عصر روشنگری

عصر روشنگری (انگلیسی: Age of Enlightenment، فرانسوی: Siècle des Lumières به معنی قرن روشنگری)، جنبشی فکری و فلسفی در تاریخ تفکر غرب بود که از میانه‌های سدهٔ هفدهم آغاز شد و تا پایان سدهٔ هجدهم ادامه داشت. این جنبش انقلاب‌های عظیمی را در علم و فلسفه به وجود آورد که در نهایت باعث از میان‌رفتن کامل جهان‌بینی قرون وسطایی شد.[۱] اهداف اصلی متفکران روشنگری آزادی، پیشرفت، دلیل، مدارا، و پایان دادن به سوء استفاده از کلیسا و دولت بود.[۲][۳] در فرانسه، اساس آموزه‌های روشنفکران، (Lumières) آزادی فردی و مدارای مذهبی، در تقابل با پادشاهی مطلقه و تعصبات ثابت کلیسای کاتولیک روم بود.[۴] روشنگری با افزایش تجربه گرایی، دقت علمی و تقلیل گرایی، همراه با افزایش بازجویی از مذهب مشخص شده بود.[۵]

دیدرو، ولتر، روسو، مونتسکیو، کانت و ساد از فیلسوفان عصر روشنگری‌اند.

روشنگری، اشاره به حرکت تاریخی روشنفکری است که دنباله‌رو دکارت و مدافع عقل به عنوان مبنای سیستم زیبایی‌شناسی معتبر، اخلاق، حکومت و منطق بوده و به فیلسوفان اجازه می‌دهد که حقیقت قابل مشاهده را در جهان به دست آورند.[۶]

عصر روشنگری دوران آزاداندیشی است. البته این آزاداندیشی هنوز به معنای تحقق عملی آزادی و کسب حقوق شهروندی نیست، بلکه دوران پاشیدن بذر اندیشه و معرفت و دوران آمادگی برای رهایی خویشتن از طریق معرفت و شناخت است.

خاستگاه

عصر روشن‌گری دوره‌ای پرشور و هیجان در تاریخ غرب بود که به صورت تقریبی از ۱۶۵۰ تا ۱۷۸۹ میلادی به طول انجامید. از اهداف مهم آن تابانیدن نور فهم و ادراک بر تاریکیِ نادانی بود. گهواره عصر روشنگری انگلستان و سرزمین بالندگیِ روشنگری فرانسه بود، تا در نهایت این جنبش به دیگر کشورها از جمله آمریکا نیز گسترش یافت.[۷]

روشن اندیشی در واقع واکنشی است در برابر شیوهٔ تفکر دیگری که پیش از آن در اروپا رایج بود. در اوایل قرن هفدهم که زمینهٔ انقلاب علمی اروپا فراهم می‌شد دو مرجع مقتدر بر فضای فرهنگی اروپای غربی حکومت می‌کردند. اول احکام متون مسیحی، که کلیسای کاتولیک خود را نگهبان و مفسر آن می‌دانست. کلیسا حتی تاریخ بشر، طب، فیزیک و بسیاری از پدیده‌ها و علوم طبیعی را بر اساس کتاب مقدس تبیین می‌نمود و به هیچ شخص یا مقام دیگری اجازه اظهارنظر نمی‌داد. بدین ترتیب هرگونه نظریه برخاسته از مشاهده علمی و تجربی که مخالف با آموزه‌های کلیسا بود، تکفیر می‌گردید. از آن جمله می‌توان به برخورد قاطع کلیسا با گالیله اشاره کرد. دوم ادبیات کلاسیک، آثار نویسندگان یونان و روم باستان، که در جنبش رنسانس (نوزایی فرهنگ) از نو کشف شده بود و گروه انسان گرایان(اومانیست‌ها) خوانندگان و ستایندگان آن بودند. این دو مرجع از بسیاری جهات معارض هم بودند و میان پیروانشان نبرد سختی جریان داشت، ولی هردو در یک موضوع با هم مشابهت داشتند، و آن نوعی برداشت تاریخی بدبینانه بود، به این معنی که هردو تاریخ تمدن بشری را نوعی سیر نزولی و انحطاطی تصور می‌کردند، سیری که از گذشتهٔ دور طلایی آغاز می‌شد و به وضع نابهنجار و بد کنونی می‌رسید. انسان گراها با استفاده از ادبیات و فرهنگ روم و یونان باستان به اتکای فر و شکوه دوران سپری شده به کلیسای کاتولیک حمله می‌کردند و کلیسای کاتولیک نیز از فلسفه ارسطو یاری می‌جست و به مصاف انسان گراها می‌رفت که هردو میراث باستان بود.

