عصر آهن

عصر آهن در دانش باستان‌شناسی دوره‌ای است که در آن بشر به گستردگی از آهن در جایگاه ماده‌ای برای ساخت ابزار و جنگ‌افزار سود برد. به جز این جامعه‌های کهن تغییرهایی در زمینه کشاورزی، باورها و شیوه‌های هنری نسبت به گذشته یافت.

Ironageroof
بام کاهی از عصر آهن، همپشایر، انگلستان

آهن که در سامانه سه‌دوره‌ای پس از عصر برنز جای می‌گیرد، واپسین این دوره‌ها در زمان پیش از تاریخ می‌باشد. زمان رخداد این دوره در جاهای گوناگون متفاوت است. به گونه سنتی آغاز این زمان را سده ۱۲ (پیش از میلاد) در خاور نزدیک باستان، هندوستان باستان و یونان باستان می‌دانند. در دیگر بخش‌های اروپا این دوره دیرتر آغاز گشت. در اروپای مرکزی این دوره از سده ۸ (پیش از میلاد) و در اروپای شمالی در سده ۶ (پیش از میلاد) آغاز گشت. گداختن آهن و آهنگری در ۱۲۰۰ (پیش از میلاد) در آفریقای باختری آغاز گشت. عصر آهن در کرانه‌های مدیترانه با آغاز دوره تاریخی هلنی و امپراتوری روم، در هندوستان با بودایی‌گری و جینیسم، در چین با کنفوسیوس‌گرایی و در شمال اروپا با سده‌های میانی آغازین به پایان رسید.

سختی، دمای گدازش بالا و فراوانی سنگ آهن این فلز را در سنجش با برنز خواستنی‌تر می‌نمود. از آنجا که استعمار اروپایی آهن را با خود به استرالیا و آمریکا برد، پس عصر آهن هرگز به این سرزمین‌ها راه نیافت.

Dun Carloway
بروخ دن‌کالووی، لویس، اسکاتلند

عصر آهن در خاور نزدیک باستان

World in 1000 BCE
جهان در ۱۰۰۰ پیش از میلاد؛ بخش درون خط سرخ‌رنگ نشان‌دهنده جایی است که فلزکاری انجام می‌گرفته‌است، برنزکاری درون خط صورتی نشان داده‌شده‌است.

آهن در خاور نزدیک باستان در هزاره ۲ (پیش از میلاد) در آناتولی یا قفقاز با ریخته‌گری و فلزکاری آهن آغاز گشت. تا هزاره اول پیش از میلاد، سراسر خاور نزدیک باستان را درنوردید و ابزار و جنگ‌افزارهای برنزی جای خود را به ابزار آهنین داد.

شبه‌قاره هند

پژوهش‌های باستانشناسی در اوتار پرادش کنونی نشان از کاربرد آهن میان ۱۸۰۰ تا ۱۲۰۰ (پیش از میلاد) دارد. می‌نماید که از آغاز سده ۱۳ (پیش از میلاد) گدازش آهن در هندوستان فراگیر شده باشد. یک مرکز آهنگری در خاور هند از هزاره یکم پیش از میلاد به جا مانده‌است. می‌نماید در آغاز این هزاره این صنعت در هندوستان گسترده شده باشد.

آسیای خاوری

از سده ۶ (پیش از میلاد) همدوره با دودمان ژو در چین اثرهای ساخته شده با ریخته‌گری آهن به دست‌آمده‌است. در پشته تبت و از فرهنگ ژانگ‌ژونگ نوشته‌ای کهن به دست آمده که در آن شیوه کار با آهن بیان‌شده‌است.

در شبه‌جزیره کره ابزار آهنی در پیوند با دوره گذارجامعه‌ها از سروری به دولت در منطقه دریای زرد از سده ۴ (پیش از میلاد) به دست آمده‌است.

