A cabra na cultura popular galega

Artigo principal: cabra.

O que segue recolle unicamente información diversa sobre a pegada da cabra na cultura popular galega, así como a súa presenza na literatura oral. Toda esta información recóllese de diferentes traballos etnográficos —xerais a toda Galicia ou localizados nun ámbito xeográfico máis concreto—, dicionarios, refraneiros, cantigueiros, etc.

Cabuxa en Moraña
Cabuxa en Moraña.

Locucións

  • Coma a cabra e o coitelo (andar, estar, levarse): levarse moi mal dúas persoas, convivir moi mal.[1]

Refraneiro

CABRAS
Cabras rubias nun curral.
2013-04-17 10-53-42-chevre
Cabeza dunha cabra mona (sen cornos).
Chevreau
Xaneiro añeiro, e febreiro cabriteiro
  • A filla da cabra, ¿qué ha de ser senón cabrita?.[2]
  • A muller e a cabra é mala sendo fraca.[3]
  • A muller e a cabra, a pata crebada.[3]
  • Á muller e á cabra, corda larga.[3]
  • A muller é antoxadiza, e a cabra é espantadiza.[3]
  • A muller na igrexa, santa, e na rua, cabra.[3]
  • A ovella louzana pidelle lan á cabra.
  • Cabra coxa non ten sesta e, se a ten, mal lle presta.[1]
  • Cabras crían trampas e carneiros crían diñeiros.[4]
  • Cabrito de mes, porco de tres, muller de dezaoito e home de vinte e tres.
  • En abril, cátanos no cubil; en maio, xa son bo galo; en san Xoán xa lle dou a carreira ó can; en santa Mariña xa vou pola cabritiña; en agosto xa vou co meu pai polo rostro; en Santos xa mato os bois nos campos e en xaneiro xa podo co carneiro.[5]
  • En abril está a loba no cubil, en maio sae co pai ó lado, en san Xoán atrévese co can, en Santa Mariña xa colle a cabritiña, en agosto sae co pai ó rostro.
  • Febreiro, cabriteiro.[6]
  • Inda non pariu a cabra e xa o cabrito, mama.[7]
  • Leite de cabra e leite de burra danse camiño da sepultura.
  • Ó ano torto, horto; ó torto torto, cabra e horto; e ó torto retorto, cabra, horto e porco.[8]
  • O cabrito cómeo dun mes, i o año de tres.
  • O fillo da cabra, ou cabirto ou castrón.[2]
  • O que rico quer ser, catro cousas ha de ter: cabras, ovellas, abellas e muíño onde moer.
  • O que rico quer ser, istas cousas ha de ter: cabras, ovellas, abellas e muíño onde moer.
  • Ovella cornuda e cabra con landras, en poucas cortellas paran.[9]
  • Ovella cornuda e cabra con landras, en poucos cortellos paran.
  • Queixo de ovella, leite de cabra e manteca de vaca.
  • Vai a cabra pola viña, tal é a mai como a filla.[4]
  • Vello xa é Pedro pra ser cabreiro.[10]
  • Xaneiro alleiro e febreiro cabriteiro.
  • Xaneiro añeiro, e febreiro cabriteiro.[11]

Cantigueiro

  • Ano novo con ben veñas,/ como o sol entre as estrelas,/ os cabritos coas cabras/ e os años coas ovellas.[12]
  • Beila quedo, beila quedo,/ non me rompas os zapatos/ que anque son de cordobán/ costároncheme os cartos.[13]
  • Cálate, boca de troita,/ pelo de cabra tiñosa,/ ollos de pita sarnenta/ i hastra por non ter, es coxa.[14]
  • Cambados, porto de cabras,/ e Fefiñáns de cabritos,/ Santo Tomé de cabróns,/ mira que tres lugaritos.[15]
  • Cantiguiña que dixeches/ inda lle faltan palabras;/ teño unha cabra no monte,/ vaille conta-las cagadas.[16]
  • En Queguas canta o cuco,/ en Vilar a cabra vella,/ en Véncias cantan os anxos/ que é a flor da nosa terra.[17]
  • Na miña vida tal vin/ unha cabra cunha roca/ e un castrón cun violín.[18]
  • O marrau de tres somanas,/ o cabirtiño dun mes,/ a meniña de quince anos,/ o galán de vintetrés.[19]
  • Se vírades o que eu vin/ fuxírades como eu fixín:/ unha cabra cunha roca/ i un castrón cun violín.[20]
  • Vinde, rapazas/ e mociños todos,/ vinde ve-lo dote/ que me deu meu sogro:/ unha cabra vella/ i un cabirto coxo,/ unha manta vella/ cun remendo roxo.[21]

