عصر سنگ

عصر سنگ یا عصر حجر دوره‌ای است که در آن فناوری در راستای فرگشت انسانی گسترده شده و زندگی انسانی از شرق آفریقا به سراسر جهان پراکنده شد. این دوره با پیشرفت کشاورزی، رام کردن دام‌ها، و گداختن سنگ مس و فلزکاری به‌پایان رسید. ازآنجاکه نوشتن را آغازِ تاریخ می‌دانند، عصر سنگ در دورهٔ پیش از تاریخ جای می‌گیرد.

تقسیم‌بندی سه‌گانه اعصار
عصر تاریخی
دوره لاتن   نیاتاریخی
دوره هالشتات
عصر آهن
  پسین  
میانه
پیشین
عصر برنز
دوران نوسنگی عصر مس  
نوسنگی با سفال پیشاتاریخ
نوسنگی پیش از سفال ب
نوسنگی پیش از سفال آ
میان‌سنگی میان‌سنگی
پارینه‌سنگی پسین
میانه
پیشین
عصر سنگ
Arrowhead
سرنیزهٔ ابسیدین

تاریخچهٔ نام‌گذاری

اصطلاح عصر سنگ را نخستین بار رومیان و چینیان باستان به‌کار برده‌اند. بااین‌حال، در سال ۱۸۱۹ کریستیان یورگنسن تامسن، نخستین موزه‌دار موزهٔ ملی دانمارک، به‌هنگام ساماندهی مجدد اشیای موزه‌اش، تصمیم گرفت آن‌ها را براساس مواد معمولِ به‌کاررفته در زمان ساختشان بچیند. تامسن آثار موزه‌اش را سه بخش کرد: عصر سنگ، عصر مفرغ و عصر آهن.[۱]

پارینه‌سنگی و میان‌سنگی

عصر سنگ کهن یا دورهٔ پارینه‌سنگی بیش از یک میلیون سال به‌درازا کشید و در درازای این زمان، تغییرات آب و هوایی‌ای رخ داد که اثر بسیاری بر فرگشت انسان گذارد. ریخت‌شناسی واژگانیِ انسان‌ها نیز از این دوره تا گذر از بخش‌های نزدیک‌تر عصر سنگ نمو نمود.

بازهٔ زمانی میان پایان عصر یخ میان ۱۰ تا ۶ هزار سال به‌درازا انجامید و ویژگی آن پدید آمدن دریاها و تغییرات محیطی و نیاز به یافتن منبع‌های خوراکیِ تازه بود. گسترش و پیشرفت ابزارهای ظریف سنگی، واکنشی به این نیاز بود. این ابزارهای پیشرفته، ابزارهای دورهٔ پارینه‌سنگی بود. در اروپا این ابزارها در دورهٔ میان‌سنگی از خاور نزدیک کهن بدانجا برده شده‌بود. این ابزارها شکار را پیشرفته کرده و ماهی‌گیری را ممکن ساخت. رام کردن سگ برای شکار، محصول این دوران است.

نوسنگی

JomonPottery
سفالی از دورهٔ جومون در ژاپن. این سفال دومین سفال کهنی است که تاکنون یافت شده‌است.

دورهٔ نوسنگی یا عصر سنگِ نو با کاربرد کشاورزی شناخته می‌شود؛ برای این ویژگی، گاه این دوره را «انقلاب نوسنگی» نیز می‌خوانند. همچنین کوزه‌گری در این زمان گسترش یافت و زیستگاه‌های انسانیِ بزرگ‌تری همانند اریحا و چاتال هویوک پدید آمد. نخستین فرهنگ‌های نوسنگی در ۸۰۰۰ ق. م در هلال بارور آغاز شدند. از آنجا بود که کشاورزی و فرهنگ به کرانهٔ مدیترانه، درهٔ سِند، چین و جنوب شرقی آسیا گسترده شد.

