شبه‌جزیره ایبری

شبه جزیره ایبِری در جنوب غربی اروپا قرار دارد و کشورهای اسپانیا، پرتغال، آندورا و جبل‌طارق را در بر می‌گیرد.

شبه‌جزیره ایبری
جغرافیا
مکانSouthwestern Europe
مختصات۴۰°۳۰′ شمالی ۴°۰۰′ غربی / ۴۰٫۵۰۰°شمالی ۴٫۰۰۰°غربیمختصات: ۴۰°۳۰′ شمالی ۴°۰۰′ غربی / ۴۰٫۵۰۰°شمالی ۴٫۰۰۰°غربی
مساحت۵۹۶٬۷۴۰ کیلومتر مربع (۲۳۰٬۴۰۳ مایل مربع)
بیشترین ارتفاع۳٬۴۷۸ متر (۱۱٬۴۱۱ پا)
کشور
اطلاعات جمعیتی
DemonymIberian
جمعیتAbout 57.2 million
Iberian map europe
موقعیت شبه جزیره ایبری در نقشه اروپا

پیشینه

تاریخ‌دانان بر این باورند که نخستین تمدن در ایبری مربوط به مینوسی‌ها بود و بنیاد شهری در اندلس که در داستان‌ها به نام تارتسوس از آن یاد شده را به‌دست مینوسی‌ها دانسته‌اند. پس از این مردم، سلتی‌های هند و اروپایی تبار به این منطقه آمدند که بازمانده‌های زیادی از این قوم بر جای مانده‌است. اما سلتی‌ها در ایبری نتوانستند چندان در آرامش به‌سر ببرند و کارتاژهای سامی‌نژاد که در جریان جنگ اول پونی سرزمین‌های زیادی را از دست داده‌بودند برای جبران این مافات، کوچ‌نشین‌های متعددی را در شبه جزیره ایبری بنیاد کردند.

رومی‌ها در سال ۲۰۷ پیش از میلاد بار دیگر با کارتاژها درگیر شدند و پس از آن توانستند کارتاژها را به طور کامل از ایبری رانده و همه این سرزمین را تسخیر کنند. استان هیسپانیا یکی از ناآرام‌ترین استان‌های امپراتوری روم بود و رومیان ناچار بودند پیوسته به سرکوب شورش‌ها در این منطقه بپردازند.

پس از سرنگونی امپراتوری روم، اسپانیا در سده پنجم میلادی توسط ویزیگوت‌ها که قومی ژرمن بودند فتح شد و گروهی از الان‌های ایرانی‌تبار نیز به اسپانیا آمدند اما فرهنگ رومی هم‌چنان برتری خود را در این شبه جزیره حفظ کرد و ادامه یافت.

منابع

Iberian Peninsula antique map
Rios peninsula Iberica-es
España y Portugal
عکس ماهواره‌ای از شبه جزیره ایبری.
امارت گرانادا

امارت گرانادا (به عربی: إمارة غرﻧﺎﻃﺔ)، نام پادشاهی مسلمان‌نشینی در شبه‌جزیره ایبری در اسپانیا بود که در اوایل سدهٔ سیزدهم میلادی در ۱۲۳۸ توسط ابو عبدالله ابن یوسف ابن نصر الاحمر بنیاد نهاده شد و تا ۱۴۹۲ به حیات خود ادامه‌داد.

تاج آراگون

تاج آراگون (Corona d'Aragón (; آراگونزی: Corona d'Aragón، کاتالونیایی: Corona d'Aragó، اسپانیایی: Corona de Aragón) یک پادشاهی مرکب یا آن طور که امروزه گفته می‌شود کنفدراسیونی از کشورها یا پادشاهی‎های منفرد تحت حاکمیت یک پادشاه بود، با اتحاد شخصی و سلسله‌ای پادشاهی آراگون و سرزمین بارسلونا. تاج و تخت آراگون در اوج خود در قرنهای ۱۴ و ۱۵ام، بخش بزرگی از شرق اسپانیای امروزی، بخش‌هایی از جنوب فرانسه، و یک امپراتوری دریای مدیترانه را در بر می‌گرفت که جزایر بالئاری، سیسیل، جزیره کرس، ساردینیا، مالت، جنوب ایتالیا (از ۱۴۴۲) و یونان (تا ۱۳۸۸) را شامل می‌شد. قلمروهای جزء تاج و تخت جز در سطح پادشاه متحد نبودند، و شاه بر هر کشور به طور خودمختار بنا بر قوانین خود آن حکومت می‌کرد و تحت ساختارهای مالیاتی آن بودجه جمع‌آوری می‌کرد.

جنوب اروپا

جنوب اروپا اصطلاحی است که عمدتاً برای توصیف همهٔ کشورهایی که در جنوب اروپا قرار دارند به‌کار می‌رود. با این حال، کاربردهای آن در زمان‌های گوناگون، شامل معنی‌های مختلفی نیز بوده‌است. مانند مفاهیم سیاسی، زبان‌شناسی و بافت فرهنگی و جغرافیای گیاهی یا اقلیمی. بیشتر کشورهای جنوب اروپا با دریای مدیترانه هم‌مرز هستند.

