عاشورا

عاشورا، دهمین روز از ماه محرم در گاه‌شماری هجری قمری، روز مقدس مسلمانانعزای شیعیان) است.[۱] شهرت این روز نزد شیعیان به دلیل وقایع عاشورای سال ۶۱ هجری قمری است که در این روز حسین بن علی- امام سوم شیعیان - و یاران وی در رویداد کربلا در جنگ با لشکر عمر سعد کشته شدند. شیعیان در این روز سوگواری می‌کنند. اهل سنت روز عاشورا را سالگرد روزی می‌دانند که موسی دریای سرخ را شکافت و خودش و پیروانش از آن عبور کردند و این روز را گرامی و روزه گرفتن در این روز را سنت می‌دانند.[۲]

تطبیق تاریخی

عاشورای سال ۶۱ هجری قمری طبق بعضی محاسبات نجومی با توجه به گاه‌شماری هجری قمری هلالی با سه شنبه، ۲۰ مهر سال ۵۹ هجری خورشیدی (۹ اکتبر ۶۸۰ میلادی) برابر است.[۳] اما براساس محاسبات جدولی گاه‌شماری هجری قمری قراردادی این روز با چهارشنبه، ۲۱ مهرماه خورشیدی (۱۰ اکتبر میلادی) همان سال تطبیق داده می‌شود.[۴][۵]

عزاداری شیعیان در ماه محرم 01
کودکی در حال زدن سنج در شهر قم در ماه محرم

پیش‌زمینهٔ تاریخی

Battle of Karbala
نگاره واقعة الطف نحوهٔ آرایش سپاهیان یزید و حسین بن علی را نشان می‌دهد

در دهم محرم ۶۱ هجری قمری نبردی میان سپاه حسین بن علی و سپاه اعزامی از سوی یزید بن معاویه در نزدیکی محلی به نام کربلا (در عراق کنونی) درگرفت. گفته می‌شود دلیل یزید بن معاویه برای جنگ، بیعت نکردن حسین بن علی با او بود؛ از طرفی حسین بن علی نیز حکومت و زمامداری یزید بن معاویه را غیرشرعی و غیرقانونی می‌دانست.

در پایان این نبرد حسین بن علی به همراه ۷۲ تن از همراهانش کشته شدند، پس‌از آن شیعیان هرساله در روز دهم محرم به عزادارای برای این کشته‌شدگان می‌پردازند.

نگرش شیعه

10 Muharram
هیئت قمه‌زنان در ۱۰ مُحرم اثر فائوستو زونارو.

شیخ عباس قمی در مفاتیح الجنان می‌گوید: «روز دهم ماه محرم روز شهادت امام حسین است، روز مصیبت و حزن ائمه اطهار و شیعیان آنان است و شایسته‌است که شیعیان در این روز مشغول کارهای دنیوی نگردند و مشغول گریه و نوحه باشند و زیارت عاشورا بخوانند.»

پیشینه تاریخی سوگواری برای حسین

سابقهٔ سوگواری و برپایی عزاداری برای حسین بن علی به اولین روزهای بعد از عاشورا، در محرم سال ۶۱ هجری می‌رسد. اولین مراسم سوگواری را زینب خواهر حسین در زندان برگزار کرد. همچنین دختر سه سالهٔ حسین، رقیه، در زندان اغلب برای پدرش گریه می‌کرد تا اینکه دستور دادند سر بریدهٔ پدر را به حضورش ببرند که این عمل باعث مرگ دختر شد. مرگ رقیه باعث بلوایی در شام شد که عاقبت یزید مصلحت دید اسرای کربلا را آزاد کرده آن‌ها را به مدینه بفرستد.[۶]

همچنین از سجاد روایت شده که تا بیست سال پس از مرگ پدرش هر وقت می‌خواست اب بنوشد به گریه می‌افتاد. نقل شده‌است که روزی خدمتکاری از او پرسید "ای پسر رسول خدا! آیا وقت آن نرسیده‌است که اندوه‌تان به پایان برسد؟" سجاد پاسخ داد: "وای بر تو! یعقوب پیامبر دوازده پسر داشت و خداوند یکی از آن‌ها را از چشمش پنهان کرد. از گریهٔ زیاد چشمانش کم سو و از غصه سرش سفید شد و پشتش خمیده گشت. (قرآن: ۱۲:۸۴) اگر چه پسرش زنده بود، اما من با چشم خود دیدم که پدر و برادر و عمو و هفده تن از اعضای خانواده‌ام در اطرافم قربانی شدند. چگونه اندوهم به پایان رسد؟"[۷][۸]

سینه‌زنی

AschuraFestKarbala
عزاداری روز عاشورا در کربلا
Funeral of Imam Husayn
یک نقاشی از دوران قاجار که عزاداری برای حسین بن علی را نمایش می‌دهد.