SkaraBraeJM
اسکارا بری در اسکاتلند، روستای نوسنگی اروپایی

به‌دلیل گسترش کشاورزی و نیاز به خرمن و فرایند کاشت، ساخت و تراش ابزارهای سنگی که به کار تیز کردن، ساطوری کردن، بریدن و تیشه زدن می‌آمد، گسترش یافت. نخستین گواهی‌ها برای بودن بازرگانی در این دوره است. کالاهای گوناگون، صدها کیلومتر آن‌سوتر برده می‌شدند. یک نمونهٔ خوب برای یک دهکدهٔ دورهٔ نوسنگی، اسکارا بری در جزیرهٔ اورکنی در اسکاتلند است. این اجتماع دارای بسترهای سنگی، طاقچهٔ سنگی و حتی آبریزگاهی خانگی و پیوسته به یک جوی بود.

خوراک و نوشیدنی در عصر سنگ

خوراک مردمان این دوران ازسوی شکارچیان و گردآورندگان و از گیاهان و گوشت جانوران فراهم می‌شد. مردمان این دوره به بخش‌هایی از تن جانوران، مانند جگر، قلوه و مغز دلبسته بودند. خوراک روزانهٔ اینان سرشار از کربوهیدراتی بود که از بنشن یا حبوبات به‌دست می‌آمد.

پژوهش‌ها نشان می‌دهد که دوسوم انرژی موردنیاز مردمان آن دوران از گوشت به‌دست می‌آمد. این پژوهش‌ها نشان می‌دهد که آنان نیز مانند مردمان کنونی، از چربی پرهیز می‌کرده‌اند ولی نه به همین نسبتِ کنونی.

گمان برده می‌شود که نخستین مصرف شیره، که از ترش شدن انگورهای وحشی ساخته شده‌بوده، در این دوره رخ داده‌باشد.

سرپناه

دومیلیون سال پیش، در شرق آفریقا، نخستین سازهٔ انسانی پدید آمد که عبارت بود از ستون‌هایی سنگی که شاخه‌های درختان را مانند بام نگاه می‌داشتند. سازهٔ سنگیِ گِردِ ساده‌ای که در ترا آماتا در نزدیکیِ نیسِ فرانسه یافت شده، به ۵۰۰هزار سال پیش بازمی‌گردد. جز اینها، سازه‌های سنگیِ دیگری که زیستگاه مردمان آن دوران شمرده می‌شده، در جای‌جای جهان یافت شده‌است. شماری از آنها در پی می‌آیند:

  • ساختاری سنگیِ چادرمانند در درون غاری در نزدیکیِ گروت دولازاره در نیسِ فرانسه
  • ساختاری سنگی با بامی از چوب، یافت‌شده در دولنی وستونیتسهٔ چکسلواکی، از سال ۲۳ ق. م
  • کلبه‌های بسیارِ ساخته‌شده از استخوانِ ماموت در اروپای خاوری و سیبری
  • چادری از پوست جانوران از ۱۵هزار تا ۱۰هزار ق. م در پلاتو پارن فرانسه
  • نیایشگاه‌هایی دارای چند اتاق یا تک‌اتاقه و دارای چندین ستون، از آسیا تا اروپا

نقش بر روی سنگ‌ها

Bhimbetka rock paintng1
بیمبتکای در هندوستان، نگاره‌ای بر تخته‌سنگ، یک میراث جهانیِ ثبت‌شده ازسوی یونسکو

در دورهٔ پارینه‌سنگی. نگاره‌های بر روی دیوارهٔ غارها کمیاب هستند. این نقش‌ها دربرگیرندهٔ جانورانی مانند گربه‌سانان و کرگدن است. نمونهٔ این اثرها را می‌توان در غار شووه دید. سنگ‌نگاره‌های این غار به ۳۱هزار سال ق. م بازمی‌گردند. غار آلتامیرا در اسپانیا به ۱۴ تا ۱۲ هزار سال ق. م بازمی‌گردد و نقاشی‌های آن دربردارندهٔ نگاره‌هایی از گاومیش کوهان‌دار آمریکایی است.

