سفاردی‌ها

سِفاردی ((به عبری: סְפָרַדִּי)؛ به عِبریِ مُدرن: سِفارادی) به یهودیانی گفته می‌شود که نسل آن‌ها به جامعه یهودی بومی شبه‌جزیره ایبری در ابتدای هزاره دوم میلادی می‌رسد.

Sepharadic Migrations
نقشهٔ پراکندگی سفاردی‌ها پس از بیرون راندنشان از اسپانیا

آنها با شروع انکیزاسیون اسپانیا از این منطقه تبعید شدند. خود واژهٔ سفاراد در زبان عبری امروزی معنای اسپانیا را می‌دهد، اگرچه در تورات نام مکانی‌است مجهول. بسیاری از یهودیان سفارادی اواخر قرن پانزدهم میلادی در پرتغال کشته شدند یا به اجبار مذهب‌شان را به مسیحیت تغییر دادند یا مجبور به ترک کشور شدند. بعضی از آن‌ها که به دیگر بخش‌های اروپا یا آمریکا مهاجرت کردند در جوامع جدیدشان همچنان به گونه‌ای از زبان پرتغالی صحبت می‌کردند. جامعه یهودیان پرتغال که زمانی به ده‌ها هزار نفر بالغ می‌شد به ۱۰۰۰ نفر کاهش یافته‌است که بیشتر آن‌ها یهودیان موسوم به اشکنازی با ریشه‌های اروپای شرقی هستند.[۱] پیش از به راه افتادن دادگاه‌های تفتیش عقاید کلیسا (در قرن پانزدهم میلادی، در سال ۱۴۷۸ میلادی، دادگاه تفتیش عقاید در اسپانیا تأسیس شد) حدود ۳۰۰ هزار یهودی در اسپانیا زندگی می‌کردند و جامعه یهودیان این کشور یکی از بزرگ‌ترین جوامع یهودی در سراسر جهان بود. امروزه شمار یهودیان اسپانیا بین ۴۰ تا ۵۰ هزار نفر است. فردیناند دوم، پادشاه آراگون و ایزابلای اول، ملکه کاستیا می‌خواستند اسپانیا تماماً کاتولیک باشد. در سال ۱۴۹۲ میلادی به موجب «فرمان اخراج» (فرمان الحمرا) به یهودیان دستور داده شد که یا به آیین کاتولیک روی بیاورند یا اسپانیا را ترک کنند. به مسلمانانی که کاتولیک شده بودند، موریسکو گفته می‌شد. آن‌ها در سال ۱۶۰۹ میلادی از اسپانیا اخراج شدند. برآورد می‌شود که یک‌سوم یهودیان اسپانیا برای فرار از دادگاه‌های تفتیش عقاید به آیین کاتولیک گرویده باشند. به این یهودیان سابق «کنورسوس» (تغییر دین داده‌ها) گفته می‌شد. در قرن پانزدهم میلادی، در مجموع حدود ۱۰۰ هزار یهودی از اسپانیا گریختند. برخی از آن‌ها به شمال آفریقا رفتند، اما بیشترشان در قدرت اقتصادی بزرگ آن دوران، یعنی امپراتوری عثمانی، مستقر شدند. امپراتوری عثمانی در آن زمان از مجارستان تا ترکیه را در برمی‌گرفت و همچنان در حال گسترش بود. حدود ۹۰ درصد یهودیان ساکن ترکیه امروزی نوادگان یهودیان سفارادی هستند.[۲]

سلیمان ابن گبیرول، ابراهیم بن عزرا، یهودا هلوی و موسی بن میمون از یهودیان سفارادی سرشناس در دورهٔ چیرگی مسلمانان بر اسپانیا بودند.

زبان رسمی سفارادی‌ها زبان لادینو است که بدان یهودی اسپانیایی نیز می‌گویند از خانواده زبان‌های رومی با تأثیرپذیری از عبری و آرامی می‌باشد.

امروزه سفارادی در مفهوم موسع‌تری نیز به کار می‌رود و شامل یهودیان مزراحی (جوامع یهودی که تبار آن‌ها به خاورمیانه می‌رسد) و سایر یهودیانی که از آئین‌ها و سنت‌های سفارادی‌ها پیروی می‌کنند، نیز می‌شود.

