Caraveleira

A caraveleira (Dianthus caryophyllus), é unha planta herbácea pertencente á familia Caryophyllaceae de 1 m de altura con follas angostas, opostas e envaíñadoras. Cultívase profesionalmente en invernadoiros para obtención de flor cortada e coma planta ornamental en xardíns particulares polas súas flores vistosas: os caraveis. Tamén recibe o nome de caravel da onza ou caravel rebentón. É unha das flores ornamentais máis cultivadas en Galiza, normalmente de cor vermella. Tamén se lle chama caraveleira á parte do xardín onde se plantaban os caraveis[1], se ben nalgunhas zonas de Galiza chámanlle caraveleira á roseira, ao ser o termo "caravel" moi amplo en lingua galega.

Caraveleira
Caraveleira a florear

Caraveleira a florear
Clasificación científica
Reino: Plantae
Subreino: Tracheobionta
División: Magnoliophyta
Clase: Magnoliopsida
Subclase: Caryophyllidae
Orde: Caryophyllales
Familia: Caryophyllaceae
Tribo: Caryophylleae
Xénero: Dianthus
Especie: D. caryophyllus
Nome binomial
Dianthus caryophyllus
L.

Etimoloxía

O termo galego caraveleira (craveiro en portugués), vén de caravel, á súa vez do latín: clavum (cravo).

Os caraveis menciónanse na literatura grega hai 2000 anos. O nome xenérico Dianthus foi dado polo botánico grego Teofrasto, e deriva da unión das palabras gregas para divino (dios) e flor (anthos), flor dos deuses.[2]

Usos

É unha planta ornamental empregada en xardinaxe. Adóitase plantar en vasos como decoración de xanelas, corredores e incluso sepulturas. As follas tanto secas como frescas combinan moi ben en coroas de flores e en aneis florais, en especial cando se trata de delicadas flores de verán.

A maioría das especies de formigas domésticas son altamente repulsivas á caraveleira, sendo esta un bo axente para combater pragas.

Como especie aromática, dedúcese que na súa composición se ache unha esencia moi recendente, e en efecto pódense atopar pequenas cantidades. Tamén atopamos saponinas e algúns principios activos de menor importancia. Non é unha planta con propiedades medicinais, o seu principal emprego encádrase no eido da perfumaría. Con todo, usouse noutra época a auga de caravel coma colirio para o lavado de ollos cansos ou danados.

Historia

A orixe da caraveleira non está clara; crese que é orixinaria dos montes orientais da Europa meridional. Mais sábese que hai máis de 2000 anos esta planta xa era utilizada polos gregos en coroas de cerimonias. Varias especies de caraveis xa eran apreciadas na Idade media en tempos de cabaleiros.

Ao longo da historia, esta flor ten asumido varios significados como o de fidelidade matrimonial no Renacemento ou o de amor polos pais en Corea.

Segundo expresa a Bélxica hortícola, foi Luís IX de Francia quen, viaxando dende Tunisia, introduciu as caraveleiras nos xardíns de Europa en 1270. Un catálogo de 1629 indica xa 20 variedades; porén o caravel non chegou a estar de moda até o século XVIII cando a xente aborreceu dos bulbos nos Países Baixos. Esta moda durou polo menos cen anos; xunto os caraveis tamén se puxeron en voga os cáncaros (Primula vulgaris).

Un catálogo inglés de 1702 enumera 360 especies de caraveleiras. O caravel foi moito máis apreciado cando o seu cultivo e selección permitiulle producir flores máis vistosas e rechamantes. Este cultivo sobre todo, levouse a último extremo en Flandres, Brabante e Henao. Deuse tal importancia a esa flor que se escribiron até 1820 centenares de libros sobre os caraveis. Entre outros distinguise o Gran Condé, quen en 1660, publicou varios preceptos para o cultivo dos máis fermosos caraveis. Establecéronse sistemas formais sobre as súas cores, o seu deseño e as súas formas.

