Comunismo

O comunismo[1] é un sistema social, así como tamén un modo de organización socioeconómica, caracterizado pola propiedade en común dos medios de produción, a ausencia de propiedade privada nos medios de produción e a inexistencia de clases sociais e dun Estado.[2][3][4]

O comunismo como proxecto de socialización dos medios de produción xurdiu no século XVI baixo a forma de diversas utopías baseadas no colectivismo agrario. As máis coñecidas foron a obra Utopía de Tomás Moro e a ideoloxía revolucionaria babuvina que derivou do movemento xacobino da Revolución francesa. O ideario comunista converteuse a comezos do século XIX nun complexo proxecto económico industrial grazas ás diferentes correntes do chamado socialismo utópico, do anarcocomunismo e as ramas obreiras do comunismo cristián. O actualmente máis coñecido destes movementos foi o que adoptou a escola do denominado socialismo científico dos pensadores alemáns Karl Marx e Friedrich Engels, baixo a cal sería rebautizado como Liga dos Comunistas. Pola influencia da súa obra, o movemento comunista adoptou unha interpretación revolucionaria da historia e a forma de partido político, converténdose logo nunha organización internacional unificada baixo a doutrina marxista.

Segundo o marxismo, a historia é entendida como un permanente conflito polo excedente material, cuxo inicio se debe á aparición da propiedade. As diferentes formas de propiedade poñen fin ao comunismo primitivo e estratifican á sociedade en clases de acordo ás súas relacións de produción. As diferentes relacións de produción que vinculan aos homes e mulleres requiren da explotación, e estas relacións xeran co tempo as condicións para ser substituídas por outras formas de explotación superiores, nunha secuencia revolucionaria de modos de produción. En cada un destes modos desenvólvese unha loita de clases interna entre os diferentes tipos de traballadores e explotadores que os integran, e que se resolve co xurdimento de novas clases dominantes. Con todo, a sociedade capitalista xera unha serie crecente de crises internas e cíclicas que só poden ser resoltas polos seus traballadores asalariados nunha revolución proletaria, que require á súa vez da construción do comunismo. Para chegar a este fin debe organizarse un partido comunista que conquiste o poder político liderando unha fase de transición na que o Estado funcione como unha ditadura do proletariado. Este período termina cando desaparecen as clases sociais, o cal leva a que o Estado, de acordo á súa concepción como ferramenta de dominación dunha clase sobre a outra, deba extinguirse. A esta transición séguenlle inmediatamente dous períodos no desenvolvemento do comunismo: unha primeira fase e unha fase superior. Existen discrepancias cruciais entre as diferentes correntes do marxismo sobre cal debería ser a natureza de cada unha destas tres fases.[3]

Red flag
A bandeira vermella foi o símbolo máis clásico dos comunistas desde o seu comezo.

Comunismo (termo sociolóxico)

In the Street, St. Kilda
Campesiños de San Kilda.

O comunismo (de común),[1] entendido como concepto sociolóxico, refire a unha orde socioeconómica baseada na posesión colectiva dos bens, sexa de produción ou de consumo.

Na definición do sociólogo Émile Durkheim, o comunismo é descrito como aquela orde social (propiamente comunal) na que o consumo organizarse colectivamente, mentres persiste unha elección libre e individual do papel na produción (aínda que o produto do traballo dedíquese ao servizo da comunidade). O comunismo é así definido en oposición ao socialismo no cal se pauta colectivamente a produción e a forma do traballo, mentres que o consumo gózase en privado e depende dunha libremente elixida achega laboral á sociedade:

O economista e sociólogo Max Weber parece coincidir con esta definición respecto ao chamado «comunismo doméstico», pero non respecto ao comunismo en xeral. Para Weber o termo «socialismo» pódese usar a fins prácticos como unha forma de describir unha forma "racional" de comunismo na cal a produción e o consumo dos individuos son tamén organizados en forma colectiva, mentres que nos eventuais comunismos premodernos tanto a produción como o consumo son individualmente libres pero o seu obxectivo e orixe, respectivamente, son sempre un fondo colectivo común:

Weber describe a natureza da forma máis cabal do comunismo como unha planificación xeral que organiza a produción, contrastándoa cunha sociedade de mercado:

Portrait Pierre-Joseph Proudhon
Pierre Joseph Proudhon. Os seus pensamentos sobre o socialismo libertario (mutualismo) inspiraron profundamente a Karl Marx.

O sociólogo Ferdinand Tönnies describe como no comunismo a finalidade última dos medios sociais de produción e dos bens fabricados é colectiva e á vez compartida por todos, mediante a participación directa dos membros nun único ámbito de vida común que os implica,[9] noción que é compartida como o matiz etimolóxico para deducir o concepto do termo.[10]

Marx7
Karl Marx, filósofo alemán principal desenvolvedor da teoría comunista, ademais de importantes doutrinas filosóficas ligadas a este como o materialismo histórico.

Karl Marx describiu nos seus primeiros manuscritos a natureza do desenvolvemento e formas que toma a idea do comunismo como proxecto social en función da natureza da propiedade privada que xera as condicións para o seu desenvolvemento, pero sen tentar unha definición esencialista nin unha diferenciación entre comunismo e socialismo:

2º) O comunismo a) Aínda de natureza política, democrática; b) Coa súa superación do Estado, pero ao mesmo tempo aínda con esencia incompleta e afectada pola propiedade privada, é dicir, polo alleamento do home. En ambas as formas o comunismo coñécese xa como reintegración ou volta a si do home, como superación do extrañamento de se do home, pero como non captou aínda a esencia positiva da propiedade privada, e menos aínda comprendeu a natureza humana da necesidade, está aínda prisioneiro e infectado por ela. Comprendeu o seu concepto, pero aínda non a súa esencia.

Pola súa banda Friedrich Engels tomou do antropólogo Lewis Henry Morgan a idea de que houbo un período de comunismo primitivo no inicio do desenvolvemento histórico das sociedades humanas, e a sistematizó no seu libro ‘’Der Ursprung der Familie, des Privateigenthums und des Staats’’ ( A orixe da familia, a propiedade privada e o Estado), no cal se describe a natureza do mesmo desde unha óptica máis próxima á da socioloxía empírica.

O marxismo comparte coa socioloxía clásica posterior que o comunismo se distingue por implicar a non especialización na división do traballo[12]e a inexistencia de diñeiro para a circulación dos bens.[13][14][15][16]

Entre os exemplos históricos concretos de ordenamentos sociais que poden ser definidos propiamente como comunistas desde o punto de vista sociolóxico, pódese contar a: o comunismo cristián premoderno (o comunismo familiar da Igrexa católica primitiva), e o moderno (sistematizado por Thomas More e experimentado polos Shakers de Mánchester,[17] os Cavadores de Gerrard Winstanley e o propulsado polo movemento obreiro da Liga dos xustos de Wilhelm Weitling),[18] as formas protocomunistas do mazdakismo persa,[19] o comunismo feudal que chamou a atención do último Marx[20] (os Mir tradicionais rusos, os isleños escoceses de St Kilda[21]), variantes secularizadas do comunismo relixioso milenarista (Gabriel Bonnot de Mably, Morelly) e movementos non revolucionarios como o das comunas hippies e os kibbutz israelís, entre outros.[22] Maioritariamente estas formas de vida comunista non dependeron dunha doutrina política que as estableza.

Comunismo (termo político)

Ворошилов Подвойский Чудов Калинин на Ходынке 1927 IMG 8341
Manifestación dun Partido Comunista

O comunismo, no sentido político, é un movemento cuxa doutrina se basea no marxismo[23] e que, de acordo con esta doutrina, ten por principal obxectivo a toma transitoria do poder do Estado para a instauración dunha revolución social que, a través de tres fases, implante unha organización económica e social socialista/comunista baseada no control colectivo da produción.[24] O comunismo está representado por unha organización internacional que leva o nome de Internacional Comunista e que coordina en cada rexión a un partido político que á súa vez adoita levar o nome de comunista. Cada corrente doutrinal comunista ten a súa propia «Internacional».[25]

Desenvolvemento doutrinal

Historicamente os múltiples partidos comunistas adoptaron, baixo o seu liderado, a obra de Karl Marx e Friedrich Engels como doutrina e programa político-revolucionario, a cal foi sistematizada baixo o nome de marxismo. Coa toma do poder por parte dos comunistas en Rusia baixo o mando de Vladimir Lenin en outubro de 1917, o liderado ideolóxico sobre os partidos comunistas do mundo pasou a estar en mans da Internacional Comunista. Posteriormente á súa morte, as achegas teóricas achegadas por Lenin ao marxismo foron coñecidas mediante o nome de leninismo. Son, por exemplo, a teoría do imperialismo como fase superior do capitalismo, ou a teoría do partido de vangarda como ferramenta necesaria para encabezar o movemento obreiro e o resto de clases explotadas na conquista do poder político e a subversión do modo de produción capitalista, mediante a destrución do estado burgués e a súa substitución por un estado obreiro.

