کوه‌های آند

رشته‌کوه آند (به زبان کچوا: آنتی یا آنتیس) طولانی‌ترین رشته‌کوه جهان است. آند به شکل زنجیره‌ای در راستای کرانهٔ باختری آمریکای لاتین قرار گرفته‌است. پهنای آن در برخی مناطق به ۵۰۰ کیلومتر می‌رسد و میانگین ارتفاع این رشته‌کوه در حدود ۴۰۰۰ متر است. آند از دو رشتهٔ اصلی به نام‌های کوردیلرای خاوری و کوردیلرای باختری تشکیل شده. در میان این دو رشته، زمین‌های نسبتاً کم‌ارتفاعی قرار گرفته‌اند که رشته‌کوه‌های کوچکی از آن می‌گذرد. مهم‌ترین این رشته‌کوه‌های فرعی، کوردیلرا دلا کوستا در شیلی است.

رشته‌کوه آند با درازای ۷۰۰۰ کیلومتر، طولانی‌ترین رشته‌کوه دنیاست.[۱]

مختصات: ۳۲°۳۹′۱۰″ جنوبی ۷۰°۰′۴۰″ غربی / ۳۲٫۶۵۲۷۸°جنوبی ۷۰٫۰۱۱۱۱°غربی

آند
Andes - punta arenas
پونتا آرناس در شیلی
ارتفاع۶۹۶۲ متر
مکان
مکان آرژانتین ,  بولیوی
 شیلی ,  پرو
 کلمبیا ,  اکوادور
,  ونزوئلا
Área Cultural Andina
محدوده‌های فرهنگی در رشته‌کوه آند.

نگارخانه

ARG-2016-Aerial-Tierra del Fuego (Ushuaia)–Valle Carbajal 01

نمای هوایی از انتهای شرقی دره کارباخال در کوه‌های آند.

Cono de Arita, Salta. (Argentina)
Andes - punta arenas
Llullaillaco
Camino de Alta

منابع

  1. The Andes is the longest mountain range in the world and boasts some of the highest peaks. livescience.com

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Andes». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۶ آوریل ۲۰۰۷.

آلتیپلانو

آلتیپلانو (انگلیسی: Altiplano) که به نام‌های فلات آند و فلات بولیوی نیز شناخته می‌شود، عریض‌ترین بخش کوه‌های آند است که در غرب میانه آمریکای جنوبی قرار دارد. آلتیپلانو در زبان اسپانیایی به معنای «دشت مرتفع» است و پهناورترین فلات دنیا پس از فلات تبت به شمار می‌رود و گرچه بخش عمده آن در کشور بولیوی قرار دارد ولی بخش‌های شمالی آن در پرو و بخش‌های جنوبی آن در شیلی و آرژانتین نیز گسترده شده‌است.

چندین شهر از این کشورها در آلتیپلانو واقع شده‌اند که ال آلتو، لاپاز، اورورو و پونو از جمله آن‌ها هستند. بخش شمال شرقی آلتیپلانو از بخش‌های جنوب غربی آن مرطوب‌تر است. در بخش‌های جنوب غربی به دلیل خشکی هوا چندین کویر و نمک‌زار بزرگ پدید آمده‌است. دریاچه تیتیکاکا در مرز بولیوی و پرو، بزرگ‌ترین دریاچه آمریکای جنوبی است. دریاچه پوپو در بولیوی نیز در جنوب آن قرار داشت که در دسامبر ۲۰۱۵ خشک شد و مشخص نیست که این دریاچه که دومین دریاچه بولیوی است، قابل احیا باشد.

پیش از کشف قاره آمریکا توسط کریستف کلمب، در آلتیپلانو چندین تمدن مانند شیریپا، تیاهواناکو و امپراتوری اینکا وجود داشته‌است. این منطقه در قرن ۱۶ میلادی مستعمره دولت اسپانیا شد.

فعالیت‌های اقتصادی عمده در آلتیپلانو شامل معدن‌کاری، پرورش لاما و شترچه و بخش خدمات در شهرها و همچنین گردشگری بین‌المللی ست.

اکینوپسیس پاکانوی

اکینوپسیس پاکانوی (نام علمی: Echinopsis pachanoi) نام یک گونه از سرده اکینوپسیس است که اغلب با نام کاکتوس سن‌پدرو شناخته می‌شود.

بیابان آتاکاما

بیابان آتاکاما یکی از خشک‌ترین بیابان‌های دنیا در آمریکای جنوبی است. این بیابان که بیشتر پوشیده از شن‌زار و نمک‌زار است، از سمت رشته کوه‌های آند به طرف اقیانوس آرام امتداد دارد.

میانگین عرض این بیابان از شرق به غرب ۱۶۰ کیلومتر و طول آن از مرز پرو در جنوب به سمت کشور بولیوی ۱۰۰۰ کیلومتر است. این بیابان بین سه کشور شیلی، پرو و بولیوی قرار داشته و وسعت آن معادل ۳/۲ خاک کشور ایتالیا است.

