Cuñaxe

No ámbito numismático, a cuñaxe é o proceso de fabricación de moedas mediante estampaxe de metais utilizando cuños, que poden ser utilizados á man ou mediante maquinaria.[1][2] Oponse, xa que logo, á obtención de moeda en moldes con fundición do metal, característica das emisións dos primeiros séculos.[3][4]

Un cuño monetario é cada unha das dúas pezas metálicas utilizadas para a cuñaxe de moeda, unha para os motivos do anverso e outra para os do reverso, que aparecen impresos en negativo.[5]

Os cuños actuais, elaborados con aceiro endurecido, son capaces de cuñar centos de milleiros de pezas antes de seren retirados pola súa deformación.[6]

Coining press(Royal Mint)
Prensa de cuñaxe de moeda da Royal Mint de Londres (1818)

Historia

Idade Antiga

Reverse Die for a Tetradrachm of Demetrios I
Cuño do reverso dunha moeda do rei grecobactriano Demetrio (200-185 a. de C.)

A historia da cuñaxe de moedas está moi ligada á evolución dos métodos produtivos e das técnicas da metalurxia. As primeiras moedas coñecidas, do século VII a. de C., cuñábanse de xeito artesanal, mediante un simple golpe de martelo sobre un punzón que incidía nun disco prequentado apoiado nunha bigornia.[7] Xa que logo, estas moedas apenas presentaban unhas simples marcas xeométricas e só nunha das súas faces.[8][9]

Luco Augusti Lugo as 19559
Ás de Octavio Augusto do obradoiro galego de Lucus Augusti, obtido por cuñaxe a martelo

A evolución do método deu lugar a moedas máis perfeccionadas, gravadas por ambas as caras.[10] Para este avance foi necesaria a aparición dos cuños, que estaban fabricados individualmente e á man por artesáns especializados chamados gravadores, que tiñan que ilos substituíndo á medida que se ían deteriorando no proceso da cuñaxe. Porén, en ocasións, sobre todo en épocas de dificultades económicas, como a crise do Imperio Romano no século III, os cuños mantíñanse en uso estando xa moi gastados ou mesmo fendidos, co que as moedas producidas amosaban serias imperfeccións.[11]

Durante o proceso de cuñaxe, o cuño inferior estaba apoiado nunha superficie estable e inmóbil, en tanto que no outro recaía a percusión do martelo, de tal xeito que ambos deixaban impresos os seus motivos no disco metálico previamente recortado que se colocaba entre eles, para se converter nunha nova moeda. Era habitual ese disco se quentase con anterioridade para o facer máis brando.[12][13][14][15]

O cuño que recibía a martelada, xeralmente o do reverso, era o primeiro en deteriorarse. No entanto, a arqueoloxía experimental suxire que cabería esperar que os cuños inferiores poderían soportar ata 10.000 golpes, dependendo do nivel de desgaste que se considerase admisible en cada época e cultura.[16]

Idade Media

Muenzschlaeger 228364963
Baixorrelevo en Rostock, Alemaña, que reproduce a cuñaxe a martelo

Na Idade Media europea, os gravadores chegaron a constituír un gremio propio.

A gran maioría das moedas producidas nesta época estaban cuñadas en frío, sen un quentamento previo dos discos, e con cuños habitualmente elaborados en ferro.

En tanto que os cuños da maioría das moedas da antigüidade se gravaban moi coidadosamente, os da primeira moeda altomedieval adoitaban elaborarse á base de simples golpes de punzón que apenas desprazaban o metal en lugar de retiralo, dando como resultado moedas con trazados moi esquemáticos e con motivos e lendas ás veces dificilmente recoñecibles. Porén, á medida que a tecnoloxía e os procesos industriais se ían perfeccionando, e a economía evolucionaba ao longo do período medieval, así ocorreu tamén cos métodos de elaboración dos cuños, aínda que no esencial o método seguía a ser o herdado da época antiga.[17]

Idades Moderna e Contemporánea

A prensa de volante

Presse au balancier.jpeg
Gravado dunha prensa de volante para a cuñaxe de moeda, extraído da Encyclopédie de Diderot e D'Alembert

