que se encontran os lateríticos, eólicos, desérticos, chernozems, forestais, grises, podzois e de tundra. A seguinte categoría corresponde aos solos intrazonais, no que se achan os solos salinos, pantanosos, carbonatados e húmicos. O último grupo corresponde aos azonais que son os esqueléticos, os bastos e os aluviais.

Outro alicerce da pedoloxía foi Curtis Marbut (1863 - 1935), xeógrafo estadounidense discípulo de William Morris Davis e director da investigación de solos no seu país. Ao ter coñecemento do traballo de Glinka por unha tradución ao alemán do texto ruso, decidiu levar a cabo unha tradución ao inglés do mesmo texto, divulgando así os conceptos da escola rusa entre os xeógrafos do seu país. Marbut sostén a teoría de procesos múltiples e independentes na xénese dos solos. Tamén propuxo unha clasificación dos solos consistente en seis categorías, denominadas: ordes, subordes, grupos, familias, series e tipos. As dúas ordes principais establecíanse en relación á lixiviación de carbonatos, denominando Pedocal aos solos carbonatados e Pedalfer aos ricos en aluminio e ferro a causa do lavado de carbonatos.

Louise Kellogg (1902 - 1980) sucedeu a Marbut na dirección das investigacións dos solos e continuou cos seus colegas o desenvolvemento da clasificación do solo sobre a base dos criterios establecidos por Docucháiev e Glinka.

A edafoloxía en Galicia

Francisco Díaz-Fierros asina o Libro de Ouro
O profesor Díaz-Fierros asinando o libro de ouro do Aquarium Finisterrae.

En España, os primeiros traballos edafolóxicos completos débense a Emili Huguet i Serratacó (1871 - 1951), coñecido como Huguet del Villar, que foi un notábel naturalista e xeógrafo, introdutor en España dos estudos de xeobotánica e edafoloxía, mesmo a pesar de estar frecuentemente á marxe do mundo académico.

En Galiza o pai da Edafoloxía e Francisco Guitián Ojeda, quen estivo en estreita colaboración con Kubiena e José María Albareda. O máximo especialista actual é o profesor Francisco Díaz-Fierros Viqueira, catedrático da Universidade de Santiago, vicepresidente primeiro do Consello da Cultura Galega e académico numerario das Reais Academias Galegas das Ciencias e Galega (que foi o introdutor, xunto co profesor Antón Santamarina, do termo galego solo para designar o "obxecto de estudo da edafoloxía" e para outros significados).[2]

Notas

  1. Sobre a química agrícola tamén se interesara o químico alemán Justus von Liebig (1803 – 1873).
  2. Santamarina Fernández, A. e Díaz-Fierros V., F. "Precisións semánticas sobor do emprego en edafoloxía das verbas "chan", "solo" e "terra" en Braña Bol. Soc. Gal. Hist. Nat., Ano 1978, Nº 2 (99-103).

Véxase tamén

Outros artigos

Base de Referencia Mundial para os Recursos do Solo

A Base de Referencia Mundial para os Recursos do Solo (en inglés: World Reference Base for Soil Resources (WRB)), é o sistema taxonómico estándar internacional da clasificación dos solos, apoiado pola International Union of Soil Sciences (IUSS). Foi desenvolvido con colaboración internacional coordinada polo International Soil Reference and Information Centre (ISRIC) e patrocinado pola IUSS e a FAO. Esta clasificación substitúe a FAO soil classification.

A WRB adopta os conceptos modernos de clasificación, incluíndo a Soil Taxonomy do USDA, a lenda do Mapa Mundial de Solos da FAO de 1988, o Référentiel Pédologique, e os conceptos da escola rusa.

A clasificación baséase principalmente na morfoloxía do solo como unha expresión da pedoxénese. A maior diferenza co sistema Soil Taxonomy é que o clima do solo non forma parte do sistema, agás se inflúe sobre as características do perfil do solo. Os criterios diagnósticos apóianse sobre os dos sistemas existentes, logrando que a correlación cos previos sistemas internacionais e cos sistemas nacionais, sexan moi axustados.

A WRB é apta para correlacións cos sistemas nacionais e locais. O nivel de detalle correspóndese cos subgrupos da Soil Taxonomy, sen a necesidade de información do clima do solo. Non é para mapas detallados máis alá de escalas máis grandes como 1:200.000, aínda que serve para axustarse con información de substrato para mapear a 1:50000 en estudos rexionais.