اروپا

اروپای خاوری

در اروپای خاوری عصر آهن از آغاز هزاره یکم پیش از زایش مسیح آغاز گشت. در قفقاز و استپ پونتیک عصر آهن با فرهنگ‌های کوبان و نووچرکسک میان ۹۰۰ تا ۸۰۰ پیش از میلاد آغاز گشت. با کوچ تراک‌و کیمری‌ها این عصر به فرهنگ هالشتات رسید.

سکاها از سده ۷ (پیش از میلاد) در اوکراین و روسیه کنونی این فرهنگ را گستردند. از سده ۵ تا سده ۳ (پیش از میلاد) ابزار آهنی فراوانی در نزدیکی نیکوپول یافت‌شده‌است که می‌نماید اینجا منطقه ویژه آهنگری سکائستان بوده‌است. سلت‌ها در سده ۶ (پیش از میلاد) عصر آهن را از فرهنگ هالشتات گرفتند و در اروپای باختری گستردند. لهستان در پایان همین سده و در فرهنگ لوزاتیایی به عصر آهن رسید.

تقسیم‌بندی سه‌گانه اعصار
عصر تاریخی
دوره لاتن   نیاتاریخی
دوره هالشتات
عصر آهن
  پسین  
میانه
پیشین
عصر برنز
دوران نوسنگی عصر مس  
نوسنگی با سفال پیشاتاریخ
نوسنگی پیش از سفال ب
نوسنگی پیش از سفال آ
میان‌سنگی میان‌سنگی
پارینه‌سنگی پسین
میانه
پیشین
عصر سنگ

اروپای مرکزی

عصر آهن آغازین در اروپای مرکزی با فرهنگ هالشتات میان سال‌های ۸۰۰ تا ۴۵۰ (پیش از میلاد) و عصر آهن نو با فرهنگ لاتن در ۴۵۰ پیش از زایش آغاز گشت و تا چیرگی رومیان پایدار ماند.

ایتالیا

در ایتالیا عصر آهن هم‌زمان با فرهنگ ویلانووا آغاز و با گشودن واپسین شهر اتروسکن‌ها -ولتزنا- به دست جمهوری روم در ۲۶۵ به پایان رسید.

بریتانیا

در میان جزیره‌نشینان بریتانیا عصر آهن از سده ۵ (پیش از میلاد) آغاز گشت و با چیرگی رومیان بر بریتانیا در سده ۵ (میلادی) به پایان رسید. ساختارهای پدافندی این دوران گیراست، برای نمونه می‌توان به بروخ در شمال اسکاتلند نام‌برد.

اروپای شمالی

عصر آهن در اروپای شمالی به دو بخش می‌شود:عصر آهن پیشارومی و عصر آهن رومی. با دوره کوچ انسان‌ها سمال آلمان و دانمارک به چیرگی فرهنگ یاستورف درآمد. بخش جنوبی اسکاندیناوی هم زیر چیرگی بسیار همانند با آن- عصر آهن گرِگان- بود. درونشد شبه‌جزیره اسکاندیناوی، فنلاند و استونی به عصر آهن را میان سال‌های ۳۰۰۰ پیش از میلاد تا ۱۰۰۰ میلادی می‌دانند. فلزکاری و سفالگری برای مردمان آن دوران اسکاندیناوی نقش نگهداری گرما را نیز داشت.

بخش زیر صحرای آفریقا

در آفریقای باختری نخستین بار در فرهنگ نوک در پیش از ۱۰۰ پیش از میلاد مردم نخستین بار از گدازش آهن بهره‌بردند. کار با آهن و مس از آنجا به جنوب آفریقا راه‌یافت. بهره‌گیری از آهن برای کشاورزی بانتو و نیز شکار و گردآوری خوراکی‌های آنان انقلابی بود. اینان با بهره‌گیری از ابزار فلزی کشاورزی خود را در گستره بیشتری از ساوانا به پیش بردند.