یهودیان سفاردی
יהדות ספרד (Yahadut Sfarad)
کل جمعیت
Sephardi Jews
۲٬۲۰۰٬۰۰۰
تا ۱۶٪ از جمعیت یهودیان جهان
مناطق با جمعیت قابل توجه
 اسرائیل۱٫۴ میلیون
 فرانسه۳۰۰٬۰۰۰–۴۰۰٬۰۰۰
 ایالات متحده آمریکا۲۰۰٬۰۰۰–۳۰۰٬۰۰۰
 آرژانتین۵۰٬۰۰۰
 کانادا۳۰٬۰۰۰
 ترکیه۲۶٬۰۰۰
 ایتالیا۲۴٬۹۳۰
 کوبا۲۲٬۰۰۰
 مکزیک۱۵٬۰۰۰
 بریتانیا۸٬۰۰۰
 پاناما۸٬۰۰۰
 کلمبیا۷٬۰۰۰
 مراکش۶٬۰۰۰
 یونان۶٬۰۰۰
 اسپانیا۴٬۵۰۰
 تونس۲٬۰۰۰
 بوسنی و هرزگوین۲٬۰۰۰
 بلغارستان۱٬۳۶۳
 هلند۶۰۰
زبان‌ها
تاریخی: زبان لادینو، Arabic, Haketia, Judeo-Portuguese, Berber, Catalanic, زبان شوادی، local languages
مدرن: Local languages, primarily عبری، فرانسوی، انگلیسی، اسپانیایی، ترکی، پرتغالی، ایتالیایی، Ladino, عربی.
دین
یهودیت
گروه‌های قومی مرتبط
اشکنازی، مزراحی، سایر تقسیم‌های قومی یهودی، سامری‌ها، سایر شامines, آشوری‌ها، سایر سامی، مردم اسپانیولی، مردم پرتغال و هیسپانیک/Latinos

واژه‌شناسی

واژه سفارادی ریشهٔ عبری دارد و نامی از مکان‌های کتاب مقدس است.[۳] جایِ سفاراد به درستی معلوم نیست اما واژه «سفاراد» (Sepharad) در عبری مدرن به‌معنای اسپانیاست. سفارادی در اصل برای اشاره به نوادگان یهودیان در هیسپانیا و شبه‌جزیره ایبری در اسپانیا استفاده می‌شده‌است. اصطلاح «یهودی سفارادی» امروزه معنای وسیع‌تری دارد و می‌تواند به‌معنای یهودیان شرقی، آسیایی و آفریقایی باشد.

پراکندگی

سفارادی‌ها در سراسر جهان پراکنده هستند. از جمله در اسرائیل، ترکیه، ایالات متحده آمریکا، آمریکای جنوبی، یونان، بلغارستان، فرانسه و بریتانیا.

قرن ۲۱

اسپانیا

در ماه نوامبر ۲۰۱۲ آلبرتو روئیز گایاردون، وزیر دادگستری اسپانیا، طرحی را ارائه کرد که بر مبنای آن نوادگان جامعه یهودیان اسپانیا (موسوم به یهودیان سفارادی) خواهند توانست به‌سرعت گذرنامه و تابعیت اسپانیایی دریافت کنند. او گفت: «در سفر طولانی اسپانیا برای کشف دوباره بخشی از میراثش، موقعیت‌های اندکی به اندازه این، مرا تحت تأثیر قرار داده‌است.» او اعلام کرد که به کسانی که بتوانند ثابت کنند از اعقاب یهودیان اسپانیا هستند، تابعیت اسپانیایی اعطا خواهد شد. این خبر به سرعت برق بین یهودیان سفارادی جهان پخش شد. براساس اعلام فدراسیون جوامع یهودی اسپانیا که مسئولیت بررسی درخواست‌ها در این زمینه را به عهده دارد، تنها در یک ماه نخست اجرای این طرح حدود ۶ هزار درخواست ارائه شد. یکی از متقاضیان، نماینده کنگره آمریکا بود که البته نامش اعلام نشد. برخی دانشگاهیان مسلمان این پیشنهاد را غیرعادلانه خوانده‌اند و می‌گویند که نیاکان آن‌ها هم در جریان انکیزیسیون از اسپانیا اخراج شده‌اند، اما هیچ‌کس از آن‌ها دعوت نکرده‌است که به اسپانیا بازگردند.[۲]

پرتغال

در ژانویه ۲۰۱۵ (بهمن ۱۳۹۳) دولت پرتغال قانونی را تصویب کرد که بر اساس آن نوادگان یهودیانی که بیش از ۵۰۰ سال پیش از این کشور اخراج شدند می‌توانند به پرتغال برگردند و تقاضای شهروندی کنند. آن دسته از نوادگان یهودیان سفارادی اخراج شده که بتوانند ریشه‌های خود و پیوند قوی با این کشور را ثابت کنند می‌توانند برای دریافت گذرنامه پرتغال اقدام کنند. دولت گفت برای اثبات این پیوند، ترکیبی از نام خانوادگی، زبان مورد استفاده برای گفتگو در خانواده و شواهدی مبنی بر نسب مستقیم مورد نیاز است.[۱]

