1 en 2 Samuël

1 Samuël en 2 Samuël binne twa boeken fan 'e kristlike Bibel; yn it Alde Testamint falle se ûnder de Skiednis en as sadanich foarmje se it 9de en 10de bibelboek (fan 39). De opspjalting yn twa dielen is yn 'e lêste iuw(en) f.Kr. ûntstien by de oersetting fan 'e Hebriuwske tekst nei it Gryksk, en yn 'e Tenach, de joadske Bibel, bestiet dy dan ek net; dêr is Samuël, yn it oarspronklike Hebriuwsk: שמואל, Šmu'el, it 8ste boek (fan 24) en falt it ûnder de Neḇi'im Rišonim (de "Eardere Profeten"). 1 Samuël ferhellet oer it libben fan 'e profeet Samuël, it keningskip fan Saul en dy syn striid om 'e troan mei David, wylst 2 Samuël it keningskip fan David beskriuwt. De measte moderne bibelwittenskippers pleatse fraachtekens by de histoaryske wearde fan 'e beide boeken, mei't se net bedoeld binne as in sekuere skiedsskriuwing, mar as in teologysk traktaat dat oantsjutte moast dat de lieders fan 'e Israeliten op harren trou oan it ferbûn mei God ôfrekkene waarden (krekt as Jozua, Rjochters en 1 en 2 Keningen). De earste folsleine Fryske oersetting fan 1 Samuël en 2 Samuël stie yn 'e fertaling fan it Alde Testamint, fan dû. Geart Aeilco Wumkes en Eeltsje Boates Folkertsma, dy't yn 1943 útkaam.

1 Samuël & 2 Samuël
Leningrad Codex P341
oarspr. titel שמואל ("Šmu'el")
auteur anonimus
taal Hebriuwsk
foarm non-fiksje, proaza
sjenre religiosa
skreaun 630 – 540 f.Kr.
rige Alde Testamint
● foarich diel Ruth
● folgjend diel 1 en 2 Keningen
bondel Bibel
oersetting nei it Frysk
Fryske titel 1 Samuël & 2 Samuël
publikaasje 1943, Haarlim
útjouwer Nederlands Bijbelgenootschap
oersetter G.A. Wumkes en E.B. Folkertsma

Oarsprong

Neffens de joadske tradysje soe de profeet Samuël de skriuwer fan 'e boeken wêze (mei oanfollings fan 'e profeten Gad en Natan), mar hjoed de dei is men fan tinken dat 1 Samuël en 2 Samuël eins har oarsprong fine tusken 630 en 540 f.Kr., as in bondeling fan in stikmannich teksten dy't foartiid in selsstannich bestean kenden.

Ynhâld

Yn 1 Samuël wurdt ferteld hoe't de profeet Samuël berne wurdt as de soan fan Hanna, in frou dy't earder ûnfruchtber hiet te wêzen. Hy groeit op yn it godshûs te Sjilo, ûnder de hoede fan 'e âlde hegepreester Ely. Al ier docht bliken dat er de geunst fan God hat, as er in boadskip fan God kriget (al is dat in oardiel oer Ely en dy syn hûs). As folwoeksen man stiet er yn Israel heech yn oansjen en regearret er min ofte mear as rjochter oer it lân. It is syn bedoeling dat syn soannen him opfolgje sille, mar "syn soannen lykwols gongen oare wegen as hy" (se binne korrupt en litte har omkeapje). Dêrop wol it folk dat Samuël, dy't dan al heech op jierren is, in kening oer harren oansteld, wat er mei tsjinnichheid docht. De kar falt op Saul, soan fan Kisj, in Benjaminityske bouboer út Gibeä. Dy ferrjochtet yn 't earstoan grutte dieden, mar ferfalt meitiid ta in segrinige ritigens (dy't modern bibelwittenskippers wol útlein hawwe as in manyske-depressive stoarnis). Yn syn ûngeduld begiet Saul op in beskaat momint in sûnde tsjin God (troch sels offers te bringen ynstee fan op Samuël te wachtsjen, dy't dêr as hegepreester de oanwiisde persoan foar is). Dêrop oarderet God Samuël om in oar ta kening te salvjen foar Saul yn 't plak: David, de soan fan Isaï, in Judeeske skiephoedersjonge út Betlehem.