No século XVI produciuse un importante avance nas técnicas de cuñaxe coa aparición da prensa de volante, inventada polo florentino Benvenuto Cellini cara a 1530. Tratábase dun novo procedemento para producir moeda por presión, que permitía cuñar unha maior cantidade de pezas (unhas 30 por minuto) e ademais cunha aparencia máis regular que polo métido do martelo.[18]

Esta nova técnica foi experimentada en Francia no reinado de Henrique II (1547-1559) e xeneralizouse nese país en 1640 pola iniciativa do gravador e escultor Jean Varin, inicialmente na Monnaie de París e logo no resto das casas de moeda do país, para a produción da moeda corrente. En España empezou a utilizarse en 1585 na Casa de Moeda de Segovia.[19]

Coin edge enscription mill
Artiluxio deseñado para a cuñaxe dos cantos

Previamente á cuñaxe cumprían dous procesos previos, tamén mecanizados: a laminaxe, mediante roletes, para crear unha lámina de metal do grosor final das moedas, e o posterior recorte dos discos, realizado tamén mediante unha prensa de volante preparada para o efecto.

A prensa de cuñaxe estaba gobernada por un brazo lastrado con dous pesos en senllos extremos, controlados horizontalmente pola man do encargado. O movemento da prensa cara a abaixo estaba conducido por un parafuso que provocaba un desprazamento con ángulo constante, co que a presión dos cuños sobre os discos era uniforme a as moedas resultantes presentaban unha factura idéntica.

A boa calidade obtida mediante a cuñaxe mecanizada favoreceu tamén a loita contra a fraude por acernamento, que era común nas producidas a martelo, por teren os bordos irregulares, o que permitía aos particulares extraeren pequenas partes do metal das moedas, particularmente das de ouro e prata. Esta práctica, moi perseguida pola xustiza, dificultouse máis aínda co posterior engadido de estrías ou outros adornos nos cantos, que se facía nun proceso á parte da cuñaxe do anverso e do reverso.[20][21]

A prensa a vapor

Monnaie MONNERON de 5 sous, 1792 (1)
As de Monneron foron unhas das primeiras moedas cuñadas en prensa de vapor, na ceca de Soho (1792). Gravador: Augustin Dupré.

Xa en plena Revolución Industrial, cara a 1790, os industriais ingleses Matthew Boulton e James Watt inventaron unha nova prensa movida por vapor, que daba un rendemento de 50 pezas por minuto na súa casa de moeda de Soho.[22] Probada inicialmente en Francia polos comerciantes irmáns Monneron, o uso da nova prensa xeneralizouse na Royal Mint de Inglaterra, a partir de 1805.[23]

En 1817, o alemán Uhlhorn perfeccionou o modelo ata chegar a lograr un rendemento de 100 moedas cuñadas por minuto. Un novo paso deuno en 1830 o enxeñeiro suízo Jean Pierre Droz, quen introduciu no sistema a posibilidade de cuñar tamén o canto da moeda, de xeito simultáneo ao do anverso e o reverso.[24][25][26]

A cuñaxe actual

O avance máis recente na evolución dos métodos de cuñaxe produciuse no inicio do século XX, cando a electricidade substituíu o vapor como sistema para mover as prensas.

Coining presses, Royal Australian Mint
Moderna maquinaria de cuñaxe na Royal Australian Mint, en Camberra.

Os avances da electrónica e da informática, o deseño asistido por computador e o control numérico cumputerizado aplicado á elaboración dos cuños, así como a incorporación de novos materiais, fixeron que a produtividade chegase a cantidades como as 800 pezas por minuto nas factorías máis modernas, como a fábrica da Monnaie de Paris en Pessac ou a Fábrica Nacional de Moneda y Timbre de España.[27][28][29]

Do mesmo xeito que nas etapas anteriores, as prensas actuais de cuñaxe de moeda teñen dous compoñentes fundamentais, un cuño para o anverso e outro para o reverso, aos que se lles engade un colar ou cuño para o canto, que é intercambiable e axustable para se adaptar á cuñaxe de moedas de diferentes valores faciais. O colar é, xa que logo, unha peza circular de aceiro endurecido que actúa como parede da cámara formada entre os cuños no momento da cuñaxe, que proporciona a impresión do contorno uniformemente arredor da moeda.[30][31][32]