در قرن شانزده پیش از طرح نظریهٔ جدید، کرهٔ زمین مرکز جهان تصور می‌شد. با آن که قاره‌ها کم و بیش معلوم شده‌اند و مرزهای بیرونی با نقشهٔ جغرافیا مطابقت می‌کند، اما تصور از دیگران در این مرزها تغییر نکرده‌است. آنچه از دیگر ملت‌ها گفته و شنیده می‌شود غالباً خیال و افسانه است. از تمدن‌های کهن ایران، مصر، هند و چین اطلاعی در دست نیست، اگر هم به دست می‌آید این‌طور تعبیر می‌شود که این است نمونه وضع و حالی که محروم ماندگان از فیض و رحمت خدای مسیحیت دچارش می‌شوند. انسان گراها هم تمدن‌های یونان و روم باستان را تنها سرمشق زندگی می‌شناسند و بیرون از این دایره معیاری برای سنجش تمدن و فرهنگ در دست ندارند.

ساختار اجتماعی هم بازماندهٔ سنت‌های کهن قرون وسطی است. جامعه به سه مرتبهٔ سَروران دینی یا روحانیان، اشراف و عوام یا بورژوا تقسیم می‌شود. در رأس این سلسله مراتب مقام سلطنت قرار دارد که ساختار اجتماعی را برپا نگه می‌دارد. ارادهٔ پادشاه نمایندهٔ مقولات اساسی حق حاکمیت و عقل و عدالت است، و لذا مقید به هیچ شرطی نیست. حق حاکمیت نه از جانب جامعه بلکه برحسب ارادهٔ الهی در شخص پادشاه تجسم یافته‌است.

در عرصهٔ امور قضایی و حقوقی تا اواخر قرن هفدهم کمابیش همان راه و رسم قرون وسطی برقرار است. غرض از تعقیب و محاکمهٔ مجرم مجازات است، نه دفاع از بقا و نظم جامعه؛ به همین دلیل شدت مجازات بیش از حتمیت آن منظور می‌شود. محیط زندان‌ها هولناک و شکنجه دادن متهم درگرفتن اعتراف امری است عادی؛ صِرف اعتراف هم دلیل جرم شناخته می‌شود. اعلام اتهام اجباری نیست، اختیارات قضات نامعین و نامحدود است، در احکام آنها تناقض به چشم می‌خورد، نفوذ و قدرت صاحبان مقامات دولتی و کلیسایی در تخفیف و تشدید مجازات تأثیر کلی دارد. مأموران و ضابطان قانون میان متهم و مجرم فرقی نمی‌گذارند. مجازات اعدام برای نه تنها جرائم عمده بلکه برای بعضی جرائم جزئی معمول است.

دیوانگی و بیماری روانی را نشانهٔ تسلیم شدن به تلقینات شیطان یا دچار آمدن به لعنت الهی می‌شناسند؛ و دیوانگان و روانیان را مستوجب مجازات می‌دانند.

مقدمات ریزش این جهان بینی با به وجود آمدن جنبش رنسانس در قرن شانزدهم فراهم شد. رنسانس گرچه دربرداشت تاریخی قرون وسطی تغییری به وجود نیاورد، اما در شکستن جزمیت و ترویج شکاکیت مؤثر بود، آنها در مجادلات خویش با اهل کلیسا غالباً از شیوه شکاکان و سوفسطاییان یونان باستان کمک می‌گرفتند، که می‌گفتند در امر کسب دانش، به ویژه امور بشری، هرگز به حقیقت مطلق نمی‌توان رسید، چنان‌که در همه جا و همه زمان‌ها معتبر باشد. این مجادلات وحدت آهنین کلیسای کاتولیک را در هم شکست و بسیاری از استعدادهای برجسته را که پیش از آن جذب کلیسا می‌شدند به زمینهٔ تازهٔ علوم طبیعی سوق داد.[۸]

