میتانی

تمدن میتانی یکی از تمدن‌های باستانی هورانی در غرب ایران و شمال میانرودان[۱][۲] و جنوب آناتولی بوده‌اند. میتانی‌ها که مردمانی با زبان هوری،[۳] زبانی غیر سامی و هندواروپایی[۳] در شمال میانرودان بودند، توسط طبقه‌ای از اشراف با ریشهٔ نامشخص متحد گشته و قدرت خود را در جنوب ترکیه و شمال سوریه و عراق امروزی در هزارهٔ دوم پیش از میلاد مسیح گسترش دادند.[۴]

خاندان شاهی میتانی بعد از کاسی‌ها که بابل را گشوده و در سده‌های ۱۲ تا ۱۵ پیش از میلاد در فهرست خدایان میتانی، نام چهار خدا (میترا، ورونا، ایندرا، نستیا) ذکر شده که اسم‌های قدیمی دارند و در ریگ ودا هم ذکر شده‌است.[۵]

Kingdom of Mitanni

پادشاهی میتانی
میتانیه

۱۵۰۰ پیش از میلاد–۱۳۰۰ پیش از میلاد
Location of Mitanni
قلمرو پادشاهی میتانی در ۱۴۰۰ پیش از میلاد.
پایتخت واشیوکامی
زبان‌(ها) حوریا، هیتانی
دین پاگانیسم
دولت پادشاهی مطلقه
رییس جمهور
 - ۱۵۰۰ ق. م کیرتا
 - ۱۳۰۰ ق. م شاتواره دوم
دوره تاریخی عصر آهن
 - تأسیس ۱۵۰۰ پیش از میلاد
 - فروپاشی ۱۳۰۰ پیش از میلاد
امروزه بخشی از  ارمنستان
 ترکیه
 عراق
 سوریه
 ایران

کتیبه‌های میتانی

آنها با شاهانی هاتی و دیگر حکمرانان زمان خود روابط و پیمان‌ها داشتند. در دژنیشت بغازکوی متعلق به هیتی‌ها و نیز در میان مدارک بازیافته در تل‌الامرنه اشارات فراوان راجع به شاهان میتان آمده‌است. سنگ‌نبشتهٔ معروف میتانی که در زمان نگارش آن به سال ۱۳۱۷ پیش از میلاد می‌رسد مربوط به پیمان‌نامه‌ای است که میان شاه میتانی و شاه هیتی بسته‌شده و در آن بغان آریایی چون گواهان نیایش شده‌اند. ایزدانی که در این سنگ‌نبشته از آنان یاد شده، عبارتند از ایندرا، ورونا، مهر، و ناسیته و معلوم می‌دارد که شاهزادگان و آزادگان میتانی با این که زبان و برخی از رسم‌های بابلی را پذیرفته بودند هم‌چنان ایزدان آریایی نیاکان خود را نیایش می‌کردند. سنگ نبشتهٔ میتانی، بازمانده از سدهٔ چهاردهم پیش از میلاد، باستانی‌ترین سند مکتوب زبان‌های هند و ایرانی است و از لحاظ زبان‌شناسی تاریخی و نیز از لحاظ تاریخ مهاجرت تیره‌های آریایی به آسیای میانه و ایران و هند اهمیت بیش از اندازه دارد. مجموعهٔ قراین حاکی از این است که میتانی‌ها قبیله‌ای از اقوام آریایی بودند که پیش از جدایی هندیان و ایرانیان از آنان جدا شده و به میانرودان آمده و در آنجا سلسلهٔ شاهی بنیان افکنده‌اند.[۲][۶] دولت میتانی توسط دولت هیتی نابود شد.[۷] مردمان میتانی با مشارکت اقوام دیگر پادشاهی اورارتو را بنیان نهادند.