O gosto polos caraveis espallouse axiña e con máis forza que outras flores principalmente por ser a primeira flor do verán e a que persiste máis tempo. Ademais a caraveleira pode cultivarse en vaso ou testo. Mais, cando a consecuencia das viaxes botánicas a destinos exóticos amentou o número de flores novas, a paixón polos caraveis foi diminuíndo e , xa dende 1820 a 1830 as boas coleccións eran raras[3]. En Galiza, porén comezaba a sona e os caraveis, especialmente encarnados, comezaban a encher corredores e soleiras.

En Portugal o caravel vermello é o símbolo da Revolución dos Caraveis (25 de abril de 1974). Anna Jarvis escolleu os caraveis brancos como símbolo cerimonial para honrar ás nais falecidas, xesto que posteriormente se popularizou e complementou co uso de caraveis vermellos como representación das nais en vida.

Mentres a flor nacional de Galiza é a chorima, o caravel é a flor nacional de España, Eslovenia, Mónaco e das Illas Baleares; o caravel vermello é tamén a flor do estado de Ohio nos EUA. Foi escollida en 1901 en memoria do presidente asasinado William McKinley, que portaba un caravel vermello no ollo da lapela.[4]

Descrición

Planta perenne de base lígnea orixinaria da conca mediterránea que acada unha altura entre os 45 e os 60 cm. Florea case todo o ano, cunha flores de forte recendo.

A partir da forma típica obtivéronse híbridos e variedades con flores duplas, provistas de grandes corolas de diferentes cores e tons. As cores máis usuais son a vermella, a rosa, a branca, a salmón, a amarela e as bicolores.

Cultivo

En principio , a caraveleira brava florea durante a primavera e o verán. Porén, o usual é atopar a caraveleira cultivada, pois se pode facer florear de xeito artificial cando se quere, incluso en pleno inverno. O único que require para o seu desenvolvemento é un bo solo e abundante rega. É importante asollar a planta; é un factor clave, tanto para o crecemento como para a floración. Por iso cómpre ter unha boa orientación se se cultiva en invernadoiro. Resulta favorábel unha iluminación de 40.000 lux. A luz tamén determina a rixidez do tallo e o tamaño e número de flores.

A temperatura óptima de día oscila entre os 22 e 24 °C e de noite, entre os 10 e 12 °C. As xeadas son fatais, pois se poden formar manchas e deformacións nos pétalos. O solo deber ser poroso e ter unha elevada capacidade de drenaxe para evitar asolagamentos e asfixias. O pH axeitado é entre 6,5 e 7,5. A rega debe ser constante.

A respecto da fertilización: ten altas necesidades nutritivas. Cómpre adubar unha vez por semana en primavera e verán. O resto do ano abonda cunha vez por mes. Por solo require materia orgánica e calcio. A fertilización foliar é efectiva, recoméndase fósforo (durante todo o ciclo) e potasio (dende o inicio da floración). A aplicación de boro e molibdeno tamén é importante dende o inicio da floración. Debe aplicarse magnesio, ferro, cinc e manganeso en caso de deficiencias. O uso de fertilizantes biostimulantes con aminoácidos tamén é efectivo para contrarrestar situacións de estrés (xeadas serodias, secas, asolagamento etc).

Co pinzamento conséguese que a planta ramifique e que as primeiras flores sexan máis longas. Canto máis alto se efectúa o pinzamento máis flores se obterán, mais a calidade pode non ser moi boa por ser demasiadas para a planta.

  • O primeiro pinzamento faise por riba do cuarto, quinto ou sexto (dependendo do cultivar), é dicir, de 15 a 20 días despois da plantación.
  • O segundo pinzamento faise de 30 a 50 días despois, sobre as ramificacións obtidas do primeiro pinzamento, e por riba do terceiro nó.

A multiplicación realízase por sementes en primavera, mais tamén por espeque ou por división das matas. As sementes tardarán en agromar de 2 a 3 semanas en ambiente cálido. Os espeques son conservados en frío (entre os 0,5 e 1 °C). A duración da almacenaxe é de 15 días para espeques enraizados e 2 meses para os non enraizados. Cóllense espeques procedentes de plantas nai de 10 cm de lonxitude e colócanse en invernadoiros de multiplicación con instalación de fog-system (neboeiro) e sobre un substrato composto por: 25% de turba e 75% de perlita; cunha temperatura arredor de 20 °C. Nestas condicións o enraizado ten lugar ás tres semanas.