قرن هفدهم قرن ریزش بنای تاریک جهان بینی قدیم و روشن شدن فضای طبیعت است. منبع این روشنایی تازه عقل انسانی است. شیوه استدلال عقلی و قرار دادن عقل به عنوان یکی از منابع مشروعیت و تعیین قانون که از سوی دکارت مطرح شده بود، بنای مستحکم و استبدادی کلیسا و سلطنت را در قرون بعد فروریخت و تغییر دیدگاه نسبت به علوم طبیعی که به جای الاهیات و آموزه‌های کلیسا ریاضی را مبنای تحلیل قرار داد هم یکی دیگر از دست‌آوردهای دکارت بود که نقشی تعیین‌کننده در دوران خردگرایی و در ادامهٔ آن عصر روشنگری داشت.[۹]

با الهام از انقلاب در فیزیک که با قانون حرکت نیوتن آغاز شد، متفکران روشنگری استدلال داشتند که تفکر روشمند مشابه آن می‌تواند در همهٔ شکل‌های فعالیت‌های بشر به کار بسته شود. از این رو عصر روشنگری به انقلاب علمی پیوند یافته‌است. برای هردو، حرکت تجربه‌گرایی، خرد، علم و عقلانیت اهمیت داشت.

سردستگان روشنگران باور داشتند که آنها جهان را که سال‌ها در زیر سنت‌های مشکوک، نابخردی، موهوم‌پرستی و استبداد عصر تاریکی (قرون وسطی) بوده‌است به پیشرفت سوق خواهند داد. حرکت روشنگری به ظهور چهارچوب روشنفکرانه انقلاب آمریکا و انقلاب فرانسه، حرکت استقلال طلبانهٔ کشورهای آمریکای لاتین و قانون اساسی مشروطه ۳ ماه مه ۱۷۹۱ لهستان کمک کرد و منجر به ترقی لیبرالیسم کلاسیک، مردم سالاری و سرمایه‌داری شد.

عصر روشنگری هم‌زمان است با بالندگی سبک باروک و عصر کلاسیک در موسیقی و دورهٔ کلاسیک جدید در هنر، که توجه امروزی به عنوان یکی از سرمشق‌های جنبش‌های در عصر مدرن را می‌طلبید.

روشن‌نگری چیست؟

Immanuel Kant (painted portrait)
کانت فیلسوف آلمانی عصر روشنگری.

این پرسشی است که یک کشیش پروتستان در شماره دسامبر ۱۷۸۳ میلادی ژورنال ماهانه برلین (Berlinische Monatsschrift) در مخالفت با نکاح عرفی و دفاع از تزویج کلیسایی (= شرعی) مطرح ساخت. وی در پانوشت مقاله اش این پرسش چالشگرانه را پیش کشیده‌است که: «به راستی روشن‌نگری چیست؟»

به این پرسش مهم که در تاریخ فلسفه نتایجی ثمربخش و ژرف بر جای نهاد تاکنون پاسخ‌های زیادی داده شده‌است. نخستین کسی که به این پرسش پاسخ می‌دهد موزس مندلسزون بود که در شماره سپتامبر ۱۷۸۴ میلادی برلینیشه موناتسشریفت در مقاله‌ای زیر عنوان «معنای روشن‌نگر ساختن چیست؟» به آن مقاله پاسخ می‌گوید.

هم‌زمان کانت نیز با تعریفی مشهور در شمارهٔ دسامبر همان نشریه، بی اینکه بداند مندلسزون نیز به آن پرسش پاسخ گفته، مقاله مشهور خویش را با عنوان «در پاسخ به پرسش روشن‌نگری چیست؟» منتشر می‌نماید.

کانت مقاله خویش را با این جمله مشهور آغاز می‌نماید:

«روشن‌نگری خروج آدمی است از نابالغیِ به تقصیرِ خویشتنِ خود؛ و نابالغی ناتوانی در به کار گرفتن فهم خویشتن است بدون هدایت دیگری.»[۱۰]

«دلیر باش در به‌کار گرفتن فهم خویش! این است شعار روشن‌نگری».[۱۱]

این شعار چکیدهٔ خوش بینیِ بنیادینی بود که مشوق بیشترِ متفکرانِ روشنگری بود.[۱۲]

امانوئل کانت معتقد بود مشخصهٔ مهم عصر او اشتیاق به دانستن حقیقت است. او در پاسخ به این پرسش خودش که «آیا ما اکنون در عصر روشن‌نگر زندگی می‌کنیم؟» پاسخ گفت: «خیر، بلکه ما در عصر روشنگری زندگی می‌کنیم».[۱۳]

پخش اندیشه‌ها

فیلسوفان، انرژی زیادی را صرف پراکندن و انتشار اندیشه‌هایشان در میان مردان و زنان تحصیل کرده در جهان‌شهرها کردند. آن‌ها از انجامگاه‌های زیادی بهره جستند، که برخیشان بسیار جدید بودند.

