کتب تواریخ

کتب تواریخ(به عبری: דברי הימים یا دبرئی هایامین) هشتمین کتاب مجموعهٔ کتوبیم و سیزدهمین سفر تنخ یهودی و بخشی از عهد عتیق در انجیل است.

کتاب اول تواریخ

این کتاب در متن کتاب مقدس، روایت‌کننده تاریخ ملی و مذهبی قوم بنی‌اسرائیل است. اکثر مطالب کتب تواریخ در کتب سموئیل نیز آمده‌است.؛ مخصوصاً اشاراتی که در اول تواریخ، در مورد حکومت شاؤل و خدمات داوود پادشاه آمده‌است.

این کتاب احتمالاً توسط عزرا نگاشته شده است؛ روایت شده که عزرای کاهن این کتاب را پس از بازگشت به اورشلیم نگاشت. او در لابه‌لای نقل‌های تاریخی خود، رسوم مذهبی و قواعد عبادی هیکل سلیمان را شرح می‌دهد تا مردم یهود آیین عبادی خود را از سر بگیرند.[۱]

این کتاب دارای ۲۹ باب است و نقل آن از آدم آغاز می‌گردد و تا تاج‌گذاری سلیمان و مرگ داوود پادشاه پایان می‌یابد. ۹ باب اول کتاب شامل فهرست از نام‌های نخستین آدمیان از آدم تا نوح و سپس ابراهیم و سپس نوادگان اسماعیل و عیسو و دیشون و نسل یهودا و خاندان داوود پادشاه، نسل حصرون و یرحم‌ئیل و نسل سلیمان می‌باشد که شجره‌نامه کاملی از بزرگان بنی‌اسرائیل است.

از باب ۱۰ تا باب ۲۹، درباره زندگی داوود پادشاه است؛ و این‌که چگونه ساختن معبد بزرگ اورشلیم از داوود به پسرش سلیمان محول گردید.

کتاب دوم تواریخ

این کتاب دقیقاً ادامه کتاب اول تواریخ است؛ چنان که بسیار محتمل است که این دو در حقیقت یک کتاب بوده باشد و سپس به دلیل حجم زیادش به دو قسمت گریده‌است. از سبک و سیاق آن مشخص است که احتمالاً نویسنده این کتاب نیز می‌بایست عزرا باشد.[۲] مقدار زیادی از وقایع نقل شده در کتاب پادشاهان نیز آمده بود، با این تفاوت که نقل تاریخی این کتاب مانند دبیرهایامین اول بیش‌تر وجه مذهبی تا سیاسی داشته‌است. حکایت آن از ابتدای حکومت سلیمان و مرکزیت حکومت او در اورشلیم آغاز می‌گردد.[۳] وی دستور ساخت هیکل بزرگ اورشلیم را داد، تا آن زمان کاهنان اعمال عبادی را به رسم موسی در خیمه عبادت انجام می‌دادند.[۴] مصنف کتاب برخلاف تاریخ نقل سیاسی کتاب پادشاهان، بیش‌تر به شرح جزئیات ساخت هیکل و برشمردن مصالح آن پرداخته‌است. طی هفت‌سال، ساخت معبد اورشلیم به پایان رسید؛ و حکایت تا مرگ سلیمان ادامه یافت.

کتاب دوم تواریخ ۳۶ باب دارد و فصل ۱۰ الی ۳۶ کتاب، عمدتاً حاوی تاریخ سرزمین‌های یهودیه می‌باشد. این بخش شامل شرحی از اصلاحات مذهبی و پیروزی‌های نظامی‌است که در آن زمان در یهودیه صورت گرفت. پادشاهانی که در این دوره حکومت می‌کردند، نام برده شده‌اند. در انتها، پس از نقل چگونگی فروپاشی فرمان‌روایی یهودیه و تبعید شدن مردم آن به بابل و ویرانی ساختمان هیکل، حکایات را ادامه می‌دهد تا این که کتاب با بیان فرمان کوروش پادشاه پارس درباره آزادسازی یهودیان و بنای دوباره معبد اورشلیم و بازگشت بنی‌اسرائیل به آن‌جا پایان می‌یابد.