Mitanni map
تمدن میتانی
Karte Mittani
تمدن میتانی

جستارهای وابسته

پانویس

  1. [۱]
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ http://irantarikh.com/tarikh/iranzamin01.pdf
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ Hatti and Hurrian civilization - All About Turkey
  4. Fortson, Benjamin W. (2004). Indo-European Language and Culture: an Introduction. Malden: Blackwell. ISBN 1-4051-0316-7.
  5. ایران باستان. پی.آر.اس. موری. شهرام جلیلیان. ۱۳۸۰ ص. ۳۷
  6. دین ایرانی، ص ۱۳۹
  7. cappuccinomag.com

منابع

  • بنونیست، امیل. دین ایرانی. تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۵۴
  • تاریخ ماد. ایگور میخائیلویچ دیاکونوف. ترجمه کریم کشاورز، تهران: نشر امیرکبیر.

پیوند به بیرون

Ashur god
خدای جنگ آشور
آئین کهن مادها

آئین مادها به دین و اعتقادات مادها می‌پردازد. دین ماد باستان یک دین ابتدائی مزدائی بود. در ماد یک مزداپرست را مَزُدَیزنَه (mazdayazna) می‌خواندند که از صورت اوستائیش مَزُدیسنَه (mazdayasna) آشکارا جدا می‌شود. آنان در دیرین‌ترین زمان مجموعه‌ای از خدایان را می‌پرستیدند که می‌بایست با آریاییان میتانی همانندگی بسیاری داشته یاشند.

آرداشیر اروندی

آرداشیر اروندی (ارمنی: Արտաշիր) ساتراپ ارمنستان از دودمان اروندی که در نیمه دوم سده ۵ (پیش از میلاد) حکومت می‌کرد.

آرداشیر اروندی ساتراپ ارمنستان در دوران حکومت اردشیر دوم بود. پسر وی یرواند یکم نیز ساتراپ سوفن و میتانی در دوران حکومت اردشیر دوم بود.

آمنهوتپ دوم

آمِنهوتِپ دوم (معنای نام :آمون خُرسند است.)(پادشاهی ۱۴۲۷ تا ۱۴۰۱ یا ۱۳۹۷ (پیش از میلاد)) هفتمین فرعون از دودمان هجدهم مصر باستان بود.

او پادشاهی پهناوری را از پدرش توتمس سوم به میرابرد و آن را نگاه داشت. او چند لشکرکشی کوچک از آن دسته به سوریه داشت. روی‌هم‌رفته او کمتر از پدرش جنگید. او به دشمنی میان مصر و میتانی-دولتی که در پی پیشروی در سوریه بود- پایان داد. نام همسران وی در تاریخ ثبت نشده است. او نیز مانند پدرش فرعون جنگجویی بود و با شدت به سرکوبی قیام حاکمان سوریه پرداخت و هفت تن از آنان را به مصر آورد و ۶ تن از آن‌ها را مقابل مجسمهٔ خدای آمون قربانی کرد.

مومیایی وی در مارس ۱۹۸۹ به دست ویکتور لوره باستانشناس فرانسوی در دره پادشاهان یافته شد.

نام یکی از همسران وی بانو تی بود که مادر آخناتون ویکی از الهه‌های معبد آمون و از طرفداران آمون بود. آمنهوتب دوم بر اثر بیماری تومر مغزی در گذشت.

آمنهوتپ سوم

آمِنهوتِپ سوم(معنای نام:آمون خُرسند است)(پادشاهی ۱۳۸۸-۱۳۵۱ (پیش از میلاد)) فرعون مصر باستان بود. وی پس از مرگ پدرش توتمس چهارم به جای او بر تخت نشست.

برپایه دانسته‌ها او از شهبانوی سوگلیش تیه دو پسر داشت که یکی از آنان با نام آخناتون پس از پدر بر تخت نشست. وی روی هم سه پسر داشته که یکی دیگر از پسرانش اسمنخکاره رازآمیز است که پس از آخناتون به پادشاهی رسید. وی همچنین در سال دهم پادشاهی‌اش با گیلوخپا دختر شوت‌تارنای دوم پادشاه میتانی پیمان زناشویی بست.

