Carpelo

Os carpelos son follas modificadas que forman a parte reprodutiva feminina da flor das plantas anxiospermas; son a unidade básica do xineceo. Polo seu carácter de follas portadoras de macrósporas, as células por cuxa multiplicación se forma o gametófito feminino (o saco embrional), os carpelos son megasporofilos (ou macrosporofilos).

ZBalgfrucht-Nieswurz-orientalisch
Flor de Helleborus orientalis despois da fecundación e perder os estames; vese que os carpelos son follas pechadas sobre si mesmas (xineceo apocárpico).

Características

O conxunto dos carpelos dunha flor constitúe o xineceo. Os carpelos poden aparecer soldados, formando un xineceo único, ou ficar afastados, asentado cada un no receptáculo, formando outros tantos xineceos independentes. Dicimos no primeiro caso que a flor é gamocarpelar, e dialicarpelar no segundo.

Partes

As partes de que está constituído cada xineceo son:

  • O ovario formada pola rexión fértil do carpelo, a que encerra os primordios seminales ou óvulos, que aparecen unidos a unha protuberancia chamada placenta.
  • O estilo, que falta en moitos casos, é un rabiño que conecta o estigma co ovario debaixo.
  • O estigma, unha zona superficial papilosa, receptora dos grans de pole (que conteñen cada un un gameto masculino) unha vez que son liberados nel polo axente polinizador. Cando existe estilo, sitúase no seu extremo distal e toma en xeral a forma dun engrosamento, frecuentemente dividido en ramas ou zonas tan numerosas como carpelos contribúen ao pistilo.

Todos os carpelos que forman un pistilo nunha flor sincárpica contribúen por igual a cada unha das parte enumeradas.

Os carpelos péchanse sobre si mesmos, ou ben uns con outros, para formar unha ou máis cavidades pechadas (ovarios) onde se atopan os primordios seminais. Anxiospermas quere dicir -de sementes encerradas-, e chámaselles así pola razón anterior. Constitúen excepción a esta regra as plantas da familia winteráceas.

Bibliografía

  • Font Quer, P. (1982). Diccionario de Botánica. 8ª reimpresión. Barcelona: Editorial Labor, S. A. 84-335-5804-8.
  • Gola, G., Negri, G. y Cappeletti, C. 1965. Tratado de Botánica. 2da. edición. Editorial Labor S.A., Barcelona, 1110 p. (en castelán)
  • Strassburger, E. 1994. Tratado de Botánica. 8va. edición. Omega, Barcelona, 1088 p. (en castelán)
Anxiospermas

As anxiospermas, plantas con flor ou Magnoliophyta é o grupo máis grande de plantas terrestres. Magnoliophyta é o nome dun taxón de plantas emprazado na categoría taxonómica de División, que no sistema de clasificación de Cronquist (1981) coincide na súa definición coas que noutros sistemas de clasificación son as chamadas anxiospermas (en latín Angiospermae, coma no sistema de clasificación de Engler, H. Melchior. 1964. A. Engler's Syllabus der Pflanzenfamilien (12ª edición) en inglés Angiosperms, coma no moderno sistema de clasificación APG II do 2003). As flores das anxiospermas diferéncianse das flores do resto das espermatófitas en que posúen verticilos ou espirais ordenados de sépalos, pétalos, estames e carpelos, e os carpelos cobren os óvulos e reciben o pole sobre a súa superficie estigmática en troques de recibilo directamente sobre o óvulo coma ocorre nas ximnospermas

Nalgúns sistemas de clasificación chámanas "magnoliófitas" (nome científico Magnoliophyta), xa que se pensaba até hai pouco tempo que as magnolias eran as flores máis semellantes á "anxiosperma ancestral" (a primeira planta destas características, da que terían descendido todo o resto das anxiospermas).

O termo "anxiospermas" provén de dúas verbas gregas: anxíon vaso, ánfora, e sperma, semente; así, este termo composto quere dicir "semente envasada", en referencia a que os seus óvulos (e posteriormente a súa semente) fican pechados pola folla fértil portadora dos óvulos ou carpelo. Deste xeito, o gran de pole para fecundar o óvulo ten que contactar unha superficie do carpelo preparada para isto (o "estigma") en troques de caeren directamente sobre o óvulo coma nas ximnospermas.