Iosif Stalin, baixo o seu mandato na Unión Soviética, utilizaría posteriormente o nome marxismo-leninismo para formular a súa ideoloxía política, oficialmente baseada no marxismo e o leninismo. Este nome, con todo, non alude á unión de ambas as ideoloxías, senón que é un termo específico creado para describir a liña que Stalin implantou no PCUS e na Comintern e os seus partidos, así como na maioría de Estados baixo a órbita soviética, gobernados por estes. Desde entón os partidos marxistas e leninistas non stalinistas (os trotskistas e leninistas anti-stalinistas, como o POUM, entre outros) utilizaron frecuentemente outros nomes para referirse ao leninismo, tales como bolxevique-leninismo ou leninismo a secas, así como indistintamente, o termo marxismo-leninismo. Á morte de Stalin, o Partido Comunista Ruso abandonou oficialmente a versión orixinal stalinista do marxismo-leninismo e a súa forma de organizar en forma verticalista a estrutura interna do partido e deste co resto do Estado, acusándoa de impoñer un culto á personalidade á persoa do líder. Sen novos liderados ideolóxicos relevantes en Rusia, quedaría en China Mao Tse Tung como continuador da estrutura política stalinista e das súas posicións doutrinais. Produciuse entón unha segunda ruptura entre os partidos comunistas prol-soviéticos (en principio marxistas-leninistas, pero non stalinistas) e os partidos comunistas que seguiron ou ben a ortodoxia de Stalin, autodenominada marxismo-leninismo e polos seus críticos stalinismo, ou ben a de Mao, logo denominada marxismo-leninismo-maoísmo.

Organización política

Desde que o movemento comunista adoptou os criterios leninistas como forma de organización, todos os partidos e os estados construídos baixo o control destes partidos crearon institucións similares, organizados baixo a premisa de que cada partido comunista é unha vangarda do proletariado de cada país e representa os seus intereses polo tanto. A organización política das nacións gobernadas polo comunismo é, xeralmente, unha república de partido único. As repúblicas comunistas autotitularonse oficialmente como «repúblicas obreiras» xa que só daban acceso ao seu control á clase proletaria, pero finalmente e logo da segunda guerra mundial pasarían a denominarse como «repúblicas populares» nas cales a dirección proletaria dá acceso ao poder a outras «clases populares» como o campesiñado. En ambos os casos o partido comunista encárgase da dirección ideolóxica do país.[26]

Neste sistema, o partido subordina as burocracias do Estado e a lexislación aos seus obxectivos políticos e propagandísticos. Á súa vez o aparello estatal é utilizado para promover na sociedade civil os seus obxectivos de transformación social e cultural cara a unha economía planificada.[27] A frecuente imposición coercitiva destes obxectivos a toda a poboación así como a eventual subordinación da sociedade civil á militancia do partido comunista foron usualmente caracterizadas como parte dun sistema totalitario,[28] criticado por algúns dos seus defensores como unha degradación da política comunista,[29] e polos seus detractores como intrínseco á mesma.[30]

Proxecto socioeconómico

A maioría de variantes de partidos comunistas adoptaron unha categorización histórica do pasado e o futuro social de Occidente de acordo á demarcación dos modos de produción establecida pola doutrina marxista: o comunismo primitivo (sen clases), o escravismo, o feudalismo, o mercantilismo,Aquí o mercantilismo é entendido como a forma económica de transición entre dous modos de produción, que é previa ás revolucións republicanas burguesas, pero posterior á disolución da cohesión político-económica da sociedade feudal. Esta disolución crearía os dous espazos sociais necesarios para o desenvolvemento moderno do capital: a sociedade civil burguesa e o Estado burocrático inicialmente acaparado polo absolutismo monárquico mediante unha lexitimación patrimonial-tradicional. o capitalismo, e finalmente o modo de produción comunista (sen clases), dividido en dúas fases, cuxa realización estaría en mans da clase social chamada proletariado organizada baixo a dirección dun partido comunista revolucionario, e que desaparecería en tanto clase durante a realización do mesmo.

Así mesmo, o propio Marx utilizaba unha periodización alternativa para describir a historia social doutras rexións xeográficas, como a do despotismo oriental ou modo de produción asiático en países como na China.[31]

Esta conceptualización sociolóxica do que é unha orde social comunista posible, é propia da doutrina marxista adoptada polos partidos comunistas, e considérase que variou co marxismo-leninismo respecto as súas características correspondentes.[32] Todos os autores marxistas con todo coinciden en que a sociedade comunista desenvólvese nun período de transición e dúas fases:

Período de transición

O «período de transición do capitalismo ao comunismo» (ou «transición ao socialismo» propiamente segundo Lenin), defínese pola toma do poder político por parte do proletariado chamada ditadura do proletariado:

Durante este período e antes de chegar ao comunismo, substituirase ao modo de produción capitalista e con este á burguesía, mediante a apropiación estatal dos medios de produción:

Segundo o bolxevismo, a violencia política debe ser parte da ditadura do proletariado neste período,[35][36] e por tanto trataríase dunha «ditadura» en dous sentidos distintos á vez:[37] que o poder do Estado estea en mans dunha clase e non doutra, e que ese poder elimine as liberdades de expresión e asociación da clase inimiga.[38][39] A interpretación leninista agregaría que a vangarda do proletariado pode gobernar en nome do proletariado,[40] mobilizándoo de maneira total ou limitándose a organizar unha fracción do mesmo,[41] e sendo encabezada eventualmente por só unha persoa.[42] Ademais a ditadura do proletariado do período de transición podería usarse para fins de reeducación ideolóxica, tanto da pequena burguesía como do mesmo proletariado.[43]

Primeira fase do comunismo

A «primeira fase do comunismo» (ou «socialismo» propiamente segundo Lenin), defínese por establecer a propiedade colectiva dos medios de produción en mans dunha sociedade liderada por traballadores. Nesta fase as limitacións das forzas produtivas debidas ao abrupto inicio do novo modo de produción requiren a utilización do racionamento e a organización da produción de acordo ás necesidades colectivas do sistema social e recentemente logo á compensación o traballador mediante certificados de cantidades de traballo,[44] e non ás necesidades dos traballadores en tanto homes:

Por iso, o dereito igual segue sendo aquí, en principio, o dereito burgués, aínda que agora o principio e a práctica xa non se tiran dos pelos, mentres que no réxime de intercambio de mercadorías, o intercambio de equivalentes non se dá máis que como termo medio, e non nos casos individuais.

Aquí as interpretacións da categorización marxiana divídense en dous: a posición de Lenin e a marxista-leninista en xeral, establece que esta fase do comunismo é cualitativamente distinta á seguinte e debe mellor ser chamada socialismo. Nesta fase, para os leninistas, tanto a ditadura do proletariado como o proletariado subsisten,[46] xa que o Estado debe seguir tendo o dominio dos medios de produción por canto debe preservarse para a loita contra potenciais contrarrevolucións de exburgueses.[47] O marxismo-leninismo, desde a súa fundación por Stalin, agregaría á súa vez outra diferenza con Lenin: baixo o socialismo podía subsistir a utilización do diñeiro, a diferenza do socialismo como era entendido polos bolxeviques e fóra tentado durante o período que logo sería denominado como «comunismo de guerra».[48]

A crítica marxista e socialista ao leninismo considera, en cambio, que Marx utilizaba indistintamente os termos socialismo e comunismo para referirse a ambas as fases, que a primeira fase exclúe a ditadura do proletariado, e que a ditadura do proletariado non pode ser o medio de organización da economía socialista ou comunista: o Estado en tanto órgano de represión política non pode controlar os medios de produción se a burguesía xa foi enteiramente expropiada, debido a que devandito dominio implicaría que pode existir un Estado sen clases sociais,[49] que a ditadura se exerce politicamente sobre a oposición obreira, e que mesmo se utiliza a ditadura (como violencia política e ata unipersoal) non só para a representación senón ata para a organización interna castrense da clase proletaria,[50] que a ditadura exercese politicamente sobre a oposición obreira, e que mesmo se utiliza a ditadura (como violencia política e ata unipersoal) non só para a representación senón ata para a organización interna castrense da clase proletaria.[51] Para estes, se na primeira fase continúase a política do período de transición, a utilización das empresas colectivas seguiría estando ao servizo dunha función política do partido comunista e non do proletariado, co cal se trataría dun capitalismo de Estado ou un colectivismo burocrático (cuxa xustificación ideolóxica só podería ser a dun «comunismo groseiro»), no cal a existencia do Estado só podería explicarse en termos marxistas como ferramenta de represión dos traballadores por parte dunha nova clase económica ou dunha elite política (grupo explotador non formado por unha clase suma de propietarios privados e independentes senón colectivamente propietaria como grupo organizado, en forma similar ao modo de produción asiático).[52]

Fase superior do comunismo

«A fase superior do comunismo» (ou «comunismo» propiamente, segundo Lenin) defínese igualmente pola propiedade colectiva dos medios de produción en mans da sociedade liderada por traballadores, pero nesta fase pódese superar, grazas ao desenvolvemento da capacidade produtiva, o dereito burgués de intercambio de equivalentes así como a especialización na división do traballo, polo cal tanto a contribución á sociedade como a provisión de bens sería gratuíta e só limitada á libre vontade dos membros de traballar cando e como desexen, e de consumir o que consideren necesario:

