سرده

سَرده[۱] یا جِنس (برابر لاتین: Genus) یکی از هشت طبقهٔ آرایه‌شناختی در طبقه‌بندی علمی جانداران است.
بسیاری از سرده‌ها خود نیز به زیرسرده‌هایی تقسیم می‌شوند.

«سرده» واژه‌ای فارسی به‌معنی رده و دسته است.

جانداردامنهفرمانروشاخهردهراستهخانوادهسردهگونه

سلسله مراتب هشت طبقه آرایه‌شناختی اصلی در طبقه‌بندی زیستی. یک خانواده از یک یا چند سرده تشکیل شده‌است. طبقه‌های میانی جزئی‌تر نشان داده نشده‌اند.

جستارهای وابسته

طبقه‌بندی علمی جانداران

پانویس

  1. واژهٔ مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی، فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی، دفتر پنجم
آب‌بازسانان

آب‌بازسانان یا آب‌بازان راسته‌ای از پستانداران هستند که شامل نهنگ‌ها، دلفین‌ها و گرازماهیان می‌شود. آب‌بازسانان پستاندارانی دریایی هستند که با شرایط زیست در آب سازگار شده‌اند. بدن آن‌ها دوکی‌شکل است و دست‌های آن‌ها به صورت باله درآمده‌است. باله‌های کوچک پشتی آن‌ها اندامی تحلیل‌رفته هستند و در طول فرگشت ساختار و کاربرد آن‌ها ساده‌تر شده‌است. این باله‌های پشتی به ستون فقرات نچسبیده‌اند و در درون بدن پنهان هستند.

آب‌بازسانان تقریباً بی‌مو هستند و پوششی از پیه زیر پوست آن‌ها را پوشانده‌است که امکان شنا در آب‌های سردتر را به آن‌ها می‌دهد. آب‌بازسانان به خاطر هوش بالای خود معروفند. دانش مطالعه آب‌بازان را آب‌بازشناسی می‌نامند.

آستریدها

آستریدها (به انگلیسی: Asteridae) نامی است که برای طبقه‌بندی گیاهان گلدار در سیستم APG II استفاده می‌شود.

:کلاد آستریدها

راسته زغال‌اخته‌سانان

راسته خلنگ‌سانان

کلاد آستریدهای I

سرده گاوزبانیان

سرده Icacinaceae

سرده Oncothecaceae

سرده Vahliaceae

راسته ابریشم‌آویزسانان

راسته بادنجان‌سانان

راسته گل‌سپاسی‌سانان

راسته نعناسانان

کلاد آستریدهای II

سرده Bruniaceae

سرده Columelliaceae (+ سرده Desfontainiaceae)

سرده Eremosynaceae

سرده Escalloniaceae (+ سرده Tribelaceae)

سرده Paracryphiaceae (+ سرده‌ها Sphenostemonaceae و Quintiniaceae)

سرده Polyosmaceae

راسته خاس‌سانان

راسته کرفس‌سانان

راسته خواجه‌باشی‌سانان

راسته میناسانان

الیکایی (پرنده)

تیره الیکایی (نام علمی: Troglodytidae) پرندگانی از راستهٔ گنجشک‌سانان و تیره الیکاییان هستند که جثه‌ای کوچک و خپل داشته و بسیار پرجنب و جوش هستند. این پرندگان (true wrens) نزدیک به ۸۰ گونه هستند و بیشتر در تیره Troglodytidae قرار می‌گیرند.به سبب داشتن بال‌ها و پاهاى كوتاه، بيش از آن كه پرواز كند، در ميان بوته‌ها به جست و خير مى پردازد.

بز کوهی (سرده)

بز کوهی به صورت دسته‌های کوچک در کوهستان‌ها زندگی می‌کند.

در کوه‌های ایران از این حیوان بسیار دیده می‌شود. در کوهستان‌های آسیای کوچک و کوه‌های هیمالیا و هندوکش فراوان است و توسط شکارچیان شکار می‌شود.