منابع

  • نویسندگان ویکی‌پدیای انگلیسی، Stone Age. (نسخهٔ ۲۸ آوریل ۲۰۰۷)
  1. پاتریشیا د. نتسلی، عصر حجر، ترجمهٔ عسکر بهرامی، تهران: ققنوس، ۱۳۸۱
اروپای دوران نوسنگی

اروپای دوران نوسنگی (انگلیسی: Neolithic Europe) به دورهٔ زمانی گفته می‌شود که فناوری‌های دوره نوسنگی در گسترهٔ جغرافیای اروپا حاضر بود. آغاز و پایان این دوره در مناطق مختلف اروپا با یکدیگر متفاوت است و گاه با دوره‌های میان‌سنگی و عصر برنز هم‌پوشانی دارد، ولی به طور کلی طول تاریخی این دوران را از حدود سال ۰۷۰۰۰ ۷۰۰۰ (پ.م) با وقوع انقلاب نوسنگی و پایان دوره میان‌سنگی تا حدود سال ۰۱۷۰۰ ۱۷۰۰ (پ.م) و آغاز عصر برنز در اروپا تعریف می‌کنند.

اروپای دوران پارینه‌سنگی

در اروپا دوران پارینه‌سنگی مقارن است با اولین اشغال اروپا توسط موجودات انسان نما که از حدود ۷۰۰ هزار سال پیش ظهور کرده بودند. البته تمام سرزمینهای اروپا توسط موجودات شبه انسان تصرف نشده بود. اسناد باستان‌شناسی نشان می‌دهد که به دلیل شرایط آب و هوا و منابع طبیعی این سرزمین‌ها شاهد تخلیه شبه انسانها یا استقرار مجدد آن‌ها بوده‌است.

انقلاب نوسنگی

انقلاب نوسنگی دورانی از عصر سنگ را می‌گویند که تغییراتی در بکارگیری از ابزار و وسایل در میان دسته‌های بشر به وجود آمد.

انقلاب نوسنگی اصطلاحی است که گوردون چایلد برای توصیف منشأ و پیامدهای تولید غذا و کشاورزی و دامپروری و اهلی کردن گیاهان و چارپایان وضع کرد؛ این انقلاب به پیدایش و گسترش زندگی یکجانشینی روستایی در آسیای غربی در فاصلهٔ سال‌های ۹۰۰۰ تا ۶۰۰۰ ق.م. منجر شد.

انقلاب نوسنگی دوره‌ای است که در آن بشر الگوی تهیه غذای خود را تغییر داد و از حالت آذوقه جویی خارج شد. این مرحله به تناوب و با تفاوت زمانی در آمریکای باستان، جنوب غربی آسیا، اروپا و آفریقای مرکزی واقع شد. انقلاب نوسنگی به اهلی نمودن چارپایان و استفاده ابزاری از آنان نیز منجر گردید.

در مورد سببِ وقوعِ انقلاب نوسنگی بین محققان اتفاق نظری وجود ندارد،

ولی بیشتر آرای مربوط به آن را می‌توان در دو مدل کلیِ دافعه (اینکه شکارچی-گردآورنده‌ها به واسطه تغییرات آب‌وهوایی یا فشارِ جمعیت مجبور به یکجانشینی شده‌اند) یا جاذبه (یکجانشینی به دلیل منافعِ اقتصادی کشاورزی و میل به کاهش ریسک و افزایش ثروت صورت گرفته‌است) رده‌بندی کرد. برخی محققان نیز بر این باورند که مهم‌ترین عامل انقلاب نوسنگی تغییر در فرهنگ مادی به ویژه فناوری برش سنگ است.