A interpretación marxista-leninista sostén que esta fase é cualitativamente distinta da anterior e que só nesta poderase chegar á extinción do Estado, posto que Lenin atribúe o Estado funcións non-clasistas como a organización interna do proletariado para a represión dos seus propios membros que non desexen traballar para a organización colectivista.[54] Só en tanto non existan «lacazáns», que se presumen minoritarios, o Estado poderá desaparecer xa que terminaría de combater os costumes capitalistas herdados.[55]

Para os marxistas que critican esta posición, o Estado xa debería desaparecer moito antes en tanto xa non existen clases, e que por iso mesmo as empresas non poderían ser posesión colectiva do Estado senón dos traballadores asociados colectivamente, nin tampouco a represión dos excesos debería de estar en mans dun órgano separado dos traballadores armados. Esta distinción e a propia disolución do Estado carecería de sentido se seica este pode ser un instrumento igualmente funcional de administración económica e social por parte dos obreiros.[52]

Aplicación histórica

As doutrinas das diversas correntes marxistas coinciden na necesidade de suprimir a propiedade privada (especialmente a dos medios de produción sociais) para establecer unha economía planificada, e na emancipación do proletariado como a primeira clase oprimida sen economía propia,[56] negación de toda posible apropiación privada e polo tanto tendiente a desaparecer como clase nunha comunidade comunista.[57]

Debido á popularidade da revolución bolxevique e a polarización política entre os colectivismos soviéticos e os mercados capitalistas, o comunismo identificouse case naturalmente coa doutrina marxista-leninista. A diferenza do concibido por Marx e Engels, baixo esta doutrina a primeira fase do comunismo, que é a máis facilmente alcanzable, é considerada «socialismo». Esta reconceptualización leninista popularizaríase no léxico político-económico, e desde entón afírmase que case todos os gobernos comunistas implantaron formalmente economías socialistas e non comunistas, debido a que son excepcionais os casos de nacións controladas por partidos comunistas que alcanzasen a fase superior do comunismo (ou sexa, o "comunismo" de acordo a esta terminoloxía). Con todo o goberno leninista non deixara de entender a organización económica socialista da produción como unha economía colectiva que decidise directamente a organización da produción sen uso do diñeiro. O contraste de Lenin con Marx era só que na súa interpretación da primeira etapa do comunismo agregábase á distribución por función prevista por Marx, a idea dunha economía estatal dirixida por unha xunta de planificación,[58] mentres que recentemente na súa etapa final o comunismo funcionaría como Marx prevía en cambio para as dúas fases: como unha auto-organización común de todos os individuos.[59] De maneira que, a pesar de tal diferenza con Marx respecto a un colectivismo de Estado para a primeira fase, Lenin si coincidía con este en que ambas as fases do comunismo requirisen a abolición do diñeiro e unha planificación directa dos recursos mediante a súa provisión centralizada á produción e ao consumo, polo cal, coherentemente con esta descrición, foi este o tipo de sistema que se tentaría implantar durante os primeiros anos do réxime bolxevique.[60] Logo do fracaso deste experimento económico, Lenin lideraría a transformación da economía rusa de volta cara a unha economía de mercado baixo o nome de Nova Política Económica (NEP). Cando os seus sucesores aboliron novamente estas reformas capitalistas para reimpoñer o socialismo, o concepto de socialismo (ou primeira fase do comunismo) xa non implicaba a planificación por asignación de bens que Marx e Lenin entendían como un prerrequisito do mesmo:[61] sexa por parte dunha comunidade de produtores en Marx ou provisoriamente por parte do Estado en Lenin, calquera planificación consciente produce un ben xa coñecendo como será utilizado e por tanto en ningún caso require do uso de diñeiro ("produción para o uso").[62] Tanto nos modelos personalistas de Stalin e Mao como no das burocracias soviéticas posteriores e os novos réximes comunistas ao redor do mundo, o socialismo terminaría limitándose a un réxime de metas de produción para un sistema de empresas estatais entre as cales operaba un intercambio xeral de bens dentro dunha economía monetaria na cal a súa compravenda non era determinante directa dos ingresos.[63] No colectivismo soviético post-NEP, os bens de produción (e eventualmente os de consumo) eran producidos como mercadorías con valoracións abstractas monetarias, pero ao mesmo tempo os seus prezos e cantidades estaban condicionados por un plan xeral centralizado ao que unha economía de empresas estatais debía adecuarse. Os plans quinquenais baseábanse en metas xerais de produción polas cales as unidades de produción eran compensadas en diñeiro segundo criterios alleos aos prezos polos que eran vendidos os bens de produción, polo cal non operaban cabalmente como mercadorías.[64] A organización do cálculo económico neste sistema foi problemático para as xuntas de planificación económica e usualmente dexeneraba nunha provisión racionada dos bens de consumo, sexa por desinterese ou descoñecemento do Estado dos intereses do consumo individual, ou por desabastecemento produto da descoordinación da produción.[65] En case a metade dos países do mundo logo da segunda guerra mundial foi posto en funcionamento este modelo de socialismo baixo dirigencias marxistas, sexa ou non baixo o nome de partidos comunistas.

Communist countries 1979-1983
Mapa dos países que se declararon estados socialistas politicamente comunistas baixo a doutrina marxista-leninista entre 1979 e 1983. Este período marca a extensión territorial máis grande da ideoloxía comunista.

Os territorios máis importantes en ser incorporados polo movemento comunista marxista-leninista foron: primeiro, os que correspondían ás repúblicas que serían asimiladas ao novo Estado da Unión Soviética baixo o control dun mesmo partido comunista, entre os que se atopaban Rusia, Belarús, Armenia, Acerbaixán, Estonia, Xeorxia, Casaquistán, Kirguizistán, Letonia, Lituania, Moldavia, Taxiquistán, Turkmenistán e Ucraína. A estes agregáronse os países aliñados ou satélites da URSS en Europa do Leste, América Latina e Asia, cuxos estados serían gobernados por partidos únicos propios (comunistas ou non) baseados no socialismo soviético: Mongolia, Bulgaria, Iugoslavia, Hungría, Checoslovaquia, Polonia, Albania, Alemaña Oriental, Romanía, Cuba, Vietnam do Norte (daquela Vietnam), Corea do Norte, Iemen do Sur, Camboxa (baixo o dominio de Vietnam), China, Laos, Iemen, Etiopía, Angola, Somalia, Congo-Brazzaville, Mozambique, Guinea-Bissau, Benín, Alxeria, Birmania, Nicaragua, Granada e Afganistán entre outros.

No caso de Iugoslavia, Hungría e Checoslovaquia tentouse unha variante de leste mesmo modelo soviético chamado «socialismo de mercado» que tentaba emular a formación de prezos nun mercado por diferentes vías segundo o país (empresas autoxestionarias, estatais competitivas, etc.) pero sen posibilitar o dereito á propiedade privada sobre o capital e a libre empresa en función da ganancia.[66]

As únicas excepcións nas que se concretou o proxecto marxista- leninista orixinario de planificación económica,[67] foron o «comunismo de guerra» en Rusia,[68] o «Gran salto adiante» na China,[69] a política do «home novo» inaugurada por Ernesto Guevara en Cuba,[70] e a «volta ao campo» da Revolución camboxana.[71] Só en todos estes breves episodios alcanzouse o que Lenin denominara como socialismo (organización da produción como «unha soa fábrica» máis distribución por función), e nalgúns casos chegouse inclusive ao comunismo no sentido que Lenin aceptaba do termo (ídem máis distribución por necesidade), pero finalmente regresaríase nunha ou outra forma ao socialismo no sentido soviético posbolxevique (stalinista ou pos-stalinista) que é hoxe a súa denominación usual.

Logo da caída do «bloque socialista», os países que permanecen ata o día de hoxe en maior ou menor medida co modelo económico socialista de tipo soviético baixo control de partidos únicos marxistas son Corea do Norte e Cuba. En cambio China, Vietnam e Laos son gobernados por partidos comunistas que decidiron xirar as súas economías reguladas a formas maiormente mercantís e capitalistas.

Ademais do comunismo como foi entendido por Marx e os seus sucesores, existen outras doutrinas comunistas (algunhas previas ao marxismo, outras contemporáneas, e outras posteriores) tales como o anarcocomunismo con fundamento en posturas sociobioloxistas (Piotr Kropotkin, Aldous Huxley) e o comunismo de consellos de base marxista pero non leninista.

Nacemento e concepto do comunismo

Aínda que comunmente asociado co marxismo (as máis das veces na súa interpretación leninista) o termo comunismo é moito mais antigo e coñeceu diversos significados. Na primeira metade do século XVIII, os socialistas utópicos (principalmente os seguidores de Robert Owen e Charles Fourier) fundaron comunidades onde a propiedade era común.