Notas

  1. "Cuñaxe" no Dicionario da RAG e no Portal das Palabras.
  2. "Cuñaxe Arquivado 26 de novembro de 2018 en Wayback Machine.". En Digalego. Dicionario de galego.
  3. "Acuñación". En Alfaro Asins (2009).
  4. "Frappe". En Amandry (2001).
  5. "Cuño" no Dicionario da RAG e no Portal das Palabras.
  6. "Les coins". Université de Poitiers.
  7. Clay T. (1988). Páxinas 341-52.
  8. Gozalbes, M; Ripollès, P. (2002).
  9. Wickens, J. "The production of ancient coins". Lawrence University. 1996
  10. "Coin striking". En Classics & Ancient History. Glossary of termes.
  11. Hu, Di. "Making the Dies and Coin Blanks". En Experiments in Ancient Roman Coin Minting. 2005.
  12. "La frappe au marteau". Université de Poitiers.
  13. "Minting in ancient times". En Fleur-de-coin.com.
  14. "Acuñación a martillo". En Alfaro Asins (2009).
  15. "Frappe: frappe au marteau". En Amandry (2001)
  16. Bean, S. (1994). "Methodology". Páxinas 28-29.
  17. Torres, Julio. (2002).
  18. "La frappe au balancier". Université de Poitiers.
  19. Murray, G. "Real Ingenio de la Moneda de Segovia": fábrica hidráulica de acuñaciones". Asociación Amigos de la Casa de la Moneda de sSegovia.
  20. "Moneda cercenada". En Alfaro Asins (2009).
  21. "Caractéristiques des monnaies: parties". En Classes. Ressources Pédagogiques en Ligne. Biblioteca Nacional de Francia: à partir du VI e siècle, lorsqu'on frappa de lourdes monnaies, notamment en argent, sur des flans épais, une tranche, sur laquelle les améliorations de la frappe mécanique permirent d'empreindre des motifs, cannelures, stries, endentures, ou des inscriptions (on parle alors de tranche inscrite). Cela permettait d'éviter ou de repérer le rognage des pièces, ou encore les falsifications".
  22. "La frappe à la presse". Université de Poitiers.
  23. Gall, C. "Matthew Boulton: The grandfather of modern coinage". En BBC. 20 de outubro de 2014.
  24. Tungate, S. "Droz's Collar. An Innovation in Minting". Soho Mint.
  25. "La machine à vapeur". En "Technique de fabrication des monnaies". Classes. Ressources Pédagogiques en Ligne. Biblioteca Nacional de Francia:
  26. "Evolución". En "Acuñación de monedas". EcuRed.
  27. "Modern design and minting". En Fleur-de-coin.com.
  28. "How blanks and planchets are made". En Fleur-de-coin.com.
  29. "Moeda circulante. Proceso de acuñamento". Real Casa de la Moneda. FNMT.
  30. "How do we strike coins today?". En Fleur-de-coin.com.
  31. "Coin Minting Process of Modern Coins". En Mintage World.
  32. "How Modern Coins are Made". En Littleton Coin Company.

Véxase tamén

Outros artigos

Bibliografía

  • Alfaro Asins, C. et al. Diccionario de numismática. Ministerio de Cultura. Madrid, 2009. ISBN 978-84-8181-405-7
  • Amandry. Dictionnaire de Numismatique. Larousse. París. 2001. ISBN 978-2035050762
  • Bean, S. The coinage of Atrebates and Regni. Tese de doutoramento. University of Nottingham. 1994.
  • Clay T. "Metallurgy and Metallography in Numismatics". En Numismatica e Antichita Classiche 17. 1988.
  • Cooper, D. The art and craft of coinmaking: A history of minting technology. Spink. Londres, 1988. ISBN 9780907605270
  • Cooper, D. Coins andd Minting. Shire, Princes Risborough. 1996. ISBN 9780747800699
  • Gozalbes, M; Ripollès, P. “La fabricación de la moneda en la Antigüedad”. En Actas XI Congreso Nacional de Numismática, Zaragoza 2002.
  • Muñiz García, B. Fabricación de la moneda a través de los tiempos. Edición electrónica.
  • Torres, Julio. “La fabricación de la moneda en la Edad Media". En Actas XI Congreso Nacional de Numismática, Zaragoza 2002.