از مراسم سنتی عزاداری برای حسین بن علی و دیگر امامان شیعه، که همراه نوحه خوانی و با آهنگی خاص بر سر و سینه می‌زنند، گاهی هم سینه خود را لخت‌کرده، بر آن می‌زنند. اصل این سنت، به ویژه در میان عربها رواج داشته‌است. بعدها به صورت موجود درآمده که با انتخاب نوحه‌های سنگین، حرکات دست بر سینه می‌خورد. به فردی هم که‌بر سینه خود زده، عزاداری می‌کند، «سینه زن» می‌گویند. این‌گونه نوحه‌گری، ابتدا به صورت فردی بوده، اما با مرور زمان به شکل گروهی و دسته‌جات سوگواری درآمده‌است.[۹]

«دسته گردانی و سینه زنی و نوحه خوانی که در زمان صفویه رایج شده و توسعه پیدا کرده بود، در عصر قاجاریه با توسعه و تجمل بیشتر در پایتخت رواج داشت… دسته گردانی در عصر قاجار، به ویژه در زمان ناصر الدین شاه با آداب و تشریفات و تجمل بسیار برگزار می‌شد. دسته‌های روز با نقاره و موزیک جدید و علم و بیرق و کتل، و دسته‌های شب با طبقهای چراغ زنبوری و حجله و مشعل به راه می‌افتاد و در فواصل دسته سینه‌زن‌ها با آهنگ موزون سینه می‌زدند. نوحه‌خوانی و سینه‌زنی حتی در اندرونی شاهان قاجار، بین زنان اندرون نیز متداول بود…»[۱۰]

ادبیات عاشورایی

بخش اندکی از قصیدهٔ سیف فرغانی (قرن ششم و متعلق به سرزمین کنونی فرغانه در ازبکستان) در مصیبت حسین و یاران او:

ای قوم، در این عزا بگریید برکشتهٔ کربلا بگریید
در ماتم او خمش مباشید یا نوحه کنید، یا بگریید
اشک از پی چیست؟ تا بریزید چشم از پی چیست؟ تا بگریید

همچنین شعر معروف محتشم کاشانی (سدهٔ ۱۰ قمری) در رثای واقعه کربلا که این‌گونه آغاز می‌شود:

باز این چه شورش است که در خلق عالم است باز این چه نوحه و چه عزا و چه ماتم است؟
باز این چه رستخیز عظیم است؟ کز زمین بی نفخ صور، خاسته تا عرش اعظم است
این صبح تیره باز دمید از کجا کزو کار جهان و خلق جهان جمله در هم است
گویا طلوع می‌کند از مغرب آفتاب کآشوب در تمامی ذرات عالم است
گر خوانمش قیامت دنیا، بعید نیست این رستخیز عام، که نامش محرم است

سوگواری در میان غیر مسلمانان

Ashura, Tehran
دیگ‌های نذری در عاشورا

سوگواری عاشورا مختص شیعیان نیست. در ایران ارامنه نیز دسته‌جات عزاداری دارند.[۱۱][۱۲]

در ترینیداد و توباگو[۱۳] و جامائیکا[۱۴] تمامی گروه‌های قومی و مذهبی در مراسمی که به زبان محلی «هوسِی» خوانده می‌شود شرکت می‌کنند و به سوگواری می‌پردازند.

کشته‌شدگان عاشورا

نگرش مذاهب دیگر

اهل سنت

در مورد واقعه عاشورای سال ۶۱ اغلب تاریخ نگاران اهل سنت از جمله محمد بن جریر طبری، بلاذری، عمر بن سعد، ابن قتیبه دینوری، احمد بن داوود دینوری و عزالدین بن اثیر واقعه کربلا را به تفصیل و بر اساس روایت ابومخنف بیان کرده‌اند. این درحالی است که شیعیان معتقد هستند که بعد از واقعه عاشورا، بنی امیه به جعل منابع اسلامی پرداخت و به بهانه کشتن امام سوم شیعیان آن را روز مبارک و عید، روزه، توبه آدم، نجات یونس از شکم ماهی، استقرار سفینه نوح در کوه جودی، روز شکافته شدن دریا برای موسی، خاموش شدن آتش برای ابراهیم و… اعلام نمود.[۱۵]

یهودیت

صحیح بخاری این روز را معادل یوم‌کیپور شمرده‌است.[۱۶] در این روایت ذکر شده‌است که زمانی که محمد به مدینه رسید مشاهده کرد که یهودیان برای یوم کیپور روزه می‌گیرند. او از آنان پرسید دلیل روزه گرفتن چیست. آن‌ها پاسخ دادند که خداوند در این روز قوم موسی را از دست فرعون نجات داد. او گفت ما از شما به موسی نزدیکتریم و دستور داد که پیروانش روزه بگیرند.

بر اساس نظر بعضی محققان نیز عاشورا بر روی یوم کیپور بنا نهاده شده‌است. از این رو بعضی اعتقاد دارند که تا زمان کمی قبل از فوت محمد که تغییر در تقویم در آیه نسیء منع شد دو روز عاشورا و یوم کیپور در انتهای تابستان بر روی یکروز قرار داشتند. بعد از نازل شدن آیه نسیء و ممنوع شدن سالهای سیزده‌ماهه دو تقویم عبری و عربی از یکدیگر جدا شدند و عاشورا از یوم کیپور جدا گشت.[۱۷] مراسم یوم کیپور در یهودیت نیازمند انجام قربانی به عنوان کفاره گناهان است که در آن خون قربانی در معبد ریخته می‌شد. همچنین در زبان عبری لغت دهم عاشارا یا عاسارا (عبری: עשרה) و دارای ریشه سامی ع-ش-ر به معنی ده است.