منابع

قاموس کتاب مقدس، جیمز هاکس، بیروت، ۱۹۲۸ م، انتشارات اساطیر، تهران، ۱۳۷۷ ش

  1. هاکس ص ۳۶۷
  2. هاکس ص ۲۶۷
  3. باب ۱:۱۴
  4. سموئیل دوم باب ۷
ابوطالب تاج‌الدین بن دارست شیرازی

ابوطالب تاج‌الدین بن دارست شیرازی از وزراء سلجوقیان بود. هنگامی که وزیر مسعود بن محمد بن ملکشاه بود و در جنگی که بین سلطان مسعود و سنجر روی داد و به شکست مسعود منجر شد، جزء اسرا بود. سه نفر از اکابر امراء مسعود یعنی امیر بوزابه و عبدالرحمن بن طغایرک و عباس والی ری با یکدیگر عقد اتفاقی بسته و اموردولت را در دست گرفتند و بر سلطان مسعود کاملاً مسلط گردیدند و سلطان را مجبور نمودند که وزارت خود را تاج‌الدین تفویض نماید. در سال ۵۴۰ هجری قمری سلطان مسعود عباس والی ری را در بغداد به قتل رسانید. سپاهیان عباس که تاج‌الدین را عامل توطئه می‌دانستند سر به شورش برداشته به قصد حمله و غارت به خانهٔ تاج‌الدین وزیر مزبور هجوم آوردند اما سلطان مسعود جماعتی سواران فرستاد تا خانهٔ او را از نهب و تاراج محفوظ داشتند، و اندکی پس از این واقعه به خواهش تاج‌الدین، سلطان او را از وزارت خود منفصل نمود و با اعزاز و اکرام تمام به فارس نزد مخدوم قدیمی خود بوزابه فرستاد تا در جلب رضای او نسبت به سلطان و کف شر او بقدر امکان کوتاهی ننماید. سپس سلطان محمدبن محمودبن محمدبن ملکشاه او را از فارس به اصفهان طلبید تا وزارت خود را به او دهد و او به اصفهان آمد و مدتی نیز در آنجا توقف نمود ولی بالاخره سلطان از آن خیال منصرف گردید و وزارت خود را به شمس‌الدین ابوالنجیب درگزینی داد و از این فقرهٔ اخیر معلوم می‌شود که تاج‌الدین بنحو قدر متیقن تا حدود ۵۰۰ هجری قمری در حیات بوده‌است و از این ببعد معلوم نشد چه مقدار دیگر زیسته است. از عماد الکتاب صریحاً بر می‌آید که تاج‌الدین به وزارت اتابک سنقر بن مودود اولین پادشاه از سلسلهٔ سلغریان فارس (۵۴۳–۵۵۸ ه‍. ق) نیز نایل آمده بوده‌است و در شیرازنامه گوید که وی به وزارت ملکشاه بن محمود در شیراز نیز منتصب شده بوده‌است ولی چون در این فصول فترت مابین دیلمیان و سلغریان، شیرازنامهٔ مطبوع مشحون از اغلاط و اوهام و اشتباهات تاریخی است، این سخن او نیز با نهایت احتیاط باید تلقی شود.

در ختام این نکته را نیز ناگفته نگذاریم که خواهرزادهٔ تاج‌الملک ابوالغنائم مرزبان بن خسرو فیروز معروف به «ابن دارست» وزیر ترکان خاتون زوجهٔ ملکشاه و رقیب بزرگ نظام‌الملک طوسی که بنا بر مشهور، قتل نظام‌الملک به اغوای او بوده، می‌باشد و به همین علت بوده که غلامان نظام‌الملک، چنان‌که در کتب تواریخ مشروحاً مذکور است به انتقام خون مخدوم خود ناگهان بر سر او ریخته اعضای او را از هم قطعه قطعه کردند.

اسارت اسرائیل به وسیله آشوریان

پادشاهی شمالی اسرائیل توسط امپراطوری آشوریان به وسیله تیگلات-پیلسر سوم (پول) و شلمنسر پنجم نابود شد. سارگون دوم و پسرش کار اسرائیل شمالی را تمام کردند و اثری از آن باقی نگذاشتند.

اسیران یهودی در بابل

اسرای یهودی در بابل به یهودیانی گفته می‌شود که در سال ۵۹۷ پیش از میلاد، بعد از سقوط اورشلیم توسط پادشاه بابل بخت النصر، به بابل به اسارت برده‌شدند. اقامت این گروه از یهودیان در بابل ۵۸ سال بطول انجامید و سرانجام در سال ۵۳۹ پیش از میلاد کوروش بزرگ با ورود به بابل و آزادسازی یهودیان به این اسارت پایان داد.

