شمال

شُمال (شِمال هم تلفظ شده) یا آپا یا اَپاختَر، یکی از چهار جهت اصلی است.

در نقشه‌ها جهت شمال را همیشه به سوی بالای نقشه نشان می‌دهند.[۱]

Compass Rose English North
نقش صفحه قطب‌نما که در آن شمال سرخ‌رنگ نشان داده شده.

پیرامون واژه

شمال واژه‌ای عربی و فارسی آن آپا یا اَپاختَر است.[۲][۳] در زبان پارسی میانه، خشکی‌های شمال غربی کره زمین را وُروبَرشت و خشکی‌های شمال شرقی را وُروژَرشت می‌نامیدند.[۴][۵]

در بُندَهِش آمده که برای هر جهت اصلی یک سپاهبد گمارده شده و سپاهبد شمال، ستاره هفت‌اورنگ (محتملاً نگهبان شمال) است.[۶]

در زبان

جهت‌های جغرافیایی
Compass Rose English East
شمال شرقی
جنوب شرقی
جنوب (نیمروز)
جنوب غربی
شمال غربی

در سند املاک از شمال قیدی ساخته می‌شود به صورت «شمالاً». (نمونه: این مکان شمالاً به زمین فروشنده محدود است.) به افراد و چیزهای منسوب به شمال، شمالی یا شمالیه (نمونه: بلاد شمالیه) گفته می‌شود. در ادبیات شمالی‌پیکران به معنی ستارگانی است که از شمال طلوع می‌کنند.[۷]

به منطقه بالای مدار قطب شمال در فارسی شمالگان گفته می‌شود.

جستارهای وابسته

منابع

  1. ویکی‌پدیای انگلیسی.
  2. لغتنامهٔ دهخدا، سرواژه آپا.
  3. لغتنامهٔ دهخدا، سرواژه باختر.
  4. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ اوت ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۱۹ سپتامبر ۲۰۰۷.
  5. MacKenzie, D. N. (1971), A Concise Pahlavi Dictionary, London: Curzon Press
  6. بهار، مهرداد: پژِوهشی در اساطیر ایران، پاره نخست و دویم، چاپ سوم، نشر آگه، تهران ۱۳۷۸، صص۵۵ و ۶۴
  7. لغتنامهٔ دهخدأ سرواژه شمالی.
آسیای مرکزی

آسیای مرکزی یا آسیای میانه سرزمین پهناوری در قارهٔ آسیا است که هیچ مرزی با آب‌های آزاد جهان ندارد. اگر چه مرزهای دقیقی برای این سرزمین تعریف نشده‌است، اما معمولاً آن را دربرگیرنده کشورهای امروزی، ازبکستان، تاجیکستان، ترکمنستان، قزاقستان، قرقیزستان می‌دانند. اغلب سرزمین‌های دیگری چون افغانستان ، شمال شرق ایران، مغولستان، کشمیر، شمال و غرب پاکستان، و گاه سین‌کیانگ (ترکستان شرقی قدیم) در غرب چین و جنوب سیبری در روسیه نیز شامل آسیای مرکزی می‌شوند.

این منطقه از شمال به روسیه، از جنوب به ایران و افغانستان، از شرق به چین و از غرب به دریای خزر متصل است.به بخشی از آسیای مرکزی که در میان دو رود آمودریا و سیردریا جای دارد در منابع کهنتر عربی و پارسی «ماوراءالنهر» (و در فارسی فَرارود) گفته می‌شد. به بخشی

از شمال و شرق آسیای مرکزی در دوره‌هایی «ترکستان» هم می‌گفته‌اند.

ایده نامیدن این منطقه‌ها به عنوان یک منطقهٔ یگانهٔ جغرافیایی با نام آسیای مرکزی در سال ۱۸۴۳ توسط الکساندر فون هومبولت، جغرافیدان پروسی مطرح شد. او می‌گوید آسیای میانه به آن بخش از قاره آسیا اطلاق می‌شود که بین ۵ درجه شمالی و ۵ درجه جنوبی و ۴۴/۵ درجه عرض جغرافیایی واقع شده‌است. برای مرز و بوم جغرافیایی این منطقه هنوز تعریف کامل و مشخصی وجود ندارد.

در سال ۱۹۲۴ پس از برپایی حکومت بلشویک‌ها آسیا از نظر سیاسی در ارتباط با مسکو به سه بخش ۱- آسیای نزدیک منطقه قفقاز ۲- آسیای دور متصرفات سیبری و سرزمین‌های خاور ۳- آسیای مرکزی حد فاصل آسیای دور و آسیای نزدیک تقسیم گردید.

