Ainmníocht dhéthéarmach

An córas nua-aoiseach tacsanomaíoch chun orgánaigh a ainmniú is a rangú a bhunaigh an nádúraí Sualannach Carl Linnaeus (1707-1778) i lár an 18ú céad. Tá ainm uathúil eolaíoch Laidineach ag gach speiceas ina bhfuil dhá fhocal (déthéarma): ainm gnéitheach le ceannlitir, agus ainm speiceasach. Mar shampla, dhá speiceas de ghné na cruithneachta is ea Triticum aestivum (gnáthchruithneacht aráin) agus Triticum durum (cruithneacht dúraim).

Beathnua baineann

Is planda é an beathnua baineann (ainmníocht dhéthéarmach: Hypericum pulchrum; Béarla: slender St John's-wort).

Carl von Linné

Luibheolaí Sualannach ab ea Carl Linnaeus (23 Bealtaine, 1707 – 10 Eanáir, 1778), a rugadh i Rashult na Sualainne. Chuir von Linné tús leis an tacsanomaíocht, is é sin, an brainse den bhitheolaíocht a bhíonn ag plé le rangú agus le haicmiú na neachanna beo. Tá cáil air freisin mar dhuine de cheannródaithe na héiceolaíochta.

Liosta na bhfocal Laidineach agus Gréagach a úsáidtear go coitianta in ainmneacha córasacha

Tá sé i gceist leis an liosta focal Laidineach agus Gréagach seo, a n-úsáidtear go coitianta in ainmneacha córasacha, go mbeadh sé ina lámh chúnta dóibh siúd nach bhfuil tuiscint acu ar na dteangacha clasaiceacha, le haghaidh ainmneacha eolaíochta agus ainmneacha na n-orgánach a chur de ghlanmheabhair. Tá an ainmníocht dhéthéarmach a n-úsáidtear le haghaidh ainmhithe agus plandaí den chuid is mó díorthaíthe ón Laidin agus ón Ghréigis, mar atá cuid de na hainmneacha a úsáidtear le haghaidh na nuastacsón, mar shampla óird agus os a gcionn. Ag an am nuair d’fhoilsigh an bitheolaí Carl Linnaeus (1707-1778) na leabhair atá glactha leo anois mar thúsphointe na n-ainmníocht dhéthéarmach, d'úsáidtí an Laidin in Iarthar na hEeorpa mar theanga choitianta na heolaíochta, agus bhí ainmneacha na i Laidin nó Ghréigis: Lean Linnaeus an cleachtas seo.

Cé nach bhfuil an Laidin in úsáid den chuid is mó anois ach amháin ag scoláirí clasaiceacha, nó chun críocha áirithe san luibheolaíocht, san leigheas agus san Eaglais Chaitliceach Rómhánach, is féidir í a fháil fós in ainmneacha eolaíochta. Is cuidiú é a bheith in ann foinse na n-ainmneacha eolaíochta a thuiscint. Cé nach

gcomhfhreagraíonn na hainmneacha Laidine i gcónaí leis na hainmneacha coitianta atá ann faoi láthair i mGaeilge, is minic a bhaineann siad leo, agus má thuigtear a bhríonna, is furasta iad a thabhairt chun cuimhne. Is minic a léiríonn an t-ainm déthéarmach eolas teoranta nó scéal scéil faoi speiceas ag an am a ainmníodh é. Mar shampla, ní gá gur ainmhithe pluaise iad Pan troglodytes, an simpeansaí, agus Troglodytes troglodytes, an dreoilín.

Uaireanta is é an t-ainm Laidne nó Gréigise an t-ainm géinis nó an tuairisceoir sainiúil don ainmhí (mar shampla, is é 'Canis' an focal Laidine do mhadra). B'fhéidir nach mbeidh na focail seo san áireamh sa tábla thíos, mura dtarlóidh siad ach amháin le haghaidh tacsóin amháin nó dhá thacsón. Ina áit sin, is iad na focail atá liostaithe thíos ná na haidiachtaí coiteanna agus mionathraitheoirí eile a tharlaíonn arís agus arís eile in ainmneacha eolaíocha go leor orgánach (i níos mó ná géineas amháin).

Athraíonn aidiachtaí de réir inscne, agus i bhformhór na gcásanna bíonn an fhoirm leama (an fhoirm ainmneach fhirinscneach uathúil) liostaithe anseo. Críochnaíon na haidiachtaí sa chéad díochlaonadh agus sa sa dara díochlaonadh in -us (firinscneach), -a (baininscneach) agus -um (neodrach), ach athraíonn aidiachtaí sa triú díochlaonadh a críochnaíonn in -is (firinscneach agus baininscneach) go -e (neodrach). Mar shampla, tá versus liostaithe gan na leaganacha d'Aloe vera nó Galium verum.

Fágtar focail atá an-chosúil le foirmeacha sa Ghaeilge nó sa Bhéarla ar lár.

Tá cuid de na trasléirithe Gréagacha tugtha san tSean-Ghréigis, agus roinnt eile san Nua-Ghréigis.

Sna táblaí, L = An Laidin, G = An Ghréigis, agus LG = mar an gcéanna sa dá theanga.

I dteangacha eile

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.