تنخ

تَنَخ یا تناخ (به عبری: תנ"ך)، نام عبری کتاب مقدس یهودیان است که نزد مسیحیان، کتاب مقدس عبری خوانده می‌شود و با برخی تغییرات و اضافات با عنوان عهد عتیق در کتاب مقدس مسیحیان جای گرفته‌است و مشتمل بر سه بخش است:

تورات یا تورا (به عبری: תורה) (فرمان یا شریعت)

نوییم (به عبری: נביאים) یا کتب انبیا

کتوویم (به عبری: כתובים) یا مکتوبات (نوشته‌ها)تنخ در حقیقت کلمه‌ای است که از ترکیب حرف نخست این سه واژه در زبان لاتین ساخته شده‌است.

حجی

حَجی (عبری:חַגַּי به معنی «جشن») یکی از دوازده پیامبر کوچک کتاب عبری تنخ و نویسندهٔ کتاب حجی در عهد عتیق انجیل بود. او در روز جشن مذهبی فطیر زاده شد. او شاهد خرابی معبد سلیمان بود و همراه با زکریا، بازگشت‌کنندگان از تبعید بابل را به بازسازی هیکل سلیمان تشویق کرد. بازسازی هیکل سلیمان باعث برانگیخته شدن سامری‌ها و حتی‌ها علیه یهودیه شد. وقتی که فرمان‌روای رودخانه فرات و دیگر مأموران سعی کردند در تلاش‌های بازسازی هیکل یهودیان مداخله کنند؛ داریوش از یهودیان حمایت کرد. پیغام حجی در سال دوم پادشاهی داریوش بزرگ به شوش فرستاده شد. اولین پیغام او در اولین روز ماه ششم و آخرین پیغام او در روز ۲۴ ماه نهم بیان گردید. حجی در هگمتانه (همدان) درگذشت و در آنجا به خاک سپرده شد. روز بزرگداشت او در کلیسای انجیلی ارمنستان ۳۱ ژوئن و در کلیسای ارتدوکس شرقی ۱۶ دسامبر است.

رشف

رشف یا راشف (به عبری: רׁשֶף) خدای طاعون در نزد کنعانی‌ها بود. رشف در سدهٔ هشتم پیش از میلاد در میان خدایان آرامی جایگاه مهمی داشته‌است. در سنگ‌نبشتهٔ دوزبانهٔ هیتی-فنیقی یافته‌شده در قره‌تپه نام او به صورت ršp آمده و با پرنده‌ای در دست تصویر شده‌است. در دودمان هجدهم مصر رشف به عنوان خدای جنگ شناخته می‌شده‌است.

سفر اعداد

سفر اعداد (به عبری:בַּמִּדְבָּר، به معنی «در بیابان») چهارمین کتاب تورات یهودیان و از کتاب‌های عهد عتیق مسیحیان است کتاب اعداد مشتمل بر سی وپنج فصل و شرح دوران سی و هشت سال سرگردانی بنی‌اسرائیل در بیابان بعد از پیمان بستن در کوه سینا است. در این کتاب توقف بنی‌اسرائیل در قادش برنیع و عزیمت آن‌ها به دشت‌های موآب نیز شرح داده شده است. بر اساس روایات یهودی، موسی این کتاب را نوشته است.

سفر تثنیه

تثنیه (به عبری: דְּבָרִים) (به انگلیسی: Book of Deuteronomy)، به معنی «سخنان»، نام آخرین کتاب تورات و از بخش‌های عهد عتیق است و مشتمل بر سی و چهار فصل است. بر اساس روایات یهودی، کتاب را موسی نوشته‌است. در انجیل‌های چهارگانه موسی نویسنده تثنیه دانسته شده‌است. سایر نویسندگان عهد جدید نیز تأیید کرده‌اند که تثنیه را موسی نوشته‌است. در انجیل متی چندبار عیسی از تثنیه نقل قول کرده‌است. در این کتاب حوادث بدون رعایت ترتیب تاریخی آن بیان شده‌است. در پایان این کتاب سه خطابه از موسی نقل شده‌است. این کتاب با مرگ موسی پایان یافته‌است؛ یهودیان نویسنده این بخش را یوشع بن نون دانسته‌اند.