حال آنکه بعضی دیگر اعتقاد دارند چون ۱۰ محرم ۶۱ هجری قمری برابر با ۱۰ حشوان ۴۴۴۱ عبری بوده‌است در حالی که یوم‌کیپور در روز دهم ماه تیشری می‌باشد این دو واقعه به یکدیگر مرتبط نیستند.

تعطیلی

در ایران، عراق، افغانستان، پاکستان و هندوستان این روز تعطیل می‌باشد.[۱۸][۱۹]

عاشورا در تقویم رسمی ایران تعطیل رسمی است.

در بخشنامه ۱۰۱۶ مورخ اول آبان ۱۳۴۷ به کلیه وزارتخانه‌ها و موسسات و بنگاه‌ها و شرکت‌های دولتی و وابسته به دولت و بر طبق تصمیم جلسه مورخ ۱۶ اسفند ۱۳۴۶ هیئت وزیران، از روز عاشورا به عنوان تعطیل رسمی یاد شده‌است. اما از روز تاسوعا به عنوان تعطیل رسمی یاد نشده‌است.[۲۰]

تصاویر سوگواری روز عاشورا

A tadjah at Hosay

مراسم «هوسِی» در ترینیداد و توباگو

Muharram procession 2, Manama, Bahrain (Feb 2005)

مراسم سینه زنی در بحرین

Kerbela Hussein Moschee

مراسم سوگواری حسین در کربلا

Shir-khoda-90

مردی در لباس شیر مراسم عاشورای تهران

Alam-90-1

حمل علامت - مراسم عاشورا در تهران

Ashura's Man

یک زنجیرزن در مراسم سوگواری عاشورا در هفتکل

Ashura

مراسم زنجیرزنی در هفتکل

جستارهای وابسته

منابع

  1. "Ashura | Definition & Facts". Encyclopedia Britannica. Definition & Facts. Retrieved 2019-08-25.
  2. "The Fast of 'Ashura". Al-Islam.org. 2013-03-02. Retrieved 2019-08-25.
  3. «عاشورا سه‌شنبه بود، ۲۰ مهر سال ۵۹ هجری شمسی!». خبرآنلاین. ۲۰۱۲-۱۰-۰۶. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۸-۲۵.
  4. تبدیل تاریخ هجری قمری به جلالی
  5. «امروز سالروز شهادت امام حسین (ع) است». خبرآنلاین. ۲۰۱۱-۱۰-۰۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۸-۲۵.
  6. "Zaynab Bint Ali". Encyclopedia of Religion. Retrieved January 19, 2008.
  7. Sharif al-Qarashi, Bāqir (2000). The Life of Imām Zayn al-Abidin (as). Translated by Jāsim al-Rasheed. Iraq: Ansariyan Publications, n.d. Print.
  8. Imam Ali ubnal Husain (2009). Al-Saheefah Al-Sajjadiyyah Al-Kaamelah. Translated with an Introduction and annotation by Willian C. Chittick With a foreword by S. H. M. Jafri. Qum, The Islamic Republic of Iran: Ansariyan Publications.
  9. «پایگاه جامع عاشورا - امام حسین علیه السلام». www.ashoora.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۸-۲۵.
  10. موسیقی مذهبی ایران، ص ۲۶.
  11. «سوگواری عاشورا مختص شیعیان نیست/ در ایران ارامنه نیز دستجات عزاداری دارند». www.yjc.ir. ۲۳ آبان ۱۳۹۲. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۸-۲۵.
  12. «مسیحیان و زرتشتیان ایران در عزای حسینی (ع)+ویدیو». fa.alalamtv.net. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۸-۲۵.
  13. Korom, Frank J. (۲۰۰۳). Hosay Trinidad: Muharram Performances in an Indo-Caribbean Diaspora. University of Pennsylvania Press, Philadelphia. ISBN 0-8122-3683-1.
  14. Shankar, Guha (2003) Imagining India(ns): Cultural Performances and Diaspora Politics in Jamaica. Ph.D. Dissertation, University of Texas, Austin pdf
  15. http://www.porseman.org/q/show.aspx?id=125677
  16. صحیح بخاری جلد ۳ کتاب ۳۱ شماره ۲۲۲
  17. Muhammad and the Origins of Islam, Francis E. Peters, SUNY Press, 1994, p. 204.
  18. https://en.wikipedia.org/wiki/Public_holidays_in_India#Islamic_holidays
  19. https://en.wikipedia.org/wiki/Public_holidays_in_Pakistan
  20. مجموعه قوانین و مقررات مالی نوشته روح‌الله وهمن ۱۳۴۶ خورشیدی - ثبت در کتابخانه ملی 2 اردیبهشت 1347 شماره ۵۲۲