A estrutura particular das súas flores non é a única diferenza que posúen co resto das espermatófitas, outros caracteres morfolóxicos distintivos son a redución do gametófito feminino a só unhas poucas células, a dobre fecundación (coa formación dun tecido nutritivo característico, triploide, chamado endosperma, ó tempo que se fecunda o óvulo), e un xilema e floema distintivos, máis recentes que os do resto das traqueófitas, e máis eficientes en moitos aspectos (aínda que o xilema semella ter evolucionado xa dentro da póla, sendo as magnoliófitas máis primitivas semellantes nos seus tubos xilemáticos ás ximnospermas).

As anxiospermas son un grupo de espermatófitas recoñecido como monofilético desde hai moito tempo polos seus caracteres morfolóxicos distintivos, a súa monofilia foi sostida logo polos análises moleculares de ADN.

A diversificación que sufriu este grupo é moi rechamante. No rexistro fósil aparecen a principios do Cretáceo (hai uns 130 millóns de anos), momento a partir do cal aparecen enormes cantidades de fósiles de especies moi diversas, coma se apareceran de golpe con toda a súa diversidade, o que Darwin chamou no seu momento un "abominable misterio". Aínda hoxe preto do 90 % das plantas terrestres pertencen a este grupo. Cunhas 257.000 especies viventes (Judd et al. 2002), as magnoliófitas son as responsables da maior parte da diversidade en espermatófitas, en embriófitas e en viridófitas.

Así como posúe moitas especies, este grupo tamén se caracteriza por posuír unha enorme diversidade de hábitos, e ocupar practicamente todos os nichos ecolóxicos posibles. Hai plantas arbustivas e herbáceas, hainas terrestres e acuáticas, atópanse tanto nos desertos coma nos pantanos, no nivel do mar coma no alto dos montes. A súa diversidade de especies é moito máis alta en zonas tropicais e húmidas (ó redor do 60 % das especies son de zonas tropicais e un 75 % ten un crecemento óptimo en climas tropicais), onde dominan completamente a paisaxe, e vai diminuíndo o seu número cara ás latitudes altas, chegando a posuír unha representación baixa nas floras máis frías coma a da tundra (que aínda hoxe está dominada polas coníferas).

Os membros desta división son a fonte da maior parte dos alimentos consumidos polo ser humano, así como de moitas materias primas e produtos naturais. O groso da alimentación mundial procede de só quince especies.

Aquenio

Un aquenio é un tipo de froito normalmente seco, con orixe nun ou máis carpelos, indeiscente, portando normalmente unha semente. En Moraceae, os aquenios poden ser carnosos.

En Asteraceae, os aquenios poden estar acompañados de papus, unha modificación do cáliz das súas flores, que posúen ganchos e espiños que facilitan súa dispersión.

Xeralmente nos froitos, o seu pedúnculo é apreciado máis que o aquenio.

Nas plantas con máis dun carpelo, o froito é un poliaquenio. É o caso das Lamiaceae e Ranunculaceae.

Asterales

A orde das Asterales reúne a plantas dicotiledóneas, incluíndo a familia Asteraceae, a que pertencen as margaridas ou os xirasois.

É unha orde cosmopolita, incluíndo diversas especies herbáceas, aínda que inclúe un pequeno número de árbores (Lobelia) e arbustos.

As Asterales poden ser caracterizadas a un nível morfolóxico e molecular. As sinapomorfías inclúen a utilización do oligosacárido inulina no almazenamento de nutrintes, e os estames apareceren densamente agregados en volta do carpelo ou mesmo fundidos nun tubo en torno do estilete.

Corola

A corola é o verticilo interno do perianto da flor, case sempre vistoso.

O concepto pode ser definido de xeito máis simple como o conxunto de follas modificadas dunha flor (pétalos). Os pétalos acostuman a estar dispostos libres entre si ou fusionados ós outros. Cando están fusionados, a porción estreita basal recibe o nome de tubo, a superior libre, limbo, e a abertura, fauce.

Están presentes só en anxiospermas.