سفر خروج

سِفر خُروج یا شِموت (به عبری: שמות) دومین کتاب از تورات یهودیان و عهد عتیق مسیحیان محسوب می‌شود که داستان خروج یهودیان از مصر، با هدایت موسی را نقل می‌کند. این کتاب مشتمل بر چهل فصل بوده و با شرح قوم اسرائیل در مصر آغاز می‌شود. تعداد آنان در آن سرزمین افزایش یافته‌است و فرعونی جدید و ستمگر در آنجا حاکم می‌شود که دستور به کشتن تمام نوزادان پسر قوم اسرائیل، می‌دهد. زوجی از لاویان نوزاد پسرشان را با قرار دادن در سبدی، در نی‌زارهای رود نیل رها می‌کنند تا از چشم فرعونیان پنهان بماند. یکی از دختران فرعون آن طفل را می‌یابد و نامش را موسی می‌گذارد و از او همچون پسرش مراقبت می‌کند تا او بزرگ می‌شود. موسی پس از کشتن مامور بیرحمی که بر اسرائیلیان شلاق می‌زد، از مصر می‌گریزد. سالها سپری شده و خداوند در میان شعله‌های آتشی به او می‌گوید که برای رهایی قوم اسرائیل به مصر بازگردد. موسی برمی‌گردد و خداوند برای نشان دادن قدرتش، بلایایی را بر مصریان نازل می‌کند. سرانجام فرعون پشیمان شده و می‌گذارد تا موسی قومش را از مصر به بیرون ببرد. آنان چهل سالِ دشوار، در بیابانها به سفر خود ادامه می‌دهند و یک عهد را به همراه قوانین دریافت می‌کنند ولی با پرستش یک گوساله زرین، موجب رنجیدن خداوند می‌شوند. موسی از خداوند برای قومش بخشش می‌طلبد که مستجاب می‌شود و آنان پرستش‌گاهی می‌سازند.

همچنین سفر خروج از ده فرمان و سرگردانی قوم یهود در صحرای سینا سخن می‌گوید.

سفر لاویان

لاویان (عبری:וַיִּקְרָא به معنی «و او می‌خواند») (به انگلیسی: Book of Leviticus (/lɪˈvɪtɪkəs/))، از کتابهای تورات در عهد عتیق و مشتمل بر بیست و هفت فصل است. یهودیان و مسیحیان معتقدند که قوانین و مقررات این کتاب در زمانی که بنی‌اسرائیل در کوه سینا اردو زده بودند؛ به موسی وحی شده‌است. بیشتر قوانین شرعی یهود دربارهٔ طهارت، اخلاق، روزهای مقدس و رسوم مذهبی از این کتاب گرفته شده‌است.

تَوْرات (به عبری: תּוֹרָה) (تلفظ عبری: توراه)؛ نامی است عبری که به پراهمیت‌ترین نوشتار یهود داده شده و به باور آنان به‌وسیله یهوه (خداوند) به موسی وحی شده‌است. تورات اولین بخش از کتاب «تنخ» بوده و مشتمل بر پنج کتاب می‌باشد. به همین خاطر، گاه «اسفار پنج‌گانه» و «کتب پنجگانه موسی» نیز خوانده می‌شود.

این پنج کتاب، به این نام‌ها معروفند:

برشیت בראשית (پیدایش)

شموت שמות (خروج)

وییقرا ויקרא (لاویان)

بمدیبار במדבר (اعداد)

دواریم דברים (تثنیه)تَنَخ (به انگلیسی: Tanakh) یا تَناخ (به عبری: תנ"ך)، نام عبری کتاب مقدس یهودیان است که نزد مسیحیان، تورات عبری خوانده می‌شود و با برخی تغییرات و اضافات با عنوان عهد عتیق در کتاب مقدس مسیحیان جای گرفته‌است و مشتمل بر سه بخش است:

تورات یا تورا (به عبری: תורה) (فرمان یا شریعت)

نوییم (به عبری: נביאים) یا کتب انبیا

کتوویم (به عبری: כתובים) یا مکتوبات (نوشته‌ها)تنخ در حقیقت کلمه‌ای است که از ترکیب حرف نخست این سه واژه در زبان لاتین ساخته شده‌است.

شمس‌الدین لاهیجی

شمس الدین محمد لاهیجی قاضی از علمای لاهیجان در قرن دهم هجری و متکفل تعالیم مذهبی اسماعیل به هنگام اقامت وی در لاهیجان، هنگام فرار از دست سپاهیان رستم آق قویونلو، بود. از او با عنوان قاضی، معلم و صدر شاه اسماعیل یاد شده و در انتساب به زادگاه اش به وی لاهیجی و گیلانی نیز گفته شده‌است.

عمالیق

عمالقه، عمالیق، بنو عِملیق یا بنوعملاق (عبری: עֲמָלֵק) نام قومی در تورات است که از فرزندان عیسو بودند. هیچ اثر تاریخی مشخصی در مورد عمالیق موجود نیست و اطلاعات در مورد این قوم تنها از کتاب مقدس نشات گرفته‌است.