به لحاظ جایگاه تاریخی این منطقه:

دو اصطلاح آسیای مرکزی و آسیای میانه، از زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی بر سر زبانها افتاد. وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، نام درست ومنطقی (آسیای مرکزی) رابه کار.

آمریکای شمالی

آمریکای شمالی بخش شمالی قاره آمریکا است. میان سه کشور کانادا، ایالات متحده آمریکا و مکزیک تقسیم شده‌است. این ناحیه در نیمکره شمالی کرهٔ زمین واقع شده‌است. کانادا بزرگ‌ترین کشور آمریکای شمالی می‌باشد. این قاره از شمال به اقیانوس منجمد شمالی، از جنوب به دریای کارائیب، از شرق به اقیانوس اطلس و از غرب اقیانوس آرام می‌رسد.

استان هرمزگان

استان هُرمُزگان نام یکی از استان‌های جنوبی ایران است که در شمال تنگه هرمز قرار گرفته‌است.

استان هرمزگان در حدفاصل بین مختصات جغرافیایی ۲۵ درجه و ۲۴ دقیقه تا ۲۸ درجه و ۵۷ دقیقه عرض شمالی و ۵۳ درجه و ۴۱ دقیقه تا ۵۹ درجه و ۱۵دقیقه طول شرقی از نصف‌النهار گرینویچ واقع شده‌است. این استان حدود ۶۸هزار کیلومتر مربع (کمابیش اندازه کشور گرجستان) مساحت دارد که از این نظر هشتمین استان کشور است.

هرمزگان از جهت شمال و شمال شرقی با استان کرمان، غرب و شمال غربی با استان‌های فارس و بوشهر از شرق با سیستان و بلوچستان همسایه بوده و جنوب آن را آب‌های گرم خلیج‌فارس و دریای عمان در نواری به طول تقریبی ۹۰۰ کیلومتر دربرگرفته‌است.

اندیس شمال اسدآباد

شمال اسد آباد یک اندیس فلزی است که در حوالی شهر نهبندان استان خراسان قرار دارد و مادهٔ معدنی موجود در آن، مس است.سنگ میزبان این اندیس پریدوتیت ، دیاباز است در این اندیس، پاراژنز‌های هماتیت ، لیمونیت یافت می‌شوند.

اندیس شمال چشمه گل سینجک ۱

شمال چشمه گل سینجک ۱ یک اندیس فلزی است که در حوالی شهر پرنگ استان خراسان قرار دارد و مادهٔ معدنی موجود در آن، مس است.سنگ میزبان این اندیس توف ، متا ولکانیک است و دیرینگی آن به دوران کرتاسه می‌رسد. در این اندیس، پاراژنز‌های کریزوکول یافت می‌شوند.

انگلستان

انگلستان (به انگلیسی: England) نام نیمهٔ جنوبی جزیره بریتانیای کبیر و یکی از چهار بخش کشور پادشاهی متحد بریتانیای کبیر و ایرلند شمالی است.این منطقه از شمال با اسکاتلند و از غرب با ولز هم‌مرز است و مهم‌ترین و عمده‌ترین جزء تشکیل‌دهندهٔ کشور بریتانیا است. مرزهای آبی این کشور در شمال غرب دریای ایرلند، در جنوب غرب دریای سلتی و در شرق دریای شمال هستند، و در جنوب نیز کانال مانش آن را از اروپای قاره‌ای و کشور فرانسه جدا می‌کند.

انگلستان دارای بیش از یکصد جزیره کوچک و بزرگ است که از جمله آن‌ها می‌توان به جزیره وایت و جزیره من اشاره کرد. شهر لندن پایتخت انگلستان و در عین حال پایتخت پادشاهی بریتانیا است. پرآب‌ترین رود انگستان، رود تیمز است که از میان شهر لندن می‌گذرد و به دریای شمال می‌ریزد.

مساحت این کشور ۱۳۰٬۳۹۵ کیلومتر مربع و جمعیت آن تا واپسین سرشماری در سال ۲۰۱۴ میلادی ۵۴٬۳۱۶٬۶۰۰ نفر بوده‌است.

بزرگراه شهید همت

بزرگراه همت با نام پیشین آزادراه شمال عباس آباد یا بزرگراه ۷۶ متری شمال شهستان پهلوی (عباس‌آباد ۷۶ متری شمال عباس‌آباد)، یکی از بزرگراه‌های تهران است. این بزرگراه اصلی‌ترین راه ارتباطی شرق به غرب و غرب به شرق تهران است. این بزرگراه به نام محمدابراهیم همت، یکی از فرماندهان نام‌گذاری شده‌است. لازم به ذکر است که بخشهایی از این بزرگراه که قبل از انقلاب ساخته شده بود. بخش در دست ساختمان از توانیر به سمت شرق به نام بزرگراه ۷۶ متری شمال شهستان و بعد از انقلاب به نام بزرگراه ۷۶ متری شمال عباس آباد نام‌گذاری شده بود.