تیره (زیست‌شناسی)

تیره یا خانواده (به لاتین: familia) نام یکی از گروه‌ها در دسته‌بندی جانداران است که پس از یک راسته و بالاتر از یک سرده قرار می‌گیرد.

واژهٔ تیره برحسب معمول برای گیاهان و پرندگان و واژهٔ خانواده برای جانوران استفاده می‌شود.

حواصیل

حَواصیل یا مرغ ماهی‌خوار پرنده‌ای است پابلند که در آب‌های شیرین یا آب‌های ساحلی زندگی می‌کند.

حواصیل از راستهٔ لک لک سانانciconiiformes )، خانوادهٔ حواصیلیان (Ardeidae) است. ۶۴ گونه حواصیل وجود دارد که برخی از آن‌ها بوتیمار، برخی غمخورک و برخی نیز قار نامیده می‌شوند. نام قار بیشتر برای آن دسته از حواصیل‌ها که پرهای سفید یا آراسته‌ای دارند به‌کار می‌رود.

تمام این پرندگان از جانوران کوچک روی زمین تغذیه می‌کنند. این پرندگان، در آسمان آهسته و بسیار زیبا پرواز می‌کنند. گرچه حواصیل‌ها با برخی پرندگان از دیگر خانواده‌ها ازجمله درنا، اکراس، و کفچه‌نوک همانندی دارند اما برعکس این پرنده‌ها که هنگام پرواز گردن خود را به صورت کشیده و به سوی جلو می‌گیرند، حواصیل‌ها به هنگام پرواز گردنشان را بالا و به سوی عقب می‌گیرند.لک‌لکها و حواصیل‌ها همانندی زیادی دارند. لک‌لک‌ها پرندگانی بلند قامت با پاهایی بلندند. حواصیل‌ها دریاچه‌ها را بیشتر ترجیح می‌دهند، در حالی که اکثر لک‌لک‌ها در میان علفزارها و بوته‌ها گشت می‌زنند.

برخی گونه‌های حواصیل به صورت گروهی در درخت‌ها آشیانه می‌سازند و برخی دیگر به‌ویژه بوتیمارها آشیانه‌هایی به صورت بستر در نیزارها می‌سازند.

در ایران ۱۳ گونه از سرده حواصیل شناسایی شده‌اند که ۹ گونه آن به صورت بومی و مهاجر عبوری در گیلان وجود دارند که هفت گونه آن در تالاب کرفستان شهرستان رودسر دیده شده‌است.

حواصیل‌ها به استناد قانون شکار و صید و مصوبه شورای عالی محیط زیست از گونه‌های حمایت شده در ایران به‌شمار می‌آیند.

دراج

دُرّاج یا کبکنجی یا پور پرندگانی از زیرتیره کبکیان هستند که از گذشته به طور سنتی در سرده Francolinus طبقه‌بندی می‌شدند اما اکنون اغلب آن را شامل چند سرده می‌دانند.

راسو

راسوها ( در متون طب سنتی با نام عربی آن دلق که خود معرب دله فارسی است) سرده‌ای از پستانداران گوشتخوار و کوچک‌اندام هستند که بدنی کشیده و باریک و دست و پاهایی کوچک دارد. گردن این جانور کشیده و دمش نسبتاً بلند و پر مو است. گونه‌های مختلف راسو از ۱۲ تا ۴۵ سانتیمتر درازا دارند. خز برخی گونه‌های راسو در زمستان کاملاً سفید می‌شود. تمام انواع راسوها توانایی خوبی برای بالا رفتن از درخت و کندن زمین دارند.

راسو در خانوادهٔ راسوئیان قرار دارد.

شناگرها

شناگر (نام علمی: Phalaropus) نام یک سرده از تیره آبچلیک است.