Hannah VICTORS, Jan
Hanna dy't it jonkje Samuël by hegepreester Ely bringt (in skilderij fan Jan Victors, út 1645).

David komt foar it earst by Saul om foar dyselde op 'e liere te spyljen en sa de "kweageast" dy't Saul yn 'e besnijing hat, del te bêdzjen. Syn earste rom wint er troch mei in slinger en in kiezelstientsje de mânske Filistynske foarfjochter Goliat te deadzjen. Hy wurdt boezemfreonen mei Saul syn soan Jonatan en trout mei Saul syn dochter Mikal. Mar troch syn súksessen wurdt Saul al gaueftich oergeunstich op him en moat er flechtsje. Jierrenlang hâldt er him hjir en dêr yn it lân beskûl; hy wurdt in rôvershaadman en belibbet in ferskaat oan aventoeren. Ek wykt er in oantal jierren út nei de Filistynske foarstedommen, dêr't de kening fan Gat him in hoart asyl biedt. 1 Samuël einiget mei de dea troch âlderdom fan Samuël en de dea yn 'e striid tsjin 'e Filistinen fan Saul en Jonatan.

Yn 2 Samuël stiet beskreaun hoe't David dêrnei kening wurdt, mar yn 't earstoan inkeld oer Juda, want de oare stammen hâlde it mei Saul syn soan Isjbosjet. Nei twa jier wurdt David dan einlings ek yn 'e rest fan it lân erkend. Hy nimt Jeruzalim yn (dat oant dy tiid noch altiten in Jebûsityske stêdsteat wie), ferslacht de Filistinen en lit de Arke fan it Ferbûn oerbringe nei Jeruzalim. Mar hy bewurkmasteret ek dat ien fan syn trouwe ofsieren, Oería, deadien wurdt, sadat er dy syn tsjeppe frou, Batsjêba, sels ta frou nimme kin. Syn âldste soan Absalom, dy't mient dat er te lang wachtsje moat op 'e troan, komt yn opstân tsjin David, en de kening moat op syn âlde dei noch wer yn ballingskip. Mar Absalom wurdt ferslein (net tanksij David, want dy stekt gjin finger út) en deade. Neitiid regearret David noch in pear jier, en 2 Samuël einiget as er syn ein neieroan kommen fielt.

Fryske oersetting

Yn 1919 joech dû. Geart Aeilco Wumkes yn syn Ut 'e Heilige Dobbe, û.m. oersettingsfragminten fan eigen hân fan 1 Samuël 2:1-10 en 2 Samuël 1:19-27 út. De earste folsleine útjefte fan 'e beide boeken stie yn it Alde Testamint fan Wumkes en Eeltsje Boates Folkertsma, dêr't dy yn 1943 de earste Fryske bibeloersetting mei foltôgen. Om't sawol teologen as taalkundigen beswieren tsjin 'e fertaling Wumkes-Folkertsma hiene, waard fan 1966 ôf wurke oan in nije bibeloersetting, dy't yn 1978 útkaam as de Nije Fryske Bibeloersetting (mei stipe fan 'e provinsje Fryslân, it Nederlands Bijbelgenootschap te Haarlim en de Katholieke Bijbelstichting te Bokstel). Dat is de fertaling dy't noch altiten yn gebrûk is, yn 'e foarm fan 'e trêde, ferbettere druk fan 1995. De oersetting fan sawol 1 Samuël as 2 Samuël waard dêrby dien troch dû. F.D. Dijkstra, dy't op taalkundich mêd ûnderstipe waard troch Ulbe van Houten en Jacobus W. Zantema.