Cápsula (froito)

As cápsulas son froitos secos e dehiscentes (froitos que se abren ao madurar para ceibaren as sementes), compostos por máis dun carpelo. De todas as categorías de froitos, esta é a máis variábel, tanto no número de carpelos como no tipo de dehiscencia. Algúns autores consideran cápsulas alguunhas clases de froitos secos, como pixidios, mais outros autores consideran estes como entidades diferentes. Fórmanse a partir dun ovario súpero, e a dehiscencia puede adoptar numerosas formas distintas:

septicida, , é dicir, abríndose pola xuntura entre carpelos, como nos estraloques (Digitalis);

loculicida, é dicir, abríndose cada carpelo separadamente, coa nos tulipáns (Tulipa spp.);

septífraga, é dicir, abríndose polos septos en planos paralelos ao eixo central do froito, cuxas partes internas fican coladas á columna axial, coma na (Cedrela tubiflora);

placentífraga, é dicir, abríndose por dúas fendas paralelas achegadas á placenta;

foraminal ou valvular, é dicir, abríndose poros na superficie superior da cápsula, por onde escapan as sementes ao abalar o vento os froitos;

dental, é dicir, abríndose o ápice carpelar e formando un rebordo dentado na parte superior;

porícida, ou sexa por poros que se abren por baixo do disco superior, por exemplo case todas as especies d xénero Papaver (papoulas).

circular ou transverso, os chamados píxides, como por exemplo no meimendro (Hyoscyamus albus).Algunhas cápsulas tenden a estoupar ao acadaren a madureza, espallando as sementes pola propia forza do estouro na chamada autocoria.

Os froitos capsulares están presentes en moitas outras familias botánicas, como Malvaceae, Cucurbitaceae (por exemplo, no caso de Luffa operculata), Myrtaceae (coma nos eucaliptos), Aristolochiaceae, e moitas outras. Algúns froitos, como o quiabo e froitos dalgúns hibiscos, son comestíbeis antes da súa maduración.

Adóitanse confundir as cápsulas coas noces, como na castaña de Pará (Bertholletia excelsa) e a castaña das bruxas (Aesculus hippocastanum), mais se diferencian destes froitos por seren dehiscentes.

Drupa

Na botánica unha drupa é un froito monospermo de mesocarpio carnoso, coriáceo ou fibroso que arrodea un endocarpio leñoso (carabuña ou caroa) cunha soa semente no seu interior. Estas froitas desenvólvense dun só carpelo e, na súa meirande parte, de flores con ovarios superiores. Algúns dos froitos considerados drupas son:

Polidrupas:

Amora - Silveira - Rubus ulmifolius

Framboesa - Framboeseiro - Rubus idaeusDrupas:

Oliva - Oliveira - Olea europaea

Xuxuba - Xuxuba [Cómpre referencia] - Ziziphus lotus

Manga - Mangueira - Mangifera indica

Prunus, todas as especies deste xénero:

améndoa

albaricoque

cereixa

guinda

pexego

ameixa

abruño

Lima española [Cómpre referencia] - Limeira española [Cómpre referencia] - Melicoccus bijugatus

Noz - Nogueira - Juglans regia

Pacana ou noz pacana - Carya illinoinensis

Lichi - Lichi - Litchi chinensis

Longán - Longaneira [Cómpre referencia] - Dimocarpus longan

Rambután - Rambutaneira [Cómpre referencia] - Nephelium lappaceum

Korlán - Korlaneira [Cómpre referencia] - Nephelium hypoleucum

Keule [Cómpre referencia] - Gomortega keule

Pementa - Pementeira - Piper nigrum

Coco - Coqueiro ou coco - Cocos nucifera, drupa con mesocarpo fibroso ou seco.

Café - Cafeeira ou café - Coffea sp

Pistacho- Pistacheiro ou pistacho - Pistacia vera

Estigma (botánica)

Estigma é a área receptiva do pistilo das flores, onde o gran de pole inicia a xerminación do tubo polínico. Pode estar posicionado no ápice do pistilo, ou lateralmente. É a parte achatada do carpelo, situada na súa extremidade superior; posúe un líquido pegañento que contribúe na fixación do gran de pole.