Notas

  1. 1,0 1,1 Miguel Rubinos Conde 2013.
  2. 2,0 2,1 Eladio Rodríguez González, s. v. fillo.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Eladio Rodríguez González, s. v. muller.
  4. 4,0 4,1 VV.AA. (!974): Gran Enciclopedia Galega. Tomo IV. Santiago / Gijón: Silverio Cañada. ISBN 84-7286-039-6.
  5. Son as fases da vida do lobo.
  6. Eladio Rodríguez González, s. v. febreiro.
  7. Eladio Rodríguez González, s. v. parir.
  8. Eladio Rodríguez González, s. v. ano.
  9. As landras a que se refire a cantiga son, neste caso, os ganglios linfáticos do pescozo avultados por algunha enfermidade crónica.
  10. Eladio Rodríguez González, s. v. Pedro.
  11. Eladio Rodríguez González, s. v. xaneiro.
  12. Gran Enciclopedia Galega III, s. v. año.
  13. Fermín Bouza Brey 1929, 163.
  14. Xaquín Lorenzo Fernández, 54. No orixinal: és.
  15. Fermín Bouza Brey 1929, 170.
  16. Xaquín Lorenzo Fernández, 59. No orixinal: contalas.
  17. Xaquín Lorenzo Fernández, 74. No orixinal: Rueguas. Xaquín Lorenzo di que a forma oficial é Venceás, aínda que os veciños digan Véncias, pero no Nomenclátor atopamos Venceáns (San Tomé), parroquia de Entrimo. Na parroquia só hai os tres lugares ós que fai mención a cantiga: Queguas, Vilar e Venceáns.
  18. Fermín Bouza Brey 1929, 189. No texto: c-unha, c-un.
  19. Xaquín Lorenzo Fernández, 120. No orixinal: de un.
  20. Xaquín Lorenzo Fernández, 148. No orixinal: virades, vin, fuxirades.
  21. Xaquín Lorenzo Fernández, 162. No orixinal: velo.

Véxase tamén

Bibliografía

Cabra

Capra é un xénero de mamíferos artiodáctilos ruminantes da familia dos bóvidos e subfamilia dos caprinos coñecidos comunmente como cabras, cabras montesas ou cabras salvaxes, ou íbices.

O xénero comprende, segundo os autores, de 8 a 10 especies, entre elas a cabra montesa (Capra pyrenaica), o markhor (Capra falconeri) e o íbice ou cabra montesa dos Alpes (Capra ibex).

Porén, existen animais doutros xéneros (que non son Capra), pero da subfamilia dos caprinos, que ás veces se denominan "cabras", como as do xénero Oreammos, ao que pertence a chamada cabra das Montañas Rochosas (Oreamnos americanus).

As verdadeiras cabras salvaxes son orixinarias do centro-oeste de Asia, onde aínda viven a maioría das especies actuais, e desde onde colonizaron partes de Europa e o norte de África.

A cabra doméstica (Capra hircus aegagrus ou Capra aegagrus hircus, segundo os distintos autores) é unha subespecie domesticada da cabra salvaxe (Capra hircus ou C. aegagrus, segundo os autores). A súa domesticación data de hai uns 9.000 anos, durante o neolítico, cando apareceron as primeiras en Mesopotamia, e cuxa distribución actual, tanto na forma doméstica como asilvestrada, é practicamente cosmopolita.

As cabras domésticas son hoxe en día un dos principais animais domésticos en Oriente Medio, no norte e o leste de África e na Europa mediterránea. Non hai que esquecer que en Galicia non pode faltar o cabrito asado (a cría da cabra) en ningunha festa que mereza ese nome.

Galería de imaxes da etnografía de Galicia

Galería de imaxes da etnografía de Galicia.

Etnografía galega
Meses do ano
Cores
Animais
Alimentos
Vexetais
Outros

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.