Sjoch ek

Boarnen, noaten en referinsjes

Boarnen, noaten en/as referinsjes:
  • It Alde Testamint (oers. G.A. Wumkes en E.B. Folkertsma), Haarlim, 1943, sûnder ISBN.
  • Bibel (oers. G.A. Wumkes en E.B. Folkertsma), Haarlim, 1943, sûnder ISBN.
  • Bibel (Nije Fryske Bibeloersetting), Haarlim/Bokstel, 1978 (Nederlands Bijbelgenootschap/Katholieke Bijbelstichting), ISBN 9 06 12 60 817.

Foar sekundêre boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: References en Bibliography, op dizze side.

Bibel (neffens de Nije Fryske Bibeloersetting fan 1978)
Alde Testamint
Genesis | Exodus | Leviticus | Numeri | Deuteronomium | Jozua | Rjochters | Ruth | 1 Samuël | 2 Samuël | 1 Keningen | 2 Keningen | 1 Kroniken | 2 Kroniken | Ezra | Nehemia | Ester | Job | Psalmen | Spreuken | Preker | Heechliet | Jesaja | Jeremia | Kleilieten | Ezechiël | Daniël | Hoséa | Joël | Amos | Obadja | Jona | Micha | Nahum | Habakuk | Sefanja | Haggai | Sacharja | Maleächy
Deuterokanonike of Apokrife Boeken (taheakke oan it Alde Testamint)
Judit | Wysheid fan Salomo | Tobit | Jezus Sirach | Barûch | Brief fan Jeremia | 1 Makkabeeërs | 2 Makkabeeërs | Ester (Gryksk) | Taheakken op it Boek Daniël (Azarja • Suzanne • Bel en de Draak)
Nije Testamint
Mattéus | Markus | Lukas | Jehannes | Hannelingen | Romeinen | 1 Korintiërs | 2 Korintiërs | Galatiërs | Efeziërs | Filippiërs | Kolossers | 1 Tessalonikers | 2 Tessalonikers | 1 Timóteüs | 2 Timóteüs | Titus | Filémon | Hebreeërs | Jakobus | 1 Petrus | 2 Petrus | 1 Jehannes | 2 Jehannes | 3 Jehannes | Judas | Iepenbiering
1 en 2 Keningen

1 Keningen en 2 Keningen binne twa boeken fan 'e kristlike Bibel; yn it Alde Testamint falle se ûnder de Skiednis en as sadanich foarmje se it 11de en 12de bibelboek (fan 39). De opspjalting yn twa dielen is yn 'e lêste iuw(en) f.Kr. ûntstien by de oersetting fan 'e Hebriuwske tekst nei it Gryksk, en yn 'e Tenach, de joadske Bibel, bestiet dy dan ek net; dêr is Keningen, yn it oarspronklike Hebriuwsk: מלכים, Melaḵim, it 9de boek (fan 24) en falt it ûnder de Neḇi'im Rišonim (de "Eardere Profeten").

1 Keningen ferhellet fan it libben fan 'e keningen fan Israel en Juda fan Salomo oant en mei Achab; 2 Keningen behannelet alle fierdere keningen fan 'e beide lannen en einiget mei de ferwuostging fan Israel troch de Alde Assyriërs en Juda troch de Babyloaniërs. De boeken beslane dêrmei it tiidrek fan 970 oant 586 f.Kr., oftewol krapoan 400 jier. De measte moderne bibelwittenskippers pleatse fraachtekens by de histoaryske wearde fan 'e beide boeken, mei't se net bedoeld binne as in sekuere skiedsskriuwing, mar as in teologysk traktaat dat oantsjutte moast dat de lieders fan 'e Israeliten op harren trou oan it ferbûn mei God ôfrekkene waarden (krekt as Jozua, Rjochters en 1 en 2 Samuël). De earste folsleine Fryske oersetting fan 1 Keningen en 2 Keningen stie yn 'e fertaling fan it Alde Testamint, fan dû. Geart Aeilco Wumkes en Eeltsje Boates Folkertsma, dy't yn 1943 útkaam.