صنعت کتاب

افزایش مصرف مطالب و چیزهای خواندنی از هر نوع، یکی از ویژگی‌های کلیدی روشنگری «اجتماعی» بود.

تاریخ طبیعی

ژانری که به لحاظ اهمیت بسیار ارتقا یافت مربوط به متون علمی بود. بالاخص تاریخی طبیعی در میان طبقات بالاتر به‌طور فزاینده ای محبوب شد.

ژورنال‌های علمی و ادبی

اولین ژورنال‌های علمی و ادبی در طی روشنگری به وجود آمدند. اولین ژورنال، Journal des sçavans از پاریس، در ۱۶۶۵ میلادی ظهور کرد.

دانشنامه‌ها و لغت‌نامه‌ها

اگرچه وجود لغتنامه‌ها و دانشنامه‌ها از دوران کهن سابقه داشته‌است، لکن در لغت‌نامه‌های دانشنامه‌ای قرن ۱۸ میلادی، متن‌ها از صرفاً تعریف واژگان در فهرست‌هایی پر طول و دراز، به بحث‌هایی پر جزئیات تر از آن واژگان، تغییر کرد.

افراد تأثیرگذار

جستارهای وابسته

پانویس

  1. بریستو، دانشنامه فلسفه استنفورد، جلد دهم، ۱۱.
  2. Outram, Dorinda. Panorama of the Enlightenment. Getty Publications, 2006, p. 29.
  3. Milan Zafirovski, The Enlightenment and Its Effects on Modern Society (201) p 144
  4. "Siècle_des_Lumières". Larousse Encyclopedia on-line. Retrieved 4 October 2015.
  5. Gay, Peter (1996), The Enlightenment: An Interpretation, W. W. Norton & Company, ISBN 0-393-00870-3
  6. کتاب فلسفه روشنگری نوشته ارنست کاسیرر، فصل اول تا هفتم
  7. دان، عصر روشنگری، ۹.
  8. فلسفهٔ روشن اندیشی، نوشته ارنست کاسیرر، ترجمه نجف دریابندری، پیش گفتار مترجم، صص ۶–۱۵
  9. گفتار دکارت، نوشته محمدرضا عطایی، در دست انتشار
  10. کانت، ایمانوئل، در پاسخ به پرسش روشن‌نگری چیست؟ در: ارهارد بار، روشن‌نگری چیست؟ روشنی‌یابی چیست؟ ترجمه سیروس آرین‌پور، تهران: آگاه، 1394، ص 33.
  11. روشن نگری چیست؟ گردآورنده: ارهارد بار، ترجمه سیروس آرین‌پور
  12. ادگار، اندرو و سج ویک، پیتر (۱۳۸۷). مفاهیم بنیادی نظریه‌های فرهنگی. ترجمهٔ مهران مهاجر و محمد نبوی. اگه. از پارامتر ناشناخته |= صرف‌نظر شد (کمک)
  13. دان، عصر روشنگری، ۱۵.

منابع

اتین بونو دو کندیاک

اتین بونو دو کندیاک (به فرانسوی: Étienne Bonnot de Condillac) (۳۰ سپتامبر ۱۷۱۴ – ۳ اوت ۱۷۸۰) فیلسوف و نویسنده قرن هجدهم میلادی اهل فرانسه است.

وی فیلسوف مادی بود ولی مع‌هذا به ثنویت دکارت اعتقاد داشت و انسان را مرکب از روح و بدن می‌دانست. کندیاک پسیکولوژی خود را با الهیات مسیحی آشتی داد و از آثار مهم او «رساله‌ای دربارهٔ محسوسات» است که به سال ۱۷۵۴ چاپ شده‌است. در سال ۱۷۴۶ کتابی به نام گفتار در باب منشأ دانش آدمی نوشته‌است که بخش دوم آن به بحث دربارهٔ زبان اختصاص دارد.

بارون دولباخ

پل آنری دیتریش، بارون دولباخ (به فرانسوی: Paul Henri Dietrich, baron d'Holbach) (به آلمانی: Paul Heinrich Dietrich, Baron d'Holbach) دانشمند و فیلسوف قرن هجدهم میلادی آلمانی-فرانسوی است. کتاب منظومهٔ طبیعت از آثار اوست.