Pragas

  • Ácaros: Tetranichus urticae
  • Tortrix europeo (Cacoecimorpha pronubana) e tortrix surafricana (Epichoristodes acerbella)
  • Trips (Frankliniella occidentalis)
  • Pulgóns (Myzus persicae)
  • Minadores (Psedonapomyza dianthicola)
  • Nemátodos (Meloidogyne spp.)

Doenzas

  • Roia (Uromyces caryophillinus)
  • Fusariose (Fusarium oxysporum f. sp. tfg9i,. c,dfl glmgdianthi)
  • Mancha foliar (Pseudomonas andropogonis (Sm.) Stapp
  • Outros fungos: Rhizoctonia solani, Alternaria dianthi, Alternaria dianthicola, Botrytis cinerea etc.
  • Virus do mosaico das nervacións da caraveleira ou Carnation Vein Mottle Potyirus (CVMV)

Conservación das flores cortadas

As condicións óptimas de conservación das flores do caravel xa cortadas son:

  • Mantelas entre os 0 e 1 °C;
  • realizar un pretratamento cun funxicida contra botrite Botrytis;
  • garantir un ambiente ceibo de etileno (a flor da caraveleira é altamente sensíbel á esta fitohormona gasosa que induce a súa senescencia[5])

Os tratamentos con 1-metilciclopropeno ou tiosulfalto de prata realizados antes da almacenaxe en cámara fría melloran a conservación de xeito substantivo.[5] As flores abertas pódense almacenar por 2-4 semanas, mentres que os botóns florais poden acadar as 4-5 semanas de vida.[6]

Comercio

Chipiona (Cádiz) é o maior produtor de caravel cortado de Europa. Tamén teñen grande importancia Ecuador e Kenya.

Variedades

  • Dianthus caryophyllus subsp. coronarius (Lam.) P.Fourn.
  • Dianthus caryophyllus var. coronarius L.
  • Dianthus caryophyllus subsp. coronarius (Lam.) Bonnier

Sinónimos

  • Tunica caryophylla (L.) Scop.
  • Silene caryophyllus (L.) E.H.L.Krause in Sturm
  • Dianthus coronarius Lam.

Etnografía galega

Caravel/ carvaleira é un termo moi amplo en galego: nalgunhas zonas de Galiza chámaselle caraveleira á roseira[7]. É unha das flores ornamentais máis cultivadas en Galiza dende a antigüidade; emprégase acotío para o enfeite de sepulturas. Adoitábase reservar unha parte do eido ao cultivo dos caraveis; a esta zona coñecíase coma caraveleira.

Eligio Rivas Quintas no seu Frampas, contribución al diccionario gallego (1978), dicía que caravel é a flor da caraveleira, mais tamén da roseira e de calquera planta en xeral. Afirmaba que o termo se usa con gran frecuencia para designar a flor da pataca: "Xa ten o caravel as patacas; xa están encaravelando" (Frampas).

Eladio Rodríguez describía no seu Diccionario enciclopédico gallego-castellano, Galaxia, Vigo (1959), a entrada caravel[7] do seguinte modo:

En Galiza coñécense diversas clases de caraveis: como plantas ornamentais, de floración duradeira, cultívanse moitísimo nas hortas e xardíns e nas mesmas vivendas campesiñas, cuxas fiestras, balcóns e corredores enféitanse profusamente con eses vistosos vexetais de recendo aromático e de cores variadísimas. Entre eses caraveis cómpre citar o caravel da onza, que así chaman nalgunhas comarcas ao caravel reventón; o caravel mariño ("Armeria maritima" (Miller) Willd.) , que máis comunmente se denomina herba de namorar; o caravel prolífero ("Petrorhagia prolifera" (L.) P. W. Ball e Heywood), que é espontáneo nas marxes do Ulla e abunda tamén nas ribeiras doutros río; e o caravel rebentón, o que máis se cultiva en moitas das nosas aldeas, e que tamén se chama caravel da onza, con pétalos dun vermello vivo, que antigamente se usaron como flores cordiais, sudoríferas e diaforéticas. Nos montes e leiras medra ademais unha planta espontánea de talos herbáceos, flores en pequenos feixes e talos floríferos, de 3 a 5 cms. de alto, coñecida vulgarmente por caravel dos campos ou "herba caraveleira" ("Geum urbanum" L.).