نگارخانه

Dun Carloway
Ironageroof
Celtic-roundhouse-1994
Celtic-roundhouseinternal-1995
Celtic-roundhouseinternal-1999
Broborg Knivsta kommun 8448
اعصار تاریک یونان

اعصار تاریک یونان (انگلیسی: Greek Dark Ages) دوره‌ای از تاریخ یونان است که با پایان تمدن میسنی در حدود ۱۱۰۰ پیش از میلاد آغاز می‌شود و تا پیدایش اولین پولیس‌ها در حدود ۸۰۰ پیش از میلاد به اتمام می‌رسد.

با پایان رفتن عصر برنز در شرق مدیترانه، شهرها و کاخ‌های تمدن میسنی به‌تدریج نابود شدند.تمدن هیتی‌ها نیز به‌تدریج از بین رفت و شهرها از غزه تا تروآ نابود شدند.با از بین رفتن این تمدن‌ها، شهرها و شهرک‌های کوچک‌تر نیز گرفتار قحطی شدند و جمعیت آن‌ها کاهش یافت.

اینطور تصور می‌شود که در آن عصر ارتباط یونانی‌ها با قدرت‌های خارجی قطع و رشد فرهنگی و پیشرفت یونان بسیار کند شده بود.از یافته‌های به‌دست آمده در حفاری‌ها در منطقه لفکاندی در جزیره وابیه نشان می‌دهد که لینک‌های فرهنگی و تجاری با شرق تقریباً از قرن نهم پیش از میلاد توسعه یافت.

امپراتوری آشوری نو

امپراتوری آشوری نو حکومتی سلطنتی بود که بین سال‌های ۹۱۱ تا ۶۱۲ پیش از میلاد در قسمت‌های زیادی از خاورمیانه کنونی حکومت می‌کرد.

امپراتوری موریا

شاهنشاهی مائوریا یا موریا (سانسکریت، Maurya، मौर्य) سلسله‌ای مقتدر در هند باستان که بین سال‌های ۳۲۱ تا ۱۸۵ پیش از میلاد فرمانروایی می‌کردند. سلسله موریای یا ماوریای هند بعد از سقوط امپراتوری هخامنشی بدست اسکندر یونانی در هند روی کار آمد. موریاها پس از سلسله ماگادها به قدرت رسیدند و در اوج قدرت بر تمامی شبه‌قارهٔ هند و بخش‌هایی از افغانستان و پاکستان ایران کنونی سلطه داشتند. بزرگترین شاه سلسله موریای هند آشوکا نوه چاندارگوپتا نام داشت. وی سراسر هند و افغانستان را به تصرف خود درآورد و در ترویج کیش بودا تلاش فراوان کرد او از بزرگترین فرمانروایان تاریخ هند است. پایتخت شاهنشاهی موریا شهر پاتالی پوترا بود. چندراگوپتا موریا بنیان‌گذار این سلسله بود و مقتدرترین فرمانروای آن آشوکا شاه به بوداگرایی گروید. دین بودا در عهد این پادشاه مقتدر از حدود شبه‌قارهٔ هند تجاوز و توسط مبلغین از شمال غربی تا کشمیر و قندهار و کابل نفوذ کرد و متدرجاً به سواحل رود جیحون رسید.

این امپراتوری در اساس از پادشاهی ماگادها در جلگه‌های هند و گنگ (ایالت کنونی بیهار، شرق اوتار پرادش و بنگال) پدید آمده بود که در شرق شبه قاره هند واقع بود. مرکز این امپراتوری، شهر کهن پاتالی پوترا بود که امروزه شهر پانتا نامیده می‌شود. این امپراتوری در ۳۲۲ سال پیش از میلاد مسیح توسط چاندراگوپتا مائوریا تأسیس شد. وی با سرنگون کردن سلسله ناندا به سرعت قدرت خود را به سوی غرب گسترش داد و با بیرون کردن نیروهای یونانی و ایرانی از خاک هند، دولت مستقل و مقتدر و فراگیری پدیدآورد. در ۳۲۰ پیش از میلاد این امپراتوری سراسر نیمه شمالی هند را در اختیار داشت و ساتراپهایی را که قبلاً در اختیار سربازان اسکندر بود به تصرف درآورد.