بی‌خدایی در عصر روشنگری

بی‌خدایی، با تعریفی که دالامبر و دیدرو در آنسیکلوپدی می‌کنند «عقیده کسانی است که وجود خدا در جهان را رد می‌کنند. جهل ساده نسبت به خدا، بی‌خدایی تلقی نمی‌شود. برای اینکه کسی با صفت بد بی‌خدا خوانده شود بایستی در ابتدا مفهوم خدا را دانسته و سپس آن را رد کرده باشد.» در دوران روشنگری، بی‌خدایی باز و پذیرفتنی با پیشرفت تساهل دینی ممکن شد، ولی هنوز با ترغیب شدن فاصله بسیار داشت.اتهام بی‌خدایی در عصر روشنگری شایع بود، اما بسیاری از کسانی که توسط همکاران خود مظنون بی‌خدایی بودند در واقع با تعریف مدرن بی‌خدا نبودند. دو نفر، دنی دیدرو و بارون دولباخ از این قاعده مستثنی بودند و به صورت عمومی در اروپای این دوره بی‌خدایی خود را اعلام کردند. افراد دیگر، مثل تامس هابز به علت تفاسیر ماتریالیستی خود از کتاب مقدس بی‌خدا شناخته می‌شدند -دوست او هنری هاموند وی را یک "یی‌خدای مسیحی" می‌خواند. به دیوید هیوم، به خاطر نگارش تاریخ طبیعی دین اتهام بی‌خدایی زده شد. پییر بل به خاطر دفاع از احتمال وجود یک جامعه بی‌خدای اخلاقی در واژه‌نامه انتقادی بی‌خدا پنداشته می‌شد؛ و باروخ اسپینوزا بارها به علت داشتن عقاید "پانتئیستی" بی‌خدا نامیده می‌شد. با این حال، هر سه در برابر این اتهامات از خود دفاع کردند.

توماس رید

توماس رید (به انگلیسی: Thomas Reid) زیسته (۲۶ آوریل ۱۷۱۰ تا ۷ اکتبر ۱۷۹۶) فیلسوف اسکاتلندی مذهبی آموزش دیده، معاصر دیوید هیوم و نیز اولین و شدیدالحن‌ترین منتقد او بود.توماس رید بنیانگذار مکتب عقل سلیم اسکاتلند بود و در روشنگری اسکاتلند نقشی اساسی ایفا کرده‌است. او اوایل زندگی خود را در آبردین گذراند و از دانشگاه آبردین فارغ‌التحصیل شد. توماس رید کار خود را به عنوان یک کاهن در کلیسای اسکاتلند آغاز کرد ولی در سال ۱۷۵۲ کار کاهنی (یا لقب کشیش) را، زمانی که موقعیت استادی در کینگز کالج آبردین به او داده شد رها کرد. او در آن جا دکترای خود را نیز به دست آورد و رسالهٔ «ارزیابی ذهن بشر بر اساس عقل سلیم (مشترک)» را نوشت که در سال ۱۷۶۴ منتشر شد. او و همکارانش «انجمن فلسفی آبردین» (Wise Club) را پایه‌گذاری کردند که در میان هواداران «کلوپ زیرک» نامیده می‌شد و یک انجمن ادبی-فلسفی بود. مدت کوتاهی پس از انتشار اولین کتاب خود، توماس رید کرسی معتبر استادی فلسفه اخلاق در دانشگاه گلاسکو را برای جانشینی آدام اسمیت دریافت کرد. در سال ،۱۷۸۱ پس از آن که سخنرانی‌های دانشگاهی خود را برای انتشار در دو کتاب آماده ساخته بود از این موقعیت استعفا داد. مقالهٔ «در قدرت فکری انسان» در سال ۱۷۸۵ و مقالهٔ «توانایی ذهن فعال بشر» در ۱۷۸۸ میلادی منتشر شد.

توماس پین

توماس پین (به انگلیسی: Thomas Paine) (۹ فوریه ۱۷۳۷ [۲۹ ژانویه به ۱۷۳۶ به سبک قدیم] – ۸ ژوئن ۱۸۰۹) روشنفکر، دانشور، انقلابی و ایدئال‌گرای انگلیسی الاصل و از پدران بنیانگذار ایالات متحده آمریکا بود. وی بیشتر عمر خود را در آمریکا و فرانسه گذراند.

دنی دیدرو

دُنی دیدرو (به فرانسوی: Denis Diderot)‏ (۵ اکتبر ۱۷۱۳ لانگر - ۳۱ ژوئیه ۱۷۸۴ پاریس) نویسنده و فیلسوف فرانسوی عصر روشنگری است.