Manuel Leiras Pulpeiro falaba das caraveleiras na súa obra Cantares gallegos (1911):

Os caraveles que eu teño, na miña caraveleira, sonche toxos, todos toxos, que o toxo é o que a min me leva.

Juan Sobreira Salgado, na súa obra Vegetables de Galicia (1970) recollía varios ditos populares que os mencionan:

Demañan é día santo, día de San Grabiel: Heime de pó-lo vestido; da color do caravèl[7].

Na miña 'ventana' teño / un caravel mui aberto; Aprovéitate das falas / que o cariño non é certo.

Ti es caravel e rosa; Tes, pois, dous nomes a un tempo: Coa túa fermosura / Eu vivira mui contento.

Tamén hai referencias aos caraveis nas cantigas ("Cando arrola ao seu meniño: Meu caravel! Miña rosa! Meu bico de paxariño!"[8]).

Notas

  1. http://sli.uvigo.es/ddd/ddd_pescuda.php?pescuda=caraveleira&tipo_busca=lema
  2. "What In Carnation?", The Wall Street Journal, Off Duty Section, October 23–24, 2010, p.D1
  3. El Trivio y el cuadrivio, Joaquín Bastús, 1868 (en castelán).
  4. "Ohio State Flower Scarlet, Carnation (Dianthus caryophyllus), from NETSTATE.COM". www.netstate.com. Consultado o 12 de xuño de 2019.
  5. 5,0 5,1 Kader, Adel A., ed. (2002). Postharvest Technology of Horticultural Crops (3ª ed.). Oakland, California: University of California, Agriculture and Natural Resources, Publication 3311. p. 318. ISBN 1-879906-51-1.
  6. Reid, Michael S. "Carnation, Miniature Carnation: Recommendations for Maintaining Postharvest Quality" (en inglés). UC-Davis Postharvest Technology. Arquivado dende o orixinal o 07 de decembro de 2012. Consultado o 17 de xaneiro de 2013.
  7. 7,0 7,1 7,2 http://sli.uvigo.es/ddd/ddd_pescuda.php?pescuda=caravel&tipo_busca=lema
  8. Artigo sobre flores nacionais do Portal das Palabras da RAG

Véxase tamén

Outras páxinas

Agricultura natural

De forma xenérica, e con base na definición de agricultura da Real Academia Galega, a agricultura natural é o cultivo natural da terra ou o conxunto de técnicas e coñecementos relativos ao cultivo natural da terra. Chámase agricultura natural, dende un punto de vista amplo, a toda aquela actividade básica e propia dun ser humano natural e consciente. Mencionada actividade; non só contén o significado de cultivo natural dende o punto de vista xenérico mencionado, que implica sementar ou plantar sementes e plantas e coidalas para obter un fruto saudable e xusto delas, mantendo o respecto polo contorno e un equilibrio sostible tanto no ser humano como na natureza; senón que tamén contén o conxunto de accións humanas de vida, con todas as súas implicacións, que fomentan e preservan ese hábitat que convive en harmonía "Humano-Natureza" (medio ambiente humano e non humano).

Caravel (homónimos)

O termo caravel é moi amplo en galego:

Caravel, normalmente designa a flor da caraveleira (Dianthus caryophyllus), ou a masma planta. Eladio Rodríguez dicía que tamén lle chaman caravel da onza ou caravel rebentón, o que máis se cultiva en Galiza é con pétalos dun vermello vivo, que antigamente se usaron como flores cordiais, sudoríferas e diaforéticas.

Dianthus

Dianthus é un xénero dunhas 300 especies de plantas de flor da familia Caryophyllaceae, nativa primordialmente de Europa e Asia, cunhas poucas especies que se atopan no norte de África, e unha especie (D. repens) na zona ártica de América do Norte. Coloquialmente coñécense como caraveleiras. A flor é o caravel. A especie cultivada comunmente é a Dianthus caryophyllus.