پیوند به بیرون

اربعین

اربعین در لغت به معنی چهلم است و در اصطلاح به بیستم صفر ۶۱ هجری قمری، چهلمین روز جان باختن حسین بن علی فرزند علی بن ابی طالب و فاطمه زهرا، امام سوم شیعیان اطلاق می‌گردد. اربعین، مطابق نظر شیخ مفید در مسارالشیعه و شاگردش شیخ طوسی در مصباح المتهجد، زمان بازگشت اهل حرم از شام (دمشق) به مدینه است. همچنین بنا بر نقل ایشان، جابر بن عبدالله انصاری صحابی برجسته محمد به عنوان نخستین زائر حسین بن علی، یا لااقل از نخستین زائران او، در این روز وارد کربلا شده و زیارت اربعین را بجا آورده‌است. ابراهیم آیتی نیز می‌نویسد: «جابر بن عبدالله انصاری … بیستم ماه صفر، درست چهل روز بعد از شهادت امام وارد کربلا شد و سنت زیارت اربعین امام به دست او تأسیس گردید». بر این اساس «از همان آغاز که تاریخش معلوم نیست، شیعیان به حرمت آن، زیارت اربعین می‌خوانده‌اند.»زیارت اربعین تنها دربارهٔ حسین بن علی وارد شده و هیچ پیشینه‌ای را نمی‌توان برای اربعین و اعمال مربوط به این روز تا پیش از حادثه عاشورا تصدیق کرد و این ویژگی و امتیاز، تنها برای حسین بن علی دانسته شده‌است.

در تقویم رسمی ایران این روز تعطیل می‌باشد.

البته در باب علت اهمیت این روز نزد عرف شیعیان، برخی گزارش‌های تاریخی مبنی بر حضور بازماندگان اهل بیت امام در کربلا در روز اربعین از عوامل توجه خاص ایشان به اربعین است. در برخی منابع تاریخی مانند کتاب نزهه الزاهد اسیران شام یعنی بازماندگان کشته‌شدگان کربلا در چهلمین روز کشته شدن حسین بن علی به کربلا رسیدند. اگرچه نه‌تنها این مطلب در متون تاریخی پیش‌تر از قرن هفتم هجری نیامده است، با تصریح متقدمینی مانند شیخ مفید که بازگشت اسرا را به مدینه دانسته‌اند نیز در تضاد است.

تاسوعا

تاسوعا، روز نهم ماه محرم است. تاسوعا از ریشه تسع به معنای نه و نهم، فقط بر نهمین روز محرم اطلاق شده‌ است. آخرین روزی است که حسین بن علی سومین امام شیعیان و یارانش شبانگاه آن را درک کرده‌اند و این روز به شب عاشورا پیوند خورده‌ است. این روز نزد شیعیان از اهمیت بالایی برخوردار است. شیعیان این روز را منتسب به عباس بن علی نیز می‌دانند، و این روز را بسان روز عاشورا گرامی داشته و در آن به سوگواری می‌پردازند.

تاسوعای محرّم سال ۶۱ قمری، تحرکات سپاه عمر سعد در صحرای کربلا افزایش یافت و تصمیم جنگ داشتند. حسین به وسیلهٔ برادرش عباس یک شب مهلت برای راز و نیاز گرفت. در این روز خیمه‌ های یاران حسین محاصره گردید. شمر برای عباس و برادرانش امان‌ نامه آورد که وی بر او نهیب زد که: «ما را امان می‌دهید در حالی‌که پسر رسول خدا را امان نباشد؟». حسین بن علی در این روز برای اصحاب خود خطابه ایراد کرد.

تظاهرات هواداران جنبش سبز در تاسوعا و عاشورای ۱۳۸۸

تظاهرات هواداران جنبش سبز در تاسوعا و عاشورا، به مجموعه اعتراضات خیابانی‌ای که مردم ایران در روز تاسوعا (۵ دی ۱۳۸۸)، روز عاشورا (۶ دی ۱۳۸۸) و شب عاشورا (شام غریبان) در شهرهای مختلف کشور برگزار کردند و پیامدهای پس از آن می‌پردازد.

این تظاهرات در روز عاشورا به شکلی گسترده و با حضور میلیونی مردم در شهر تهران و سایر شهرهای ایران صورت گرفت. درگیری‌های روز عاشورا، خونین‌ترین مواجهه بین مردم و نیروهای امنیتی ایران از زمان آغاز اعتراضات به نتیجه انتخابات ریاست جمهوری خوانده شد. با توجه به اعتقادات شیعیان به ممنوع بودن هرگونه خشونت در روز مذهبی عاشورا، سرکوب و کشته شدن معترضان توسط نیروهایی که منتسب به جمهوری اسلامی شمرده می‌شدند، احساسات ضد دولتی شدیدی را برانگیخت.

تنگ زرد عاشورا

تنگ زرد عاشورا، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان کهگیلویه در استان کهگیلویه و بویراحمد ایران است.