زاغی ایبریایی

زاغی ایبریایی (نام علمی: Cyanopica cooki) نام یک گونه از تیره کلاغان است.

زبان سلتیبری

زبان سلتیبِری زبانی مرده از خانوادهٔ زبان‌های سلتی است که زمانی از سوی سلتیبرها در شبه‌جزیره ایبری بدان سخن گفته‌می‌شد. نوشته‌های چندی از این زبان مربوطه به سده‌های دوم و یکم پیش از میلاد و بیشتر به خط سلتیبری برجای مانده‌است. زبان سلتیبری از شاخه زبان‌های سلتیک قاره‌ای است.

زبان گوتیک

گوتیک زبانی مرده از گروه زبان‌های ژرمنی شرقی است که گویشوران آن گوت‌ها بوده‌اند. این زبان با کدکس آرجنتوس که یک برگردان کتاب مقدس از سده ششم میلادی است، شناخته می‌شود.

این زبان به عنوان یک زبان ژرمنی به خانواده زبان‌های هندواروپایی وابسته‌است. از میان زبان‌های ژرمنی، قدیمیترین متون به جای مانده مربوط به زبان گوتیک و مربوط به قرن چهارم میلادی می‌باشد. در اواسط قرن ششم میلادی در اثر عواملی همچون شکست نظامی گوت‌ها از فرانک‌ها، خروج آنها از شبه‌جزیره ایتالیا و منزوی شدن آنها در شبه‌جزیره ایبری باعث رو به زوال گذاردن این زبان شد. با این حال این زبان تا قرن هشتم میلادی در شبه‌جزیره ایبری وتا قرن نهم میلادی در اطراف دانوب سفلی و همچنین برخی مناطق در شبه جزیره کریمه رواج داشته‌است.

شاه‌باز اسپانیایی

شاه‌باز اسپانیایی(نام علمی: Aquila adalberti) نام یک گونه از سرده عقاب است.

فرودگاه شبه‌جزیره ایبری

فرودگاه شبه‌جزیره ایبری (به انگلیسی: Iberia Airport) یک فرودگاه با کد یاتا IBP است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۱۳۵۰ متر است. این فرودگاه در کشور پرو قرار دارد و در ارتفاع ۲۲۹ متری از سطح دریا واقع شده‌است.

موروها

مورها یا موروها (به اسپانیایی: Moro) به مسلمانان اسپانیا گفته می‌شد که نژادی عربی-اسپانیایی-بربری داشتند و امروزه عمدتاً در شمال غرب آفریقا زندگی می‌کنند.

موروها در اصل ساکنان استان رومی موریتانیا بودند که دربرگیرنده شمال غربی الجزایر و شمال مراکش امروزی است. آنها پس از حمله به شبه‌جزیره ایبری در سدهٔ هشتم میلادی و به‌دنبال ایجاد خلافت‌های امویان و مرابطان، بزرگترین تمدن عربی-آندلسی را در شهرهایی همچون کوردوبا، تولدو، گرانادا و سبیا به‌وجود آوردند. مسیحیان به رهبری آلفونسوی چهارم در سدهٔ ۱۱ میلادی تلاش‌های خود برای بازپس‌گیری اسپانیا را آغاز کردند که با شکست کامل موروها در ۱۴۹۲ به پایان رسید. در طول این مدت و تا یک سده پس از آن بسیاری از موروها یا خود به شمال آفریقا گریختند و در آنجا ساکن شدند یا توسط دولت اسپانیا از آن کشور اخراج شده و در شمال آفریقا پناه جستند.

نخستین جمهوری پرتغال

نخستین جمهوری پرتغال یک دورهٔ ۱۶ ساله در تاریخ پرتغال است.

هیسپانیا

هیسپانیا ( لاتین : [hɪˈspa:nja]) یک نام رومی برای شبه‌جزیره ایبری بود. ایالت رومی هیسپانیا امروزه شامل کشورهای اسپانیا، پرتغال و جبل طارق می‌شود.

وشق ایبری

وَشَق ایبری∗، (Lynx pardinus) که ممکن است به نادرست، سیاه گوش ایبری هم خوانده شود، پستانداری است از تیره گربه‌ایان و سرده وَشَقها که باشنده و بومی شبه جزیره ایبری در جنوب اروپا است. زیستگاه این وشق، که زمانی پهناور بود، اینک به مناطقی چند در اسپانیا و پرتغال محدود گشته است. هرچند، وشق ایبری خویشاوند نزدیک وشق اوراسیایی (همان وشق بومی ایران و آسیای میانه) است و در گذشته آن را زیرگونه ای از وشق اوراسیایی می‌دانستند، اما از نگر برخی از مشخصات ظاهری مانند پوشش تن و خال تفاوت‌هایی با وشق اوراسیایی دارد. وشق ایبری کوچکتر از وشق اوراسیایی است و موی کوتاهتری دارد. شکار اصلی آن خرگوش اروپایی است در حالیکه شکار اصلی وشق اوراسیایی گوزن‌های کوچک است.

