Barallete

O barallete[1] é a xerga utilizada polos afiadores do concello ourensán de Nogueira de Ramuín para se comunicar entre eles.[2] A finalidade da fala era a de evitar a comprensión por parte persoas que non pertencesen ao gremio. Esta xerga tamén era utilizada por músicos e por outros profesionais ambulantes, como follateiros ou paraugueiros ourensáns.

Hai unha serie de trazos básicos que caracterizan o barallete:

  • Abundan os substantivos que designan as ferramentas do seu oficio, obxectos de uso común, comidas e bebidas etc.
  • Moitos termos son construídos por derivación: Pilde significa cu; e pildares, nádegas; pildar, cagar; pildarse, cagarse (ou faltar á palabra); pildona, merdeira; pildatorio, cagadoiro; pildaría, merda, porcallada.
  • Os adxectivos, menos abundantes, expresan a calidade das cousas ou a pouca habilidade no oficio.
  • Os verbos, case todos da primeira conxugación, expresan maioritariamente accións desenvolvidas polos distintos oficios.

Breve vocabulario do barallete

  • abaixentar (baixar)
  • aforcar (deitar)
  • agustín (leite)
  • Ancha (Castela)
  • androlea (perna)
  • arreador (afiador)
  • Arrica (América)
  • arromanar (falar, fala-lo barallete)
  • bato (pai)
  • bazar na borra (cagar)
  • belbas (gardas, gardas civís)
  • belén (home)
  • belenas (mulleres)
  • Berria (Asturias)
  • bicudo (porco)
  • Biqueque (Portugal)
  • brote (pan)
  • cairolo (vello)
  • calmar (dar)
  • caneante (ambulante, camiñante, afiador)
  • canguelo (medo)
  • cantarin (chivato)
  • cantufar (contar, dicir)
  • carumela (cara)
  • cavaleira (ponte)
  • caxiga (crego)
  • caxoteo (baile)
  • chaira (terra)
  • A Chaira (a terra nativa dos afiadores, a súa comarca: Nogueira de Ramuín (Ourense)
  • chapela (cárcere)
  • chiscar (beber)
  • choulan (parvo)
  • cigota (puta)
  • coizo (vello)
  • Cuca (Cuba)
  • doco (can)
  • entervar (entender)
  • entrenar (prender, apresar)
  • esgueilar (fuxir)
  • fandiño (burro)
  • farela (mentira)
  • feirear (vender, comprar)
  • felar (morrer, matar. Felárono: matárono. Felou: morreu)
  • fosca (cama)
  • frete (frío)
  • froques (parvo)
  • Galleira (Galicia)
  • garabelo (fermoso)
  • guezos (rapaces)
  • gobernar (arranxar)
  • gobernador (afiador, ambulante; porque arranxa, goberna cousas)
  • grilar (foder)
  • guaina (casa)
  • irmuxo (irmán)
  • lapeta (ladrón)
  • lapetar (roubar)
  • largaña (abundante, longo)
  • lorda (merda)
  • lordeiro (merdán)
  • lourón (sol)
  • macaio (tabaco)
  • manchar (traballar)
  • margaritas (tetas, tamén teñen o nome de raigañas)
  • mireus (ollos)
  • moro (pobo, aldea)
  • mutilo (rapaces, criados, fillos, aprendices de afiador)
  • naceiro (afiador)
  • nexo (nada, non (como caso de resposta a unha pregunta))
  • oreta (auga, choiva, mexo)
  • oreto (caldo, viño)
  • picañeira (costureira, agulla de coser)
  • pildar (cagar)
  • pildón (cagán, covarde)
  • Queicoa (Deus, pero tamén outras variantes pouco precisas como son heroe, loitador, ser mítico, grande. Aos vellos afiadores, de moita sona e moitos camiños, á parte de "variles", chamámabanlles queicoas))
  • Queicoaña (A Virxe María)
  • queicoiña (anxo, inocente, neno)
  • rulo (rico)
  • sibes (si como resposta a unha pregunta)
  • sinado (señor, señorito)
  • sorchar (calar)
  • tarazana (roda de afiar. Tamén se lle chama tola e parafusa)
  • tarela (peseta)
  • tiaces (ti, vós)
  • tizar (comer)
  • tofe (cu)
  • tola (taberna)
  • trena (cadea)
  • troles (collóns)
  • varil (grande, forte, bo, o mellor)
  • violin (cando invita a comisión)
  • xil (fame)
  • xirar (pedir polas portas)
  • xotar (pegar)
  • xoula (pousada)
  • xoular (durmir)
  • zúa (lume)
  • zuros (diñeiro)

Notas

  1. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para barallete.
  2. crtvg.es (ed.). "Nogueira de Ramuín prepara un libro sobre o barallete con máis de 1.400 palabras". Arquivado dende o orixinal o 12 de xuño de 2018. Consultado o 9 de xuño de 2018.