وجود شواهدی مبنی بر شکل‌گیری روستاها پیش از انقلاب نوسنگی به ویژه در خاور نزدیک، این نظریه را که یکجانشینی پیش از دوران نوسنگی به وجود آمده میسر ساخته‌است. به گفتهٔ فلانری، کشاورزی و یکجانشینی احتمالاً مستقل از هم به وجود آمده‌اند و امکان دارد با هم ارتباط چندانی نداشته باشند.به هر رو، معمولاً تفاوت مهم دوران میان‌سنگی و دوران نوسنگی در وجود «محیط مصنوع معمارانه» دانسته می‌شود. تغییر سرپناه آدمی از محیط طبیعی به محیط مصنوع خود موجب پدید آمدن روشی بکر از زندگی شد. به گفته هلمز، یکجانشینی بخشی از تغییر نگرشی بزرگتر به شناخت افراد از دیگران (از جمله حیوانات، خویشان، و غریبه‌ها) بوده‌است. یکجانشینی، که بین ده تا بیست هزار سال پیش شروع شد، امری نسبتاً جدید در تاریخ بیش از یک میلیون سالهٔ زندگی بشری است.کشاورزی نیز در این میان نقش داشته‌است، چرا که در زندگی کشاورزی زمان—که برای کاشت‌وبرداشت امری ضروری است—و به تبع آن تاریخ نقشی مهم‌تر در زندگی بازی می‌کنند. در جوامع کشاورزی مردگان به موضوعی برای معناسازی‌های نمادین تبدیل می‌شوند و به آن‌ها نقش نیاکانی داده می‌شود که می‌توان برای به خاطرسپاری آن‌ها سازه‌های یادمانی ساخت. به گفته واتکیز محیط زندگی درین دوران به «انبار نمادها» تبدیل می‌شود. محوطه‌های آیینی اطلاعاتی در مورد رفتارهای مطلوب در خود داشتند—امری که در دوران بعدی بر عهده نوشتن بود—و مکان‌های مقدس از اماکن مربوط به زندگی روزمره تفکیک شدند. برخی انقلاب نوسنگی را انقلاب تولید غذا نیز خوانده‌اند.

تل زباله

در باستان‌شناسی، تل زباله (انگلیسی: Midden) یک گورستان زباله خانگی است که ممکن است شامل استخوان حیوانات، مدفوع انسانی، پاره‌سفال، تراشه سنگی، و دیگر پسماندهای انسانی باشد. این پدیدارها اطلاعات مهمی را در مطالعه عادت‌ها، سبک زندگی، رژیم غذایی و دیگر مختصات جوامع تاریخی در اختیار باستان‌شناسان می‌گذارند.

تل عرن

تل عرن (به عربی: تل عرن) یک روستا در سوریه است که در السفیره واقع شده‌است. تل عرن ۱۷٬۷۶۷ نفر جمعیت دارد.

خرسنگ

خَرسَنگ[۱] به تخته‌سنگ‌های بزرگی گفته می‌شود که در روزگاران باستان یا پیش از تاریخ بر روی هم چیده شده باشد تا سازه‌ای یا یادمانی را پدید بیاورد.

یک سازهٔ خرسنگی می‌تواند از یک تخته‌سنگ تنها هم تشکیل شده‌باشد. در سازه‌های خرسنگی ملات یا دوغاب به‌کار نرفته بلکه تخته‌سنگ‌ها از راه چینش قفلی بر روی هم سوار شده‌اند.

برخی از خرسنگ‌ها به عنوان قطعه یا نشانه‌ای از آرامگاه‌های باستانی به‌جا مانده‌اند.

خرسنگ‌ها به سه دسته تقسیم می‌شوند:

سنگ‌افراشت (به فرانسوی: menhir)، به صورت ایستاده می‌باشند و ارتفاعی بین نیم متر تا ۶ متر دارند و نمونه‌هایی ۲۳ متری نیز یافت شده‌است.

میزسنگ (به فرانسوی: dolmen)، خرسنگ‌های میزی شکل هستند و معمولاً به‌عنوان گورهای دالانی مورد استفاده بوده‌اند.