Choiva ácida

A choiva ácida ou chuvia ácida caracterízase por un pH inferior a 4,5 por conter ácidos, orixinados polo xofre proveniente das impurezas da queima dos combustíbeis fósiles e polo nitróxeno do aire, que se combinan co osíxeno para formar dióxido de xofre e dióxido de nitróxeno, os cales difunden pola atmosfera e reaccionan coa auga para formar ácido sulfúrico e ácido nítrico, que son solúbeis en auga. Tamén se forma algo de ácido clorhídrico.

As choivas normais teñen un pH de aproximadamente 5,6, que é levemente ácido. Esa acidez natural é causada pola disociación do dióxido de carbono na auga, formando o ácido carbónico, segundo a reacción:

Ciclo do fósforo

O ciclo do fósforo é un ciclo bioxeoquímico consistente na circulación do fósforo na Terra entre os seres vivos e os compoñentes abióticos da Terra. Ademais da auga, do carbono, do nitróxeno e do osíxeno, o fósforo é importante para os seres vivos. A maioría do fósforo se atopa nos sedimentos, formando parte da litosfera. O seu proceso de liberación é moi longo xa que depende dun ciclo xeolóxico, por isto constitúe un factor limitante no crecemento das plantas, xa que se trata dun constituínte importante das biomoléculas. O fósforo está presente nun 0,2% nas estruturas vexetais e nun 1% nas animais.

En certos aspectos, o ciclo do fósforo é mais simple que o ciclo do carbono e do nitróxeno, pois non existen moitos compostos gasosos de fósforo e, polo tanto, non pasa pola atmosfera. Outra razón para a sinxeleza do ciclo do fósforo é a existencia de apenas un composto de fósforo realmente importante para os seres vivos: o ión fosfato.

Os fosfatos son liberados polas rochas fosfatadas e cinzas volcánicas, e transportados polas correntes de auga ata os lagos e o mar, onde precipitan para formar os sedimentos. O tempo de permanencia nos ecosistemas terrestres é de 100 ata 10.000 anos dependendo da eficacia do almacenamento ou de reciclado dos organismos encargados. No medio acuático a permanencia é máis ou menos de dez anos.

As plantas obteñen o fósforo do ambiente absorbendo os fosfatos disolvidos na auga e no solo. Os animais obteñen fosfatos na auga e no alimento. A descomposición devolve o fósforo que formaba parte da materia orgánica ao solo ou á auga. De aí, parte del é arrastrada polas chuvias para os lagos e mares, onde acaba incorporándose ás rochas. Neste caso, o fósforo só retornará aos ecosistemas, máis tarde, cando esas rochas se eleven e consecuencia de procesos xeolóxicos e, na superficie, sexan descompostas e transformadas en solo.

Así, existen dous ciclos do fósforo que acontecen en escalas de tempo diferentes. Unha parte do elemento recíclase localmente entre o solo, as plantas, consumidores e decompoñedores, nunha escala de tempo relativamente curta, que podemos chamar ciclo de tempo ecolóxico. Outra parte do fósforo ambiental sediméntase e é incorporada ás rochas; o seu ciclo envolve unha escala de tempo moito máis longa, que pode ser chamada ciclo de tempo xeolóxico.

Emili Huguet i Serratacó

Emili Huguet i Serratacó, coñecido como Huguet del Villar, nado en Granollers, Provincia de Barcelona, en 1871 e finado en Rabat, Marrocos, en 1951, foi un naturista e xeógrafo catalán. De marcada personalidade, gran innovador, introdutor na Península Ibérica dos estudos de xeobotánica e edafoloxía. Tivo unha vida axitada, na que destaca que, a pesar da súa influencia en varios campos científicos, nunca tivo unha posición académica.

Francisco Díaz-Fierros

Francisco Díaz-Fierros Viqueira, nado en Vilagarcía de Arousa o 4 de xullo de 1941, é un científico e escritor galego.

Horizonte

Horizonte pode referirse a:

en xeografía, o horizonte é a liña de visión que divide o ceo e a Terra nun terreo sen elevacións;

en debuxo técnico, o horizonte é a representación desta mesma liña;

en edafoloxía, o horizonte é cada unha das capas horizontais do solo;

Horizonte (edafoloxía)

En edafoloxía, o horizonte é un estrato diferenciable no solo.