حسینیه

حسینیه نوعی مکان عمومی برای عزاداری و تعزیه در ماه محرم و فعالیت‌های مسجد گونه مانند برگزاری نماز در روزهای دیگر سال است. عزاداری و تعزیه در ایران و دیگر نقاط شیعه‌نشین قدمت دیرینه داشته و با استقبال گسترده مردم برگزارمی شود. مراسم تعزیه در حسینیه ارمغانخانه از سال ۱۳۸۹ در میراث معنوی ایران ثبت ملی شده‌است.

حمله عاشورا ۱۳۹۵ بلخ

حمله عاشورا ۱۳۹۵ بلخ یک حمله مسلحانه در ولسوالی بلخ افغانستان بود که حدود ساعت ۳:۳۰ دقیقه بعدازظهر روز ۲۱ میزان/مهر ۱۳۹۵ هنگام خروج مردم از مسجد پس از عزاداری عاشورا رخ داد. در این حمله ۱۴ تن کشته و دستکم ۷۰ تن دیگر زخمی شدند. قربانیان این حمله از مردم هزاره و شیعیان تشکیل می‌داد و در بین قربانیان زنان و کودکان نیز حضور دارد.

خوشه‌مهر

خوشه‌مهر یکی از بخش‌های ایران استان آذربایجان شرقی است که در دهستان بناجوی شرقی بخش مرکزی شهرستان بناب واقع شده‌است.خوشه مهر دارای قدمتی طولانی بوده‌است.خانه معروف شجاع الدوله در این بخش واقع شده هم چنین حمام قدیمی این شهر و تپهٔ معروف از آثار باستانی این ناحیه میباشد.

خوشه مهر از قدیم الایام در مراسمات مذهبی و آیینی پرشور بوده‌است.و اهالی با شور و اشتیاق خاصی مراسمات مختلف مذهبی و آیینی را اجرا میکنند.بخصوص در ماه محرم و عزاداری عاشورا و تاسوعای حسینی،به نحو احسن و با حضور حداکثری اهالی و هم چنین مهمان‌های مختلف از سراسر ایران برگزار می‌شود.

خوشه مهر دارای باغ‌های زیبا و سرسبز میباشد.و اهالی آنجا به کشاورزی مشغول می‌باشند.

زیارت اربعین

زیارت اربعین تنها دربارهٔ حسین بن علی وارد شده و هیچ پیشینه ای را نمی‌توان برای اربعین و اعمال مربوط به این روز تا پیش از حادثه عاشورا تصدیق کرد و این ویژگی و امتیاز، تنها برای امام حسین دانسته شده‌است. البته در باب علت اهمیت این روز نزد عرف شیعیان، این نکته نیز قابل توجه است که هرچند روایانی بر اهمیت و زیارت اربعین وارد شده‌است، لکن نمی‌توان این احتمال را انکار کرد که برخی گزارش‌های تاریخی مبنی بر حضور اهل بیت امام و بازماندگان کشته‌شدگان کربلا در کربلا در اربعین از عوامل توجه خاص ایشان به اربعین باشد.

مورخان نوشته‌اند که جابر بن عبدالله انصاری، همراه عطیه عوفی در همان اولین اربعین پس از عاشورا به زیارت حسین رفتند.

سوگواری محرم

سوگواری محرم عزاداری‌ها و یادبودهایی است که به مناسبت کشته‌شدن حسین بن علی و جمعی از یارانش که در واقعه کربلا روی داد، انجام می‌شود. این نبرد در سال ۶۱ هجری قمری در صحرای کربلا در عراق کنونی اتفاق افتاد. سوگواری برای حسین بن علی مختص ماه محرم نمی‌شود و در دیگر روزهای سال نیز با توجه به فرهنگ و رسم هر منطقه انجام می‌شود. سوگواری برای حسین بن علی و دیگر یارانش از روز نخست محرم آغاز می‌شود و در ظهر عاشورا به اوج می‌رسد. در غروب و شامگاه عاشورا، این سوگواری تحت عنوان مراسم شام غریبان ادامه پیدا می‌کند. در روز ۱۲ محرم نیز مراسمی با نام «سوم امام حسین» انجام می‌شود. این نوع مراسم‌ها در روز ۱۶ محرم با نام «هفتم امام حسین» و ۲۰ صفر با نام «اربعین» ادامه پیدا می‌کند. مراسم سوگواری سومین امام شیعیان از دیدگاه شیعه اهمیت بسیاری دارد و انجام آن عبادت است. سوگواری محرم در جاهای مختلف به صورت‌های گوناگون انجام می‌شود. سوگواری محرم علاوه بر ابعاد مذهبی، ابعاد سیاسی و اجتماعی نیز دارد. سوگواری شیعیان ایران در ماه محرم همواره به صورت خودجوش بوده است و حکومت‌ها دخالتی در راه‌اندازی دسته‌های عزادار و برپایی مجالس سوگواری نداشته‌اند.ابن اثیر در الکامل فی التاریخ، دربارهٔ نخستین سوگواری رسمی-اجتماعی در رویدادهای سال ۳۵۲ق نوشته است که معزالدوله دیلمی در بغداد دستور داد که «مردم در روز عاشورا دکان‌هایشان را ببندند، خرید و فروش در بازارها را لغو کنند، زاری کنند، گنبدها و مزارها را آماده سازند، زنان موهایشان را چاک کنند و سر روی را سیاه‌پوش کنند... و این نخستین روزی بود که برای حسین زاری شد.»