حصار خرسنگی (به فرانسوی: cromlech)، نیز خرسنگ‌هایی در محیط دایره‌ای هستند که به نوعی تلفیقی از دو خرسنگ قبلیست مانند بنای استون‌هنج در ۱۲۰ کیلومتری شهر لندن در انگلستان.

دوران نوسنگی

دوران نوسنگی یا عصر حجر متأخر دوره‌ای از عصر سنگ است که با انقلاب نوسنگی آغاز و به دو دوره تقسیم می‌شود:

نوسنگی پیش‌ازسفال (که خود به نوسنگی پیش از سفال آ و نوسنگی پیش از سفال ب تقسیم می‌شود)

نوسنگی با سفالانقلاب نوسنگی نامی که بر اتخاذ «یک‌جانشینی» و «اهلی کردن» (کشاورزی و دامداری) از سوی جوامعی که پیش از آن شکارچی-گردآورنده بودند گذارده می‌شود. در این دوران، در برخی نواحی جنوب غرب آسیا (خاورمیانه)، انسان از مرحلهٔ جمع‌آوری و شکار به مرحلهٔ کشت و اهلی کردن برخی حیوانات مثل بز و گوسفند و همچنین سگ، انتقال یافت. باستان‌شناسان آغاز این دوره را در حدود ۱۱٬۰۰۰ سال پیش در سرزمین شام دانسته‌اند. دوران نوسنگی با آغاز دوران مس‌سنگی (آخرین دورهٔ عصر حجر) در حدود ۴۵۰۰ پ.م. (۶٫۵۰۰ سال پیش) به پایان رسید.

سنگ‌نگاره

سنگ‌نگاره نگاره‌ای نمادین است که بر روی سنگ تراشیده شده و بر روی سطح بیرونی آن نمایش‌پذیر است. سنگ‌نگاره نه انواعی از تصویرنگاشت، که رویدادها را بر پایهٔ ترتیب زمانیشان به نمایش می‌گذارند، هستند و نه غارنگاره، که یک نوع نقاشی بر روی دیوارهای یک غار است. آن‌ها بخشی از هنر سنگی هستند.

سنگ‌نگاره‌ها را می‌توان از کهن‌ترین آثار تاریخی و هنری به جا مانده از بشر دانست. در ایران، چند ده هزار نمونه از این نقاشی‌ها بر روی سنگ‌ها یافت شده‌اند. عمر بعضی از این نگاره‌ها به بیش از ۴۰٬۰۰۰ سال می‌رسد. بزرگترین و کاملترین سنگ نگاره های ایران در منطقه تیمره گلپایگان قرار دارد.

هنر صخره‌ای کهن‌ترین شکل سنگ‌نگاره است. کشف سند ازدواج به شکل سنگ نگاره در حدود ۱٬۳۵۰ پیش از میلاد در بوگازکوی (Boḡazköy) واقع در آناتولی، با ذکر نام پادشاه هیتی و حاکم تمدن میتانی که فرمانروایان سرزمین‌هایی هستند که مردم در آنجا به الهه‌های هندی-ایرانی میترا-وارونا، ایندرا و اشوین‌ها متوسل می‌شوند و آن‌ها را می‌پرستند. این سند ظاهراً رسیدن موجی از اقوام هندو-ایرانی را به شمال غرب ایران تصدیق می‌کند.

غار شکارچیان

۳۴°۲۳′۲۶″ شمالی ۴۷°۲۶′۱۳″ شرقی

غار شکار چیان یک غار متعلق به دوران پارینه‌سنگی است که در دامنه کوه بیستون در شهر بیستون استان کرمانشاه جای گرفته است. این اثر در تاریخ ۱۹ اسفند ۱۳۸۰ با شمارهٔ ثبت ۴۸۸۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

غار ورواسی

غار ورواسی از پایگاه‌های باستان‌شناسی ایران در استان کرمانشاه از دوره پارینه‌سنگی میانه است. غار ورواسی در ۱۱ کیلومتری شمال شرقی کرمانشاه، در دامنه کوه ماسی قرار دارد و پناهگاهی برای شکارچیان بوده‌است. از این غار اشیا سنگی مربوط به دوره موسترین به دست آمده‌است.