1 en 2 Kroniken

1 Kroniken en 2 Kroniken binne twa boeken fan 'e kristlike Bibel; yn it Alde Testamint falle se ûnder de Skiednis en as sadanich foarmje se it 13de en 14de bibelboek (fan 39). De opspjalting yn twa dielen is yn 'e lêste iuw(en) f.Kr. ûntstien by de oersetting fan 'e Hebriuwske tekst nei it Gryksk, en yn 'e Tenach, de joadske Bibel, bestiet dy dan ek net; dêr is Kroniken, yn it oarspronklike Hebriuwsk: דברי הימים, Diḇrei ha-Yamim ("De Dingen fan 'e Dagen"), it 24ste boek (fan 24) en falt it ûnder de Ḵeṯuḇim (de "Geskriften"). Yn it Gryksk hjitte de beide boeken Παραλειπομένων, Paralipomenon ("De Dingen Dy't Weilitten Binne"). Yn 1 Kroniken en 2 Kroniken wurdt de hiele skiednis fan 'e Israeliten nochris op 'e nij oereide, begjinnend by Adam, de earste minske, en einigjend mei de fal fan Jeruzalim en de Babyloanyske Ballingskip. Dêrmei rinne de beide boeken benammentlik lykop mei 1 en 2 Samuël en 1 en 2 Keningen. Oer it algemien wurde de Kroniken dan ek beskôge as in oanfolling dêrop. De earste folsleine Fryske oersetting fan 1 Kroniken en 2 Kroniken stie yn 'e fertaling fan it Alde Testamint, fan dû. Geart Aeilco Wumkes en Eeltsje Boates Folkertsma, dy't yn 1943 útkaam.

Isjbosjet fan Israel

Isbosjet (Hebriuwsk אִישׁ-בֹּשֶׁת) wie neffens it Alde Testamint ien fan de fjouwer soannen fan kening Saul. Neffens inkelde Septuaginta-hânskriften wie syn oarspronklike namme lykwols Isj-Baäl. Isjbosjet hat mar twa jier kening west fan Israel.

Jonatan (soan fan Saul)

Jonatan (Hebriuwsk: יוֹנָתָן) is in bibelsk persoan út it Alde Testamint. It wie de soan fan kening Saul, de earste kening fan it Feriene Keninkryk fan Israel, dy't in tige ynlike bân hie mei David, de lettere twadde kening fan it Feriene Keninkryk van Israël.

Jozua (bibelboek)

Jozua, yn it oarspronklike Hebriuwsk: יהושע, Yehošua, is it sechsde boek yn sawol de joadske as de kristlike Bibel. Yn 'e joadske Tenach falt it ûnder de Neḇi'im Rišonim (de "Eardere Profeten"); yn it Alde Testamint fan 'e kristlike Bibel falt it ûnder de Skiednis. Jozua beskriuwt hoe't de Israeliten einlings it Unthjitten Lân fan Kanaän berikke en feroverje, en harren dêre nei wenjen sette. Frijwol alle bibelwittenskippers binne it deroer iens dat it boek yn histoarysk opsjoch net botte weardefol is, mei't it fan folle letter datearret as de foarfallen dy't deryn beskreaun binne. It wie lykwols ek net bedoeld as in sekuere skiedsskriuwing, mar as in teologysk traktaat dat oantsjutte moast dat de lieders fan 'e Israeliten op harren trou oan it ferbûn mei God ôfrekkene waarden (krekt as Rjochters, 1 en 2 Samuël en 1 en 2 Keningen). De earste folsleine Fryske oersetting fan Jozua stie yn 'e fertaling fan it Alde Testamint, fan dû. Geart Aeilco Wumkes en Eeltsje Boates Folkertsma, dy't yn 1943 útkaam.

List fan keningen fan Israel

Dit is de list fan keningen fan Israel, sa't dy jûn wurdt yn 'e boeken 1 en 2 Samuël en 1 en 2 Keningen fan 'e Bibel. Oer de persize datearring bestiet in protte ûnienichheid; hjir binne de jiertallen oanholden sa't bibelhistoarikus E.R. Thiele dy jout. (Foar it meastepart binne dat deselde jiertallen dy't ek efteryn de Nije Fryske Bibeloersetting fan 1978 jûn wurde yn 'e taheakke Oersjoch fan de Bibelske Histoarje, oant by Jerobeäm II in typ- of printflater it spul dêr op 'e doele bringt.) Skeanprinte nammen jouwe in omstriden keningskip oan.