منابع

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ نوادگان یهودیان اخراج شده، می‌توانند به پرتغال برگردند بی‌بی‌سی فارسی
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ یهودیان سفاردی بعد از ۵۰۰ سال به اسپانیا بازمی‌گردند بی‌بی‌سی فارسی
  3. Obadiah, 1–20: And the captivity of this host of the children of Israel shall possess that of the Canaanites, even unto Zarephath; and the captivity of Jerusalem, which is in Sepharad, shall possess the cities of the south. (KJV)

Wikipedia contributors, "Sephardi Jews," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sephardi_Jews&oldid=467504719 (accessed December ۲۶، ۲۰۱۱).

آلبر کوئن

آلبرت کوهن (به فرانسوی: Albert Cohen) شاعر، نویسنده و نمایش‌نامه نویس فرانسوی زبان قرن بیستم میلادی است. او در سال ۱۸۹۵ در جزیره کورفو در یونان به دنیا آمد و در سال ۱۹۸۱ در ژنو سوییس درگذشت.

اسحاق الفاسی

اسحاق الفاسی (۱۰۱۳ - ۱۱۰۳)(عبری: ר 'יצחק אלפסי)معروف به خاخام اسحاق الفاسی بود که شهرتش به دلیل شناخت حرفه‌ای تلمود و قوانین یهودی بود. او را با نام ریف(Rif)نیز می‌شناسند. او به دلیل زندگی در شهر فاس در مراکش به الفاسی مشهور است.اودر شهر فاس واقع در مراکش به دنیا آمد. او در ۷۵ سالگی(۱۰۸۸)به اندلس گریخت و باعث احیای مطالعه تلمود در اندلس شد. او زمانی به اندلس گریخت که آزادی فعالیت‌های مذهبی به اوج خود رسیده بود.

یهودا لاویکه شاعری یهودی بود از شاگردان بزرگ او به‌شمار می‌رود. او نقش کلیدی در ترکیب فرقه‌ای یهودیان در اندلس بازی کرد.

الیاس کانتی

الیاس کانتی (به بلغاری: Елиас Канети) (زاده ۲۵ ژوئیه ۱۹۰۵ - درگذشته ۱۴ اوت ۱۹۹۴)، رمان‌نویس بلغاری بریتانیایی بود. وی در سال ۱۹۸۱ برنده جایزه ادبی نوبل شد. او به زبان‌های بلغاری، انگلیسی، فرانسوی، آلمانی، لادینو تکلم می‌کرد. رمان نابینایی (در ایران: کیفر آتش) در فهرست ۱۰۰۱ کتاب که باید قبل از مرگ بخوانید و همچنین فهرست روزنامه گاردین (۱۰۰۰ رمان که هر شخص باید بخواند) قرار دارد.

الیت آبکاسی

الیت آبکاسی (به فرانسوی: Éliette Abécassis) رمان‌نویس، استاد دانشگاه و فیلم‌نامه‌نویس قرن بیستم میلادی اهل فرانسه است.

اما لازاروس

اما لازاروس (به انگلیسی: Emma Lazarus) شاعر اهل ایالات متحده آمریکا بود که بخاطر سرودن سونت غول جدید در سال ۱۸۸۳ شناخته می‌شود. این سونت به صورت لوحی برنزی در پایه ستون مجسمه آزادی در سال ۱۹۰۳ نصب شده است.

امیل بنونیست

امیل بنونیست (به فرانسوی: Émile Benveniste) (زادهٔ ۱۹۰۲ در حلب - درگذشتهٔ ۱۹۷۶) خاورشناس، زبان‌شناس و ایران‌شناس فرانسوی بود. او شاگرد آنتوان مِیّه بود. نام‌آوری او بیشتر از برای کار بر روی زبان‌های هندواروپایی بود.

او کتاب دستور زبان فارسی میانه را بازنگری کرد و در ۱۹۳۱ به چاپ رساند. وی در ۱۹۳۷ جانشین مِیّه در کولِژ دو فرانس گردید. آثار او دربرگیرندهٔ ۱۸ کتاب و ۵۹۱ مقاله بود.