در زمان خود، امپراتوری موریا یکی از پهناورترین ممالک عالم به‌شمار می‌رفت. در گسترده‌ترین حالت، این امپراتوری از شمال به مرزهای طبیعی رشته کوه‌های هیمالیا و از شرق به جنگل‌های انبوه آسام در بنگال و برمه کنونی، و از غرب به بلوچستان و افغانستان کنونی (شامل استان‌های کنونی هرات و قندهار) و از جنوب نزدیکی سری لانکا می‌رسید. تنها پادشاهی کوچکی که جنوب شرق هند مقاومت می‌کرد کالینگا بود که توسط آشوکا فتح شد. شصت سال پس از درگذشت آشوکا، سقوط و انحطاط این سلسله آغاز شد. در ۱۸۵ با تأسیس دولت شونگا در ماگادها، سلسله موریا رسماً منقرض شد.

در عهد امپراتوری چاندراگوپتا، امپراتوری موریا توانست سرزمین‌های رود سند را که در تصرف دولت سلوکیان بود به تصرف درآورد. سلوکوس اول پادشاه سلوکیان، در پاسخ به این حمله چاندراگوپتا لشکر گرانمایه‌ای راهی هند کرد. اما چاندراگوپتا سپاه مقدونی را شکست داد و سلطه هند را بر افغانستان و بلوچستان و نواحی اطراف سند تثبیت کرد.

عصر موریا، تنها عصر اقتدار سیاسی و نظامی هند نبود. در دوره موریا، فرهنگ و تمدن به اوج خود رسید. به‌ویژه در دوران نیم قرن سلطنت آشوکا (نواده چاندرا گوپتا) صلح و امنیت و نیز تغییرات دینی، گسترش علوم و فلسفه و نیز خلق آثار باشکوه هنری در هند رواج یافت.

معماری دوران هخامنشی در ایران تأثیر زیادی بر معماری دودمان «موریایی» در هند گذاشته‌است که از جمله این تأثیرات می‌توان به سرستون چهارشیر کاخ آشوکا اشاره کرد. آشوکا تحت تأثیر سنگ نوشته‌های پادشاهان هخامنشی ایران و با الهام از آن‌ها دستور می‌داد تا فرمان‌هایش را بر سنگ‌ها و ستون‌ها و درون غارها بنگارند. سنگ‌نبشته‌ها، ستون‌نوشته‌ها و غارنوشته‌های وی در بیش از سی جایگاه در هند، پاکستان و افغانستان باقی‌مانده‌است.

اورارتو

اورارتو (به ارمنی Ուրարտու - Urartu به آسوری māt Urarṭu; بابلی Urashtu) که بر پایه انجیل به آن پادشاهی وان و نیز پادشاهی آرارات نیز گفته می‌شود، نام تمدّنی در عصر آهن است. از نقطه نظر گستره جغرافیایی، این تمدن در اطراف دریاچه ارومیه، دریاچه وان و همچنین بر بلندی‌های ارمنستان قرار داشته‌است. مردم اورارتو از نیاکان گرجی‌ها و ارمنی‌های باستان منطقه بوده‌اند و از حدود ۱۵۰۰ سال پیش از میلاد مسیح، تا ۶۰۰ سال پیش از میلاد بر این منطقه حکمرانی داشته‌اند.

اورارتو وارث پادشاهی میتانی بوده‌است.