بیابان آتاکاما خشک‌ترین مکان بر روی زمین می‌باشد. دلیل این خشکی هم محصور بودن از دو طرف به‌وسیلهٔ کوه‌های آند و ارتفاعات ساحلی اقیانوس آرام است. فشار بالای اتمسفر بر روی کوه‌های آند باعث خشکی هوا شده و به دنبال آن هوای سرد که در طبقات بالایی جو فشرده می‌شود، به سمت پایین زمین و بیابان آتاکاما حرکت می‌نماید. این هوای خشک که هیچ بخار آبی به همراه ندارد، به آسانی توسط خورشید گرم شده و باعث افزایش دمای سطح زمین می‌گردد.

همچنین ارتفاعات آند نیز مانع از رسیدن ابرهای باران‌زا از سمت شرق شده و مانند دیوار، بیابان را از منطقهٔ بارانی و جنگلی آمازون جدا می‌کند. میانگین بارندگی در منطقه‌ای از این بیابان موسوم به آنتوفاگاستا در شیلی فقط ۳ میلی‌متر در سال است. البته این مقدار هم پس از یک دورهٔ ۴۰ سالهٔ عدم بارندگی در این‌جا رخ داد.

در سال ۲۰۰۳ یک تیم از محققان آمریکایی گزارشی را منتشر کردند که براساس آن خاک بیابان آتاکاما شبیه به مریخ است. آن‌ها از روش‌های مورد استفاده در مریخ‌نشین‌های وایکینگ برای آزمایش خاک‌های بیابان آتاکاما جهت آشکارسازی حیات بهره بردند. گزارش این تیم حاکی است که هر ده سال یک‌بار آن‌هم به صورت ناچیز در این بیابان باران می بارد.

آتاکاما به دلیل وجود مواد معدنی غنی در خاکش دارای اهمیت است. اکنون این بیابان دارای یکی از بزرگ‌ترین منابع نیترات سدیم در جهان است که مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد. در آتاکاما منطقه‌ای به نام گورستان نهنگ‌ها وجود دارد، که در آن بقایای اسکلت صدها نهنگ انباشته شده‌است. قدمت برخی از این فسیل‌ها به ۵ میلیون سال پیش بازمی‌گردد. علت مرگ همه این نهنگ‌ها مسمومیت بر اثر خوردن نوعی جلبک دریایی عنوان شده‌است.آتاکاما در ضمن مورد توجه توریست‌ها هم هست، زیرا وضعیت زمین‌های خالی از حیات آن‌جا برایشان جذاب است.

تمدن چاچاپویا

چاچاپویا نام تمدن کوچکی در حدود امروزی کشور پرو بود که مدتی پیش از ورود مهاجمان اسپانیایی توسط امپراتوران اینکا برچیده شد. این حوزه فرهنگی در شمال کوه‌های آند و حوالی آمازون واقع شده بود. فیلم مهاجمان صندوق گمشده با بازی ایندیانا جونز درباره بخشی از تاریخ این قوم است.

تنباکو زینتی

تنباکو زینتی(نام علمی: Nicotiana sylvestris) نام یک گونه از تیره بادنجانیان است.

جامعه آند

جامعهٔ آند (به اسپانیایی: Comunidad Andina, CAN) یک اتحادیهٔ گمرکی در آمریکای جنوبی مشتمل بر کشورهای بولیوی، کلمبیا، اکوادور و پرو است. این بلوک تجاری را تا سال ۱۹۹۶ پیمان آند می‌خواندند. این پیمان در سال ۱۹۶۹ با امضای موافقت‌نامهٔ کارتاخنا به وجود آمد. دفتر مرکزی آن در شهر لیما پایتخت پرو است.

جامعهٔ لیما شامل ۹۸ میلیون نفر است که در مساحتی معادل ۴٬۷۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع زندگی می‌کنند. تولید ناخالص داخلی آن‌ها در سال ۲۰۰۵ به همراه ونزوئلا (که در آن زمان عضو این اتحادیه بود) به ۷۴۵٫۳ میلیارد دلار رسید.

دل کوه‌های آند

قلب رشته کوه‌های آند (به انگلیسی: The Heart of the Andes) تابلوی نقاشی اثر فردریک ادوین چرچ است که در سال ۱۸۵۹ کشیده شد. ابعاد این اثر ۱۶۷٫۹ سانتی‌متر × ۳۰۲٫۹ سانتی‌متر بوده و هم‌اکنون تحت مالکیت موزه متروپولیتن نیویورک است.

زمین‌چهر یخچالی

زمین‌چهر یخچالی (انگلیسی: Glacial landform) به زمین‌چهری گفته می‌شود که بر اثر فعالیت یخچال طبیعی پدید آمده است. بیشتر زمین‌چهرهای یخچالی کنونی بر اثر حرکت و جابه‌جایی یخسارهای بزرگ در طول دوره‌های یخچالی کواترنری پدید آمده‌اند. برخی نواحی مانند فنواسکاندیا و جنوب کوه‌های آند دارای زمین‌چهرهای یخچالی گسترده بوده و برخی نواحی دیگر مانند صحرای بزرگ آفریقا دارای زمین‌چهرهای یخچالی فسیل و بسیار قدیمی هستند.