فرهنگ زرزی

فرهنگ زَرزی یکی از فرهنگ‌های باستان‌شناختی پارینه‌سنگی پسین و میان‌سنگی در عراق، ایران، و آسیای مرکزی است. دوره این فرهنگ از حدود ۱۸ تا ۸ هزار سال پیش از میلاد برآورد شده است. در همین منطقه پیش از فرهنگ زرزی فرهنگ برادوستی وجود داشت و با فرهنگ ایمرتی قفقاز مرتبط بود.

نام این فرهنگ از غار زرزی کردستان عراق گرفته شده که در آن ریزتیغه‌های بسیاری از این دوره یافته شده‌است.

اشکال آن‌ها کوتاه و ذوزنقه نامتقارن و مثلث‌های توخالی است.

فرهنگ ناتوفی

از مهم‌ترین فرهنگ‌های معرف دوره فراپارینه سنگی در خاور نزدیک «ناتوفیان» است که به عنوان فرهنگ بلافاصله قبل از کشاورزی در منطقه مناطق شرقی دریای مدیترانه شناخته شده‌است. این فرهنگ را برخاسته از فلسطین می‌دانند. در این فرهنگ سازه‌های استقراری به صورت سازه‌های خشتی و چینه نبوده، بلکه یا سازه‌های سنگ چین هستند یا استقرار در غارها بوده‌است.

در این فرهنگ حیوانات اهلی نداریم، غلات به صورت وحشی درو می‌شوند، مواد غذایی در انبارک‌ها ذخیره می‌شوند، ماهیگیری جزء راه‌های امرار معاش مردمان است و در میان آثار آن‌ها به اشیاء هنری و تزئینی بر می‌خوریم. نمونه‌های این فرهنگ در لایه III عین ملاحه، تحتانی‌ترین لایه جریکو، غارهای عرق الاحمر و شقبا و تراس‌های وادی فلاح دیده می‌شود. لازم به ذکر است که عده‌ای از جمله جیمز ملارت فرهنگ ناتوفیان را متعلق به دوران آغاز نوسنگی (Proto-neolithic) می‌دانند.

مس‌سنگی

مس‌سنگی (نام علمی: Chalcolithic)، عصر مس یا عصر فرانوسنگی (Eneolithic/Aneolithic) دوره‌ای بین نوسنگی و عصر مفرغ است که در آن از سنگ و ابزارهای مسی استفاده می‌کردند؛ این دوره مرحلهٔ‌گذار میان صنایع عصر سنگ و عصر مفرغ است که با دگرگونی‌های فرهنگی و روابط بازرگانی شناخته می‌شود.

این دوره دوره‌ای در هزارهٔ پنجم و چهارم پیش از میلاد است که در آن، در فرهنگ‌های نوسنگی آسیای غربی و جنوب شرقی اروپا، استفاده از ابزارهای مسی آغاز شد.

عصر مس دوره‌ای از پیشرفت فرهنگی بشر است که استفاده از ابزار نخستین فلزی در کنار ابزار سنگی پدیدار شد. این دورهٔ انتقالی بیرون از سامانهٔ سه عصری سنتی است و میان عصر نوسنگی و عصر برنز قرار دارد.

تشابهات سرامیکی میان تمدن درهٔ سند، جنوب ترکمنستان و شمال ایران در ۴۳۰۰ تا ۳۳۰۰ پیش از میلاد نشان از انتقال و تجارت قابل توجه مس، در عصر مس است. همچنین فرضیه‌هایی در پیرامون تجارت مس میان تمدن تپه سیلک ایران و مصر و حتی لیدیه وجود دارد.بموجب تحقیقاتی که بوسیله دانشمندان زمین‌شناس به عمل آمده، اولین فلزی که بشر به خواص آن پی برد و از آن در زندگی خود استفاده کرد مس می‌باشد. به همین جهت اولین قسمت دوره فلزات را (که اکنون عصر آهن آن است) به نام عصر مس نامیده‌اند. در عصر مس همه مصنوعات بشر منحصراً از این فلز ساخته می‌شد. این عصر از حدود شش یا هفت هزار سال پیش از میلاد مسیح شروع و تقریباً به چهار یا پنج هزار سال قبل از میلاد که شروع دوره مفرغ است، ختم می‌شود.