برنامه تکثیر در اسارت برای جلوگیری از انقراض وشق ایبری از سال ۲۰۰۲ با موفقیت انجام شد. در آن زمان کمتر از صد وشق در باقی مانده بود که فقط شامل ۲۵ ماده بالغ می‌شد و جمعیت خرگوش غذای اصلی وشق به دلیل شیوع بیماری به شدت کاهش یافته بود. اولین بار در سال ۲۰۱۰ اوشق‌ها در اسارت تولید مثل کردند و ۱۲۴ وشق در سال‌های ۲۰۱۴ و ۲۰۱۵ رها شدند. تعداد وشق‌ها تا پایان سال ۲۰۱۵ حدود ۴۰۰ برآورد شده که اکثراً در اندلس در جنوب اسپانیا و جمعیت‌های کوچکتری هم در اکسترامادورا، نزدیکی تولید و و جنوب پرتغال شکل گرفتند.

پادشاهی آراگون

پادشاهی آراگون یک کشور پادشاهی قرون وسطا و ابتدای مدرن در شبه‌جزیره ایبری بود که امروزه بخش‌های خودمختار آراگون، در اسپانیا را تشکیل می‌دهد و نباید با بخش بزرگتر تاج آراگون اشتباه گرفته شود که شامل قلمروی بخش‌های بارسلونا و بخش‌های کاتالونیا، پادشاهی والنسیا، پادشاهی موخورکا، و سرزمین‌های دیگری که امروز جزو فرانسه، ایتالیا، و یونان هستند.

پادشاهی ناوار

پادشاهی ناوار (اسپانیایی:Reino de Navarra، ‏ (۸۲۴–۱۶۲۰ میلادی) فرانسوی:Royaume de Navarre و لاتینی:Regnum Navarrae) که با نام پادشاهی پامپلونا نیز شناخته می‌شود، در طرف دیگر کوه‌های پیرنه واقع در سواحل اقیانوس اطلس قرار داشت.

این پادشاهی زمانی تأسیس شد که فرمانروای باسک، اینیگو آریستا، طی شورشی علیه امپراتوری کارولنژی قدرت را در پامپلونا بدست گرفت.

بخش جنوبی این پادشاهی در ۱۵۱۳ میلادی بدست کاستیل افتاد و قسمت شمالی آن نیز در ۱۶۲۰ رسماً جزئی از خاک فرانسه شد.

پادشاهی ویزیگوت

پادشاهی ویزیگوت (لاتین: Regnum Visigothorum؛ گوتیک:Gutþiuda Þiudinassus) دولتی بود که میان سده‌های پنجم تا هشتم میلادی در جنوب باختری فرانسه کنونی و شبه‌جزیره ایبری برقرار بود.

پایه‌ریز این دولت، والیا پادشاه ویزیگوت‌ها بود که نخست در آکیتن در جنوب فرانسه تشکیل‌شد و سپس با گشودن شبه‌جزیره ایبری گسترش یافت. با گسترش قدرت فرانک‌ها، پادشاهی ویزیگوت بیشتر قلمرو واقع در سرزمین گل را از کف داد.

با فتح اندلس به دست امویان، پادشاهی ویزیگوت بیشتر قلمرواش در ایبری را نیز از دست داد.

پادشاهی پرتغال

پادشاهی پرتغال (به پرتغالی: Reino de Portugal) یک پادشاهی در شبه‌جزیره ایبری بوده است.

این پادشاهی که در کشور پرتغال کنونی قرار داشته از سال ۱۱۳۹ تا ۱۹۱۰ حکومت کرده و در مقاطعی با نام‌های همچون پادشاهی پرتغال و الگاروه و همین‌طور پادشاهی پرتغال، برزیل و الگاروه نیز نامیده می‌شده است.

کشورهای پرتغال، برزیل، آنگولا، تیمور شرقی، گینه استوایی، گینه بیسائو، ماکائو، موزامبیک، کیپ ورد، سائوتومه و پرنسیپ و بخش‌های از هند جز پادشاهی پرتغال محسوب می‌شده‌اند.

پارسیفال

پارسیفال نام اپرایی در سه پرده از ریشارد واگنر، آهنگساز و فیلسوف نامی آلمانی است. واگنر کار نوشتن پارسیفال را در آوریل ۱۸۵۷ آغاز کرد، ولی نوشتن پارسیفال تا ۲۵ سال بعد پایان نیافت. پارسیفال آخرین و مشهورترین اپرای نوشته‌شده توسط ریشارد واگنر است.

چکاوک دوپون

چکاوک دوپون (نام علمی: Chersophilus duponti) نام یک گونه از تیره چکاوک است.

گنجشک سینه‌سیاه

گنجشک سینه‌سیاه یا گنجشک اسپانیایی (نام علمی: Passer hispaniolensis) گونه‌ای پرنده آوازخوان از تیره گنجشکیان است که در منطقه مدیترانه و جنوب غرب و مرکز آسیا زندگی می‌کند.

مناطق اروپا
اروپای شمالی
اروپای شرقی
اروپای مرکزی
اروپای غربی
اروپای جنوبی

به زبان‌های دیگر

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.