عاشورا (موشک)

نوامبر ۲۰۰۷، وزیر دفاع ایران، مصطفی محمد نجار، اعلام کرد ایران یک موشک جدید با نام عاشورا با برد ۲٬۰۰۰ کیلومتر را ساخته است. نجار گفت : "جمهوری اسلامی ایران قصد حمله به هیچ کشوری را ندارد. هرگز هم انجام نخواهد داد. اما اگر کسی بخواهد به ایران حمله کند با پاسخ خردکننده نیروهای مسلح مواجه خواهد شد." اما اشاره‌ای نکرد که این موشک با موشک شهاب ۳ با برد ۲٬۱۰۰ کیلومتر چه تفاوتی دارد.

او در جمع نیروهای شبه نظامی بسیج و در مانور آن‌ها که همان هفته برگزار شده بود گفت : "ساخت موشک عاشورا، با برد ۲٬۰۰۰ کیلومتر، از موفقیت‌های وزارت دفاع است.

به گفته هفته نامه دفاعی چین، عاشورا نشان دهنده دستیابی به موفقیت بزرگ در فناوری‌های موشکی ایران است. این موشک بالستیک میان برد دو مرحله‌ای، به جای فناوری سوخت مایع استفاده شود در موشک شهاب از موتورهای راکت سوخت جامد بهره می‌گیرد که به‌طور چشمگیری زمان راه اندازی و استقرار موشک را کاهش می‌دهد و از این رو، باعث کاهش مقدار زمان هشدار برای دشمن وافزایش دقت موشک می‌گردد. چین متذکر شده در حالی که توسعه این موشک تشابه‌هایی با موشک شاهین پاکستان دارد اما هیچ گونه شواهدی دال بر تبادل تکنولوژی از قبل با کشور پاکستان یا سایر شرکای مانند کره شمالی، هند و چین وجود ندارد. موشک عاشورا توسط صنایع شهید باقری و تحت نظر گروه صنعتی صنام (گروه ۱۴۰) که بخشی از سازمان صنایع دفاعی ایران محسوب می‌گردد توسعه یافته‌است.

عاشورا (کلاله)

روستای عاشورا، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان کلاله در استان گلستان ایران است.

عصر عاشورا

عصر عاشورا یکی از آثار نگارگری محمود فرشچیان است که در عاشورای سال ۱۳۵۵ به تصویر کشیده شده‌است. موضوع این اثر بازگشت مرکب بی‌سوار حسین بن علی به سوی خیمه‌ها در عصر عاشورا است. فرشچیان این اثر را با کیفیت‌ترین در میان تولیدات خود می‌داند. این اثر در سال ۱۳۶۹ به موزه آستان قدس رضوی اهدا شد. وی آثار دیگری نیز پیرامون عاشورا دارد که از آن جمله تابلو «پرچمدار حق» پیرامون عباس بن علی و «هدیه عشق؛ حضرت علی اصغر» در کربلا است.

فرشچیان خود دربارهٔ خلق این اثر می‌گوید:سه سال پیش از انقلاب، روز عاشورا، مادرم گفت: برو روضه گوش کن تا چند کلام حرف حساب بشنوی. گفتم: من حالا کاری دارم بعد خواهم رفت. رفتم اتاق، اما خودم ناراحت شدم. حال عجیبی به من دست داد، قلم را برداشتم و تابلوی «عصر عاشورا» را شروع کردم. قلم را که برداشتم همین تابلو شد که الان هست، بدون هیچ تغییری. الان که بعد از سی سال به این تابلو نگاه می‌کنم، می‌بینم اگر می‌خواستم این کار را امروز بکشم، باز هم همین تابلو به وجود می‌آمد، بدون هیچ تغییری. یک چیزی دارد این تابلو که خود من هم گریه‌ام می‌گیرد… تفکر حاکم بر تابلو هم همان اصل حاکم برتابلوی ضامن آهو است، یعنی تمام خطوط مدور بوده و به وجود مبارک حضرت زینب (س) ختم می‌شد.این تابلو جزو آثار هنری یونسکو می‌باشد.

علم (عزاداری)

عَلم یا جریده یا توغ یکی از وسیله‌های نمادین بکار رفته در آیین سوگواری عاشورا در میان شیعیان است. این وسیله معمولاً چوبی بلندی به ارتفاع پنج شش متر که سر آن پنجه‌ای برنجین می‌گذارند و پارچه‌های رنگین قیمتی به چوب می‌بندند. علم ازفلز،چوب یا اهن ساخته شده، توسط علم‌دار حمل می‌شود.