A superficie do estigma de cada especie varía segundo a estrutura do gran de pole correspondente. Especies con grans secos e pulverulentos xeralmente presentan áreas estigmáticas grandes, húmidas, ramificadas ou cubertas de pelos, de xeito que o pole se poida adherir con facilidade na súa superficie. Hai especies cos grans revestidos de lípidos ou espiñosos, que normalmente posúen estigmas secos e simples. Dunha forma ou doutra, é o contacto entre a superficie do gran de pole e a superficie estigmática a que ocasiona o crecemento do tubo polínico, que conduce a célula reprodutora masculina do gran de pole ao óvulo no interior do ovario.

Estrelitziáceas

A das estrelitziáceas (Strelitziaceae) é unha familia de plantas herbáceas, rizomatosas da orde das zinxiberales, propias das rexións tropicais e suutropicais de Sudamérica, África mridional e Madagascar.

A familia comprende tres xéneros.

Fabales

Fabales é unha orde de plantas da clase magnoliopsida, subclase rosidae, de distribución mundial (máis frecuente nas zonas tropicais) e con alta distribución altitudinal. Entre 16.000 e 18.000 especies (un das maiores ordes), con grande importancia económica, como alimentación: froitos, sementes ou a planta enteira (forraxe); medicinal; industrial: gomas, aceites e perfumes; ornamental; etc.

Grupo moi homoxéneo. Flores actinomorfas ou cigomorfas (existe tendencia á cigomorfía, hermafrodita, pentámeras, con tendencia á redución do número de estames, cun carpelo. Follas en xeral compostas e estipuladas. Froito xeralmente seco: o legume.

É frecuente a formación de nódulos fixadores de nitróxeno.

Biotipos: árbores, arbustos e herbas (estes dous últimos máis frecuentes nas zonas tépedas. Relacionado con Rosaceae e con Saxifragaceae.

3 grupos, que adoitan distribuírse de dous fórmas diferentes:

Unha familia Fabaceae.

3 Subfamilias Mimosoideae, Caesalpinioideae e Faboideae.

Froito

En botánica, o froito é o órgano procedente da flor, ou de partes dela, que contén ás sementes ata que estas maduran e logo contribúe a ciscalas. Desde un punto de vista ontoxenético, o froito é o ovario desenvolvido e maduro das plantas con flor. A parede do ovario se engrosa ao transformarse na parede do froito e denomínase pericarpo, cuxa función é protexer ás sementes. Con frecuencia participan tamén na formación do froito outras partes da flor ademais do ovario, por exemplo o cáliz ou o receptáculo.O froito é outra das adaptacións, conxuntamente coas flores, que contribuíu ao éxito evolutivo das anxiospermas. Así como as flores atraen insectos para que transporten pole, tamén moitos froitos tratan de atraer animais para que dispersen as súas sementes. Se un animal come un froito, moitas das sementes que este contén percorren o tracto dixestivo do animal sen sufrir dano, para despois caer nun lugar idóneo para a súa xerminación. Con todo, non todos os froitos dependen de ser comestibles para dispersarse. Outros, como os figo chumbo, dispérsanse aferrándose ao pelame dos animais. Algúns forman estruturas aladas para poder dispersarse co vento, como os pradairos. A variedade de tipos de froitos que desenvolveron as anxiospermas a través da súa evolución permitiulles invadir e conquistar todos os hábitats terrestres posibles.Nas plantas ximnospermas e nas plantas sen flores non hai verdadeiros froitos, aínda que a certas estruturas reprodutivas como os piñóns dos piñeiros, comunmente tomáselles por froitos.Moitas plantas cultívanse porque dan certos froitos comestíbeis e a miúdo fragrantes, saborosos e apetecíbeis chamados froitas.

Legume

Denomínase legume (do latín legumen) a un tipo de froito seco, tamén chamado comunmente vaíña, vaxa ou bagullo. Así mesmo reciben tal nome as sementes comestibles que crecen e maduran dentro deste froito e as plantas que as producen.

Os legumes constitúen un grupo de alimentos moi homoxéneo, formado polos froitos secos das leguminosas, sendo dehiscentes, desenvolvidos a partir do xineceo, dun só carpelo e que se abre tanto pola sutura ventral como polo nervio dorsal, en dúas valvas e coas sementes nunha fileira ventral. Estas vaíñas adoitan ser rectas e carnosas. Polo xeral posúen unha carne interior esponxosa, con tacto de veludo e de cor branca. A súa parte interna corresponde ao mesocarpio e ao endocarpio do froito.