ایونیا

ایونیّه (پارسی باستان: یَونه(Yauna)𐎹𐎢𐎴)، قسمت آسیای کوچک یونان باستان را می‌نامیدند. در تاریخ قدیم یونان بر سرزمین‌های مختلف اطلاق شده‌است، اما ایونیای حقیقی یکی از ممالک قدیمی آسیای کوچک میان خلیج ازمیر و ماندلیا و مسکن مهاجرین یونانی بوده‌است. مردم ایونیا به هوش و جسارت مشهور بودند و خود در کرانه‌های دریای لاس و دریای سیاه مهاجرنشین‌هایی تأسیس کردند.

تئوگونیا

تئوگونیا یا تبارنامهٔ خدایان نام مشهورترین نوشته هزیود، شاعر نامدار یونانی در قرن هشتم قبل از میلاد است، که بخش‌هایی از آن تا به امروز باقی‌مانده و بسیاری از اطلاعات مربوط به خدایان اساطیری یونان از همین اثر استخراج گردیده‌است.

تخته بازی ۵۸ خانه

تخته بازی ۵۸ خانه از آثار باستانی عصر آهن است که در تپهٔ سیلک کاشان توسط رومن گیرشمن در سال ۱۹۳۷ (میلادی) کشف شد. این تخته بازی باستانی دارای ابعاد ۲۴ در ۱۱ سانتی‌متر است و از جنس گِل پخته می‌باشد. این تخته بازی که به تخته بازی ۵۸ خانه یا ۵۸ سوراخ معروف است در یک گورستان کشف شده‌است. بازی‌های تخته‌ای شکل در مصر و شرق نزدیک باستان از محبوبیت خاصی برخوردار بوده‌است. با درنظرگرفتن سوراخ‌ها و خانه‌های بازی، این نوع تخته‌ها انواع و اقسام گوناگونی دارند. نحوه بازی انواع شرق نزدیکی آنها اغلب ناشناخته‌تر هستند و اطلاعات مربوط به تمدن مصر باستان، ناشناسی این نوع بازی‌ها را در شرق نزدیک برای باستان شناسان آسان‌تر کرده‌است. از این نمونه بازی که تخته بازی ۵۸ خانه نامیده می‌شود و در ایران، تپه سیلک، مقبرهٔ ۲۱۷، گورستان B کشف شده‌است، در نقاط دیگر ایران نیز کشف شده‌است. این بازی، بدون مهره‌های مربوطه و مخصوص کشف گردیده‌است، همچنین، در محاسبهٔ خانه‌های بازی، خانه (سوراخ) درشت سمت راست تخته و خانه (سوراخ) سمت چپ و جدا افتاده تخته، به شمار نیامده‌اند.

تپه‌حصار

تپه حصار در جنوب شهر دامغان در روستای حیدرآباد(دامغان) و در استان سمنان قرار گرفته‌است. قدمت تمدن پیش از تاریخ این تپه از هزارهٔ چهارم تا هزارهٔ اول پیش از میلاد می‌رسد. در تپهٔ حصار سه طبقهٔ متمایز مربوط به دوران پیش از تاریخ تشخیص داده شد که هر کدام از این سه طبقه نیز به تقسیمات کوچک‌تری طبقه‌بندی شده‌اند.

دودمان چین

سلسلهٔ چین (چینی:秦朝) سلسله‌ای است که پس از دودمان چو و پیش از دودمان هان در چین فرمان راندند. فرمانروایی ایشان از سال ۲۲۱ تا ۲۰۶ پیش از میلاد به طول انجامید. یکپارچگی و اتحاد سرزمینی چین در سال ۲۲۱ پیش از میلاد، در زمان فرمانروایی چین شی هوانگ آغازگر امپراتوری بود که بر تمام چین فرمان می‌راند؛ این امپراتوری تا زمان دودمان چینگ چائو ادامه یافت. ادیان تائوئیسم و کنفوسیانیسم، ادیان غالب مردم در زمان دودمان چین چائو بود.

نخست وزیر نامدار این امپراتوری لی سی بود.