بزرگراه همت از سمت شرق به بزرگراه شهید زین الدین۳۵٫۷۵۸۱۱°شمالی ۵۱٫۵۰۷۱۶۸°شرقی / 35.75811; 51.507168 رسیده و در ادامه آن، بزرگراه شهید زین‌الدین به تقاطع بزرگراه امام علی و در نهایت به تقاطع چند طبقه سه راه آزمایش می‌رسد. در آینده قرار است این بزرگراه از سمت غرب توسعه یابد.۳۵٫۷۵۹۰۵°شمالی ۵۱٫۱۷۶۰۳۳°شرقی / 35.75905; 51.176033 برای کاهش ترافیک سنگین این بزرگ‌راه، طرح‌های مختلفی ارائه شده‌است که بیشتر آنها، تغییر در برنامه‌ریزی ترافیک و طرح هندسی قسمت‌های مختلف منتهی به این بزرگراه به‌ویژه رمپ و لوپ‌های ورودی و خروجی به آن است.

خیبر پختونخوا

خیبر پختونخوا (پشتو: خیبر پښتونخوا، اردو: خیبر پختونخوا) با نام پیشین ایالت مرزی شمال غربی یکی از ایالت‌های کشور پاکستان است. مرکز این ایالت شهر پیشاور است.

بیشینهٔ ساکنان این ایالت پشتون هستند.

در زبان اردو بیشتر، این ایالت را سرحد می‌نامند و قوم‌گرایان پشتو از آن با نام پختون‌خوا (به معنی ناحیهٔ پشتون) یاد می‌کنند.

شمال آفریقا

آفریقای شمالی به آن بخش از قاره آفریقا می‌گویند که در شمال صحرای بزرگ آفریقا قرار گرفته است. مرزهای دقیقی برای این ناحیه تعریف نشده. در کل ۸۰ درصد از مردم آفریقای شمالی از نژاد سفید هستند.

شمال‌هوددان

شمال‌هوددان (نام علمی: Boreoeutheria) کلادی (کلان‌راسته‌ای) از پستانداران جفت‌دار است تشکیل یافته از آرایه‌های خواهر لوراسیاددان Laurasiatheria و هونیاسنجابک‌سانان Euarchontoglires. وجود این کلاد امروزه توسط بررسی‌های توالی دی‌ان‌ای و نیز داده‌های وجود یا عدم رتروترانسپوزون به کلی پشتیبانی شده است.

به استثنای کرگدن‌ها و آب‌بازسانان، همهٔ اعضای نر این کلاد دارای خایه‌های بیرون از بدن هستند.

فرودگاه یلونایف

فرودگاه یلونایف (به انگلیسی: Yellowknife Airport) یک فرودگاه همگانی باربری با کد یاتا YZF است که یک باند فرود آسفالت دارد. این فرودگاه در شهر یلونایف کشور کانادا قرار دارد.

فهرست فرودگاه‌های کانادا (E–G)

این فهرست حاوی فرودگاه‌های کشور کانادا براساس نام انگلیسی آن‌هاست که شامل بالگردگاهها و پایگاه‌ها نیز می‌شود.

فهرست فرودگاه‌های کانادا (T–Z)

این فهرست حاوی فرودگاه‌های کشور کانادا بر اساس نام انگلیسی آن‌هاست که شامل بالگردگاه‌ها و پایگاه‌ها نیز می‌شود.

فهرست کمون‌های فرانسه با جمعیت بیش از ۲۰٫۰۰۰ نفر

فهرست کمون‌های فرانسه با جمعیت بیش از ۲۰٫۰۰۰ نفر:

فهرست شهرهای فرانسه بر پایه ایالت در زیر آمده‌اند.

قطب شمال

قطب یا نِشین شمال به انتهای شمالی محوری گفته می‌شود که زمین به دور آن می‌چرخد و در اقیانوس منجمد شمالی واقع شده‌است. این نقطه در فاصله ۷۲۵ کیلومتری شمال جزیره بزرگ گرینلند قرار دارد.

قطب شمال جغرافیایی با قطب شمال مغناطیسی متفاوت است.

قطب شمال جغرافیایی در نقطه‌ای قرار دارد که عمق اقیانوس در آن به ۴۰۸۰ متر می‌رسد و با توده‌های عظیم شناور یخی پوشیده شده‌است. در این ناحیه در شش ماه از سال، کاملاً روشن و آفتابی و در شش ماه دیگر کاملاً تاریک است.