Humus

O humus é a materia orgánica, conxunto de substancias composta por certos produtos orgánicos de natureza coloidal, que provén da descomposición dos animais e vexetais mortos.

O proceso de formación do humus, denominado humificación, pode ser natural, cando se debe á acción de organismos e microorganismos benéficos, como fungos e bacterias, os principais organisos descompoñedores, o artificail, cando o home induce a súa a produción adicionando produtos químicos e auga a u solo pouco produtivo. Varios axentes externos, como a humidade e a temperatura, contribúen tamén na humificación.

O humus caracterízase pola súa cor escura debido á gran cantidade de carbono que contén. Encontrase principalmente nas partes altas dos solos con actividade orgánica. Os elementos orgánicos que compoñen o humus son moi estábeis, é dicir, o seu grao de descomposición é tan elevado que xa non se descompoñen máis e non sofren transformacións considerábeis.

Na formación do humus libéranse diversos nutrientes, entre os que destacan pola súa importancia os comopostos de nitróxeno.

Metilación

En química, a metilación é a adición dun grupo metilo (CH3) a un substrato ou a substitución dun átomo ou grupo por un grupo metilo. A metilación é unha forma de alquilación cun grupo metilo, en lugar de por unha cadea carbonada grande como ocorre noutras alquilacións, que substitúe a un átomo de hidróxeno. Este termo utilízase en química, bioquímica, edafoloxía, e bioloxía.

Nos sistemas biolóxicos a metilación é catalizada por encimas; ditas metilacións poden estar implicadas en modificacións de metais pesados, a regulación da expresión xénica, a regulación da función proteica, e o procesamento do ARN. A metilación de metais pesados pode ocorrer tamén fóra dos sistemas biolóxicos. A metilación química de mostras de tecidos é tamén un método para reducir certos artefactos histolóxicos de tinguidura.

Perfil do solo

O perfil do solo é a exposición vertical de capas horizontais do solo, denominadas precisamente horizontes. Estes son o conxunto de calidades que lle son propias a un solo (textura, cor etc.). Nos solos pódense distinguir horizontes órganicos e minerais.

Permafrost

En xeoloxía, denomínase permafrost ou permaxeo á capa de xeo permanentemente conxelada nos niveis superficiais do chan das rexións moi frías o periglaciais como é a tundra. Pode encontrarse en áreas circumpolares do Canadá, Alasca e norte de Europa entre outras.

Silvicultura

A Silvicultura (do latín silva, selva, bosque, e cultura, cultivo) é o cultivo dos bosques ou montes e tamén a ciencia que trata deste cultivo. Forman parte do seu campo a arte de crear ou conservar un bosque, e a teoría e a práctica de regular o establecemento dunha masa arbórea, a súa composición e desenvolvemento; para iso apóiase na xeografía, ecoloxía, edafoloxía e climatoloxía entre outras.

A silvicultura é moito máis nova que a agricultura. Os señores feudais de Europa Central comezaron a xestionar os seus bosques na Idade Media, con vistas á caza e ao favorecimiento de árbores especialmente valiosas para, por exemplo, a construción de barcos. A silvicultura como unha disciplina científica non emerxeu ata comezos do século XIX, cando Alemaña e Francia fundaron as primeiras escolas de enxeñaría forestal.

Solo

O solo, desde o punto de vista edáfico, é un medio poroso, bioloxicamente activo e estruturado, desenvolvido na superficie emerxida da Terra.

Cómpre non confundir o termo solo co termo chan, que é a superficie sobre a que andamos, é dicir, a capa superior ou codia do solo.

Dun modo simplificado pode dicirse que as etapas implicadas na súa formación son as seguintes:

Disgregación mecánica das rochas.

Meteorización química dos materiais regolíticos, liberados.

Instalación dos seres vivos (vexetais, microorganismo etc.) sobre ese substrato inorgánico. Esta é a fase máis significativa, xa que cos seus procesos vitais e metabólicos, continúan a meteorización dos minerais, iniciada por mecanismos inorgánicos. Ademais, os restos vexetais e animais a través da fermentación e a putrefacción enriquecen ese substrato.

Mestura de todos estes elementos entre si, e con auga e aire intersticiais.

Subsolo

O subsolo é a capa de solo situada debaixo da capa superficial de terra. O subsolo pode incluír substancias como arxila e/ou area, que só foron parcialmente alteradas polo aire, a luz solar, a agua, o vento etc., para producir solo verdadeiro.