بیشتر پژوهش‌های بنونیست دربارهٔ اثرهای به‌جامانده از پارسی میانه، دستور زبان اوستایی، بررسی واژه‌ها و اصطلاحات پارسی باستان و اوستایی، پژوهش‌های ریشه‌شناسانه دربارهٔ زبان‌های ایرانی، زرتشتی‌گری، مانوی‌گری، زروان‌باوری، جامعه‌شناسی و نظام طبقاتی ایران باستان، پزشکی در ایران باستان، وام‌واژههای ایرانی در زبان ارمنی، متن‌های سغدی و موضوعاتی از این دست است.

جودا پی. بنجامین

جودا پی. بنجامین (به انگلیسی: Judah P. Benjamin) سناتور سابق عضو حزب ویگ بود. وی در سال ۱۸۵۳ تا ۱۸۵۶ و 1856 تا 1861 میلادی سناتور ایالت لوئیزیانا در سنای ایالات متحده آمریکا بود.

حاخام

حاخام یا خاخام یا حَکَم (به عبری: חכם)[haham] ( ) به معنی لغوی فرد دارای حکمت} اصطلاحی در یهودیت بوده و به معنای حکیم و عنوانی است مربوط به پیشوای مذهبی و کسی که استاد تورات است.

این لغت به‌طور کلی برای فرد دانا بکار میرود حتی اگر آن فرد یهودی نبوده و جنتیل باشد. در تلمود به افراد دانای جنتیل حاخام اموت هاعولم اطلاق می‌شود.

سفاردی‌ها که در میان اعراب زندگی میکردند برای عدم استفاده از لغت ربی که در عربی به معنی خدای من است از لغت حاخام استفاده می‌کنند.

حاخام در اصل واژه‌ای عبری و هم‌ریشه با «حکیم» در عربی است و به کسی گفته می‌شود که دانش کاملی از تورات دارد بعبارتی دیگر در دین یهود٬ حاخام یا حاکام یعنی معلم تورات و این واژه اولین‌بار در سنهدرین آورده شده‌است. تلفظ خ به جای ک در زبان عبری که از قدیم‌الایام متون مقدسه یهود به این زبان بوده‌است.

دان حالوتس

دان حالوتس (به عبری: דן חלוץ)، ۱۸مین فرمانده ستاد کل فرماندهی و عملیات ارتش اسرائیل و ژنرالی سه‌ستاره است که درجه سپهبدی را داراست.

وی زاده والدینی ایرانی است.ژنرال دان حالوتس، همچنین فرمانده سابق نیروی هوایی ارتش اسرائیل و از خلبانان نیروی هوایی اسرائیل بود که در عملیات نابودسازی نیروگاه اتمی عراق موسوم به عملیات اپرا در خلال جنگ ایران و عراق شرکت داشت.در طول جنگ اسرائیل و لبنان در سال ۲۰۰۶ میلادی که ۳۴ روز به طول انجامید، وی در مقام فرمانده ستاد کل فرماندهی و عملیات ارتش اسرائیل، فرماندهی نیروهای دفاعی اسرائیل را بر عهده داشت.

دومینیک زاردی

دومینیک زاردی (به فرانسوی: Dominique Zardi) نویسنده و هنرپیشه قرن بیستم میلادی اهل فرانسه است.

از فیلم‌ها یا مجموعه‌های تلویزیونی که وی در آن‌ها نقش داشته است می‌توان به زن و بازیچه او اشاره نمود.

دیوید ریکاردو

دیوید ریکاردو (به انگلیسی: David Ricardo) (زاده ۱۸ آوریل ۱۷۷۲ در لندن - درگذشته ۱۱ سپتامبر ۱۸۲۳ در لندن) اقتصاددان انگلیسی است که در کنار رابرت مالتوس، آدام اسمیت و جان استوارت‌میل در زمره تأثیرگذارترین اقتصاددانان کلاسیک قرار دارد.

ریکاردو از ۱۸۱۹ تا پایان عمرش نماینده مجلس عوام بریتانیا بود.

ریتا لوی مونتالچینی

ریتا لوی مونتالچینی (ایتالیایی: Rita Levi-Montalcini؛ زاده ۲۲ آوریل ۱۹۰۹ درگذشته ۳۰ دسامبر ۲۰۱۲(2012-12-30)) یک عصب‌شناس اهل ایتالیا بود.

وی همچنین برنده جوایزی همچون جایزه نوبل فیزیولوژی و پزشکی و نشان ملی علوم شده است.

لوی مونتالچینی در ۳۰ دسامبر ۲۰۱۲ در سن ۱۰۳ سالگی درگذشت.