دوره ودایی

دورهٔ ودایی بازهٔ زمانی‌ای را گویند که در آن وداها کهنترین اثر مقدس هندوآریاییان سروده شد. پژوهشگران این زمان را از هزارهٔ یکم و دوم پیش از میلاد تا سدهٔ ششم پیش از میلاد می‌دانند.

در این دوره اقوام هند و ایرانی هنوز از یکدیگر جدا نشده بودند و زیستی مشترک داشتند. تمدن ودایی در شمال و شمال باختری شبه‌قاره هند شکل‌گرفت و در پایان عمر خویش پادشاهی مهاجنپدس را به خود دید و پس از آن امپراتوری مئوریه -که دورهٔ زرین تاریخ هند باستان است- جانشین آن گشت.

دوره ودایی در هند با حضور آریایی‌ها آغاز می‌شود. منابع اصلی حکمت هند وداها، عبارت از چهار کتاب است: «وداها»، «ریگ ودا» یا کتاب نیایش‌ها، «یاجور ودا» یا کتاب نیایش کنندگان، «ساما ودا» یا کتاب سرودها و «اثروا ودا». از میان این منابع ریگ‌ودا از اهمیت بسیاری برخوردار است.

ریگ‌ودا بر سه وجه تفسیر شده‌است که سومین وجه آن «اوپانیشادها» است که منابع اصلی حکمت هندویی است و بخش فلسفی وداها به شمار می‌رود. «برهمانا» نیز یکی از بخش‌های وداهاست که شامل دستورات قربانی کردن است. «وستو شاسترا» نیز زیرمجموعه این بخش‌ها به شمار می‌رود و این دانشی است در گستره معماری که بین هشت تا ده هزار سال پیش، در «وداها» نگاشته شده‌است.

سنگ‌نبشته اورامان

سنگ‌نبشته اورامان یا کتیبه یوزیدر ، نقش برجسته‌ای متعلق به تمدن آشور است که به همراه یک کتیبه به خط میخی در روستای یوزیدر، در شهرستان کامیاران استان کردستان بر فراز کوه زینانه حجاری شده است.کتیبه باستانی یوزیدر این اثر در تاریخ ۲۵ اسفند ۱۳۸۰ با شمارهٔ ثبت ۵۱۱۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

عصر برنز

عصر برنز یا عصر مفرغ دوره‌ای در تاریخ پیشرفت بشری است که در روند آن انسان‌ها بیشتر به فلزکاری دست زدند و از شیوه‌هایی برای گداختن مس و قلع و فرایند آلیاژسازی آن و قالب‌ریزی برنز بهره بردند. عصر برنز بخشی از سامانه سه‌دوره‌ای در زمان پیش از تاریخ جامعه انسانی‌است. دو دوره پیش و پس این دوره در سامانه یادشده عصر سنگ و عصر آهن می‌باشند. در سامانه یاد شده عصر برنز پس از دوره نوسنگی آغاز می‌گردد؛ ولی در بیشتر بخش‌های آفریقا که زیر صحرا جای گرفته‌اند پس از دوره نوسنگی یکراست عصر آهن آغاز می‌گردد.

لیدیه

لیدیه (به یونانی: Λυδία) یک پادشاهی باستانی در عصر آهن در غرب آناتولی بوده‌است، مطابق با استان‌های امروزی ازمیر و مانیسا در ترکیه. پایتخت سنتی پادشاهی لیدیه شهر سارد بود. پادشاهی لیدیه در گسترده‌ترین حالت خود تمامی آناتولی غربی را در تصرف خود داشت.

در سال ۵۴۶ پیش از میلاد، شهر سارد پایتخت پادشاهی لیدی توسط کوروش فتح شد و کرزوس پادشاه لیدی شکست خورد.

مردم آمارد

آمارد، اَمارد، یا مارد (به زبان سکایی: آمارد، Āmārd؛ به زبان پهلوی: آمویی، Āmui)، نام یک تبار باستانی آریایی و سکایی است که در شمال ایران، به‌ویژه از رودبار تا آمل و در کرانهٔ سفیدرود، زندگی می‌کرده‌اند. آماردها، مردمی جنگجو و خودپا بوده‌اند.

