ممالک سوری-هیتی

ممالک سوری-هیتی، قلمروهایی بودند که با زبان لوویان گپ می‌زده‌اند و در سوریه عهد آهن، پس از سرنگونی امپراتوری هیتی سر بر‌آوردند و تا اشغال شدن به دست کیمریان بر پا بودند (۱۸۰۰ پیش از میلاد-۷۰۰ پیش از میلاد). این لغت را بیشتر برای این گونه شاهزاده-نشین‌های سوریه به کار می‌برند، اما در اصطلاح بر هر آنچه از بقایای هیتی‌ها در آسیای کوچک سر برآورد نیز گذارده می‌شود؛ همانند، موشکی، تابال، و لیدیا.

NeoHittiteStates
ممالک سوری-هیتی ۹ تا ۷ سده پیش از میلاد مسیح
خاور نزدیک باستان
مناطق و ایالات
میان‌رودان • سومریان • اکد • آشوریه • تمدن بابل • امپراتوری آشوری نو • امپراتوری بابل نو •

مصر • مصر باستان
ایران • شاهنشاهی هخامنشی • ایلام (تمدن) • ماد
آناتولی • هیتی‌ها • هوری‌ها • ممالک سوری-هیتی • اورارتو
شام (سرزمین) • تاریخ قوم اسرائیل • فنیقی‌ها

دوره‌های باستان‌شناسی
گاه‌شناسی • عصر برنز • فروپاشی عصر برنز • عصر آهن
زبان‌ها
زبان اکدی • زبان آرامی • آشورشناسی • خط میخی • زبان عیلامی • عبری توراتی • زبان هیتی • زبان هوری • زبان فنیقی • زبان سومری • زبان اورارتویی
ادبیات
ادبیات اکدی • متون هیتی • ادبیات سومری
اسطوره شناسی
اساطیر بابلی • اساطیر هیتی • اساطیر بین‌النهرین • اساطیر مصر
مباحث دیگر
قانون آشوری • نجوم بابلی • قانون بابلی • ریاضیات بابلیان • قانون به خط میخی

منابع

پیوند به بیرون

تل برسیب

تل برسیب (به عربی: تل برسیب) یک محوطه باستانی و روستا در سوریه است که در استان حلب واقع شده‌است.

تپه زنجیرلی

تپه زنجیرلی (به ترکی: Zincirli Höyük) نام امروزی تپه‌ای تاریخی است در جنوب ترکیه که محل یکی از سکونتگاه‌های قوم هندواروپایی هیتی بود. هیتی‌ها به این محل یادیا می‌گفتند و پس از بنیاد این سکونتگاه، از ۱۷۲۵ تا ۱۲۰۰ پیش از میلاد در آن نشیمن داشتند. پس از فروپاشی امپراتوری هیتی‌ها، یادیا به عنوان یک شاهزاده‌نشین آرامی سر بر آورد و آرامی‌ها آن را سمعال نامیدند. سمعال در سال ۹۴۰ ق.م تبدیل به یک پادشاهی شد و این پادشاهی تا سال ۶۸۰ ق.م که آشوری‌ها بر آن چیره شدند ادامه یافت.

محل تپه زنجیرلی در کوهستان آلاداغلار در استان غازی‌عینتاب ترکیه است. در تپه زنجیرلی ۶ بنای باستان به شیوه بیت حلانی نیز کاوش شده است.

حمات

حَمات یا حَما (به عربی: حماة) یکی از شهرهای کشور سوریه است. این شهر مرکز استان حمات است.

نام این شهر در متون قدیمی پارسی «حمات» نوشته شده‌است، اما در خود این شهر و همچنین در نشریات جدید از آن تحت نام «حما» یاد می‌شود.