Lista de especies de herbas aromáticas

A seguir aparece unha escolma das herbas aromáticas, especias e plantas medicinais máis comúns (as especies con nomes comúns galegos, son as que medran ou se cultivan en Galiza):

Abelia sinensis

Acacia spp. – Acacias

Acanthospermum hispidum

Achilleae millefollium – Herba dos carpinteiros, milfollas, herba da rula, herba do soldado.

Acorus calamus - Cana de cheiro

Aesculus hippocastanum – Castiñeiro de Indias

Allium sativum - Allo

Allium schoenoprasum - Ceboliño

Alpinia officinarum - Galanga

Alpinia galanga - Pitanga

Aloysia triphylla (A. citriodora, Lippia citriodora, Verbena citriodora) – Doce lima

Alyssum maritima

Amaryllis belladonna - Beladona

Anethum graveolens – Aneto

Agerantum conyzoides Herba de San Xoán (non confundir con Hypericum perforatum),

Angelica archangelica – Anxélica

Anthriscus cerefolium – Cerefolio

Artemisia absinthium – Asente, asento, absintio

Artemisia dracunculus – Estragón

Azadirachta indica – Árbore do nim

Beaumontia grandiflora - Trompeta de arauto

Bystropogon ssp.

Buddleja davidii - Flor de mel, arbusto das bolboretas

Calendula officinalis – Maravalla

Callistemon citrinus- Vasoira de botella

Callistemon lanceolatus

Calycanthus floridus - Carocha, pementa de Xamaica

Carissa grandiflora macrocarpa - Carisa, ameixa de nadal

Ceanothus thyrsiflorus

Cestrum nocturnum – Dama da noite

Chamaecyparis lawsoniana – Alcipreste de Lawson

Chamaemelum nobile (Anthemis nobilis) – Macela dourada

Choisya ternata – Laranxeira de México

Chrysanthemum spp.- Crisantemo

Cistus spp. - Carpazas

Citrus spp.

Citrus aurantifolia – Limeira

Citrus aurantium var. amara – Laranxeira amarga

Citrus aurantium var. sinensis- Laranxeira doce

Citrus bergamia – Bergamota

Citrus deliciosa – Clementina

Citrus limon – Limoeiro

Citrus paradisi – Toronxeira

Citrus reticulata – Mandarineiro

Clematis armandii

Clerodendrum fragans

Coriandrum sativum – Coandro

Coronilla glauca

Cupressus macrocarpa – Alcipreste de California

Cupressus sempervirens – Alcipreste común

Curcubita foetidissima – Cabaza

Cymbopogon citratus- Herba limón, herba limeira, herba príncipe

Cymbopogon flexuosus – Herba limón das Indias Orientais

Cymbopogon martinii var. martinii - Palmarosa

Cymbogon martinii var. sofia'

Cymbopogon nardus - Citronela

Cymbopogon winterianus – Citronela de Xava (repelente natural)

Cytisus x praecox

Datura suaveolens, Datura x insignis

Dianthus spp. Caraveleira

Digitalis purpurea – Estraloque

Dimorphotheca ecklonis - Margarida do cabo

Eleagnus angustifolia - Cinamomo ou oliveira do Paraíso

Eriobotrya japonica –Nespereira

Eucalyptus sp – Eucalipto

Eucalyptus globulus – Eucalipto azul

Eucalyptus citriodora

Eucalyptus camaldulensis – Eucalipto vermello

Eucalyptus hybrid

Euryops pectinatus

Feijoa sellowiana – Feixoa

Foeniculum vulgare – Fiúncho

Foeniculum vulgare var. Purpureum – Fiúncho rubio

Freesia x hybrida- Fresia

Gardenia jasminoides – Gardenia

Geranium sp- Xeranio, non confundir cos xeranios ornamentais (do xénero Pelargonium)