Ligazóns externas

Aluminio

O aluminio é o elemento químico, de símbolo Al e número atómico 13. Co 8,13 % é o elemento metálico máis abundante na codia terrestre. O aluminio é demasiado reactivo quimicamente como para que apareza só, polo que se atopa combinado na natureza cuns 270 minerais distintos.

A súa lixeireza, condutividade eléctrica, resistencia á corrosión e baixo punto fusión convérteno nun material idóneo para multitude de aplicacións, especialmente en aeronáutica. Así a todo, a elevada cantidade de enerxía necesaria para a súa obtención dificulta a súa maior utilización; dificultade que pode compensarse polo seu baixo custo de reciclado, a súa dilatada vida útil e a estabilidade do seu prezo.

Billón (aliaxe)

O billón (do francés billon, tronco de árbore —e diñeiro en argot—; do latín medieval billia tronco da árbore) é unha aliaxe de prata e cobre.

Bronce

O bronce é o nome co que se denominan toda unha serie de aliaxes metálicas que teñen como base o cobre e outro metal, xeralmente estaño (entre un 3-20%) e proporcións variables doutros elementos como zinc, aluminio, antimonio, fósforo, prata. Outros elementos con características de dureza superiores ao cobre fan mellorar as súas propiedades mecánicas.

Carlomagno

Carlomagno, ou Carlos, o Grande, ou mesmo Carlos I nas listaxes reais de Francia e Alemaña, nado o 2 de abril do 747 e finado o 28 de xaneiro do ano 814, foi sucesivamente rei dos francos (de 771 a 814), rei dos longobardos (a partir de 774), e tamén o primeiro emperador do Sacro Imperio Romano (coroado o 25 de decembro do ano 800), restaurando así o antigo Imperio Romano de Occidente.

Casa de moeda

"Ceca" redirixe aquí. Para outros usos véxase: Ceca (homónimos).

Unha casa de moeda, coñecida tamén como ceca (do árabe: sikkah, "casa de moeda") ou obradoiro monetario, entre outros, é un establecemento fabril dedicado á fabricación de moeda, habitualmente polo método da cuñaxe, ben dun xeito artesanal ou ben de maneira Industrial, en función da época.

Cinc

O cinc ou zinc (do alemán Zink) é un elemento químico de símbolo Zn, número atómico 30 (30 protóns e 30 electróns) con masa atómica 65,4 uma. A temperatura ambiente, o cinc encóntrase en estado sólido. Está situado no grupo 12 (2 B) da clasificación periódica dos elementos.

As aliaxes de cinc teñen sido utilizadas durante séculos (pezas de latón datadas de 1400-1000 a.C. foron encontradas en Palestina), e outros obxectos con até 87% de cinc foron achados na antiga rexión da Transilvania.

A principal aplicación do cinc (cerca de 50% do consumo anual) é na galvanización do aceiro ou ferro para protexelos da corrosión, isto é, o cinc é utilizado como ánodo de sacrificio. Tamén pode ser usado en protectores solares, en forma de óxido, pois ten a capacidade de parar a radiación solar.

O cinc é un elemento químico esencial para as persoas: intervén no metabolismo de proteínas e ácidos nucleicos, estimula a actividade de máis de 100 enzimas, colabora no bo funcionamento do sistema inmunolóxico, é necesario para a cicatrización das feridas, intervén na percepción do sabor e do olfacto e na síntese do ADN.

Foi descuberto en 1746 polo alemán Marggraf.

Cobre

O cobre (do latín cuprum, e este do grego kypros), é o elemento químico de número atómico 29 e símbolo Cu. Trátase dun metal de transición de cor arrubiada e brillo metálico que, canda a prata e o ouro, forma parte da denominada familia do cobre, caracterizada por ser os mellores condutores de electricidade. Grazas á súa alta condutividade eléctrica, ductilidade e maleabilidade, converteuse no material máis utilizado para fabricar cables eléctricos e outros compoñentes eléctricos e electrónicos.

O cobre forma parte dunha cantidade moi elevada de aliaxes que xeralmente presentan mellores propiedades mecánicas, aínda que teñen unha condutividade eléctrica menor. As máis importantes son coñecidas co nome de bronces e latóns. Por outra banda, o cobre é un metal duradeiro porque se pode reciclar un número case ilimitado de veces sen que perda as súas propiedades mecánicas.