Debaixo do subsolo está o substrato, que pode ser rochoso ou de sedimentos ou depósitos eólicos, en gran medida afectados polos factores formadores do solo activo no subsolo.

O subsolo contén partículas parcialmente degradadas, polo xeral, de é e dunha tonalidade máis clara de cor marrón ou amarela, e contén as raíces profundas das plantas grandes, como as árbores.

Substrato

O termo substrato pode referirse a:

O substrato en edafoloxía, a capa do solo que está debaixo do subsolo, e que pode ser rochoso ou de sedimentos.

O substrato, en xardinaría, a terra para testos.

O substrato, en ecoloxía, parte do biótopo onde determinados seres vivos realizan as súas funcións vitais.

O substrato, en bioloxía, superficie na que unha planta ou un animal vive.

O substrato, en bioquímica, molécula sobre a que actúa un enzima.

O substrato, en química, especie química que se considera, de forma explícita, obxecto da acción doutros reactivos.

O substrato, en microelectrónica (obleas electrónicas ou waffers e electrónica de película delgada), material físico sobre o que se aplica un dispositivo semicondutor (por exemplo, unha célula fotovoltaica ou un circuíto integrado).Ademais, pode facer referencia a:

O substrato lingüístico, en lingüística, conxunto das influencias léxicas, fonéticas e gramaticais que exerce a lingua orixinalmente falada nun territorio sobre a lingua que a substitúe.

Substrato (edafoloxía)

En edafoloxía o substrato é a capa do solo que está debaixo do subsolo, e que pode ser rochoso ou de sedimentos.

Tapia

Tapia (en español e oficialmente Tapia de Casariego e en eonaviego Tapia) é un concello de Asturias. Limita ao norte co mar Cantábrico, ao leste con El Franco e ao sur e ao oeste con Castropol. O concello cobre unha superficie de 66 km² e contaba cun total 4290 habitantes no ano 2005, o que dá unha densidade de poboación de 65,01 hab./km². Este concello galegofalante é considerado tradicionalmente como un dos 48 concellos da Galicia estremeira.

Tarsy Carballas

María Tarsy Carballas Fernández, nada en Taboada o 2 de xuño de 1934, é unha científica galega, pioneira no estudo da xénese, clasificación e cartografía dos solos da zona temperada–húmida de España. Vencellada ao CSIC desde 1965, foi Vocal da Comisión da Área de Ciencias Agrarias e da Xunta de Goberno. Desenvolve actividades académicas no Instituto de Investigacións Agrobiolóxicas de Galicia, en Santiago de Compostela.

Turba

A turba é un material orgánico, esponxoso, rico en carbono e de cor parda escura. Ten unha orixe vexetal, xa que se forma por acumulación de vexetación parcialmente descomposta formando capas xeralmente en rexións pantanosas, brañas, e tamén en zonas altas húmidas. Estes ecosistemas coñécense como turbeiras. Un dos compoñentes máis característicos das turbeiras é a vexetación que cobre o chan, salientando os musgos do xénero Sphagnum, aínda que atopamos moitas outras especies de arbustos e pequenas plantas. O solo con gran cantidade de turba coñécese co nome de histosol. A turba fórmase en solos con condicións moi húmidas, onde as charqueiras impiden que fluxos de osíxeno da atmosfera atravesen o chan e entren no solo, reducindo o grao de descomposición da materia orgánica.As turbeiras son a fonte máis importante de turba, malia que, en menor medida, outros ecosistemas húmidos tamén poden conter bos depósitos, incluíndo brañas ou lameiros, fens, pocosíns ou bosques húmidos turbeiros.

As paisaxes con solos de turba teñen unha flora particular, especialmente musgos Sphagnum, ericáceas , e ciperáceas. Debido a que a materia orgánica vaise acumulando durante milleiros de anos, os depósitos de turba son un bo indicador da vexetación e o clima de tempos pasados, especialmente grazas á análise do pole que neles fica. Deste xeito é posíbel reconstruír o clima e os cambios climáticos que ocorreron no pasado así coma os cambios no uso do solo.

A turba emprégase coma unha importante fonte de combustíbel nalgunhas partes do mundo. Por volume, hai uns 4 trillóns de m³ de turba no mundo cubrindo un total do 2% da superficie terrestre, contendo arredor de 8 billóns de terajoules de enerxía.

Outras linguas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.