Véxase tamén

Outros artigos

A Graña, Covelo

San Bernabeu da Graña é unha parroquia que se localiza no norte do concello de Covelo na comarca da Paradanta. Segundo o padrón municipal de 2004 tiña 260 habitantes (135 mulleres e 125 homes), distribuídos en 7 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 288 habitantes. Segundo o IGE, no 2014 a súa poboación descendera ata os 135 habitantes, sendo 68 homes e 67 mulleres.

Afiador (oficio)

Un afiador é unha persoa que ten como oficio o de afiar.

Alejandro Tobar

Alejandro Tobar Salazar, nado en Lugo o 8 de xullo de 1983, é un escritor en lingua galega.

Cristina Pato

Cristina Pato Lorenzo, nada en Ourense o 17 de agosto de 1980, é unha recoñecida gaiteira, compositora e pianista galega.

Dorinda Ramos

María Dorinda Ramos Ramos, nada en Cerreda (Cerreda, Nogueira de Ramuín) en marzo de 1921, e finada no Escorial o 17 de decembro de 2017, foi unha mestra e empresaria galega, muller do tamén empresario Eduardo Barreiros.

Guezos

Guezos é unha banda de rock-pop-folk ourensán, cuxas composicións son moi abertas a calquera estilo, valorando moito as melodías e as harmonías propias do folk e mesturándoas coa potencia do rock. O nome do grupo foi escollido ao chou dun dicionario de Galego/Barallete e significa "Rapaces ou nenos duns 13/14 anos". Tamén é o nome do seu primeiro álbum, que viu a luz no 2001

Ribeira Sacra (álbum)

Ribeira Sacra é un álbum do grupo de folk galego Luar na Lubre. Publicouse en 2018, baixo o selo Warner Music.

O primeiro tema do álbum, "Os tafenos de gaurra" ten a letra en barallete, a fala dos afiadores da Ribeira Sacra ourensá.

Shelta

O shelta é un idioma falado polos Travellers, sobre todo en Irlanda e tamén nalgunhas zonas de Gran Bretaña é tamén coñecido como o cant, os seus falantes nativos en Irlanda chámano Gammon e para a comunidade lingüística é Shelta. Aínda que esta característica frecuentemente se enfatiza de máis, adoitábase usar como un criptolecto para dificultar aos forasteiros a comprensión das conversas entre os “travellers. O número exacto de falantes nativos é difícil de calcular por mor das súas características sociolingüísticas pero Ethnologue calcula o número de falantes en Irlanda en 6.000 e en 86.000 en todo o mundo.

O shelta, en términos lingüísticos, é actualmente considerado como unha lingua crioula que foi conservada nunha comunidade de nómades en Irlanda e Escocia que inicialmente era maioritariamente de fala irlandesa e gaélica escocesa que foi evolucionando durante o período de expansión do bilingüismo e deu como resultado un idioma baseado fundamentalmente no hiberno-inglés e/ou no scots con forte influencia do irlandés e do gaélico escocés. Como hai varias modalidades de shelta que teñen diferentes graos de anglicización (véxase abaixo), é difícil de determinar a importancia do substrato irlandés/gaélico escocés, pero a Oxford Companion to the English Language situouna entre unhas 2.000-3.000 palabras.

Verbo dos arxinas

O verbo dos arxinas é unha xerga gremial dos canteiros de Pontevedra. Tamén é chamado Latín dos Canteiros, O Verbo e mesmo Arxina.

Xerga

As xergas ou xirias son unha linguaxe falada propia de determinados oficios tradicionais, de carácter esotérico ou críptico (só coñecida polos membros do grupo) que a utiliza para se diferenciar e afirmar como grupo así como para evitar ser comprendido polos demais.

Nestas linguas mestúranse palabras galegas propias cun significado modificado, neoloxismos e deformacións. Sempre foron transmitidas por vía oral e só na primeira metade do século XX comezaron a ser rexistradas por escrito.

Xosé Ramón Fernández-Oxea

Xosé Ramón Fernández-Oxea, nado en Ourense o 5 de abril de 1896 e finado en Madrid o 2 de maio de 1988, foi un escritor, mestre e investigador galego tamén coñecido como Ben-Cho-Shey ou Xan Fouciño, un intelectual de obra poliédrica que abarca dialectoloxía, heráldica, arqueoloxía, etnografía, historia da arte e creación literaria. Colaborou con publicacións como O Tio Marcos d'a Portela, La Zarpa, Nós, A Nosa Terra, Lar, Opinión Gallega, Eufonía, La Temporada en Mondariz, Faro de Vigo, La Noche, Vieiros, Boletín de la Real Academia Gallega, Cuadernos de Estudios Gallegos, El Museo de Pontevedra e Chan. Foi membro das Irmandades da Fala, o Seminario de Estudos Galegos e o Partido Galeguista. En 1986 foi galardoado coa Medalla Castelao.

Outras linguas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.