علم معمولاً در جلوی صف سوگواران حرکت داده می‌شود. علم‌های قدیمی تر معمولاً پایه‌ای دارند که واژه‌های دینی بر روی آن برنگاشته شده‌است و دو اژدها یا شیربا دهان باز از آن پاسداری می‌کنند. گاهی پهنای علم‌ها به ۳ متر تا 10متر هم می‌رسد و غالباً ۱۱ زبانه دارد که زبانه میانی بزرگ‌تر از بقیه می‌باشد. حد فاصل زبانه‌ها را هم با اشیاء فلزی که به شکل کبوتر و طاووس و لاله و گنبد و بارگاه و ... ساخته شده بود، پر می‌کردند. به کسی که علم را با خود حمل می‌کند، علمدار می‌گویند. این شخص پایه علم را که از چوب ساخته شده، داخل بند تسمه‌ای که به کمر و شانه خود بسته، قرار می‌دهد و با آن حرکت می‌کند.

علم و پرچم از وسائلی است که در جنگ‌ها از اهمیت اساسی برخوردار بود. البته بین علم و پرچم تفاوت‌هایی وجود داشته‌است و از نظر اهمیت هم درجه بندی شده‌اند. علم شمال کشور با علم بخش‌های مرکزی ایران اختلاف دارد.

عملیات عاشورا

عملیات عاشورا با رمز یا اباعبد الله الحسین (ع) در محور ایلام - میمک به صورت نیمه گسترده در تاریخ ۲۶/۷/۱۳۶۳ به فرماندهی سپاه پاسداران انجام شد.

معمولان

مَعمولان به زبان لری مٱمۊلوݩ (معمولو) شهری در استان لرستان در غرب ایران است. این شهر مرکز بخش معمولان از توابع شهرستان پلدختر است. معمولان در ۶۰ کیلومتری جنوب خرم‌آباد قرار دارد.

موزه محرم

موزهٔ محرم یکی از موزه‌های مردم‌شناسی شهر تبریز است که در محل خانهٔ صحتی در محلهٔ راسته‌کوچه قرار گرفته‌است. این موزه به مطالعهٔ ابعاد عاشورا پرداخته و قدمت بنای آن به دورهٔ قاجاریان می‌رسد.

موزهٔ محرم در ۳ طبقه بوده و ۴۰۹ متر مربع مساحت دارد. این بنا در اوایل دورهٔ پهلوی به‌عنوان حسینیه مورد استفاده قرار می‌گرفته‌است. در حیاط موزه، نماد اسب حسین بن علی، در طبقهٔ اول، انواع پرچم، چراغ، شمع، طوق، علم و گهوارهٔ نذری و در طبقهٔ دوم، ابزار و نوشته‌های مربوط به سوگواری و تعزیه‌خوانی به نمایش درآمده‌است.

نبرد کربلا

نبرد کربلا جنگی بود که در دهم محرم ۶۱ هجری قمری (برابر ۱۳ اکتبر ۶۸۰ میلادی) اتفاق افتاد. روز نبرد به عاشورا نیز معروف است. این نبرد میان سپاه کم تعداد حسین بن علی (نوه دختری پیامبر اسلام) و سپاه اعزامی از سوی یزید (دومین پادشاه دودمان اموی) در نزدیکی محلی به نام کربلا درگرفت. دلیل یزید بن معاویه برای جنگ، بیعت نکردن حسین بن علی با او بود. حسین بن علی نیز حکومت و زمامداری یزید بن معاویه را غیرشرعی و غیرقانونی می‌دانست که بر خلاف پیمان صلح حسن مجتبی و معاویة بن ابی‌سفیان به شکلی مورثی به یزید اول رسیده بود.

حسین بن علی روز دوم محرم به کربلا رسید و روز سوم عمر بن سعد با ۴۰۰۰ نفر در کربلا اردو زد. در روز هفتم محرم آب را بر حسین بن علی و همراهانش بستند و در نهم محرم، شمر با ۴۰۰۰ نفر و نامه‌ای از طرف عبیدالله بن زیاد وارد کربلا شد، او در این نامه به عمر بن سعد دستور داده بود با حسین بن علی بجنگند و او را بکشد و اگر این کار از دست او برنمی‌آید، فرماندهی را به شمر واگذارد.

روز دهم محرم سپاهیان حسین بن علی و عمر سعد در مقابل هم قرار گرفتند. به روایت ابومخنف تعداد سپاه حسین ۳۲ سواره نظام و ۴۰ پیاده و به روایت محمد باقر چهل و پنج سوار و صد نفر پیاده بود. در مقابل او سپاه عمر بن سعد با حدود ۳۰۰۰۰ نفر قرار داشت. جنگ آغاز شد و حسین و یارانش کشته شدند. پس از جان باختن حسین، سپاه عمر بن سعد سر ۷۲ تن از لشکریان حسین به علاوه سر علی‌اصغر فرزند شش‌ماهه که از شدّت تشنگی در حال مرگ بود او را با تیری سه شعبه جدا کرده و بر بالای نیزه‌ها گذاشتند و بر اجساد کشتگان اسب تاختند.