Robert Owen falou por primeira vez de comunismo en 1827, referíndose a socialistas e comunistas. Segundo el, estes consideraban o capital común máis benéfico có capital privado. As palabras socialismo e comunismo foron empregadas como sinónimos durante todo o século XIX. A definición do termo comunismo é dada despois da Revolución rusa, no inicio do século XX, pois Vladimir Lenin entendía que o termo socialismo xa estaba desgastado e deturpado. Segundo a súa teoría, o comunismo só sería atinxido despois dunha fase de transición polo socialismo.

O concepto de comunismo pode ser entendido de varios xeitos, que cambiaron e se diversificaron ao longo da historia:

  • É unha concepción do mundo baseado nos traballos de Karl Marx e Friedrich Engels. Utiliza a análise histórica das transicións nas sociedades humanas, para postular a transición da actual sociedade capitalista cara a outra socialista, e eventualmente cara a outra comunista, e o seu principal obxectivo é o establecemento dunha sociedade sen clases.
  • Á sociedade produto destas transicións tamén se lle chama comunismo.
  • Ao Movemento político derivado da ideoloxía comunista chámaselle comunismo, e xurdiu desde mediados do século XIX e fíxose importante desde principios do século XX.
  • Durante a guerra fría, e a raíz dela, empezouse a chamar erroneamente comunista a aquela persoa que vivise nalgún dos países socialistas baixo a influencia da URSS, e se lle deu a estes países a denominación de comunistas malia ser unicamente socialistas.
  • Existen doutrinas teóricas non marxistas erroneamente denominadas comunistas.

É a partir da publicación do Manifesto comunista por Marx e Engels que o termo tomou o seu significado actual:

Doutrina político-económica que se basea na máxima de "de cada un segundo a súa capacidade, a cada un segundo as súas necesidades". O comunismo defende unha sociedade sen clases e sen Estado, á que se chegará mediante unha etapa de estado socialista.

Bases ideolóxicas

Hammer and sickle
A fouce e o martelo, símbolos comunistas

A teoría que dá base á construción do comunismo ten como punto de partida a análise feita por Marx da sociedade capitalista. Segundo el, a propiedade privada dos medios de produción, característica fundamental do capitalismo, só existe coa apropiación da plusvalía pola clase dominante, ou sexa, a explotación do home polo home é fundamental ao capitalismo.

O comunismo defende a conquista do poder polo proletariado (clase traballadora), a abolición da propiedade privada dos medios de produción, e polo tanto a desaparición das clases como categorías socioeconómicas, o cal, finalmente, comportaría a extinción do Estado como ferramenta que materializa o poder de dominación dunha clase sobre outra.

Para chegar a tal sociedade, Marx propón unha fase de transición (o socialismo), coa toma do poder polo proletariado (ditadura do proletariado) para abolir a propiedade privada dos medios de produción e a consecuente orientación da economía de forma planeada co obxectivo de suprir todas as necesidades da sociedade e os seus individuos. Marx entende que, coas necesidades supridas, deixan de existir as clases sociais e, polo tanto, non existe a necesidade do Estado.

Os teóricos máis importantes do comunismo foron, no século XIX, Karl Marx e Friedrich Engels, e no século XX, Vladimir Illich Ulianov "Lenin" "Iosif Stalin" e Mao Tse Tung.

No século XX foron moitos os Estados do mundo que decidiron tomar a vía socialista como camiño cara ao comunismo, sendo o primeiro estado socialista do mundo a Unión de Repúblicas Socialistas Soviéticas (URSS), nada da Revolución de outubro de 1917, guiada nos seus primeiros anos por Lenin, á cal lle seguiron outros, coma China; e outros nos que se realizou un intento de socialismo, coma Vietnam, Cuba, Laos, Sri Lanka, Corea do Norte e a extinta Rep. Pop. do Iemen. Paulatinamente, debido á loita ideolóxica e política que tivo lugar no seo dos seus respectivos Partidos Comunistas (e a posterior "vitoria" da liña capitalista) todos estes Estados foron cambiando o seu modelo socioeconómico polo capitalismo, polo que hoxe en día non existe ningún Estado socialista (a pesar de que dende a óptica burguesa, como se pode albiscar en estruturas coma os medios de comunicación ou a educación, se continúa considerando socialistas a Estados como Cuba ou Corea do Norte).

Despois da Revolución Proletaria, instáurase un Estado socialista, que ten como forma de dominación de clase a ditadura do proletariado, na que o proletariado, por medio do Estado, exerce unha ditadura (é dicir, posúe o poder) sobre a burguesía e as demais "fraccións de clase" (a pequena burguesía, a aristocracia obreira etc.). Ao contrario disto sucedía no capitalismo, no que a burguesía exercía unha ditadura sobre o proletatiado. Polo tanto, no capitalismo habería democracia para a burguesía e no socialismo para o proletariado. No socialismo, os medios de produción pertencen ao proletariado, ao contrario do que encontrabamos no capitalismo.

En todo Estado socialista, mentres existan as clases, ten que haber un Partido Comunista. Ao contrario do que se adoita pensar, o PC non é "unha organización independente do pobo", senón que é a cristalización da relación entre os comunistas e o resto do pobo; é unha relación social. No momento no que non existan as clases, o PC deixará de ser necesario. No socialismo, por tanto, aínda existen as clases. Pero o obxectivo de este é facer que desaparezan, é alcanzar a sociedade sen clases, a sociedade libre de toda explotación e toda opresión, o comunismo.

A sociedade comunista ten a súa base na propiedade común (isto é, de toda a sociedade) dos bens de produción e segue o principio que Marx propuxo como aforismo: "De cada cal segundo as súas capacidades, a cada cal, segundo as súas necesidades". É dicir, cada persoa, individualmente, proporcionará o que lle sexa posible, o que lle permitan as súas capacidades; e cada persoa, individualmente, apropiarase dos bens producidos en función do que necesite, das súas necesidades.

O comunismo defínese como superación histórica do capitalismo, e apóiase filosófica e cientificamente no materialismo dialéctico e no materialismo histórico, guías filosóficas do coñecemento elevadas a rango de ciencia por Karl Marx e Friedrich Engels. Porén, non podemos considerar o materialismo dialéctico como unha ciencia, senón máis ven como unha cosmovisión ("weltanschauung" en alemán), como unha concepción que abarca todo e nos permite coñecer a realidade.

Adoptou a bandeira vermella cunha fouce e un martelo cruzados (símbolo da unión da clase obreira e o campesiñado), e dende a súa orixe tivo carácter internacionalista.

O Manifesto Comunista

Communist-manifesto
Manifesto Comunista
Vexa o artigo principal: Manifesto do Partido Comunista

Así comezaban en 1848 Karl Marx e Friedrich Engels o Manifesto do Partido Comunista. Este documento sentou as bases da teoría marxista ou marxismo e proporcionou unha identidade e un ideario básico ao comunismo.

Teorías e correntes do comunismo

Artigo principal: Historia do comunismo.

Utópicos

Artigo principal: Socialismo utópico.

As ideas comunistas desenvolvéronse a partir dos escritos dos chamados socialistas utópicos, como Robert Owen, Charles Fourier e Saint-Simon.

Robert Owen foi o primeiro autor en considerar que o valor dunha mercadoría debe ser medido polo traballo a ela incorporado, e non polo valor en diñeiro que lle é atribuído. Charles Fourier foi o primeiro en defender a abolición do capitalismo e s súa substitución por unha sociedade baseada no comunismo. E o conde de Saint-Simon defendeu que a nova sociedade debería ser planeada para atender o benestar dos pobres. Todos estes autores, entre tanto, propuñan a mudanza social a través da creación de comunidades rurais autosuficientes por voluntarios. Estes autores non consideraron que a sociedade estaría dividida en clases sociais con intereses antagónicos.

O socialismo científico

Artigo principal: Marxismo.

Karl Marx foi o responsable da análise económica e histórica máis detallada da evolución das relacións económicas entre as clases sociais. Marx procurou demostrar a dinámica económica que levou a sociedade, partindo do comunismo primitivo, até a concentración cada vez máis acentuada do capital e o aparición da clase obreira. Esta, ao mesmo tempo sería filla do capitalismo, e a fonte de súa futura ruína. Marx se diferenciou dos seus precursores por explicar a evolución da sociedade en termos puramente económicos, e referirse á acumulación do capital a través da plusvalía de forma máis clara que seus antecesores.

Marx consideraba, ao contrario que moitos dos seus contemporáneos e de moitos críticos actuais, o comunismo un "movemento real" e non un "ideal" ou "modelo de sociedade" producido por intelectuais. Este movemento real, para Marx, manifestábase no movemento obreiro. Inicialmente el propuxo que a clase obreira fixese un proceso de estatización dos medios de produción ao derrubar o poder da burguesía, para despois suprimir totalmente o Estado. Após a experiencia da Comuna de París, el revisa esta posición e pasa a defender a abolición do Estado e o "autogoberno dos produtores asociados". No entanto, tamén diferentemente dos outros autores, Marx acreditaba que a sociedade era rexida por leis económicas que eran alleas á vontade humana. Para el, tanto as mudanzas pasadas, como a Revolución socialista que poría fin ao capitalismo, eran necesidades históricas que fatalmente acontecerían.