قار (سرده)

سردهٔ قار یا اِگرِت، سرده‌ای از حواصیلیان میان‌جثه می‌باشد که بیشتر در مناطق دارای آب و هوای گرم پرورش می‌یابد و گونه‌های مختلفشان در بیشتر نقاط جهان یافت می‌شود.

این پرندگان از نظر ظاهری شبیه به مرغ ماهیخوار بوده و دارای گردنی دراز و پاهایی بلند می‌باشند. پرهای این پرندگان یا به‌طور کامل سفید بوده یا همچون حواصیل کوچک آبی تنها در دوران جوانی پرنده سفیدرنگ می‌باشند. همچنین این پرنده دارای پرهایی زینتی می‌باشد.

تولید مثل قارها در تالاب‌های باتلاقی کشورهای گرمسیری صورت می‌گیرد و آن‌ها آشیانه‌های خود را به صورت کلونی و اغلب در کنار دیگر پرندگان آبزی بر روی درختان یا درختچه‌ها می‌سازند.

حشرات، دوزیستان و ماهیها غذای این پرنده را تشکیل می‌دهند.

لیل (پرنده)

لیل (پرنده) (نام علمی: Hypotriorchis) نام یک زیرسرده از سرده شاهین است. این سرده شاهین‌های کوچک، لاغر و سریعی را دربرمی‌گیرد و شامل گونه‌های متعددی از جمله لیل اوراسیا می‌شود. این حیوان بیشتر پرندگان و حشرات کوچک را می‌خورد و

همچنین می‌تواند به سرعت طعمه خود را در هوا شکار کند.

مرغ نوروزی

مرغ نوروزی یا یاعو (نام علمی: laridae) از تیرهٔ پرندگان دریایی در راسته سلیم‌سانان شامل ۱۰۰ گونه در ۲۲ سرده است که گونه‌های مختلفی از جمله پرستوی دریایی و آب‌شکاف دارد.

نام علمی

نام علمی یا نامگذاری دوجمله‌ای یا سیستم دونامی، در زیست‌شناسی، روش معمول برای نامیدن گونه‌ها است. اساس این نام‌گذاری، این است که نام هر گونه (که پایین‌ترین بخش از سیستم رده‌بندی موجودات زنده است) به زبان لاتین علمیِ جدید آورده می‌شود و دو بخش دارد. به همین دلیل، گاه این نام‌گذاری را «نام لاتینِ» گونه نیز می‌نامند، گرچه این اصطلاح را زیست‌شناسان و زبان‌شناسان نمی‌پسندند و بر کاربرد عبارت «نام علمی» تأکید دارند.

دانشمندان بر این باورند که حدود ۳۰ میلیون گونه از گیاهان، جانوران و ریز موجودات در کرهٔ زمین زندگی می‌کنند. زیست‌شناسان تاکنون فقط ۱٫۷ میلیون گونه را شناسایی و توصیف علمی‌کرده‌اند.

نوک‌شاخ

نوک‌شاخان (Bucerotidae) خانواده‌ای از پرنده‌ها می‌باشند که در مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری آفریقا و آسیا زندگی می‌کنند.

ویژگی آن‌ها منقار بلند و خمیده به پایین آن‌ها است که گاه کلاهکی کاکل‌مانند نیز بر روی منقار خود دارند. کلیه این پرندگان نیز دارای دو لَخته است.

نوک‌شاخان تنها پرندگانی هستند که دو مهره نخست گردنشان در هم جوش خورده و یکی شده‌است. این امر احتمالاً برای ایجاد پایه‌ای قوی‌تر برای حمل منقار سنگین بوده‌است. این پرندگان تک‌همسر هستند و در شکاف درختان یا سنگ‌ها لانه می‌سازند.

شماری از گونه‌های نوک‌شاخان به‌ویژه گونه‌های جزیره‌ای و کم‌گستره امروزه در خطر انقراض قرار دارند.