خیمه‌ها تاراج و در نهایت آتش زده شد، ساربان شترهای کاروان حسین بن علی به‌نام بجدل بن سلیم برای به‌دست‌آوردن انگشتر حسین بن علی، انگشت وی را برید تا انگشتر را به‌دست آورد و در نهایت سپاه عمر بن سعد اجساد کشتگان کربلا را در بیابان رها کرد و این اجساد پس از سه روز توسط قوم بنی‌اسد دفن شدند. پس از رویداد کربلا تعدادی از زنان و کودکان وابسته به سپاه حسین بن علی، اسیر و زندانی شده و با گذراندن آن‌ها از بازار و مکان‌های شلوغ آن‌ها را مورد اهانت قرار دادند آنان را به شام محل زمامداری یزید بن معاویه فرستادند. از دیدگاه مسلمانان کشته شدگان در نبرد کربلا شهید تلقی می‌گردند. پس از این نبرد حسین بن علی ملقب به لقب سیدالشهداء (سرور و آقای همه شهیدان) گردید.

هر ساله شیعیان، علویان و شماری از اهل‌سنت و مذاهب دیگر ۱۰ روز نخست ماه محرم هر سال با برگزاری مراسم‌های سوگواری از آن واقعه یاد می‌کنند. عزاداری‌ها با رسیدن روز دهم (عاشورا) به اوج خود می‌رسد. هر چند به لحاظ نظامی ابعاد این نبرد بزرگ نبوده‌است اما اثر اعتقادی و سیاسی بزرگی داشته‌است. نبرد کربلا یک واقعه تاریخی و اساسی در سنت و رسم شیعیان و تاریخ این مذهب محسوب می‌گردد. این درگیری هر ساله و به تناوب با برگزاری یادمان‌ها و عزاداری‌ها روایت و حکایت می‌شود. این رویداد از یک سو سبب تضعیف مشروعیت سیاسی حکومت بنی امیه شده‌است. به‌طوری‌که پس از آن قیام‌های فراوانی با شعار خونخواهی حسین بر ضد آن حکومت رخ داد و در نهایت منجر به سقوط آن شد. از سوی دیگر نقشی چشمگیر بر هویت اجتماعی و اعتقادی شیعیان طی سده‌های بعد تا به امروز داشته‌است. شیعیان معتقد هستند فداکاری حسین بن علی و رسالت نبرد کربلا به فرمان الهی بوده‌است و این رخداد تاریخی را لازمه بیدار شدن و آگاه شدن امت اسلامی و توقف غصب خلافت مسلمین به وسیله یزید می‌دانند.

نخل‌گردانی

نخل‌گردانی، حملِ تابوت چوبی عظیمی است و نمادی از مراسم سوگواری محرم در ایران می‌باشد. در دههٔ اول این ماه، تابوت درحالی‌که توسط پارچه‌های مشکی و سبز پوشانده شده، توسط عزاداران پرشماری (به‌دلیل وزن زیادِ آن) حمل می‌شود. این سازه مابقی روزهای سال در حسینیه‌ها و مساجد نگهداری می‌شود.قربانی کردن گوسفند، دود کردن اسفند، سینه زنی، نوحه خوانی و... از آیین های جانبی این مراسم بزرگ و سنتی است. نخلها در طول مدت سال در مقابل یا داخل حسینیه ها نگهداری می شوند.در اجرای این مراسم باشکوه تقسیم کار جالبی وجود دارد که در برخی شهرها این سنت هنوز به دقت انجام می شود به گونه ای که بلند کردن هر پایه ی نخل برای طایفه خاصی بوده و کسی حق سرپیچی از آن موازین را ندارد و معمولا این حق موروثی است.

آیین نخل گردانی یزد، نوقاب گناباد، فردوس، زواره، کاشان و شاهرود نیز از معروف‌ترین نخل‌گردانی های ایران هستند.

۱۰ محرم

۱۰ محرم، دهمین روز سال و دهمین روز ماه محرم در گاه‌شماری هجری قمری است که به آن عاشورا هم می‌گویند

کشتگان کربلا‏
عاملان نبرد کربلا‏
مراسم‌ ماه محرم‏
در آثار هنری
جستارهای وابسته
مناسبت‌های اسلامی
عیدها
جشن‌ها
سوگورای‌ها
دیگر مناسبت‌ها
موضوعات اسلام
عقاید
تاریخ
منابع دینی
مذهب‌ها
مسلمانان
زندگی و فرهنگ
شریعت و فقه
علوم
رابطه با دیگر ادیان
موضوعات مرتبط
اصول
فروع
عقاید برجسته
چهارده معصوم
صحابه
علما
رویدادها
آیات
و روایات
ادعیه و مناسک
کتاب‌ها
مکان‌های مقدس
روزهای مقدس
شاخه‌ها
منابع اجتهاد
وابسته
ملی
مذهبی
آخر هفته
سبک
مراسم
مداحان
مدیحه‌سرایان
جستارهای وابسته

به زبان‌های دیگر

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.