Libertarios

Bakunin
Bakunin.
Artigo principal: Comunismo libertario.

En 1840, Pierre Joseph Proudhon publica seu libro Que é a Propiedade?, onde, baseándose en informacións históricas, xurídicas e económicas, procura demostrar que toda a propiedade ten na súa raíz un acto de roubo. Proudhon ataca o concepto de renda, o cal comprende como o dereito de esixir algo a troco de nada. E por primeira vez, identifica unha parcela da poboación como produtores de riqueza (os traballadores) e outra como os usurpadores desa riqueza (os propietarios). Conclúe que a propiedade é imposible, e só pode existir como unha ficción xurídica imposta pola forza, a través do Estado. Proudhon conclúe que os cidadáns só estarán libres da imposición da propiedade nunha sociedade onde o Estado non exista, e se declara anarquista.

Diferente dos seus precursores[72], Proudhon desprezou a relixión e procurou basear a súa análise económica só en feitos e lóxica. Acredita que a mudanza a través da violencia representaría tan só unha mudanza de goberno, sen modificar as relacións sociais. Estas, por tanto terían que ser reformadas gradualmente, polos propios cidadáns. Alén diso, identificou parte do mecanismo polo cal as contradicións do capitalismo se intensificaban. En Sistema de Contradicións Económicas ou Filosofía da Miseria (1846), Proudhon afirma que despois de ter provocado o consumo de mercadorías pola abundancia de produtos, a sociedade estimula a escaseza polo baixo nivel dos salarios, unha idea que se popularizaría co nome de "crise de superprodución-subconsumo".

Após ter trabado contacto con Proudhon e descrito a súa obra de forma lisonxeira en A Sagrada Familia (1845), Marx pasa a criticalo en Miseria da Filosofía (1847). O embate se intensifica na AIT contra Bakunin, outro anarquista, e leva á asociación á súa fin. O principal punto de discordancia era que, para Proudhon e Bakunin, a Revolución só sería posible coa abolición inmediata do Estado. Xa Marx acreditaba que o Estado podería ser instrumental no proceso revolucionario. Os anarquistas tamén rexeitaban a autoridade, e Marx non. Após a fin da AIT, os adeptos de Proudhon e Bakunin pasan a se chamar comunistas libertarios para se diferenciar dos marxistas, que permanecen usando a denominación de comunistas. A partir de aí, esas dúas correntes do comunismo afástanse e seguiron traxectorias independentes.

Pos-marxismo

Revisionismo

Artigo principal: Socialdemocracia.

O movemento comunista, a partir do comezo do século XX, pasou a se dividir en diversas correntes. Inicialmente, o surximento do chamado revisionismo, tamén chamado reformismo, proposto por Bernstein, que consideraba que o aburguesamento da clase obreira tornaba nula a posibilidade dunha revolución socialista e que o socialismo debería adaptarse a esta realidade loitando non polo socialismo, senón pola reforma do capitalismo en bases puramente éticas. Inicialmente rexeitada polo movemento socialista, que entón recibía o nome xeral de socialdemocracia, o reformismo acabou consolidándose como práctica política xeral dos partidos socialistas de masas despois da Primeira Guerra Mundial, cando o asentimento dos partidos socialistas de Alemaña, Francia e Italia en votar a favor dos créditos de guerra nos seus parlamentos revelou a súa aceptación xeral da legalidade burguesa e a súa recusa do "derrotismo revolucionario" (isto é, a busca da revolución socialista mesmo en detrimento dos intereses do Estado Nacional) practicada polos bolxeviques de Lenin.

Marxismo-leninismo

Artigo principal: Leninismo.

Na esteira da Revolución Rusa, crearase unha división entre a Extrema Esquerda do movemento socialista, liderada por Lenin, que promovería o retorno da expresión "comunismo", adoptada por Marx para definirse a si mesma, distinguíndose das correntes socialistas reformistas, que retiveron o nome de socialdemocracia. A concepción bolxevique ou leninista (nas súas diversas correntes) que comprendía que o comunismo fose precedido por un período de transición chamado socialismo, no cal habería a estatización dos medios de produción, permanecería existindo a lei do valor e o uso do diñeiro, entre outras características do capitalismo. Este período de transición desembocaría, polo menos teoricamente, na extinción gradual do Estado e das demais características do capitalismo, constituíndo así o comunismo. As obras que desenvolven esta tese son os escritos de Lenin após a revolución rusa, o libro de Iosif Stalin "Problemas Económicos na Unión Soviética" e en varios escritos posteriores dos seguidores desta corrente, tanto en Rusia como no resto do mundo.

Consellismo

Artigo principal: Comunismo de consellos.

Os comunistas, no entanto, víronse diante dunha nova división: por un lado, os comunistas de partido - os adeptos das teses de Lenin de que o partido de vangarda sería un instrumento necesario para a revolución comunista - e, por, outro, os comunistas de consellos, que consideraban os consellos obreiros ou "sovietes" como a forma de organización revolucionaria dos traballadores. A concepción consellista, retomaba a Marx e concibía o comunismo como un modo de produción que substituía o capitalismo, abolindo o Estado, a lei do valor etc., inmediatamente, a través da autoxestión dos consellos obreiros. Aí, esta corrente cuestionaba a idea dun período de transición, colocándoo como contra-revolucionario e produto dun proxecto semi-burgués no interior do movemento obreiro. As principais obras que expresan este punto de vista son: "Principios Fundamentais do Modo de Produción e Distribución Comunista", do Grupo Comunista Internacionalista de Holanda e "Os Consellos Obreiros" de Anton Pannekoek, e varias obras posteriores que desenvolveron estas teses até os días de hoxe, asumindo o nome contemporáneo de autoxestión.

Escisións posteriores

Esta división viría seguida por varias outras divisións, principalmente dentro da corrente hexemónica, o marxismo-leninismo, o que deu lugar a diversas tendencias, algunhas continuadoras do legado marxista, como o maoísmo, e outras que negaban o marxismo con teorías capitalistas, como o trotskismo ou o hoxhismo, entre outras.