Foi un dos primeiros metais en ser utilizado polo ser humano na Prehistoria. O cobre e a súa aliaxe co estaño, o bronce, adquiriron tanta importancia que os historiadores chamaron Idade do Cobre e Idade de Bronce a dous períodos da Antigüidade. Aínda que o seu uso perdeu importancia relativa co desenvolvemento da siderurxia, o cobre e as súas aliaxes seguiron sendo empregados para facer obxectos tan diversos como moedas, campás e canóns. A partir do século xix, concretamente da invención do xerador eléctrico en 1831 por Faraday, o cobre converteuse de novo nun metal estratéxico, ao ser a materia prima principal de cables e instalacións eléctricas.

O cobre posúe un importante papel biolóxico no proceso da fotosíntese das plantas, aínda que non forma parte da composición da clorofila. O cobre contribúe á formación de glóbulos vermellos e ao mantemento dos vasos sanguíneos, nervios, sistema inmunitario e ósos e xa que logo é un oligoelemento esencial para a vida humana.

Cuproníquel

O cuproníquel é unha aliaxe de cobre e níquel, propulsores, cegoñais e cascos de remolcadores e barcos de pesca, entre outros.

que pode tamén incorporar outros metais como ferro e manganeso.

Este metal pesado non ferroso no se corroe en áugoa de mar, xa que o seu potencial de eléctrodo é neutro con respecto á auga mariña. Debido a isto utilízase para tubaxes, intercambiadores de calor, aparatos de destilación e condensadores nos sistemas de auga de mar, así como para diversas ferramentas de uso mariño. Ás veces tamén se utiliza para propulsores, cegoñais e cascos de remolcadores e barcos de pesca, entre outros.

Pero o uso máis común desta aliaxe é para a cuñaxe de moitas moedas de circulación modernas de cor prateada, como as moedas de peso mexicano de $10, ou as do franco suízo (excepto a de 5 céntimos), o interior da moeda de 1 euro e o exterior da de dous euros, ou a moeda de US$ 0,05 (moeda de 5 centavos ou Nickel) do dólar de Estados Unidos.

A composición típica é de 75 % de cobre e 25 % de níquel, cunha cantidade mínima de manganeso.

No pasado, as moedas de prata foron substituídas polas de cuproníquel, por ser este metal moito máis económico que o níquel puro. A pesar de conter unha gran cantidade de cobre, a cor do cuproníquel é similar á da prata.

Cando se utiliza en termopares e resistores, o contido da aliaxe cambia: un 45 % de cobre e un 55 % de níquel.

Por outro lado, o monel é unha aliaxe de cobre e níquel que contén un 63 % do segundo.

Ducado (moeda)

Para a acepción de ducado como o territorio rexido por un duque, véxase Duque

O ducado foi unha moeda cuñada en ouro e en prata que se utilizou en Europa a modo de moeda global desde finais da Idade Media ata entrado o século XX.Ao longo dese período tan amplo emitíronse ducados con diferentes valores en función do grao de pureza dos metais empregados na súa cuñaxe. O ducado de ouro de Venecia foi o primeiro en acadar unha ampla aceptación internacional, á maneira do hyperpyron bizantino, o florín florentino ou, máis modernamente, a libra esterlina británica ou o dólar dos Estados Unidos.

Elementos do grupo 11

Un elemento do grupo 11 é un elemento situado dentro da táboa periódica no grupo 11 que comprende os elementos:

cobre (Cu, 29)

prata (Ag, 47)

ouro (Au, 79)

Ferro

O ferro (do latín ferrum) é un elemento químico, símbolo Fe, de número atómico 26 (26 protóns e 26 electróns ) e masa atómica 56 u. A temperatura ambiente, o ferro atópase en estado sólido.

É extraído da natureza baixo a forma de mineral de ferro que, despois de distintos procesos de transformación, é usado na forma de lingotes. Se se engade carbono dáse orixe a varias formas de aceiro.