در سال ۱۹۸۲ در این شهر شورش بزرگی علیه حکومت حزب بعث سوریه در این شهر به راه افتاد که ارتش سوریه برای در هم شکستن عملیات وسیعی را به اجرا گذاشت که حدود ۲۰ تا ۴۰ هزار نفر در آن کشته شدند. کشتار حمات در کنار نبرد سپتامبر سیاه در اردن به عنوان خونبارترین عملیات‌های دولت‌های عربی علیه ملت‌های خود شناخته می‌شوند. رهبری این عملیات را رفعت اسد برادر رهبر سوریه حافظ اسد بر عهده داشت و شورشیان عمدتاً از گروه‌های اسلام‌گرا به ویژه اخوان‌المسلمین بودند.

خاور نزدیک باستان

خاور نزدیک باستان گهوارهٔ کهن‌ترین تمدن‌ها و دربرگیرندهٔ خاورمیانهٔ کنونی، میان‌رودان (عراق، جنوب باختری ایران، جنوب شرقی ترکیه، شمال شرقی سوریه و کویت کنونی)، مصر باستان، ایران باستان (شامل عیلام و تاریخ ایران)، آناتولی، سرزمین کوهستانی ارمنستان، شام، قبرس و شبه‌جزیره عربستان می‌باشد. مطالعات مربوط به این برهه در زمینه‌های باستان‌شناسی خاور نزدیک و تاریخ باستان انجام می‌پذیرد. در ظاهر تاریخ این جغرافیا سنتاً از هزاره چهارم (پیش از میلاد) و با سومریان آغاز می‌شود اما در واقع آثاری کشف شده در چغامیش (دزفول) نشان از تمدنی بسیار قدیمی تر(۷۰۰۰ سال ق. م) و بسیار قدیمی تر از سومریان و اعصار برنز و آهن را دربرمی‌گیرد.

خاور نزدیک باستان را یکی از نقطه‌های رشد بشری می‌دانند. پیشرفت کشاورزی، قشربندی، پدیداری دولت مرکزگرا، ادیان و جنگ‌های سازماندهی‌شده، نخستین امپراتوری‌ها و … از اینجا آغاز شدند. همچنین این منطقه را مهد اختراع موسیقی، دریانوردی، خط، حقوق، چرخ، اخترشناسی و ریاضیات می‌دانند.

در طول تاریخ، مهاجرت‌های انسانی و جابجایی انسان‌ها همواره به دلیل دستیابی به شرایط بهتر برای زندگی بوده‌است، در دوران باستان این شرایط بهتر عبارت از آب فراوان‌تر و خاک حاصلخیزتر برای کشاورزی بوده‌است. به عنوان نمونه‌ای از این‌گونه مهاجرت‌ها می‌توان از دو کوچ بزرگ نام برد: نخست، کوچ هندیان آریایی از پیرامون کوهستان‌های هندوکش به سرزمین‌های پنجاب و پیرامون رود سند و دیگری، کوچ ایلامیان و سومریان، به سرزمین‌های باتلاقی تازه خشک شده خوزستان در ایران و میانرودان انجام شده‌است. سومریان اندیشه ایجاد تمدن را با خود تا دره نیل و مصر در آفریقا پیش بردند. از این‌گونه مهاجرت‌ها تمدنهای بزرگ یا گروه‌هایی از تمدنهای بزرگ برخاستند.

زبان سریانی

زبان سُریانی (ܠܫܢܐ ܣܘܪܝܝܐ Leššānā Suryāyā), که با نام‌های سریانی آرامی یا سریانی کلاسیک نیز شناخته می‌شود یکی از گویش‌های زبان آرامی است. نخستین نشانه‌های استفاده از این زبان در اوایل سدهٔ یکم میلادی در شهر ادسا دیده شده‌است. سریانی در طول سدهٔ چهارم تا هشتم میلادی، یکی از زبان‌های مهم ادبی در خاورمیانه بوده‌است و آثار گوناگونی به این زبان وجود دارد. در واقع، ادبیات سریانی حدود ۹۰٪ از ادبیات آرامی را تشکیل می‌دهد. سریانی در گذشته در بخش‌های وسیعی از خاور نزدیک و آناتولی و همچنین در سرزمین بحرین تکلم می‌شده‌است.زبان آرامی باستان پس از تسلط امپراتوری آشوری نو بر ممالک سوری-هیتی مورد اقتباس قرار گرفت. شاهنشاهی هخامنشی که پس از امپراتوری آشور تشکیل شده‌بود نیز از این زبان در دستگاه دیوانی خود استفاده می‌کرد و آرامی به‌عنوان زبان میانجی این منطقه باقی ماند. در طول سده‌های سوم و چهارم میلادی، دین ساکنان این منطقه مسیحی شدند.