کاوشگر آمریکایی، رابرت پیری (Robert E. Peary) در آوریل سال ۱۹۰۹ مدعی شد که با سورتمه و به کمک سگ‌های خود که آن را می‌کشیدند، موفق به رسیدن به قطب شمال شده‌است. سیاح آمریکایی دیگری به نام ریچارد برد (Richard E. Byrd) ادعا نمود که در نهم ماه مه ۱۹۲۶ با هواپیما به آنجا دست یافته‌است. هر دوی این ادعاها بعدها مورد تردید قرار گرفت. سه روز پس از اقدام ریچارد برد، در ۱۲ مه، محل دقیق قطب شمال توسط یک تیم بین‌المللی شامل روئال آمونسن، لینکلن السورت و آمبرتو نوبیل به وسیلهٔ هواپیما فتح شد. نخستین کشتی‌هایی که موفق شدند به قطب شمال برسند زیردریایی‌های اتمی آمریکا (در سال‌های ۱۹۵۸ و ۱۹۵۹) بودند. یخ‌شکن آرکتیکا شوروی در سال ۱۹۷۷ نخستین کشتی سطحی بود که به این محل رسید.

ماساچوست

ماساچوسِت (به انگلیسی: Massachusetts) (تلفظ: ، ) ایالتی است در شرق کشور آمریکا و از ایالت‌های نیو انگلند آمریکا می‌باشد. پایتخت آن بوستون، و شهر دیگر مهم آن امهرست است. این ایالت با رود آیلند و کنتیکت از جنوب، نیویورک از غرب، ورمانت و نیوهمپشایر از شمال و اقیانوس اطلس از شرق مرز دارد. ماساچوست هفتمین ایالت کوچک ایالات متحده از نظر وسعت است. هم چنین این ایالت چهاردهمین ایالت پرجمعیت و سومین ایالت پرتراکم از میان ۵۰ ایالت است.

مراکش

مَراکِش یا مغرب (به آمازیغی: Murakuc، موراکوش، ⵎⵓⵔⴰⴽⵓⵛ، به عربی: المغرب)، با نام رسمی پادشاهی مراکش کشوری است در شمال غربی آفریقا. مراکش ساحلی طولانی با اقیانوس اطلس دارد که از شمال به جبل‌الطارق و دریای مدیترانه می‌رسد. کشور مراکش از سوی خاور با کشور الجزایر، از غرب با اقیانوس اطلس، از جنوب با کشور موریتانی و از شمال با دریای مدیترانه همسایه است.

مراکش ادعای مالکیت صحرای غربی را دارد و آن را از سال ۱۹۷۵ اداره می‌کند. وضعیت صحرای غربی هنوز مورد اختلاف و مناقشه است.

پایتخت مراکش شهر رباط است.

از آنجا که مراکش در زمان هارون الرشید از سلطه بغداد خارج شده و تحت تسلط ترکان عثمانی نیز درنیامده بود، از جمله کشورهای عربی بود که توانست بر فرهنگ منطقه‌ای خود تأکید ورزد، اما بعدها تحت سیطره استعمار فرانسه و اسپانیا واقع شد و به تدریج تلاش‌ها برای استقلال کشور آغاز شد.

ناحیه فدرالی شمال غربی

ناحیه فدرالی شمال غربی (به روسی: Се́веро-За́падный федера́льный о́круг) یکی از هشت ناحیه فدرال روسیه است. شمال بخش اروپایی روسیه در این ناحیه واقع است. جمعیت آن ۱۳٬۵۸۳٬۸۰۰ نفر (۸۳٫۵٪ شهری) بر طبق سرشماری سال ۲۰۱۰ است. مساحت آن ۱٬۶۷۷٬۹۰۰ کیلومتر مربع (۶۴۷٬۸۰۰ مایل مربع) است.

ناحیه‌های انگلستان

ناحیه‌های انگلستان، بخشی از بالاترین لایه‌های تقسیماتی کشور انگلستان است که برای مقاصد آماری توسط دولت مرکزی به وجود آمده‌است. در سال ۱۹۹۸ مجامع ناحیه‌ای بر اساس ۹ ناحیه تشکیل شد. اختیارات این مجامع محدود است و در بسیاری از امور حق انتخاب ندارند. هر ناحیه دارای یک دفتر دولتی است که مسئولیت‌هایی در قبال صنعت، آموزش، کشاورزی، حمل و نقل، استخدام و محیط زیست دارد. از سال ۱۹۹۹ این ۹ منطقه به عنوان حوزه‌هایی از پارلمان اروپا به رسمیت شناخته شدند.

ناحیه‌ها از ساختار یکنواخت و پیوسته برخوردار نیستند؛ بنابراین تقسیمات و طرح‌ها در آنها متفاوت است.

به زبان‌های دیگر

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.