تاکنون ۲۵۰ تندیس از آمنهوتپ سوم به دست آمده است. این تندیسها سراسر زندگی آمنهوتپ را پوشش می‌دهند. او میان شش‌سالگی تا دوازده‌سالگی به پادشاهی رسیده است و سالهای فرمانروایی او همراه با آشتی، کامیابی و شکوه مهرازی (معماری) بوده است. در آینده از روزگار او به عنوان زمانی که مصر به شکوفایی معماری و نیرومندی در پیوندهای فرامیهنی دست یافته بود نام بردند. در ۱۸۸۷ در بایگانی عمارنه سندهایی از پیوندهای دیپلماتیک میان مصر و آشور، میتانی، بابل و خاتوشا یافت شد.

اورارتو

اورارتو (به ارمنی Ուրարտու - Urartu به آسوری māt Urarṭu; بابلی Urashtu) که بر پایه انجیل به آن پادشاهی وان و نیز پادشاهی آرارات نیز گفته می‌شود، نام تمدّنی در عصر آهن است. از نقطه نظر گستره جغرافیایی، این تمدن در اطراف دریاچه ارومیه، دریاچه وان و همچنین بر بلندی‌های ارمنستان قرار داشته‌است. مردم اورارتو از نیاکان گرجی‌ها و ارمنی‌های باستان منطقه بوده‌اند و از حدود ۱۵۰۰ سال پیش از میلاد مسیح، تا ۶۰۰ سال پیش از میلاد بر این منطقه حکمرانی داشته‌اند.

اورارتو وارث پادشاهی میتانی بوده‌است.

دودمان هجدهم مصر

دودمان هجدهم مصر از جمله نامدارترین و شکوهمندترین دودمان‌های مصر باستان است که از سال ۱۵۴۹ پیش از میلاد آغاز شد و تا ۱۲۹۲ ادامه پیدا کرد. این دودمان بیشتر به خاطر ظهور پادشاهان قدرتمندی چون آمنهوتپ سوم (۱۳۵۰–۱۳۸۸ پ. م) و آخناتون (۱۳۳۴–۱۳۵۱ پ. م) و نیز شهبانوی پرنفوذ و نیرومند مصری حتچپسوت (۱۴۵۸–۱۴۷۹ پ. م) نامدار است.

جدای از وجود چندین فرعون نامدار در این دودمان، کشف آرامگاه توتانخ‌آمون در سال ۱۹۲۲ توسط هاوارد کارتر هیجان بزرگی در میان مردم و رسانه‌ها دربارهٔ پادشاهی مصر باستان ایجاد کرد. این دوره همچنین گاه با نام دودمان توتموسی خوانده می‌شود چرا که چهار فرعون در آن نام توتموس (به معنای «فرزند توت») بر خود گذاشتند.

دودمان هجدهم اغلب به همراه دودمان‌های نوزدهم و بیستم زیر عنوان پادشاهی نوین مصر طبقه‌بندی می‌شوند.

زبان آئر

زبان آئر زبانی هندوآریایی است که پیرامون سیصد گویشور دارد، این گویشوران ساکن استان سند پاکستان می‌باشند. برای نگارش آئر از خط عربی بهره‌می‌برند.

زبان بگهلی

زبان بگهلی (به دیواناگری: बघेली یا बाघेली) زبانی هندی است که در بگهلکند در مرکز هندوستان بدان سخن گفته‌می‌شود. برخی بگهلی را گویشی از زبان هندی می‌شمرند.

بگهلی‌زبانان در اصل در شش بخش از ایالت مادیا پرادش می‌زیند: آنوپور، اوماریا، شاهدل، سیدهی، روا و ساتنا می‌زیند.

زبان هوری

زبان هوری نامی قراردادی است که به زبان هوری‌ها -که در ۲۳۰۰ (پیش از میلاد) به میانرودان داده شدند و تا ۱۰۰۰ (پیش از میلاد) ناپدید شدند- گفته می‌شود. هوری زبان پادشاهی میتانی در شمال میانرودان بود. انگاشته می‌شود که خاستگاه این زبان زیستگاه‌های هوریان در شمال سوریه، شمال عراق و جنوب شرقی ترکیه کنونی بوده باشد.