Notas

  1. 1,0 1,1 Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para comunismo.
  2. "communism" en Merriam-Webster Dictionary, definición 2.d
  3. 3,0 3,1 Varios autores (1910-1911). «communism». En Chisholm, Hugh. Encyclopædia Britannica. A Dictionary of Arts, Sciences, Literature, and General information (en inglés) (11.ª edición). Encyclopædia Britannica, Inc.; actualmente en dominio público.
  4. Harnecker, Marta (1979). "V.5. La desaparición del Estado y las clases sociales". Socialismo y comunismo (PDF). Akal Editor. p. 20.
  5. Émile Durkheim, El socialismo, Akal, 1987, cap. II, 2° lección (cont.), pp. 48-50
  6. Max Weber, Economía y sociedad, Fondo de Cultura Económica, 1964, 2ª parte, cap. III, § 1, p. 292
  7. Max Weber, Economía y sociedad, Fondo de Cultura Económica, 1964, 2ª parte, cap. IX, § VI.1, pp. 855
  8. Max Weber, Economía y sociedad, Fondo de Cultura Económica, 1964, 1ª parte, cap. I, § 14, p. 42
  9. Ferdinand Tönnies, "Socialismo y comunismo", Comunidad y asociación, Minerva, 1998
  10. Ver Afanásiev 1977
  11. Karl Marx, "Propiedad privada y comunismo", Manuscritos de economía y filosofía, Alianza, 2013, 3.er manuscrito, § 2, p. 171 y pp. 173-174
  12. Karl Marx, "La división social del trabajo y sus consecuencias: la propiedad privada, el Estado, la «enajenación» de la actividad social", La ideología alemana, Universitat de València, 1994, cap. III, p. 46
  13. Karl Marx, "Dinero", Manuscritos económico-filosóficos de 1844, Colihue, 2006, 3.er manuscrito, § 4, pp. 179-184
  14. Lev Trotsky, "El plan y el dinero", La revolución traicionada, Antídoto, 200?, cap. 3, § 1, pp. 65-67
  15. Eugene Kamenka, "Marxian Humanism and the Crisis in Socialist Ethics"
  16. Murray N. Rothbard, "Freedom, Inequality, Primitivism and the Division of Labor"
  17. Friedrich Engels, "Description of Recently Founded Communist Colonies Still in Existence", MECW Volume 4, p. 214
  18. Terence Ball and Richard Dagger, "Communism" (article), Encyclopædia Britannica, junio 09, 2008
  19. E.M. Wherry, A Comprehensive Commentary on the Quran and Preliminary Discourse, K. Paul, Trench, Trübner, & Company, p. 66
  20. Juan Dal Maso, "La historia es una abuela. Marx, la revolución rusa y la actualidad del marxismo"
  21. Stephen Fisk, "St Kilda", AbandonedCommunities.co.uk
  22. Early Communism
  23. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para marxismo.
  24. "communism" por Bryan Caplan, en The Concise Encyclopedia of Economics
  25. Communism (ideology), Encyclopedia Britannica
  26. Exemplos: artigo 126 da Constitución da Unión de Repúblicas Socialistas Soviéticas de 1936 e artigo 5 da Constitución da República de Cuba
  27. Ernesto Guevara, "La educación directa", El socialismo y el hombre en Cuba, 1965. Citado en Obras completas, Andrómeda, 2002, pp. 189-190
  28. Leonard Schapiro, El totalitarismo, Fondo de Cultura Económica, 1981, pp. 86-92 y 100-122
  29. Juan Carlos Monedero, "Chávez frente a Chávez: hablar de socialismo"
  30. Leszek Kolakowski, "Las raíces marxistas del estalinismo"
  31. Hai que destacar, con todo, que a sucesión destes modos de produción en Occidente e Oriente non ten por que ser lineal nin universal, nin ocorrer da mesma forma e coas mesmas realizacións en todas partes, senón que depende do desenvolvemento histórico material das forzas produtivas, así como da loita de clases en cada lugar. O modelo historiográfico para Occidente, na súa visión máis linealista ou estreita, vulgarizada polo stalinismo como categorización histórica oficial, foi coñecido como teoría das cinco etapas. A idea dun modelo alternativo para boa parte das sociedades orientais foi coñecido como teoría das dúas vías. Outras teorías alternativas ou modos de categorización histórica do pasado foron desenvoltos por distintas correntes e autores. É notable a de Samir Amin, que introduce o concepto de modo mercantil-tributario e de sociedade premoderna.
  32. Paresh Chattopadhyay, (Introduction and general overview), "The Economic Content of Socialism: Marx vs. Lenin", Review of Radical Political Economics, vol. 24, nos. 3&4, part 1, pp. 90-91
    Etapa Interpretación de Marx previa a Lenin: socialismo = comunismo Interpretación de Marx segundo Lenin: socialismo ≠ comunismo
    1 Transición ao modo de produción comunista = Transición ao modo de produción socialista Transición ao modo de produción comunista = Transición á secuencia de sociedades socialista e comunista
    2 Primeira fase do modo de produción comunista = Primeira fase do modo de produción socialista Primeira fase do modo de produción comunista = sociedade socialista
    3 Fase superior do modo de produción comunista = Fase superior do modo de produción socialista Fase superior do modo de produción comunista = sociedade comunista
  33. Karl Marx, Crítica del programa de Gotha. Texto de: Marx y Engels, Obras Completas (en alemán), volumen XIX, pág. 28, citado en: Gérard Bekerman, Vocabulario básico del marxismo, Editorial Crítica, Barcelona, 1983, pp. 178-179.
  34. Friedrich Engels, Principios del comunismo, respuestas 17-18
  35. V. I. Lenin. "Cómo ha hecho Kautsky de Marx un adocenado liberal", La revolución proletaria y el renegado Kautsky, 1918, cap. 1
  36. V. I. Lenin. "La constitución soviética", La revolución proletaria y el renegado Kautsky, 1918, cap. 6
  37. Nicolai Bukharin, Programme of the Communists (Bolsheviks), 1919, p. 17
  38. Hans Kelsen, "El Estado proletario, “semi-Estado” que se irá extinguiendo por su propia naturaleza", Teoría comunista del derecho y del Estado, Emecé, 1957, Teoría del derecho, cap. II, § 1, pp. 82-83
  39. Nikolai Bukharin, The Communist Program, 1920, pp. 23-24
  40. V. I. Lenin, "La transición del capitalismo al comunismo", El Estado y la revolución, Siglo Veintidós, 2000, cap. V, § 2, pp. 75-79
  41. V. I. Lenin, "Discusión en el Segundo Congreso de la Internacional Comunista", Obras escogidas (edición rusa), T. X, pág. 214.
  42. V. I. Lenin, "Discurso sobre el desarrollo económico", Noveno Congreso del Partido Comunista Ruso, 31 de marzo de 1920
  43. V. I. Lenin, citado en: Josef Stalin, "La dictadura del proletariado", Cuestiones del leninismo, Ediciones en lenguas extranjeras de la República Popular China, 1977, cap. 1, § IV, p. 43
  44. Esta idea, con todo, parece ser abandonada na súa obra posterior. Ver: Karl Marx, "El dinero o la circulación de mercancías", El capital, tomo I, capítulo 3
  45. 45,0 45,1 Karl Marx, "Glosas marginales al programa del partido obrero alemán", Crítica del programa de Gotha, cap. 1
  46. Marta Harnecker, "Dictadura del proletariado y socialismo", Los conceptos elementales del materialismo histórico, Siglo XXI, Madrid, 1985, p. 191
  47. V. I. Lenin, "Primera fase de la sociedad comunista", El Estado y la revolución, Siglo Veintidós, 2000, cap. V, § 3, pp. 79-82
  48. Paul Craig Roberts, "«War Communism»-Product of Marxian Ideas", Alienation and the Soviet Economy, University of New Mexico Press, 1971, caps. 2-4, pp. 20-88
  49. Paresh Chattopadhyay, "Socialism as Public Ownership" (Lenin), "The Economic Content of Socialism: Marx vs. Lenin", Review of Radical Political Economics, vol. 24, nos. 3&4, part 3, pp. 101-102
  50. V. I. Lenin, "Las tareas inmediatas del poder soviético", Obras completas, tomo VIII (1918), pp. 49-50
  51. Hans Kelsen, Socialismo y Estado, D.F.: Siglo XXI (Biblioteca del Pensamiento Socialista), 1982, pp. 332-335
  52. 52,0 52,1 Movimiento Socialista Mundial, "El mito de la sociedad transicional" Arquivado 14 de maio de 2016 en Wayback Machine.
  53. Karl Marx y Friedrich Engels, "Feuerbach. Oposición entre las concepciones materialista e idealista", La ideología alemana, cap. 1, § 2
  54. Marta Harnecker, "La revolución socialista en los países atrasados y el concepto de transición al socialismo", Los conceptos elementales del materialismo histórico, Siglo XXI, Madrid, 1985, p. 191
  55. V. I. Lenin, "La fase superior de la sociedad comunista", El Estado y la revolución, Siglo Veintidós, 2000, cap. V, § 4, pp. 82-88
  56. Oskar Lange, "Problemas fundamentales de la construcción socialista". En: Oskar Lange (comp.), Problemas de economía política del socialismo, Fondo de Cultura Económica, 1989 (1965), p. 38
  57. Karl Marx, "Segunda nota marginal crítica" a "Proudhon" en "Crítica crítica...", La sagrada familia, Claridad, 2008, capítulo IV, parte IV, § 3, pp. 50-51
  58. Paresh Chattopadhyay, "Exchange and Distribution" (Lenin), "The Economic Content of Socialism: Marx vs. Lenin", Review of Radical Political Economics, vol. 24, nos. 3&4, part 3, pp. 102-104
  59. Zygmunt Bauman, Socialismo: la utopía activa, Nueva Visión, pp. 73-74 y p. 78
  60. Alfred Schüller y Hans-Günter Krüsselberg, "Sistema económico soviético", Conceptos básicos sobre el orden económico, Folio, 1997, cap. IV, § B.2, pp. 239-243
  61. Boris Brutzkus, "“War-Communism”", Economic Planning in Soviet Russia, Routledge, 1935, p. 104
  62. Michael Ellman, "Is the traditional model a planned economy?", Socialist Planning, Cambridge University Press, 2014, pp. 46-51
  63. Ver: Rolando Astarita, Video: La experiencia de la URSS (I), Charla "La experiencia de la Unión de Repúblicas Socialistas Soviéticas: ¿capitalismo de Estado o socialismo realmente existente?" (28 de setembro), Semana de la Carrera de Comercio Internacional Jornadas 2011: Tópico Rusia, Universidade Nacional de Quilmes. Este socialismo de "tipo soviético" foi a forma xeneralizada de sistema económico aplicado polos partidos comunistas, e foi considerada como unha alteración "menor" do modelo orixinal de planificación esixido polo socialismo tanto por Marx como por Lenin, pero en realidade só tiña en común coa "primeira fase do comunismo" de Marx (e "socialismo" segundo Lenin) a supresión do mercado como formador dos prezos e a compensación a cada traballador "de acordo á súa achega", pero non chegaba á pretensión do socialismo leninista dunha planificación consciente da produción concreta de cada ben nunha única división técnica do traballo, planificación que é a condición para a supresión mesma do sistema de prezos e polo tanto da necesidade dunha economía monetaria. Desde Stalin en diante o marxismo do Comintern non tería xa en consideración estas características comúns ao socialismo e ao comunismo, pospoñéndoas á futura "fase superior do comunismo" (Lenin só relegara á fase superior a supresión do Estado e a coordinación comunitaria). Ver: Nikolai Bukharin, The Path to Socialism in Russia, 1967. New York: Omicron Books, p. 178
  64. Paul Craig Roberts, "My Time with Soviet Economy", The Independent Review, v.VII, n.2, Fall 2002, ISSN 1086-1653, 2002, pp. 259–264
  65. Rolando Astarita, "¿Qué fue la URSS? (1)" e "¿Qué fue la URSS? (2)"
  66. Alfred Schüller y Hans-Günter Krüsselberg, "Economías de mercado socialistas", Conceptos básicos sobre el orden económico, Folio, 1997, cap. IV, § C, pp. 257-267
  67. Peter Boettke, "The Soviet experiment with pure communism", Critical Review: A Journal of Politics and Society, Volume 2, Issue 4, 1988, pp. 149-182
  68. Zygmunt Bauman, Socialismo: la utopía activa, Nueva Visión, p. 76
  69. Eric Hobsbawm, "El final del socialismo", Historia del siglo XX, Crítica, cap. XVI, pp. 464-467
  70. Claudia Hilb, "La década revolucionaria", Silencio, Cuba, Edhasa, pp. 22-29
  71. Vincent Cook, "Pol Pot and the Marxist Ideal"
  72. Precursores de Proudhon: Max Stirner, William Godwin, entre outros.