سئوتا

سِئوتا(به اسپانیایی: Ceuta) که در زبان مغربی به آن سِبته می‌گویند، شهری خودمختار وابسته به اسپانیا به مساحت ۱۸٫۵ کیلومتر مربع در ساحل شمالی قاره آفریقا است که تنها با کشور مغرب مرز خاکی دارد؛ به همین جهت یک بُرون‌بوم اسپانیا به‌شمار می‌رود. تنگه جبل الطارق این شهر را از بدنه اصلی شبه جزیره ایبریا جدا کرده‌است. سِئوتا بین دو بدنه آبی دریای مدیترانه و اقیانوس اطلس قرار دارد. سئوتا یکی از ۹ منطقه مسکونی تحت کنترل اسپانیا در قاره آفریقا است. سئوتا به همراه ملیلیه یکی از دو شهر متعلق به اسپانیا است که درون سرزمین اصلی قاره آفریقا قرار دارد. تا ۱۴ مه ۱۹۹۵ میلادی که به این شهر خودمختاری اعطا شد، سئوتا بخشی از استان کادیس اسپانیا بود.

در سال ۲۰۱۱ جمعیت این شهر حدود ۸۲ هزار نفر برآورد شد. اغلب جمعیت این شهر را مسیحیان و مسلمانان (اعراب و بربرها) تشکیل می‌دهند. اقلیتی شامل سفاردی‌ها و هندی‌ها نیز در این شهر زندگی می‌کنند. اسپانیایی زبان رسمی این شهر است.

فرانکو مودیلیانی

فرانکو مودیلیانی (به انگلیسی: Franco Modigliani)

(زاده ۱۸ ژوئن ۱۹۱۸ – درگذشته ۲۵ سپتامبر ۲۰۰۳) اقتصاددان ایتالیایی با تابعیت آمریکا است؛ که در سال ۱۹۸۵ موفق به دریافت جایزه نوبل در اقتصاد شد.

نتا بارزیلای

نتا بارزیلای (به زبان عبری: נטע ברזילי؛ زادهٔ ۲۲ ژانویهٔ ۱۹۹۳) موسیقیدان، خواننده، و دی‌جی اهل اسرائیل است. وی از سال ۲۰۱۷ میلادی تاکنون مشغول فعالیت بوده‌است.

او با ترانه اسباب‌بازی در شصت و سومین دوره از مسابقات آواز یوروویژن در پرتغال برنده شد. نتا که با این ترانه که مضمونی دربارهٔ نهراسیدن از متفاوت بودن داشت و به همراه هجاهای موسیقایی او و رقص مرغی گروهش طرفداران بسیاری پیدا کرده بود با کسب ۵۲۹ امتیاز فاتح یوروویژن ۲۰۱۸ شد.

نو کمبل

نِو آدریان کمبل (به انگلیسی: Neve Adrianne Campbell) (زاده ۳ اکتبر ۱۹۷۳ در انتاریو) بازیگر کانادایی است. وی بیشتر به خاطر حضور در فیلم‌های جیغ مشهور است.

ولادیمیر اشکنازی

ولادیمیر داویدویچ اشکنازی (به روسی: Владимир Давидович Ашкенази) (زادهٔ ۶ ژوئیهٔ ۱۹۳۷) نوازنده پیانو، رهبر ارکستر و آهنگساز روس است. او اکنون شهروند ایسلند می‌باشد.

ویک سیکاس

ویک سیکاس (انگلیسی: Vic Seixas؛ زاده ۳۰ اوت ۱۹۲۳) یک تنیس‌باز اهل ایالات متحده آمریکا است.

ژرژ دو پورتو-ریش

ژرژ دو پورتو-ریش (به فرانسوی: Georges de Porto-Riche) رمان‌نویس و نمایش‌نامه نویس قرن نوزدهم میلادی اهل فرانسه است.

تقسیم‌های قومی یهودی
جنبش‌هایمذهبی
فلسفه یهودی
متون یهودی
مکان‌های مقدس یهودی
شخصیت‌های یهود در کتاب مقدس
رهبری در یهودیت
نقش‌ها
فرهنگ
مسائل
زبان‌های یهودی
نیایش
و ادعیه
رده:یهودیت و دین‌های دیگر
تاریخ یهود
جنبش سیاسی یهودیت
یهودستیزی
موضوعات قوم سامی
افراد
سیاست
خاستگاه‌ها
تاریخچه
کشورها
Flags and
coats of arms
مطالعات
اعتقادات
سازمان‌ها
مردمان آسیایی خارج از کشور و پراکندگی آسیایی ها
بر پایه اهلیت
بر پایه محل سکونت

به زبان‌های دیگر

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.