دیکتاتوری منور

دیکتاتوری منور یا دیکتاتوری روشنگری (انگلیسی: Enlightened despotism) به شکلی از حکومت اطلاق می‌شود که در قرن هجدهم به‌وجود آمد.از ویژگی‌های آن وجود دیکتاتور در راس هرم بود که هدفش ایجاد رفاه عمومی برای اتباع کشور بود تا منافع شخصی.

سایر مشخصات این نوع دیکتاتوری عبارت بود از:اصلاح اداری، کاهش امتیازات فئودالی منجمله سرافرازی، ایجاد تولرانس دینی و توسعه اقتصادی.

رنه لوئی دو ووایه دو پولمی دارژنسون

رنه لوئی دو ووایه دو پولمی دارژنسون (به فرانسوی: René-Louis de Voyer de Paulmy d'Argenson) سیاست‌مدار و نویسنده قرن هفدهم میلادی اهل فرانسه است.

سکولاریسم

سکولاریسم (به فرانسوی: sécularisme)، گیتی گرایی یا جدااِنگاری دین از سیاست، عقیده‌ای است مبنی بر جدایی نهادهای حکومتی و کسانی که بر مسند دولت می‌نشینند، از نهادهای مذهبی و مقام‌های مذهبی است. این تفکر، به صورت کلی، ریشه در عصر روشنگری در اروپا دارد. مفاهیمی مانند جدایی دین از سیاست، جدایی کلیسا و حکومت در آمریکا، و لائیسیته در فرانسه و ترکیه بر پایه سکولاریسم بنا شده‌اند، ولی در کشورهایی مانند ایران، عراق با جدایی دین از سیاست مخالف هستند.

اهداف و استدلال‌ها برای قبول سکولاریسم بسیار گسترده‌اند. در منظر لائیسیته اروپایی، سکولاریسم یک جنبش به سوی مدرنیته و دور شدن از ارزش‌های دینی است. برخی استدلال می‌کنند که سکولاریسم در آمریکا بیشتر به حفظ دین از حکومت پرداخته و در زمینه اجتماعی کم‌کارتر بوده‌است. سکولاریسم را نخستین شاخصهٔ مدرنیته خوانده‌اند. در میان کشورها جنبش‌های سیاسی گوناگون سکولاریسم را به دلایل مختلف پشتیبانی می‌کنند.

واژه سکولاریسم برای نخستین‌بار توسط نویسندهٔ بریتانیایی، جورج هالی اوک در سال ۱۸۴۶ استفاده شد. هر چند این اصطلاح تازه بود، ولی مفهوم کلی آزادی که سکولاریسم بر پایه آن بنا شده بود، در طول تاریخ وجود داشته‌است. ایده‌های اولیهٔ سکولار را می‌توان در آثار ابن رشد (اورئوس) پیدا کرد. وی و پیروان مکتب اوروئسیسم معتقد به جدایی دین از فلسفه بودند. هالی اوک این ایده جدایی اجتماع از دین را بدون تلاش برای انتقاد عقاید دینی مطرح کرد. هالی اوک یک ندانم‌گرا بود و به نظر خودش سکولاریسم برهانی علیه مسیحیت محسوب نمی‌شد، بلکه مستقل است. سکولاریسم تنها به این نکته می‌پردازد که راه درست در حقیقت سکولاریسم است. دانستنی‌های سکولار به‌طور روشن در همین زندگی پیدا می‌شوند و می‌توانند در همین زندگی آزمون شوند.

شارل دو مونتسکیو

شارل-لوئی دو سکوندا (به فرانسوی: Charles-Louis de Secondat) یا بارون دو مونتسکیو (به فرانسوی: Baron de Montesquieu)، یکی از متفکران سیاسی فرانسه در عصر روشنگری که در سال ۱۶۸۹ در بوردو از شهرهای فرانسه زاده شد. همه قبیله او از نژادگان و اشراف و در زمره حقوق دانان بودند. حقوق خواند و در سال ۱۷۰۸ به دادستانی پرداخت و سر آخر وکیل دادگستری شد. در سال ۱۷۱۳ پس از مرگ پدر به رایزنی حقوقی مجلس برگزیده شد.