زبان کایورت

زبان کایورت زبانی‌است هندوآریایی که پیرامون ۲۲هزار گویشور دارد که این عده در بخش داکوا دانگای در کشور نپال می‌زیند. کایورت بیشتر به زبان بنگالی که در بنگال و بنگلادش استفاده میشود نزدیکی‌ دارد.

زبان کوهستانی

زبان کوهستانی یا کوهستانی ایندوس یا مَئیا یکی از زبان‌های داردی است که در بخش کوهستان خیبر پختونخوای پاکستان گویشورانی دارد.

سنگ‌نبشته میتانی

سنگ‌نبشته میتانی سنگ‌نبشه‌ای است که در سال ۱۹۰۸ میلادی توسط وینکلر خاورشناس آلمانی در بغازکوی واقع در نزدیکی آنکارا که نام باستانی اش هتوشش بوده است، یافت شد.

زمان نگارش سنگ‌نبشتهٔ معروف میتانی به سال ۱۳۱۷ پیش از میلاد می‌رسد و مربوط به پیمان‌نامه‌ای است که میان شاه میتانی و شاه هیتی بسته‌شده و در آن خدایان آریایی چون گواهان نیایش شده‌اند. ایزدانی که در این سنگ‌نبشته از آنان یاد شده، عبارتند از ایندرا، ورونا، مهر، و دو ناسیته و معلوم می‌دارد که شاهزادگان و آزادگان میتانی با این که زبان و برخی از رسم‌های بابلی را پذیرفته بودند هم‌چنان ایزدان آریایی نیاکان خود را نیایش می‌کردند. سنگ نبشتهٔ میتانی، بازمانده از سدهٔ چهاردهم پیش از میلاد، باستانی‌ترین سند مکتوب زبان‌های هند و ایرانی است و از لحاظ زبان‌شناسی تاریخی و نیز از لحاظ تاریخ مهاجرت تیره‌های آریایی به آسیای میانه و ایران و هند اهمیت بیش از اندازه دارد. مجموعهٔ قراین حاکی از این است که میتانی‌ها قبیله‌ای از اقوام آریایی بودند که پیش از جدایی هندیان و ایرانیان از آنان جدا شده و به میانرودان آمده و در آنجا سلسلهٔ شاهی بنیان افکنده‌اند.

سنگ‌نگاره

سنگ‌نگاره نگاره‌ای نمادین است که بر روی سنگ تراشیده شده و بر روی سطح بیرونی آن نمایش‌پذیر است. سنگ‌نگاره نه انواعی از تصویرنگاشت، که رویدادها را بر پایهٔ ترتیب زمانیشان به نمایش می‌گذارند، هستند و نه غارنگاره، که یک نوع نقاشی بر روی دیوارهای یک غار است. آن‌ها بخشی از هنر سنگی هستند.

سنگ‌نگاره‌ها را می‌توان از کهن‌ترین آثار تاریخی و هنری به جا مانده از بشر دانست. در ایران، چند ده هزار نمونه از این نقاشی‌ها بر روی سنگ‌ها یافت شده‌اند. عمر بعضی از این نگاره‌ها به بیش از ۴۰٬۰۰۰ سال می‌رسد. بزرگترین و کاملترین سنگ نگاره های ایران در منطقه تیمره گلپایگان قرار دارد.

هنر صخره‌ای کهن‌ترین شکل سنگ‌نگاره است. کشف سند ازدواج به شکل سنگ نگاره در حدود ۱٬۳۵۰ پیش از میلاد در بوگازکوی (Boḡazköy) واقع در آناتولی، با ذکر نام پادشاه هیتی و حاکم تمدن میتانی که فرمانروایان سرزمین‌هایی هستند که مردم در آنجا به الهه‌های هندی-ایرانی میترا-وارونا، ایندرا و اشوین‌ها متوسل می‌شوند و آن‌ها را می‌پرستند. این سند ظاهراً رسیدن موجی از اقوام هندو-ایرانی را به شمال غرب ایران تصدیق می‌کند.