بر اساس کتاب پیدایش (اولین کتاب تورات) و کتب تواریخ عمالیق نام پسر الیفاز و همسر صیغه ایش تیمنا بود. عمالیق در نسل عیسو نیز ذکر می‌شود. در ادامه تورات عمالیق به عنوان یک قوم و اولین قومی که به دشمنی با اسرائیل برخاست ذکر می‌شود. یوسفوس فلاویوس عمالیق را قومی حرامزاده می‌داند.

در کتاب مقدس عمالیق گروهی از عشایر هستند که در سرزمین اسرائیل زندگی می‌کنند. آن‌ها معمولاً از فرزندان عیسو در نظر گرفته می‌شوند.

مسارالشیعه

مسارالشیعه کتابی است تاریخی و مختصر پیرامون زندگانی امامان شیعه و ایام و مناسبت‌های اسلامی تألیف مُحمّد بن مُحمّد بن نَعمان (شیخ مفید).موضوع اصلی این کتاب، ثبت وقایع و اذکار روزهای سال است و نوشتن آن در ۱۶ ربیع‌الاول ۳۸۹ قمری به پایان رسیده‌است. مولف در این کتاب به نحو مختصر به بیان تاریخچه زندگانی امامان شیعه و رویدادهای مهم آنان در طول تاریخ پرداخته است. این کتاب از جمله معدود کتابهایی است که نسخه اصل آن به خط نویسنده موجود است.

نمرود

نمرود (عبری: נִמְרוֹד) از شخصیت‌های عهد عتیق است. بنا به روایت تورات، نمرود از شاهان بابل بود که دستور ساخت برج بابل را داد. بنابر نقل کتاب پیدایش (۱۰:۸) نمرود از فرزندان کوش پسر حام پسر نوح بود: «و کوش نمرود را آورد. او به جبار شدن در جهان شروع کرد. وی درحضور خداوند صیادی جبار بود. از این جهت می‌گویند: «مثل نمرود، صیاد جبار در حضور خداوند».

کتاب جودیت

سِفر یهودیت، جزو کتابهای مقدس یهودیان است. بنابر روایت دانشمندان خاورشناس و یهودشناس، این داستان، ریشه‌های ایرانی دارد.

کتاب صفنیا

کتاب صفنیا (به انگلیسی: Book of Zephaniah) (به عبری: צְפַנְיָה) نهمین کتاب، از دوازده کتاب پیامبران کهین است.این کتاب بعد از کتاب حبقوق و قبل از کتاب حجی قرار دارد.

نام "صفنیا" به این معنی است که «یهوه او را پنهان ساخته/از او محافظت کرده»

کتاب ناحوم

کتاب ناحوم هفتمین کتاب از دوازده پیامبران موجود در کتاب مقدس عبری است. نگارش این کتاب را به ناحوم نسبت میدهند و احتمالاً در سده هفتم پیش از میلاد و در اورشلیم نوشته شده است. این کتاب مشتمل بر دو بخش است.

کتاب‌های قانون اول

کتاب‌های قانون اول همه کتاب‌های عهد عتیق هستند که در تنخ نیز وجود دارند و در دوره زمانی شکلگیری مسیحیت به عنوان احکام و شریعت یا قانون مسیحیت در نظر گرفته شدند. واژه قانون اول بخاطر تقابل اعتقادی در برابر قانون ثانی یا اسفار مشکوک که در مسیحیت اولیه مورد شک قرار گرفتند است.

کوروش بزرگ در عهد عتیق

کورش بزرگ (زاده ۶۰۰ قبل از میلاد - مرگ ۵۳۰ قبل از میلاد) یکی از شخصیت‌های کتاب مقدس است که منجی و نجات دهنده یهودیان نامیده شده‌است. در کتاب مقدس نام کورش ۲۳ بار به صورت مشخص ذکر شده‌است و در چندین جای دیگر نیز به او اشاره شده‌است. بر اساس این نوشتارها مشخص است که کورش پادشاهی بوده‌است که توسط او اسارت یهودیان در بابل به پایان می‌رسد و در سال اول حکمرانی او دستوری برای بازسازی معبد اورشلیم صادر می‌شود. او همچنین علاقه خاصی به این پروژه نشان می‌دهد و اشیای دزدیده شده معبد را به یهودیان بازمی‌گرداند و به آن‌ها طلا و نقره زیادی برای بازسازی معبد اهدا می‌کند. وجود این دستور گاهی مورد شبهه قرار گرفته‌است.

تقسیمات اصلی
متون قانون
دیگر تقسیمات
دست‌نوشته‌ها

به زبان‌های دیگر

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.