سرو شیلی

سرو شیلی (نام علمی: Austrocedrus) نام یک سرده از خانواده سرویان است.

سرو پاتاگونیا

سرو پاتاگونیا (نام علمی: Fitzroya cupressoides) نام یک گونه از خانواده سرویان است.

سیب‌زمینی

سیب‌زمینی یا به فارسی افغانستان کَچالو یا به فارسی تاجیکستان کرتوشکا گیاهی است از تیرهٔ سیب‌زمینیان که دارای برگ‌های مرکب و بریده و گل‌های سفید یا بنفش است. میوهٔ آن کوچک، کروی، قرمز، سته و سمی است؛ ولی تجهٔ (ریشهٔ سطحی) خوراکی دارد که حاوی اندوختهٔ نشاستهٔ زیادی است.

نزدیک به ۴۰۰۰ نوع سیب زمینی از جمله انواع تجاری معمولی وجود دارد که هر کدام از آنها دارای ویژگی‌های خاص کشاورزی یا آشپزی هستند.

صفحه آند شمالی

صفحه آند شمالی (انگلیسی: North Andes Plate) یک صفحه زمین‌ساختی کوچک است که در شمال رشته‌کوه آند قرار دارد. این صفحه میان صفحه متحرک‌تر آمریکای جنوبی و صفحه نازکا در حال فشرده‌شدن است. این منطقه به دلیل فرورانش صفحه نازکا مستعد فعالیت‌های آتشفشانی و لرزه‌ای فراوانی است.

چیمبورازو

آتشفشان چیمبورازو (به اسپانیایی: Chimborazo) که در زبان اسپانیایی چیمبوراسو تلفظ می‌شود، آتشفشان چینه‌ای غیرفعالی واقع در کوه‌های آند در مرکز اکوادور در آمریکای جنوبی است. این آتشفشان که ارتفاع آن تا ۶٬۱۳۰ متر نیز اندازه‌گیری شده‌است بلندترین نقطه در اکوادور است.

چینچیلا

چینچیلا (نام علمی: Clinlilla laniger) پستاندار جونده کوچکی ساکن آمریکای جنوبی است که در رخنه‌های سنگی کوه‌های آند در بولیوی و پرو و شیلی زندگی می‌کند. پوست نرم خاکستری آن یکی از گرانبهاترین پوستهای قیمتی است.

این جونده سریع و باهوش برای یافتن غذا روی دو پای قدرتمند خود می ایستند و با پنجه‌های جلویی طعمه را گرفته و می جود. این جوندگان شبها به صورت گروه‌های پنجاه تایی یا بیشتر در شکاف سنگ‌ها می خوابند. وجود پوست نرم و موهای بلند و دم پرپشت این جونده باعث گرم نگه داشتن آن در سرما می‌شود.

کشورهای آندی

کشورهای آندی (اسپانیایی: Estados Andinos) به هفت کشور آمریکای جنوبی گفته می‌شود که بخشی از مساحت آن کشورها در محدوده رشته کوه آند قرار دارد.

کمربند آتشفشانی آند

در رشته‌کوه آند، و فرورانش سازه‌های مؤثر بر آتشفشان]]

کمربند آتشفشانی آند (به انگلیسی: Andean Volcanic Belt) یک کمربند آتشفشانی در امتداد رشته‌کوه آند، در کلمبیا، بولیوی، پرو، اکوادور، شیلی، و آرژانتین است. کمربند آتشفشانی آند نتیجهٔ فرورانش صفحه نازکا به زیر صفحه آمریکای جنوبی است.

کوسکو (شهر)

کوسکو (انگلیسی: Cusco، اسپانیایی: Cuzco) شهری تاریخی در جنوب شرق پرو نزدیک به درهٔ اوروبامبا از رشته کوه‌های آند، که پایتخت اداری-سیاسی-نظامی امپراتوری اینکاها بشمار می‌آمده.

کولوکولوسانان

کولوکولوسانان راسته‌ای از پستانداران کیسه‌دار است که در کلان‌راسته کیسه‌داران جنوبی گذاشته شده‌است. از این راسته تنها یک گونه با نام میمونک کوهی باقی‌مانده‌است که در کوه‌های آند در آمریکای جنوبی زندگی می‌کند. در دوره‌های الیگوسن و میوسن تعداد شش گونه عضو این راسته بودند.

تیره Microbiotheriidae، آمگینو، ۱۸۸۷

سرده کولوکولویان، توماس، ۱۸۹۴

میمونک کوهی، توماس، ۱۸۹۴

کوکا

کوکا به هر یک از چهار گیاه زراعی موجود در خانواده اریتروکسیلاسه، که بومی غرب آمریکای جنوبی است گفته می‌شود.

شرق
شمال
جنوب
غرب

به زبان‌های دیگر

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.