منطقه تل رفعت

منطقه تل رفعت (به عربی: تل رفعت) یک منطقهٔ مسکونی در سوریه است که در Azaz District واقع شده‌است.

میان‌سنگی

دوران میان‌سنگی دوره‌ای از عصر سنگ فناوری بشری و میان دوره‌های پارینه‌سنگی و نوسنگی است. آغاز آن وابسته به موقعیت جغرافیایی میان ۲۰٬۰۰۰ تا ۸٬۰۰۰ پیش از میلاد متغیر است. به این دوران عصر سنگ میانی نیز گفته شده‌است.

اصطلاح میان‌سنگی را معمولاً منحصراً در مورد اروپای پیش‌ازتاریخ به‌کار می‌برند و مربوط به زمانی می‌دانند که با عقب‌نشینی یخچال‌های عصر یخ‌بندان و تغییرات اقلیمی ناشی از آن در حدود ۱۰ هزار سال پیش آغاز می‌شود. برای اشاره به دوران میان‌سنگی مناطق بیرون از اروپا به ویژه برای اشاره به خاور نزدیک در این دوران اصطلاح فراپارینه‌سنگی (Epipaleolithic) به‌کار می‌رود.

شکار، ماهیگیری و گردآوری شیوه‌های گذران زندگی مردم در فرهنگ‌های میان‌سنگی بود. ایجاد سکونتگاه در این دوران کم پیش آمده و موقتی بوده‌است. یافته‌های این دوران نشان می‌دهد که فنون ابزارسازی سنگی نسبت به پارینه‌سنگی پیشرفت داشته و بسامد پرداختن به آیین‌های دینی و جادوباوری بیشتر شده‌است. شبیه‌سازی از انسان در این عصر یعنی میان سنگی میان جوامع بشری آغاز شد.

در دوره میان‌سنگی انسان با امکان ذخیره مواد غذایی گیاهی و جانوری آشنا می‌شود. در این دوره، کنترل مواد غذایی جانوری با شکار نکردن بچه حیوانات و ماده‌های آبستن آغاز می‌شود. سپس محافظت از آن حیوانات از بیم فرار نکردن، موجب آغاز روند اهلی شدن حیوانات می‌گردد.

مهم‌ترین ویژگی سنگ‌ابزارهای دوره میان‌سنگی ترکیبی بودن آنهاست که ظهور این ویژگی به بارزترین وجه در اختراع داس با استفاده از ریزتیغه‌ها دیده می‌شود که در دسته‌های استخوانی جاسازی می‌شوند (اشاره به داس نشانگر کشت غلات در این دوره نیست، بلکه از داس برای بریدن گیاهان وحشی استفاده می‌شود). تعداد زیاد سنگ‌ساب‌های پیدا شده، از رسیدن انسان مرحله آماده‌سازی غذا آگاهی می‌دهند. سه عامل: اهلی کردن حیوانات، آغاز کشاورزی و آماده‌سازی غذا، موجب می‌شود تا انسان به زمین و سرزمین وابستگی و تعلق خاطر پیدا کند و به مرحله یکجانشینی برسد.

نوسان آلرود

نوسان آلرود (دانمارکی: Allerødtiden) دوره گرم و مرطوب جهانی بود که در پایان آخرین دوره یخچالی روی داد. این نوسان باعث افزایش دما در شمال منطقه اقیانوس اطلس به میزان تقریبی امروزی زمین پیش از کاهش دوباره آن در دوره یانگر دریاس شد.