Véxase tamén

Outros artigos

Adiante (Mocidade Revolucionaria Galega)

Adiante (Mocidade Comunista pola Independencia de Galiza) foi unha organización política xuvenil galega que afrontou as diversas loitas da mocidade desde presupostos socialistas e independentistas.

Anticapitalismo

O anticapitalista refírese á oposición, total ou parcialmente, ó capitalismo. O termo abrangue unha extensa colección de ideoloxías. En xeral, algúns anticapitalistas poden estar a favor dalgún tipo de colectivismo ou comunitarismo económico ou social, mais non todos e non necesariamente (existen anticapitalistas que defenden diferentes niveis de propiedade privada).

Anticomunismo

O Anticomunismo é a oposición ao comunismo. Historicamente, a palabra comunismo foi empregada para referirse a varios tipos de organización social e os seus partidarios, mais, dende mediados do século XIX, a corrente dominante do comunismo no mundo foi o marxismo. O comunismo marxista conseguiu moitos máis seguidores e opoñentes que todas as demais formas de comunismo xuntas. Así mesmo, o termo anticomunismo emprégase principalmente para referirse á oposición activa ao comunismo marxista.

O marxismo, e a forma de comunismo asociado a el, acadou a súa notoriedade no século XX. O anticomunismo organizado desenvolveuse como reacción á crecente popularidade do movemento comunista, e adoptou moitas formas ao longo do século XX. Os monárquicos conservadores europeos loitaron contra a primeira onda de revolucións comunistas dende 1917 a 1922. O fascismo e o nazismo baseáronse nunha forma violenta de anticomunismo; incitaban o medo á revolución comunista para obter poder político, e tentaron destruír o comunismo na segunda guerra mundial. Os nacionalistas loitaron contra os comunistas en numerosas guerras civís por todo o mundo. Tanto o conservadorismo como o liberalismo clásico conformasen gran parte das políticas exteriores anticomunistas das potencias occidentais, e dominaron o pensamento intelectual anticomunista na segunda metade do século XX.

Trala Revolución de Outubro en Rusia, o comunismo marxista quedou principalmente vencellado á Unión Soviética na imaxinación pública (aínda que había moitos marxistas e comunistas que non apoiaban á Unión Soviética e as súas políticas). Como resultado, o anticomunismo e a oposición á Unión Soviética fixéronse practicamente indistinguibles, especialmente en política exterior. O anticomunismo foi un elemento importante na política exterior das Potencias do Eixo durante os anos 30 (Pacto Antikomintern) e dos Estados Unidos, o Reino Unido, o Xapón, Corea do Sur, Australia, o Canadá, Israel, e outros países capitalistas durante a guerra fría.

Bolxevique

Os bolxeviques (do ruso большевик, 'membro da maioría') eran unha fracción dentro do Partido Obreiro Socialdemócrata de Rusia, dirixida por Vladímir Ilich Uliánov (Lenin), contraposta ós menxeviques, dirixidos por Julius Martov.

Comunismo libertario

O comunismo libertario, tamén é coñecido como anarcocomunismo, comunismo anarquista ou comunismo libre é unha ideoloxía política relacionada co socialismo libertario, pero que non debería confundirse con el. O comunismo libertario é unha rama concreta do socialismo libertario.

Hai que facer notar que pese a que o comunismo libertario é empregado como sinónimo de anarcocomunismo, non se trata necesariamente da mesma ideoloxía. Mentres que todos os anarcocomunistas son comunistas libertarios, non todos os comunistas libertarios son anarquistas.

O anarcocomunismo foi concibido inicialmente na Italia durante a Primeira Internacional, por Carlo Cafiero, Errico Malatesta, Andrea Costa e outros ex-republicanos de Mazzini.

As súas ideas non diferían do anarquismo individualista e mutualismo de Pierre Joseph Proudhon ata despois da morte de Mikhail Bakunin. Alí onde Proudhon apoiou a propiedade individual do produto do traballo, salarios, e un mercado de troco, os anarcocomunistas racharon con esa idea en oposición á propiedade individual, a eliminación dos salarios e a abolición do valor de intercambio. Cafeiro explica en Amarchi et Communisme que a propiedade privada do produto de traballo revertiría nunha desigual acumulación do capital e, polo tanto, nunha indesexable distinción de clases. Joseph Dejacque criticaba a Proudhon directamente, afirmando que "Non é sobre o produto do seu traballo sobre o que un traballador ou traballadora ten dereito, senón sobre a satisfacción das súas necesidades, independentemente de cal poida ser a súa natureza". En 1876, na Conferencia de Florencia da Federación Italiana da Internacional (que de feito tivo lugar nun monte nas aforas de Florencia debido á actividade policial), declararon os principios do anarcocomunismo, comezando con:

Este mesmo informe fixérono nun artigo Malatesta e Cafiero no boletín da Federación Xura (Suíza) máis tarde ese mesmo ano.

O anarcocomunismo defende o igualitarismo, a abolición dos cartos, e a introdución da economía do agasallo para facilitar a compartición de bens. No anarcocomunismo o beneficio non existe. Non só iso, senón que os bens son dados como agasallos na certeza de que os outros tamén o farán (nun contexto industrial isto podería ocorrer entre sindicatos de traballadores como entre individuos). Se un sindicato non comparte os seus produtos, non recibirá recursos doutros sindicatos, facendo que lle interese compartir.

O anarcocomunismo tamén avoga pola abolición do traballo no senso de escravitude do salario, e recomenda ó traballador a súa autoxestión para mellorar as condicións laborais, incrementar a eficiencia e facer o traballo satisfactorio.

Deng Xiaoping

Deng Xiaoping (en chinés tradicional: 鄧小平; en chinés simplificado: 邓小平; pinyin: Dèng Xiǎopíng; Wade-Giles: Teng Hsiao-p'ing) (Escuchar) , nado en Guang'an, Sichuan o 22 de agosto de 1904 e finado en Pequín o 19 de febreiro de 1997 foi un político chinés, máximo líder da República Popular da China dende 1978 ata os últimos anos da súa vida.

Baixo o seu liderado, a República Popular da China emprendeu as reformas económicas de liberalización da economía socialista que permitiron a este país acadar unhas altas cotas de crecemento económico. Fronte a estes éxitos na economía, Deng exerceu un poder de marcado carácter autoritario, e o seu papel foi decisivo na represión violenta das protestas da praza de Tian'anmen en 1989.

Membro do Partido Comunista da China dende os seus anos de estudo en Francia e na Unión Soviética, Deng converteuse nun dos dirixentes máis importantes do partido durante a época de Mao Zedong. Porén, a súa proximidade ideolóxica ao entón presidente da República Popular Liu Shaoqi, fixo del un dos albos da Revolución Cultural e Deng e Liu foron acusados de dereitistas e contrarrevolucionarios. Apartado da cúpula do poder durante eses anos, Deng volveu ao primeiro plano da actividade política trala morte de Mao, impoñéndose finalmente ao sucesor deste, Hua Guofeng, na loita polo poder. A diferenza do seu antecesor, as súas aparicións públicas foron escasas.

Durante os últimos anos da súa vida, Deng non ocupaba ningún cargo político e, aqueixado de párkinson, apenas podía seguir os asuntos de estado. Con todo, seguiu a ser considerado o líder supremo da China ata a súa morte.

Esquerda política

Esquerda, en política, é un termo referido (sen precisión particular) ó segmento do espectro político tipicamente asociado a calquera clase de socialismo ou socialdemocracia, en oposición á dereita política e ó liberalismo.

Friedrich Engels

Friedrich Engels, nado en Barmen (Prusia) o 28 de novembro de 1820 e finado en Londres o 5 de agosto de 1895, foi un economista e pensador alemán, principal colaborador e coautor da maioría das obras de Karl Marx, xunto co que desenvolveu a teoría comunista.

Ho Chi Minh

Ho Chi Minh (vietnamita Hồ Chí Minh), de verdadeiro nome Nguyễn Sinh Cung, e coñecido como Bác Hồ (Tío Ho), nado o 19 de maio de 1890 e morto o 2 de setembro de 1969, foi un político e revolucionario vietnamita, e Presidente (1954 - 1969) de Vietnam do Norte.