در کنار زبان‌های لاتین و یونانی، سریانی یکی از «سه زبان مهم گاه‌شماری دوران مشترک» بود. در اوایل سدهٔ یکم میلادی، سریانی موتور محرکهٔ مسیحیت سریانی، فرهنگ، و الهیات کلیسای ارتدکس سریانی بود.

مسیحیت سریانی در سراسر آسیا تا ساحل مالابار و شرق چین نیز گسترش یافت و وسیلهٔ ارتباطی و انتشار فرهنگی برای اعراب و به میزان کمتری برای شاهنشاهی اشکانی و شاهنشاهی ساسانی. عموماً سریانی تأثیری عمیق بر زبان عربی داشته‌است و تا امروز به‌عنوان زبان مقدس مسیحیت سریانی باقی مانده‌است.

سریانی یکی از شاخه‌های زبان آرامی میانه است و به این ترتیب، یکی از زبان‌های سامی شمال‌غربی از زبان‌های آفروآسیایی محسوب می‌شود. این زبان به الفبای سریانی، یکی از گونه‌های الفبای آرامی نوشته می‌شود.

سریانی به‌عنوان زبان مذهبی کلیسای ارتدکس سریانی و برخی از زیرشاخه‌های این کلیسا مورد استفاده است و همچنین به‌عنوان یک زبان اقلیت در عراق به رسمیت شناخته شده‌است و در مدارس عمومی عراق، اسرائیل، سوئد، آوگسبورگ (آلمان) و کرالا (هند) نیز تدریس می‌شود.

زبان لووی

زبان لووی، از زبان‌های مرده خانواده زبانی زبان‌های هندواروپایی و از شاخه زبان‌های آناتولی آن است. زبان لووی از خویشاوندان نزدیک زبان هیتی است، و در میان زبان‌هایی جای می‌گیرد که مردمان ارزاوا، تا باختر و جنوب غربی ناحیه کانون هیتی‌نشینی، با آن گپ می‌زده‌اند. در کُهَن‌ترین نوشتارها، این ناحیه را لوویا خوانده‌اند؛ چندی پس، همین ناحیه با نام لیدیا یا لودیا خوانده شده‌است. نیز نیای بی‌واسطه زبان لیکیه‌ای یا از خویشاوندان نزدیک نیای زبان لیکیه‌ای است. زبان لوویان بهترین زبانی است که می‌توان گمان برد ترواییان با آن گپ می‌زده‌اند.

از همین سرزمین، گویشوَران زبان لووی، کم کم به سوی خاوران پراکندند و از دست اَندَرکاران سرنگونی امپراتوری هیتی شدند. زبان لووی همچنین، زبان ممالک سوری-هیتی مانند میلید و کارکمیش بوده‌است. اهالی پادشاهی تابال که حدود ۹۰۰ پیش از میلاد مسیح سر بر آورد نیز به لووی سخن می‌گفتند.

شام (سرزمین)

شام یا شامات اصطلاحی تاریخی جغرافیایی است که به منطقه‌ای کمابیش گسترده گفته می‌شود در جنوب غرب آسیا، که از شمال به رشته کوه‌های توروس، از جنوب به صحرای عرب، از خاور به میانرودان و از باختر به دریای مدیترانه محدود است.

این منطقه دربرگیرنده سرزمین‌هایی است که امروزه کشورهای سوریه، اردن، لبنان، فلسطین، قبرس، بخش‌هایی از جنوب ترکیه و شرق مصر در آن جای دارند. گاهی بخش‌هایی از غرب عراق را نیز جزو سرزمین شام به‌شمار می‌آورند.