List fan keningen fan Juda

Dit is de list fan keningen fan Juda, sa't dy jûn wurdt yn 'e boeken 1 en 2 Samuël en 1 en 2 Keningen fan 'e Bibel. Oer de persize datearring bestiet in protte ûnienichheid; hjir binne de jiertallen oanholden sa't bibelhistoarikus E.R. Thiele dy jout. (Foar it meastepart binne dat deselde jiertallen dy't ek efteryn de Nije Fryske Bibeloersetting fan 1978 jûn wurde yn 'e taheakke Oersjoch fan de Bibelske Histoarje, behalven op plakken dêr't dêr blykber wat misgien is en se der op ûnferklearbere wize fan ôfwike, wat fêststeld wurde kin oan 'e hân fan 'e lingte fan 'e regearperioades dy't yn 'e eigentlike bibeltekst neamd wurde.) Skeanprinte nammen jouwe in omstriden keningskip oan.

Rjochters

Rjochters, yn it oarspronklike Hebriuwsk: שופטים, Šofṭim (mooglik better bekend ûnder de Nederlânske namme Richteren), is it sânde boek yn sawol de joadske as de kristlike Bibel. Yn 'e joadske Tenach falt it ûnder de Neḇi'im Rišonim (de "Eardere Profeten"); yn it Alde Testamint fan 'e kristlike Bibel falt it ûnder de Skiednis. Rjochters beskriuwt de skiednis fan it iere Israel, doe't dat bestjoerd waard troch de saneamde rjochters. De wearde dy't it boek al of net yn histoarysk opsjoch hat, is noch altiten in striidpunt ûnder bibelwittenskippers, mei't Rjochters fan folle letter datearret as de foarfallen dy't deryn beskreaun steane. It wie lykwols ek net bedoeld as in sekuere skiedsskriuwing, mar as in teologysk traktaat dat oantsjutte moast dat de lieders fan 'e Israeliten op harren trou oan it ferbûn mei God ôfrekkene waarden (krekt as Jozua, 1 en 2 Samuël en 1 en 2 Keningen). De earste folsleine Fryske oersetting fan Rjochters stie yn 'e fertaling fan it Alde Testamint, fan dû. Geart Aeilco Wumkes en Eeltsje Boates Folkertsma, dy't yn 1943 útkaam.

Ruth (bibelboek)

Ruth, yn it oarspronklike Hebriuwsk: רוּת, Ruṯ, is in boek yn sawol de joadske as de kristlike Bibel. Yn 'e joadske Tenach falt it ûnder de Ḵeṯuḇim, de Geskriften, en is it it 14de boek (fan 24); yn it Alde Testamint fan 'e kristlike Bibel falt it ûnder de Skiednis en is it (neffens de Nije Fryske Bibeloersetting fan 1978) it 8ste boek (fan 39). Yn Ruth wurdt it ferhaal fan 'e jonge Moäbityske widdo mei deselde namme ferteld, dy't har skoanmem folget werom nei it lân Israel om dêr yn 'e fremdte ta te hâlden. De earste folsleine Fryske oersetting fan Ruth, fan dû. Geart Aeilco Wumkes en Adzer H. de Vries, kaam yn 1915 út.

Saul fan Israel

Saul (Hebriuwsk: שָׁאוּל, Šāʼûl ; hy, om wa't bean waard) wie de earste kening fan it Feriene Keninkryk fan Israel. It regear fan de mankelike kening wurdt datearre yn de 11e iuw f.Kr., doe't de stammen-ferbân fan de Israeliten him ûntwikkele ta in naasje. Nei't it folk om in kening frege waard Saul troch de profeet Samuël ta kening salve. It tiidrek dat Saul regearde waard behearske troch in oanhâldende striid mei de Filistinen.

Ulbe van Houten

Ulbe van Houten (Boksum, 23 maart 1904 - Sint-Anne, 22 maart 1974) wie in Frysk skriuwer.

Yn oare talen

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.