Josip Broz Tito

Josip Broz "Tito", nado en Kumrovec (Austria-Hungría, na actualidade Croacia) o 7 de maio de 1892 e finado en Ljubljana (Iugoslavia, hoxe Eslovenia) o 4 de maio de 1980, foi un político iugoslavo. Foi presidente do país durante 27 anos.

Tomou o alcume Tito en 1934, cando se fixo membro do Politburo do Partido Comunista de Iugoslavia e pasou á clandestinidade. Dirixiu os partisanos comunistas durante a Segunda Guerra Mundial na súa loita contra os ocupantes alemáns e italianos. Despois da guerra foi primeiro ministro e despois presidente da República Iugoslava, cargo que ocupou ata a morte en 1980. Aínda que comunista seguiu unha política independente da da Unión Soviética e desde os anos 50 foi un dos líderes do Movemento de Países Non Aliñados.

Karl Marx

Karl Heinrich Marx (pronunciado: [kaːɐ̯l ˈhaɪnʀɪç ˈmaːɐ̯ks]), nado en Tréveris o 5 de maio de 1818 e falecido en Londres o 14 de marzo de 1883, foi un filósofo, economista, politicólogo, sociólogo, xornalista e socialista revolucionario prusiano. Procedente dunha familia de clase media, estudou economía política e a filosofía hegeliana. Como adulto, Marx volveuse apátrida e pasou a maior parte da súa vida en Londres onde continuou a desenvolver o seu pensamento en colaboración co alemán Friedrich Engels e publicou varias obras, a máis coñecida sendo o panfleto de 1848 O manifesto comunista. O seu traballo dende entón influíu a historia intelectual, económica e política subseguinte.

As teorías de Marx sobre a sociedade, a economía e a política —colectivamente coñecidas como marxismo— sosteñen que as sociedades humanas se desenvolven a través da loita de clases; no capitalismo, esta maniféstase no conflito entre a clase dominante (coñecida como burguesía) que controla os medios de produción e a clase obreira (coñecida como proletariado) que activa eses medios de produción vendendo a súa forza de traballo por un salario. Empregando un enfoque crítico denominado materialismo histórico, Marx prediciu que, ao igual que os sistemas socioeconómicos anteriores, o capitalismo producía tensións internas que o conducirían á súa autodestrución e á substitución por un novo sistema: o socialismo. Para Marx, a loita de clases baixo o capitalismo, debido en parte á súa inestabilidade e a súa natureza propensa á crise, podería acabar no desenvolvemento da conciencia de clase por parte da clase obreira, conducindo á súa conquista do poder político e finalmente o establecemento dunha sociedade sen clases e comunista constituída por unha asociación libre de produtores. Marx loitou activamente pola súa introdución, argumentando que a clase obreira debería levar a cabo unha acción revolucionaria organizada para derrocar o capitalismo e traer consigo a emancipación socioeconómica.Marx foi descrito como unha das figuras máis influentes da historia humana e o seu traballo foi tanto gabado coma criticado. A súa obra sobre economía estableceu a base para a meirande parte do coñecemento actual sobre a forza de traballo e a súa relación co capital, e o pensamento económico posterior. Moitos intelectuais, sindicatos obreiros, artistas e partidos políticos mundiais foron influenciados polo traballo de Marx, con moitas ideas modificadas ou adaptadas. Marx é tipicamente citada como un dos principais arquitectos da ciencia social moderna.

Marxismo

O marxismo é o conxunto de doutrinas políticas e filosóficas derivadas da obra de Karl Marx, filósofo, economista, xornalista e revolucionario do século XIX e do seu amigo Friedrich Engels. Marx e Engels baseáronse na filosofía de Friedrich Hegel e de Feuerbach, ambos alemáns, a economía política de Adam Smith, a economía ricardiana e o socialismo francés do século XIX para desenvolver unha crítica da sociedade que é tanto científica como revolucionaria. Esta crítica alcanzou a súa expresión máis sistemática na súa obra máis importante, O capital: crítica da economía política.

Porén, o marxismo traspasou as ideas dos seus precursores, tornándose unha corrente política-teórica que abrangue unha ampla gama de pensadores e militantes, non sempre coincidentes e asumindo posicións teóricas e políticas ás veces antagónicas.

O marxismo aséntase sobre 3 grandes eixes: a análise do pasado, a crítica do presente e o proxecto de futuro.[Cómpre referencia]

Marxismo-leninismo

O marxismo-leninismo é unha corrente ideolóxica do marxismo que xurdiu como tendencia principal entre os partidos comunistas na década de 1920, cando foi adoptada como fundamento ideolóxico da Internacional Comunista durante a época de Stalin. Porén, en diversos contextos, grupos políticos diferentes e ás veces opostos teñen utilizado o termo "marxismo-leninismo" para describir a ideoloxía que din publicamente defender.

Mikhail Gorbachev

Mikhail Sergeevich Gorbachev (en ruso: Михаил Сергеевич Горбачёв), nado en Privolnoe o 2 de marzo de 1931, é un político ruso que foi o Secretario Xeral do Partido Comunista da Unión Soviética (PCUS) desde 1985 ata 1989 e Presidente Executivo da Unión de Repúblicas Socialistas Soviéticas de 1989 a 1991.

Piotr Kropotkin

Piotr Alexéievich Kropotkin (en ruso: Пётр Алексе́евич Кропо́ткин), nado en Moscova o 9 de decembro de 1842 e finado en Dmítrov o 8 de febreiro de 1921 foi un xeógrafo e pensador político ruso, considerado un dos principais teóricos do movemento anarquista, dentro do cal defendeu a tese do comunismo libertario e definiu o concepto de axuda mutua.

Primeira Internacional

A Asociación Internacional de Traballadores, máis coñecida historicamente como Primeira Internacional, foi a primeira organización internacional dos traballadores. Fundada en Londres en 1864 logo dalgunhas xuntanzas o ano anterior entre obreiros franceses e organizacións sindicais británicas, agrupou inicialmente os sindicalistas ingleses, anarquistas, socialistas franceses e italianos republicanos.

Os seus fins eran a organización política do proletariado en Europa e o resto do mundo para estender internacionalmente a loita contra o capitalismo xa que, como este tiña carácter mundial, a revolución que pretendese destruílo tamén tiña que ter ese carácter, así coma un foro para examinar problemas en común e propoñer liñas de acción. Colaboraron nela Karl Marx e Friedrich Engels. A AIT financiou folgas en toda Europa que provocaron o pánico e obsesión en diferentes gobernos europeos pensando que tiña un poder maior do que tiña en realidade, sobre todo despois dos sucesos da Comuna de París en 1871. Houbo tensións grandes entre Marx, sobre todo seguido polos obreiros industriais, e Mikhail Bakunin, que atraía sobre todo a xornaleiros do campo; diferenciábanse nos métodos para acadar a meta final: os marxistas eran partidarios de organizarse nun partido para conquistar o Estado e Bakunin era partidario dunha revolución inmediata contra todas as institucións estatais. As diferenzas levaron á escisión entre marxistas e anarquistas, tralo cal os partidarios de Bakunin foron expulsados.

En 1872 a organización trasladouse aos Estados Unidos de América, disolvéndose oficialmente en 1876. En 1889 estableceuse a Segunda Internacional como a sucesora nos seus fins políticos.

Stalinismo

O Stalinismo ou tamén chamado estalinismo, é un termo utilizado habitualmente no contexto da política imposta polo presidente da URSS Iosif Stalin. O uso do termo comezou cos rivales e contrarios á súa política de centralización do poder totalitario en mans do goberno e concentrado na súa persoa. O stalinismo defendeu a idea do "socialismo nun só país", contrario á idea trotskista. Stalin emprendeu o reforzamento do sistema de policíaco para silenciar calquera oposición ao seu sistema de goberno, tamén producíanse as grandes purgas de oficiais e políticos críticos do seu goberno. Durante a guerra fría, os países situados na órbita da URSS adoptaron réximes stalinistas.

Terceira Internacional

A Terceira Internacional, coñecida normalmente só por Internacional Comunista, como tamén pola súa abreviatura en ruso Komintern (Коминтерн, abreviatura de Коммунистический интернационал, "Internacional Comunista") ou Comintern (abreviatura do inglés: Communist International) foi unha organización comunista internacional, fundada por iniciativa do Partido Comunista de Rusia (Bolxevique) en marzo de 1919 que agrupaba os Partidos Comunistas do mundo co obxectivo de loitar pola superación do capitalismo, o establecemento da Ditadura do proletariado e da República Internacional dos Soviets, a completa abolición das clases e a realización do socialismo, como primeiro paso cara á sociedade comunista, como aparecía nos seus primeiros estatutos.

Xeira

Xeira é unha organización política da mocidade comunista galega que se define como marxista-leninista e independentista. O seu partido de referencia é a Frente Popular Galega.

Poderes
Formas de goberno
Réximes e sistemas
Tipos de poder
Clases de estado
Conceptos
Procesos
Divisións administrativas
Cargos
Disciplinas
Ideoloxías
Actitudes

Outras linguas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.