دو مونتسکیو به پژوهش‌های علمی، تاریخی و حقوقی توجه ویژه داشت و چون از وضع آن زمان کشور نا خرسند بود با نام مستعار کتابی زیر عنوان نامه‌های ایرانی منتشر ساخت و چون مورد توجه واقع گشت به عضویت فرهنگستان فرانسه برگزیده شد (سال ۱۷۲۷). رفته رفته دست از دادستانی کشید و به تدوین اثر نام‌آور خویش، روح القوانین پرداخت، این کتاب با اقبال عمومی روبرو شد و بعدها نیز از مضامین آن در اداره کشورها و دولت‌ها بهره بسیاری گرفته شد. مونتسکیو بر این باور بود که انقلاب و شورش و خون‌ریزی کاری از پیش نمی‌برد و آنچه یک جامعه نیاز دارد قانون است. میانه‌روی در سیاست از ویژگی‌های برجسته مونتسکیو بود و چون روحانیان «روح‌القوانین» او را بی‌ارزش دانستند نوشتاری بر دفاع از کتاب خویش نوشت.

مونتسکیو در سال ۱۷۵۵ پس از سفرهای بسیار به کشورهای گوناگون جهان در پاریس درگذشت.

مارکی دو کندورسه

ماری ژان آنتوان نیکلا دو کاریتات، مارکی دو کندورسه (به فرانسوی: Marie-Jean-Antoine Nicolas de Caritat, marquis de Condorcet) (یا نیکلا دو کندورسه) (۱۷ سپتامبر ۱۷۴۳ - ۲۸ مارس ۱۷۹۴) فیلسوف، ریاضیدان و دانشمند علوم سیاسی و از بزرگان عصر روشنگری بود.

وی تنها اندیشمند بزرگ عصر روشنگری بود که در جریان انقلاب کبیر فرانسه در قید حیات بود.

مخالفت کندورسه با خشونت‌های سازمان یافته دوران ترور و همچنین مخالفت او با اعدام لویی شانزدهم در نهایت سبب تعقیب و بازداشت وی شد. در سال ۱۷۹۴ در زندان با سم خودکشی کرد تا طعمه گیوتین نشود.

موسی مندلسون

موسی مندلسون (۶ سپتامبر ۱۷۲۹–۴ ژانویه ۱۷۸۶) فیلسوف آلمانی یهودی بود که تأثیر زیادی بر روشنگری آلمانی برجای گذاشت. او برای آزادی یهودیان آلمان تلاش بسیار مبذول نمود. برخی او را سومین موسی (پس از موسی ابن عمران و موسی ابن میمون) می‌دانند. او پدربزرگ موسیقی‌دان برجسته فلیکس مندلسون بود.

نوکلاسیسیسم

نومومیالیسمیا نئومومیسم (به انگلیسی: Neomomism ,Neoclassical) یک جنبش هنری در زمینه‌های هنرهای تزئینی، هنرهای تجسمی، ادبیات، تئاتر، موسیقی و معماری است که شامل آثار هنری‌ای می‌باشد که تحتِ تأثیر هنر یونان و روم باستان، اما پس از آن خلق شده‌اند. هنرمندان پیرو این جنبش از اواسط قرن هجدهم تا اواخر قرن نوزدهم در اروپا فعالیت داشتند. جنبش نو کلاسیک در سال ۱۷۶۰ به‌طور رسمی آغاز شد و مکتبی بر ضد مکاتبی همچون باروک و روکوکو بود. در معماری روکوکو بی تقارنی، اهمیت به بخشندگی و آراستگی و در معماری مومیسم تقارن و سادگی مورد توجه بودند.

هاسکالا

هاسکالا به رنسانس فرهنگی یهودیان در قرن ۱۸ و ۱۹ میلادی اطلاق می‌شود. سردمدار این جریان نمایشنامه‌نویس، روزنامه‌نگار و دیپلمات متولد آمریکا، مردخای مانوئل نوح بود که در برقراری میهنی در گراند آیلند نیویورک برای یهودیان می‌کوشید.