در برخی مناطق به‌ویژه در شمال اوراسیا شواهدی از وجو دوره‌ای سرد وجود دارد که به نام اولدر دریاس شناخته می‌شود. در این مناطق، نوسان‌های کوتاه‌تر که با اولدر دریاس پایان می‌پذیرد به نام نوسان بولینگ شناخته شده و نوسان آلرود به عنوان فاز میان‌یخچالی پس از اولدر دریاس محسوب می‌شود.

نوسان بولینگ

نوسان بولینگ (انگلیسی: Bølling oscillation) دوره میان‌یخچالی گرم میان دوره‌های سرد اولدست دریاس و اولدر دریاس در آخرین عصر یخبندان بود. نام این نوسان اقلیمی از نام دریاچه بولینگ در مرکز یوتلاند گرفته شده‌است.

آغاز نوسان بولینگ با افزایش مشخص و واضح دمای هوا در پایان اولدست دریاس در ۱۴۶۷۰ سال پیش مشخص شده‌است. ایزوتوپ‌های اکسیژن به‌دست آمده از یخ‌های گرینلند نشان‌دهنده بیشینه گرمایی بولینگ در ۱۴۶۰۰ و ۱۴۱۰۰ سال پیش است.

گور دالانی

گور دالانی یا گور گالری (انگلیسی: Gallery grave) نوعی آرامگاه خرسنگی است که در اروپای دوران نوسنگی رواج داشته و در آن ورود به دالان بدون گذر از یک فضای ورودی یا سرسرا انجام می‌شده است. چهار گونه اصلی از گور دالانی یافت شده (پیچیده، خرد خرد، صلیبی، و غازه شکل) و روی آنها ممکن است با گورپشته یا سنگ‌چین پوشیده شده باشد.

یانگر درایاس

داغ‌گلی نورس که با نام یانگر درایاس (به انگلیسی: Younger Dryas) نیز شناخته می‌شود یکی از دوره‌های زمین‌شناختی زمین است که در حدود ۱۲۸۰۰ سال پیش، پس از دورهٔ گرمای کوتاهی که پس از پایان آخرین عصر یخبندان اتفاق افتاد، آغاز شد و تا حول و حوش ۱۱۵۰۰ سال پیش ادامه یافت. این دوره به‌طور ناگهانی و بدون هیچ گونه هشدار اولیه‌ای آغاز شد. در واپسین سده‌های آخرین عصر یخبندان، اقلیم جهانی به‌طور ناگهانی شروع به گرم شدن کرد و در مدت کوتاهی دگرگونی‌های وسیعی در شرایط اقلیمی مناطق گوناگون جهان ایجاد شد؛ اما بلافاصله سرمای شدیدی همانند عصر یخبندان بر سراسر جهان چیره گشت و چیزی در حدود هزار و سیصد سال دوام آورد. در پایان این تهاجم هزارساله، دماهای میانگین دوباره به صورت جهشی، و چیزی حدود هفت درجه سلسیوس در بیست سال افزایش یافتند، که چندان چشمگیر به نظر نمی‌رسد، ولی مانند آن است که اقلیم اسکاندیناوی تنها در مدت دو دهه با اقلیم مدیترانه‌ای تعویض شود. از لحاظ موضعی و منطقه‌ای تغییرات از این هم چشمگیرتر بوده‌اند. بررسی مغزه‌های یخی حفاری شده از گروئنلند نشان می‌دهد که دما در آن جا به اندازهٔ ۱۵ درجه در ۱۰ سال تغییر پیدا کرده و منجر به تغییراتی بنیادی در الگوهای بارندگی و شرایط رویش گیاهان شده‌است. این وضعیت به احتمال قوی، در زمین کم جمعیت آن روزی بسیار نگران‌کننده بوده‌است. پیامدهای چنین واقعه‌ای در شرایط کنونی زمین، اصولاً قابل تصور نیست.

به زبان‌های دیگر

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.