آماردها، به گفتهٔ ریچارد فرای، آملی کورت و کریستوفر برونر، آریایی بوده‌اند، و به مردمان سکا و داهه پیوند داده شده‌اند. نام شهر امروزی آمل برمی‌گردد به زندگی آنان در آن گستره. همچنین آن که دو آمل، یکی در مازندران و دیگری در گسترهٔ آمودریا، جای داشته‌اند.نام‌های «آمل» و «آمودریا»، از آماردها گرفته شده‌اند. نام گذشتهٔ سفیدرود در گیلان نیز، «آمرد» بوده‌است. زمانی آماردها با اسکندر ماکدونی جنگیدند، و زمانی به‌دست فرهاد یکم،به سوی قفقاز کوچانده شدند. از بازمانده‌های برجستهٔ تاریخی ایران که با مردم آمارد پیوند دارند، تپهٔ مارلیک و تخته‌سنگ‌های هرازرود هستند. هنر پیشرفتهٔ سفالگری و زرگری آماردها را در آن‌جا می‌توان دید.

موزه عصر آهن

سایت موزه عصر آهن تبریز، محوطهٔ باستانی است که در شمال، شمال شرقی و شمال غربی مسجد کبود تبریز واقع شده‌است. شامل گورستان و آثار سفالی مربوط به عصر آهن است.

آثار بدست آمده در سال ۱۳۷۶ بدست آمد که شامل ۳۸ گور به صورت جنینی دفن شده یافت شد. گور نوزادان به صورت ساده بوده و گور نوجوانان در سازه‌های مربعی با دو ظرف سفالی همراه است. اکثر اجساد یافت شده در سنین پایین مرده‌اند. کودکان با اسباب بازی‌هایشان دفن شده‌اند و زن‌ها با جواهرات و مردها با ابزار جنگی شان. در کنار بعضی اجساد ظروف سفالی و اثرات غذا یافت شده که اعتقاد آنان بر آیین مهرپرستی را تأیید می‌کند و کسانی که ظروف بیشتری در کنارشان یافت شده، احتمالاً ثروتمندتر بوده‌اند. سنگ چینی دور اجساد نمادی از دیوارهٔ رحم است و اجساد به حالت جنینی یا چمباتمه‌ای دفن شده‌اند که جهت بدن و صورتشان متفاوت است که باز هم تأییدی بر مهرپرست بودن آنهاست. این سایت از سال ۱۳۸۵ به عنوان اولین موزه صحرایی ایران شروع به کار کرد.مراسم گشایش سایت موزه عصر آهن تبریز در تاریخ ۳۰ اردیبهشت ۱۳۸۶ با حضور جعفری معاونت فرهنگی و ارتباطات سازمان میراث فرهنگی کشور انجام شد. این محوطه در معرض بازدید برای عموم می‌باشد.

هیتی‌ها

هیتیان مردمانی باستانی بودند که به زبان هیتی که از شاخهٔ آناتولی خانوادهٔ هندواروپایی صحبت می‌کردند و کشوری پادشاهی در آناتولی (ترکیه امروزی) و میان‌رودان شمالی و سوریه تأسیس کردند و پایتخت آن‌ها شهر خاتوشا (۱۱۸۰ تا ۱۶۰۰ ق.م) بود.

هیتی‌ها معروف به مهارتشان در ساختمان و استفاده کردن از ارابه و از پیشروان عصر آهن و ساخت مصنوعات از آهن بودند.

پادشاهی هیتیایی به سه دوره قراردادی تقسیم شده‌است:

پادشاهی قدیمی هیتیایی. ۱۷۵۰–۱۵۰۰ پیش از میلاد

پادشاهی میانی هیتیایی. ۱۵۰۰ ق.م. - ۱۴۳۰ ق.م. در حدود ۱٬۵۹۵ پیش از میلاد هیتی‌ها بابل را اشغال و غارت می‌کنند.