شلمنسر یکم

شلمانصر یکم (Shulmanu-asharidu) (پادشاهی ۱۲۶۳-۱۲۳۳ (پیش از میلاد)) پادشاه آشور بود. او جانشین پدرش اددنراری یکم بود . او چندین بار به جنگ با آرامی‌ها در شمال میانرودان پرداخت و بخش‌هایی از کیلیکیه را به امپراتوری آشور چسباند. او همچنین در مرزهای کاپادوکیه آبادیهای آشوری پدید آورد.

برپایه رخدادنگاری آشور او در نخستین سال پادشاهیش هشت کشور را در شمال غربی آشور به دست آورد . دژ آریننو را ویران نمود و خاکش را به توبره کشید و با خود به آشور آورد . در دومین سال پادشاهیش شات‌توارا پادشاه هانیگالبات (میتانی) را به همراه همپیمانان هیتی و اهلامویش شکست داد . او بازمانده پادشاهی میتانی را به مانند بخشی از خاک آشور درآورد . او همچنین ادعاکرده است که ۱۴٬۴۰۰ دشمن دربند خود را از یک چشم کور نموده است. او از نخستین پادشاهان آشوری است که دشمنانش را بیشتر تبعید می‌کرد تا آنکه بکشد.

او سراسر سرزمینهای میان تایته تا ایریدو را به دست آورد . او کاخهای آشور و نینوا را ساخت و نیایشگاه جهانی آشور را بازسازی نمود . او همچنین شهر نمرود را ساخت. پس از او پسرش توکولتی‌نینورتای یکم به جانشینیش رسید.

عقدنامه ازدواج

عقد نامهٔ ازدواج سندی است که به موجب آن شرایط پیوند زناشویی بین دو نفر که به‌طور معمول مرد و زن هستند، در آن نوشته می‌گردد. عقد ازدواج بدون سندهای متداول هم جنبهٔ شرعی و دینی دارد. در دین اسلام صرف داشتن شاهد و نوشتن در برگه‌ای و امضای دو طرف عقد و شهود کفایت می‌کند.

در گذشته در برخی از دوره‌ها به سند ازدواج، نکاح‌نامه گفته می‌شد. واژه نکاح در اصل عربی به معنی عمل جنسی است که در فقه اسلامی معنای ازدواج پیدا کرده‌است.

کشف سند ازدواج به شکل سنگ نگاره در حدود ۱٬۳۵۰ پیش از میلاد در بوگازکوی (Boḡazköy) واقع در آناتولی، با ذکر نام پادشاه هیتی و حاکم تمدن میتانی که فرمانروایان سرزمین‌هایی هستند که مردم در آنجا به الهه‌های هندی-ایرانی میترا-وارونا، ایندرا و اشوین‌ها متوسل می‌شوند و آنها را می‌پرستند. این سند ظاهراً رسیدن موجی از اقوام هندو-ایرانی را به شمال غرب ایران تصدیق می‌کند.

هوری‌ها

هوریانی‌ها یا هوری‌ها یا هوریت‌ها (Hurrians) مردم باستانی شمال میان رودان از کوه‌های زاگرس تا سوریه بودند، که در هزاره سوم پیش از میلاد در این منطقه ظهور یافتند. اطلاعات بسیار کمی از هوریانی‌ها نسبت به سایر تمدن‌های خاور نزدیک در دست می‌باشد. لیکن این تمدن از مهم‌ترین و تأثیر گذارترین تمدن‌های کهن خاور نزدیک می‌باشد. نام‌های هندو آریایی سلسله‌ها و سرکرده‌های این اقوام هویت هندو آریایی آنان را آشکار می‌سازد. به نظر می‌رسد مهاجرین هندو آریایی از شمال شرق این منطقه به آن وارد شده و پس از تضعیف دولت‌های سامی در سده پانزدهم پیش از میلاد از طریق حکومت میتانی در شمال میانرودان به قدرت سیاسی دست یافتند.

هیتی‌ها

هیتیان مردمانی باستانی بودند که به زبان هیتی که از شاخهٔ آناتولی خانوادهٔ هندواروپایی صحبت می‌کردند و کشوری پادشاهی در آناتولی (ترکیه امروزی) و میان‌رودان شمالی و سوریه تأسیس کردند و پایتخت آن‌ها شهر خاتوشا (۱۱۸۰ تا ۱۶۰۰ ق.م) بود.