ولتر

وُلتِر (به انگلیسی: Voltaire /voʊlˈtɛər) (زادهٔ ۲۱ نوامبر ۱۶۹۴-درگذشتهٔ ۳۰ مه ۱۷۷۸) از نامدارترین فیلسوفان و نویسندگان فرانسوی عصر روشنگری است. شهرت او به خاطر ذکاوت خارق‌العاده‌اش، مخالفت‌هایش با کلیسای کاتولیک، حمایتش از آزادی مذهب، آزادی بیان، و جدایی دین از سیاست و شجاعتش در بیان نظریات بی‌پرده است. تمام شور زندگی او در جستجوی عدالت بود. ولتر در تمام سبک‌های ادبی و نوشتاری از جمله نمایشنامه، شعر، رمان، مقاله، و نوشته‌های تاریخی و علمی دست داشت. او بیش از ۲۰ هزار نامه و بیش از ۲ هزار کتاب و کتابچه نوشت. او مانند بسیاری از متفکران عصر روشنگری دئیست بود و در آثارش اغلب به نقد عدم مدارا، تعصب مذهبی، و ساختار قدرت در فرانسهٔ عصر خود می‌پرداخت.

پیر بل

پیِر بِیل (به فرانسوی: Pierre Bayle) فیلسوف و نویسنده پروتستان قرن هفدهم میلادی اهل فرانسه است. مهم‌ترین اثر او «دیکشنری تاریخی و انتقادی» (به فرانسوی: Dictionnaire Historique et Critique) است که به یکی از محبوب‌ترین آثار قرن هیجدهم تبدیل شد. محتوای این کتاب پرحجم تاریخ، نقد ادبی، الهیات، و مسائل متعدد دیگری از جمله مباحثی فلسفی در زمینه‌هایی همچون مدارا، مسئلهٔ شر، و مسائل معرفت شناختی را شامل می‌شود.ولتر بیل را «بزرگ‌ترین استاد فن استدلال که تا کنون دست به قلم برده‌است» می‌خواند. به غیر از ولتر، متفکران زیادی در عصر روشنگری از جمله دنی دیدرو، لایبنیتز، بارکلی و هیوم وامدار بل و آثار او بوده‌اند.

ژان لو رون دالامبر

ژان لرون دالامبر (به فرانسوی: Jean le Rond D'Alembert) (متولد ۱۶ نوامبر ۱۷۱۷ در پاریس؛ درگذشت ۲۹ اکتبر ۱۷۸۳ در پاریس)، ریاضیدان، فیزیکدان فرانسوی و همچنین فیلسوف عصر روشنگری بود.

او سرپرست قسمت ریاضیات دائرةالمعارف فرانسوی بود که توسط دنی دیدرو انتشار یافت.

روشِ دالامبر در معادله موج نیز به نام خود او نامیده شده‌است.

اصل دالامبر نیز که به اسم این دانشمند نامیده شده‌است، با قانون دوم نیوتون هم‌ارز است و از آن به راحتی مکانیک لاگرانژی به دست می‌آید.

گوتهولد افرایم لسینگ

لسینگ (به آلمانی: Gotthold Ephraim Lessing) (زاده ۲۲ ژانویه ۱۷۲۹ - ۱۵ فوریه ۱۷۸۱)، نویسنده، فیلسوف، ناشر و منتقد ادبی آلمانی و از چهره‌های مهم عصر روشنگری است. نوشته‌ها و نمایشنامه‌های او نقش کلیدی در شکل‌گیری ادبیات آلمانی داشته‌است.

یوهان گوتفرید فون هردر

یوهان گوتفرید فون هردر (به آلمانی: Johann Gottfried von Herder) (زادهٔ ۲۵ اوت ۱۷۴۴ میلادی در مورونگن، آلمان - وفات ۱۸ دسامبر ۱۸۰۳ میلادی در وایمار، آلمان) فیلسوف، زبان‌شناس، شاعر، منتقد ادبی، از دانشمندان تأثیرگذار عصر روشنگری و از نظریه‌پردازان بزرگ قرن هجدهم اروپا در حوزهٔ زبان، تاریخ و فرهنگ است.

اروپای پیشاتاریخ
اروپای دوران قدیم
سده‌های میانه
اروپای مدرن ابتدایی
دوران مدرن
دوران معاصر
آهنگسازان ‏(en)
ترکیب‌بندی سازها
ژانرها
تکنیک‌ها
پس‌زمینه
بنیانگذاری
ایالات متحده آمریکا
Inventions,
other events
نوشته‌ها
اسطوره
مرتبط
خانواده
History
Timeline
Legal history
Theology
Bible and
Tradition;
Catechism
Philosophy
قدیس
Organisation
Hierarchy
Laity
Precedence
By country
Culture
Media
Institutes,
orders,
societies
Associationsof the faithful
Charities
مفاهیم پیش‌نیاز
رشد و توسعه
سیاست‌ها
ملی‌سازی
رهبران
سرود

به زبان‌های دیگر

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.