از شهرهای مهم سرزمین شام می‌توان به دمشق، انطاکیه، حلب اشاره کرد.

این سرزمین در زمان ابوبکر ضمیمه قلمرو اسلام گشت و پس از خلفای راشدین تا روزگار عباسیان، هنگامی که امویان حاکم بر سرزمین‌های اسلام بودند، مرکز خلافت اسلامی در این خطه قرار داشت.

فروپاشی تمدن در اواخر عصر برنز

در طول پنج دهه بین ۰۱۲۰۰ ۱۲۰۰ (پ.م) و ۰۱۱۵۰ ۱۱۵۰ (پ.م)، تمدن‌های عصر برنز در خاور نزدیک، منطقه اژه، آفریقای شمالی، قفقاز، بالکان، و شرق مدیترانه که برای چند هزار سال در ثباتی نسبی رشد کرده بودند، به شکلی ناگهانی و خشونت‌آمیز سقوط کردند و اغلب تمدنهای این منطقه برای چند سده وارد عصر تاریک شدند که تا ظهور تمدن‌های عصر آهن ادامه داشت.در این سال‌ها، چهار تمدن اصلی عصر برنز، که عبارت بودند از پادشاهی نوین مصر در مصر و شام، امپراتوری هیتی‌ها در جنوب آناتولی (ترکیه امروزی)، امپراتوری آشور در میانرودان، و تمدن میسنی در یونان و جزایر اژه به دلایل نامعلومی دچار اختلال شدند. به گفته رابرت دروز: «در این دورهٔ چهل یا پنجاه ساله، بزرگترین شهرهای جهان در آن زمان نابود شدند و در بسیاری از آن‌ها پس از آن هرگز کسی زندگی نکرد.» در این دوره راه‌های تجارت بین ملل قطع شد و سواد خواندن و نوشتن در بسیاری از مناطق از بین رفت.

در مورد علل این سقوط اجماعی بین محققان وجود ندارد. در نوشته‌های این دوره از گروه‌هایی به نام مردمان دریا نام برده شده که تمدن‌های پیرامون دریای مدیترانه را مورد هجوم قرار می‌دادند، ولی منشأ چنین اقوامی روشن نیست. از دلایل دیگری که درین مورد مطرح شده می‌توان به تغییرات آب و هوایی، آتشفشان‌ها، خشکسالی، شکست فناوری برنز در برابر فناوری آهن، انقلاب در جنگ‌افزارها، نافرمانی مزدورها، و سقوط عمومی سیستمی اشاره کرد.

از بین تمدن‌های عصر برنز، تمدن ایلام تحت تأثیر این سقوط قرار نگرفت و تمدن آشور آسیب کمتری دید. همچنین، تمدن مصر باستان هرچند آسیب دید اما توانست خود را محافظت کند. در نهایت در سده‌های بعدی در اثر مهاجرت‌های جدید، پیدایش آهن و تشکیل دولت‌های جدید، تمدن‌های آشوری نو، اورارتو، فینیقی، یونان کهن ظهور کرد و عصر کلاسیک آغاز شد.

کارکمیش

کارکِمیش نام شهری باستانی‌بوده‌است بر کرانهٔ باختری فرات که یکی از پایتخت‌های دولت باستانی هیتی بود و نیز یکی از شهرهای مهم دولت میتانی. ویرانه‌های امروزین آن در مرز میان کشورهای کنونی ترکیه و سوریه است و در صد کیلومتری شمال شهر حلب جای دارد.

نام این شهر در تورات به ریخت کارمکَیش آمده‌است. یونانیان و رومی‌ها این شهر را اروپوس می‌خواندند.

مناطق و ایالت‌های باستانی در تاریخ سرزمین شام
عصر برنز
عصر آهن
اروپای دوران قدیم

به زبان‌های دیگر

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.