هیتی‌ها معروف به مهارتشان در ساختمان و استفاده کردن از ارابه و از پیشروان عصر آهن و ساخت مصنوعات از آهن بودند.

پادشاهی هیتیایی به سه دوره قراردادی تقسیم شده‌است:

پادشاهی قدیمی هیتیایی. ۱۷۵۰–۱۵۰۰ پیش از میلاد

پادشاهی میانی هیتیایی. ۱۵۰۰ ق.م. - ۱۴۳۰ ق.م. در حدود ۱٬۵۹۵ پیش از میلاد هیتی‌ها بابل را اشغال و غارت می‌کنند.

پادشاهی جدید هیتیایی ۱۴۳۰–۱۱۸۰ پیش از میلادپس از ۱۱۸۰ ق.م. امپراتوری هیتی در چندین دولت-شهر (نوهیتیایی)، مستقل خرد شد.

نوهیتیایی، کشورهایی بودند که با زبان لوویان حرف می‌زدند و در سوریه عصر آهن، پس از سرنگونی امپراتوری هیتی سر برآوردند و تا اشغال شدن به دست کیمری‌ها بر پا بودند (۱۱۸۰ تا ۷۰۰ پیش از میلاد).

نباید حتیان (Hattians) که زودتر تا آغاز هزاره دوم ق.م. در همان ناحیه ساکن شدند و به یک زبان غیر هندو-اروپایی صحبت می‌کردند را با هیتیان (Hittites) هندو-اروپایی اشتباه گرفت.

در حدود ۱٬۴۰۰ پیش از میلاد، از مصنوعات آهنی در قلمرو هیتی‌ها در ارمنستان کنونی استفاده می‌شد که این به عنوان نخستین شواهد مصرف این عنصر است.کشف سند ازدواج به شکل سنگ نگاره در حدود ۱٬۳۵۰ پیش از میلاد در بغازکوی (Boḡazköy) واقع در آناتولی، با ذکر نام پادشاه هیتی و حاکم تمدن میتانی که فرمانروایان سرزمین‌هایی هستند که مردم در آنجا به میترا-وارونا، ایندرا و اشوین‌ها متوسل می‌شوند و آن‌ها را می‌پرستند. این سند ظاهراً رسیدن موجی از اقوام هندو-ایرانی را به شمال غرب ایران تصدیق می‌کند.

کارکمیش

کارکِمیش نام شهری باستانی‌بوده‌است بر کرانهٔ باختری فرات که یکی از پایتخت‌های دولت باستانی هیتی بود و نیز یکی از شهرهای مهم دولت میتانی. ویرانه‌های امروزین آن در مرز میان کشورهای کنونی ترکیه و سوریه است و در صد کیلومتری شمال شهر حلب جای دارد.

نام این شهر در تورات به ریخت کارمکَیش آمده‌است. یونانیان و رومی‌ها این شهر را اروپوس می‌خواندند.

کوکی میتانی

کوکی میتانی (به ژاپنی: 三谷 幸喜، Kōki Mitani) (زادهٔ ۸ ژوئیهٔ ۱۹۶۱) نمایش‌نامه‌نویس، فیلم‌نامه‌نویس، هنرپیشه و کارگردان اهل ژاپن است.

در دوران باستان
در دوران کنونی
تمدن‌های عصر برنز
ناحیه مدیترانه ( ۳۳۰۰ تا ۱۲۰۰ پ م.)
بین النهرین (۳۳۰۰ تا ۱۲۰۰ پ م.)
ایران، قفقاز، آسیای مرکزی و آسیای جنوبی (۳۳۰۰ تا ۱۲۰۰ پ م.)
آسیای شرقی و آسیای جنوب شرقی(از ۲۹۰۰ (پیش از میلاد) تا ۱(میلاد) )
اروپا(۲۹۰۰ تا ۵۰۰ پ م.)
آفریقا(از ۲۳۰۰ پ م.)
قاره آمریکا(از ۱۰۰ تا ۱۵۰۰میلادی)

به زبان‌های دیگر

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.