پادشاهی جدید هیتیایی ۱۴۳۰–۱۱۸۰ پیش از میلادپس از ۱۱۸۰ ق.م. امپراتوری هیتی در چندین دولت-شهر (نوهیتیایی)، مستقل خرد شد.

نوهیتیایی، کشورهایی بودند که با زبان لوویان حرف می‌زدند و در سوریه عصر آهن، پس از سرنگونی امپراتوری هیتی سر برآوردند و تا اشغال شدن به دست کیمری‌ها بر پا بودند (۱۱۸۰ تا ۷۰۰ پیش از میلاد).

نباید حتیان (Hattians) که زودتر تا آغاز هزاره دوم ق.م. در همان ناحیه ساکن شدند و به یک زبان غیر هندو-اروپایی صحبت می‌کردند را با هیتیان (Hittites) هندو-اروپایی اشتباه گرفت.

در حدود ۱٬۴۰۰ پیش از میلاد، از مصنوعات آهنی در قلمرو هیتی‌ها در ارمنستان کنونی استفاده می‌شد که این به عنوان نخستین شواهد مصرف این عنصر است.کشف سند ازدواج به شکل سنگ نگاره در حدود ۱٬۳۵۰ پیش از میلاد در بغازکوی (Boḡazköy) واقع در آناتولی، با ذکر نام پادشاه هیتی و حاکم تمدن میتانی که فرمانروایان سرزمین‌هایی هستند که مردم در آنجا به میترا-وارونا، ایندرا و اشوین‌ها متوسل می‌شوند و آن‌ها را می‌پرستند. این سند ظاهراً رسیدن موجی از اقوام هندو-ایرانی را به شمال غرب ایران تصدیق می‌کند.

کالی یوگا

کالی یوگا (به دوناگری: कलियुग) به معنی عصر مرد دیو نشان یا عصر گناه است. این مرحله آخرین مرحله از مراحل چهارگانه چرخهٔ یوگاها است که در کتب مقدس هند به آن اشاره شده‌است. مراحل پیشین چرخه عبارتند از ساتیا یوگا، ترتا یوگا و دواپرا یوگا. بر اساس قوانین سوریا و رسالهٔ نجومی که بر پایه تقویم هندو و تقویم بودایی است، زمان شروع کالی یوگا در نیمه‌شب ۱۸ فوریه ۳۱۰۲ هزاره چهارم (پیش از میلاد) در تقویم میلادی؛ یا ۲۳ ژانویه ۳۱۰۲ هزاره چهارم (پیش از میلاد) در تقویم گرگوری است. همچنین برای هندوهای زیادی این روز همزمان است با روز مرگ کریشنا پس از زخمی شدن و جراحت شدیدی که به وسیله یک نیزه صورت گرفته بود.

عده ای از محققان آئین هندو بر این باورند که زمان حال در این دوره که عصر آهن و گناه و فساد است قرار گرفته. با این حال دانشمندان دیگری این نظریه را رد کرده و بر این باورند که عصر حال در آخرین سال‌های خود در دوره دواپارا یوگا به سر میبرد. بر اساس روایات و استدلال‌های هندویی، دورهٔ کالی یوگا ۴۳۲،۰۰۰ سال به طول می انجامد.

گورستان بردبل

گورستان بردبل مربوط به عصر مفرغ - عصر آهن است و در شهرستان ایلام، بخش مرکزی، دهستان پاکل، روستای چنارباشی واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۵ دی ۱۳۸۷ با شمارهٔ ثبت ۲۴۲۹۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

گورستان ورکبود

قبرستان ورکبود مربوط به عصر آهن ۳ است و در شهرستان ایلام، بخش مرکزی، روستای گله جار واقع شده و این اثر در تاریخ ۹ اردیبهشت ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۸۴۲۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

به زبان‌های دیگر

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.