Este metal de transición atópase no grupo 8B da Clasificación Periódica dos Elementos. É o cuarto elemento máis abundante da codia terrestre (aproximadamente 5%) e, entre os metais, soamente o aluminio é máis abundante. Tamén é un dos elementos máis abundantes do Universo. O núcleo da Terra está formado principalmente por ferro e níquel (NiFe), xerando un campo magnético.O ferro foi historicamente importante, e un período da historia recibiu o nome de Idade de Ferro.

Actualmente é utilizado para a fabricación de ferramentas, máquinas, vehículos de transporte (automóbeis, navios etc.), como elemento estrutural de pontes, edificios, e infinidade doutras aplicacións.

Franco belga

O franco belga (con código BEF segundo a norma ISO 4217) foi a moeda oficial en Bélxica ata a entrada en vigor do euro no ano 2002. A taxa de conversión é 1 € = 40,3399 Francos Belgas.

Latón

O latón é unha aliaxe de cobre e cinc. As proporcións de cobre e cinc poden variar para crear unha variedade de latóns con propiedades diversas. Nos latóns industriais a porcentaxe de cinc mantense sempre inferior ó 50%. A súa composición inflúe nas características mecánicas, a fusibilidade e a capacidade de conformación por fundición, forxa, troquelado e mecanizado. En frío, os lingotes obtidos poden transformarse en laxes de diferentes espesores, varelas ou cortarse en tiras susceptibles de estirárense para fabricar arames. A súa densidade tamén depende da súa composición. En xeral, a densidade do latón rolda entre 8,4 g/cm³ e 8,7 g/cm³. O seu punto de fusión está entre os 900 e os 940 °C, dependendo da composición.

No presente, case o 90% do latón é reciclado. Aínda que o bronce é unha aliaxe de cobre con estaño, algúns tipos de latóns denomínanse 'bronces'. O latón é unha aliaxe que se utiliza para decoración debido a que o seu brillo dá un aspecto similar ó do ouro, para aplicacións en que se require baixa fricción, como fechaduras e válvulas, para fontanaría e aplicacións eléctricas, e, cumpridamente, en instrumentos musicais como trompetas e campás, ademais de pratos de baixo custo polas súas propiedades acústicas.

Lira turca

A lira (en turco: Türk lirası) é a moeda de curso legal de Turquía e da República Turca do Norte de Chipre. O seu código ISO 4217 é TRY e divídese en 100 kuruş.

Metais e aliaxes de cuñaxe

A expresión "metais de cuñaxe" pódese referir tamén aos elementos do grupo 11.

Os metais de cuñaxe abranguen os elementos químicos metálicos que se foron utilizando historicamente como materiais únicos ou como compoñentes en aliaxes na fabricación de moedas.Esta serie de elementos non está pechada, xa que hai determinados metais que hoxe se utilizan exclusivamente para moedas "de demostración" e que nalgún momento poderían chegar tamén a ser a base de emisións de moedas de curso legal (por exemplo, o circonio).En xeral, debido aos problemas que se orixinan cando metais de cuñaxe posúen un elevado valor intrínseco, no século XXI téndese a utilizar para a cuñaxe os metais máis comúns e menos custosos.

Moeda (peza metálica)

Unha moeda é unha peza de metal cun peso e lei garantidos por unha autoridade.

Níquel

O níquel é un elemento químico de número atómico 28 e símbolo Ni situado no grupo 10 da táboa periódica dos elementos.

Ouro

O ouro é un elemento químico de número atómico 79 situado no grupo 11 da táboa periódica. O seu símbolo é Au (do latín aurum). O ouro é un metal de transición brando, brillante, amarelo, pesado, maleable, dúctil (trivalente e univalente) que non reacciona coa maioría de produtos químicos, pero é sensible ao cloro e á auga rexia. O metal atópase normalmente en estado puro e en forma de pebidas e depósitos aluviais e é un dos metais tradicionalmente empregados para cuñar moedas. O ouro utilízase na ourivaría, a industria e a electrónica.

Prata

A prata é un elemento químico de número atómico 47 situado no grupo 11 da táboa periódica dos elementos. O seu símbolo é Ag. É un metal de transición branco e brillante, e posúe unha alta ductilidade e maleabilidade.

Presenta as maiores condutividades térmica e eléctrica de tódolos metais, e atópase formando parte de distintos minerais (xeralmente en forma de sulfuro) ou como prata libre.

Outras linguas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.