Hamamelis mollis - Hamamelia

Helicrysum italicum – Perpetua das areas, Sempreviva do monte, herba curri

Heliotropium peruvianum - Bálsamo de cheiro, heliotropio verdadeiro

Hermizonia fifchii

Hoya carnosa – Flor de cera

Hyacinthus orientalis - Xacinto oriental

Iris unguicularis - Lirio

Ipomoea batatas - Pataca doce

Jasminum spp. (a maioría)- Xasmíns

Juniperus sabina - cimbros: sabina e Juniperus virginiana Xenebreiro de Virxinia

Lantana camara- Camará

Laurus nobilis - Loureiro

Lavandula angustifolia

Lavandula latifolia spica

Lavandula stoechas - Cantroxo

Levisticum officinalis - Levístico

Libocedrus decurrens

Ligustrum japonicum – Alfaneiro do Xapón

Lilium spp. – Azucenas

Lonicera fragantissima

Lonicera japonica – Madreselva do Xapón

Lonicera periclyneum – Herba salgueira

Magnolia grandiflora – Magnolio

Mahonia aquifolium

Majorana hortensis – Maiorana

Malus spp. – Maceiras

Mandevilla suaveolens e Mandevilla laxa

Marrubium vulgare – Marroio ou herba dos lombos

Matricaria chamomilla (M. recutita, Chamomilla recutita) – Macela, camomila

Matthiola incana

Melissa officinalis – Melisa, herba cidreira ou herba abelleira

Mentha arvensis - Menta brava

Mentha citrata

Mentha piperita - Menta común

Mentha pulegium – Poexo

Mentha spicata

Mirabilis jalapa – Herba triste

Murraya paniculata

Myrtus communis – Mirto

Myristica fragans (M. officinalis, M. Moschata) – Mirístico, Árbore da noz moscada

Narcissus spp. – Amarelle ou narciso.

Ocimum suave

Ocimum basilicum - Alfábega, alfabaca

Ocimum canum

Ocimum kilimandscharium

Oenothera biennis - Onagra

Origanum majorana - Maiorana

Origanum vulgare - Ourego

Osmanthus heterophyllus

Parkinsonia aculeata

Passiflora quadrangularis

Pelargonium graveolens, crispum,

Petroselinum crispum (P. sativum, P. hortense) - Pirixel

Phaseolus caracalla

Philadelphus coronarius

Pimpinella anisum – Anís

Pinus spp.- Piñeiros

Pinus mugo – Piñeiro montañés

Pinus palustris – Piñeiro de folla longa ou piñeiro melis

Pinus pinaster – Piñeiro bravo

Pinus pinea – Piñeiro manso

Pinus sylvestris – Piñeiro rubio

Piper nigrum – Pementeira

Pistacia lentiscus – Lentisco

Pittosporum tobira – Pitósporo do Xapón

Polianthes tuberosa – Nardo

Prunus spp. – Abruñeiros, ameixeiras, pexegueiros, cerdeiras, amendoeiras etc

Pulicaria undulata

Quisqualis indica

Rosa spp. – Roseiras

Rosmarinus officinalis - Romeu

Ruta graveolens - Ruda

Salvia officinalis – Xarxa

Salvia sclarea – Xarxa esclarea

Sambucus nigra – Sabugueiro

Santolina chamaecyparissus – Abrótano femia, herba loba , santolina

Santolina rosmarinifolia – Macela do Casaio

Satureja hortensis – Segorella

Schinus molle - Aroeira

Solandra maxima

Spartium junceum

Stephanotis floribunda

Syringa vulgaris - Lila e Syringa microphylla

Thymus spp. - Tomentelo ou tomiño.

Tanacentum vulgare

Tilia spp. – Tileiro

Trachelospermum jasminoides

Trapaeolum majus

Thymbra spicata

Thymus serpyllum (sinón.: T. pulegioides) – Herba ursa ou serpol

Valeriana officinalis – Herba benta, valeriana, herba dos gatos

Verbena x hybrida – verxebán híbrido

Viburnum suspensum

Viburnum tinus – Lourentino , follado

Viola odorata – Violeta

Vitex agnus castus – agnocasto ou árbore da castidade

Wisteria sinensis – Glicinia chinesa

Cupressocyparis leylandii – Alcipreste híbrido de Leyland

Thuja spp. – Tuias

Zingiber chrysanthum – Xenxibre

Xosé María Brea

Xosé María Brea Segade, nado en Iñobre (Taragoña, Rianxo) o 2 de agosto de 1904 e finado o 7 de xaneiro de 1934, foi un escritor galego.

Outras linguas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.