O tamaño dos legumes varía dende un milímetro ou pouco máis ata medio metro. A súa forma, aínda que na maioría dos casos é alongada e comprimida, como a dos feixóns ou fabas, varía moitísimo.

Estes froitos pertencen á grande orde das plantas leguminosas (familia Fabaceae, leguminosas de gran). Malia o gran número de especies que compón esta familia, as empregadas para a alimentación humana e do gando é moi baixo.

A parte da planta consumida en alimentación animal e humana varía entre as distintas especies de leguminosas. Na maior parte dos casos, a parte comestible coincide coa utilizada pola planta como almacén de substancias de reserva. A gran variación existente na parte consumida é unha consecuencia da diversidade de estratexias utilizadas polas leguminosas para a súa adaptación aos medios máis diversos.

Ovario

O ovario, en todos os seres vivos con órganos diferenciados, é o órgano onde se producen os gametos femininos, tanto nos animais como nas plantas.

Planta vascular

As plantas vasculares son un grupo de plantas que abarca ao taxon das traqueófitas ou tracheobionta. Son organismos formados por células vexetais, que posúen un ciclo de vida no que se alternan as xeracións gametofítica e esporofítica, sendo esta última a fase dominante (sobre quen actúa máis presión de selección natural); cuxa fase esporofítica é fotosintética e independente, e ten tecidos e sistemas de órganos; está organizada nun "cormo" (sistema que posúe vástago aéreo, raíz subterránea e un sistema de condución vascular que os vencella) que é ao que comunmente se refire a xente cando di "planta"; cuxa fase gametofítica é reducida e pode ser desde un "talo" (corpo non organizado en tecidos nin órganos) en fieitos e afíns, até unhas poucas células protexidas e nutridas polo esporófito, en ximnospermas e anxiospermas. A selección natural dirixiu fortemente a evolución das traqueófitas cara a unha menor dependencia das condicións ambientais sobre a terra para a reprodución e a dispersión, característica que entra en evidencia ao comparar as traqueófitas máis antigas (Lycophyta) coas máis modernas (plantas con flores).

Ao longo da historia designouse a este grupo con distintos nomes, como cormófitas (nome científico Cormophyta ou Cormobionta), embriófitas sifonógamas (nome científico Embryophyta sifonogama) etc. O seu nome máis común, Tracheophyta, provén de tracheo (en referencia ás traqueidas, especializadas para o transporte de líquidos dentro da planta) e phyta, raíz de orixe grega que significa "planta".

A evidencia dos análises moleculares de ADN hoxe en día demostrou que as traqueófitas son un grupo monofilético (que comprende a todos os descendentes dun devanceiro común) dentro das embriófitas, mentres que as briófitas son parafiléticas con respecto ás traqueófitas. Isto quere dicir que probablemente as traqueófitas sexan descendentes de plantas moi semellantes aos briófitos, co gametófito sendo a fase dominante, e o esporófito sen ramificar e dependente nutricionalmente do gametófito.

Dentro das traqueófitas hai dúas liñaxes principais, Lycophyta e Euphyllophyta, diferenciadas principalmente pola forma de construción das súas follas (nas licófitas son lycofilos e nas eufilófitas son eufilos, os eufilos correspóndense aproximadamente cos megafilos, aínda que nalgúns grupos poden estar reducidos en forma secundaria á súa adquisición). As eufilofitas á súa vez comprenden dúas grandes liñaxes, Monilophyta (fieitos, equisetáceas e psilotáceas) e Spermatophyta, que se diferencian entre si porque o primeiro ten gametofitos de vida libre e o segundo tenos encerrados na semente e o gran de pole. á súa vez as espermatofitas están formadas por dous grandes grupos monofiléticos viventes, Gymnospermae e Angiospermae ou Magnoliophyta, que se diferencian entre si porque a primeira liñaxe ten as sementes á vista sobre a folla fértil, mentres que o segundo ten as sementes encerradas dentro das paredes da folla fértil ou carpelo.

Aínda se seguen estudando ás Lycophyta e Monilophyta como agrupadas no grupo parafilético dos "fieitos e afíns" ou Pteridophyta.

As traqueófitas son un grupo importante tanto por dominar a maior parte dos ecosistemas terrestres como por ser moi empregadas polo ser humano.

Pole

Este artigo fala do pole das plantas, para o artigo sobre o primeiro lugar na grella de saída dunha carreira nun circuíto véxase pole position.

O pole (do grego "pales" = "fariña" ou "po") é o conxunto dos minúsculos grans producidos polas flores das plantas anxiospermas (ou polas piñas masculinas das ximnospermas), que son os elementos reprodutores masculinos ou microgametófitos, onde se encontran os gametos que van fecundar os óvulos, para os transformar en froitos.

Os grans de pole son normalmente arredondados, aínda que os dos piñeiros sexan alados, e poden ser moi pequenos, só algúns micrómetros. O máis pequeno gran de pole coñecido é o do Myosotis, con cerca de 6 μm (0.006 mm) de diámetro. A forma e ornamentación dos grans de pole é típica de cada familia ou mesmo especie de plantas.

O pole contén unha gran proporción de proteínas (16 a 40 %) contendo todos os aminoácidos coñecidos, así como numerosas vitaminas, principalmente as vitaminas C e PP, sendo a principal fonte de alimentación das abellas. Outro importante produto fabricado con pole é a xelea real. Esta composición do pole pode ser responsábel das alerxias que lle son atribuídas.

O estudo do pole é a palinoloxía.

Pomo (froito)

En botánica, un pomo (do latín pomum, "mazá") é un tipo de froito complexo de forma arredondada ou piriforme co mesocarpo carnoso e o endocarpo que contén as sementes, producido por plantas da especie vexetal da subfamilia Maloideae da familia Rosaceae.

O pomo é un pseudofroito composto dun ou máis carpelos cercado polo pseudotecido. O pseudotecido é interpretado por algúns especialistas como unha extensión do recipiente polo que se refire coma "córtex" froita, e por outros coma un hipanto fundido ou "toro", é a parte máis comestíbel do froito.

Agás o exocarpo, o mesocarpo, o endocarpo e algúns tipos de froitos que se parecen moito ao exocarpo, a carne, e o núcleo, respectivamente, dunha mazá, son partes do carpelo. O exocarpo e mesocarpo dunha mazá poden ser carnosos e difíciles de distinguir un do outro e do tecido hipantodía. O endocarpo constitúe un caso de coiro ou de pedra en torno da semente, e corresponde ao que é comunmente chamado núcleo. Os restos secos dos sépalos, estames e carpelos ás veces poden verse no final dunha mazá fronte ao tronco, e do ovario, pois, moitas veces descrita como inferior, estas flores.

Rosa (flor)

A rosa é a flor da roseira, arbustos do xénero Rosa e da familia das Rosaceae con máis de 100 especies. Moitas delas son nativas de Asia e un número menor procede de Europa, América do Norte e África noroccidental. Todas elas forman un grupo de arbustos erectos e plantas trepadeiras ou rastreiras, con ramas que frecuentemente están protexidas por espiñas.

Xa na antigüidade grega foi considerada a raíña das flores. A súa beleza e o seu arrecendo fan que na actualidade sexa a flor máis cultivada do mundo e que se empregue tanto na xardinaría ornamental como na floristaría e na industria da perfumaría.

Rosidae

A subclase das rosídeas é un amplo grupo (taxon), que constitúe un terzo das dicotiledóneas, e comprende unhas 58.000 especies distribuídas entre 108 familias.

Ximnospermas

As ximnospermas son plantas vasculares e produtoras de sementes, nas que estas non están recubertas por un froito (semente espida). O nome provén do grego γυμνός, espido, e σπέρμα, semente. A razón deste termo é debido a que as sementes destas plantas non se forman nun ovario pechado (ou sexa, un pistilo con un ou máis carpelos que evolucionan a un froito, como nas anxiospermas), senón que están espidas nas escamas dos conos.

Xineceo (botánica)

O xineceo é o conxunto de órganos reprodutores femininos dunha flor, ou sexa, o conxunto dos pistilos.

Outras linguas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.