سرده Tropicranus (sometimes included in Tockus)

White-crested hornbill (Tropicranus albocristatus)

سرده Tockus

نوک‌شاخ کوتوله سیاه (Tockus hartlaubi)

نوک‌شاخ کوتوله نوک‌سرخ (Tockus camurus)

نوک‌شاخ مونتیرو (Tockus monteiri)

Red-billed hornbill group

نوک‌شاخ نوک‌سرخ (Tockus erythrorhynchus)

نوک‌شاخ نوک‌سرخ دامارا (Tockus damarensis)

نوک‌شاخ نوک‌سرخ جنوبی (Tockus rufirostris)

نوک‌شاخ نوک‌قرمز تانزانیایی (Tockus ruahae)

نوک‌شاخ نوک‌سرخ غربی (Tockus kempi)

نوک‌شاخ نوک‌زرد شمالی (Tockus flavirostris)

نوک‌شاخ نوک‌زرد جنوبی (Tockus leucomelas)

نوک‌شاخ جکسون (Tockus jacksoni)

نوک‌شاخ فان در دکن (Tockus deckeni)

نوک‌شاخ تاج‌دار (Tockus alboterminatus)

نوک‌شاخ بردفیلد (Tockus bradfieldi)

نوک‌شاخ ابلق آفریقایی (Tockus fasciatus)

نوک‌شاخ همپریش (Tockus hemprichii)

نوک‌شاخ نوک‌مات (Tockus pallidirostris)

نوک‌شاخ خاکستری آفریقایی (Tockus nasutus)

سرده Ocyceros

نوک‌شاخ خاکستری مالابار (Ocyceros griseus)

نوک‌شاخ خاکستری سری‌لانکایی (Ocyceros gingalensis)

نوک‌شاخ خاکستری هندی (Ocyceros biostris)

سرده Anthracoceros

نوک‌شاخ ابلق مالابار (Anthracoceros coronatus)

نوک‌شاخ ابلق خاوری (Anthracoceros albirostris)

نوک‌شاخ سیاه (Anthracoceros malayanus)

نوک‌شاخ پالاوان (Antracoceros marchei)

نوک‌شاخ سولو (Anthracoceros montani)

Genus Buceros

نوک‌شاخ کرگدنی (Buceros rhinoceros)

نوک‌شاخ بزرگ (Buceros bicornis)

نوک‌شاخ حنایی (Buceros hydrocorax)

سرده نوک‌شاخ کلاه‌خوددار (sometimes included in Buceros)

نوک‌شاخ کلاه‌خوددار (Rhinoplax vigil)

سرده Anorrhinus

Austen's brown hornbill (Anorrhinus austeni)

Tickell's brown hornbill (Anorrhinus tickelli)

نوک‌شاخ کاکل‌پف‌دار (Anorrhinus galeritus)

سرده Penelopides

نوک‌شاخ لوزون (Penelopides manillae)

نوک‌شاخ میندورو (Penelopides mindorensis)

نوک‌شاخ ویسایا (Penelopides panini)

نوک‌شاخ سامار (Penelopides samarensis)

نوک‌شاخ میندانائو (Penelopides affinis)

نوک‌شاخ سوالزی (Penelopides exarhatus)

سرده نوک‌شاخ تاج‌سفید (sometimes included in Aceros)

نوک‌شاخ تاج‌سفید (Berenicornis comatus) (alt comatus (IUCN))

سرده Aceros

نوک‌شاخ گردن‌حنایی (Aceros nipalensis)

نوک‌شاخ چروک‌دار (Aceros corrugatus)

نوک‌شاخ چروک‌دار میندانائو (Aceros leucocephalus)

نوک‌شاخ والدن (Aceros waldeni)

نوک‌شاخ قبه‌دار (Aceros cassidix)

سرده Rhyticeros (sometimes included in Aceros)

نوک‌شاخ حلقه‌گل‌دار (Rhyticeros undulatus)

نوک‌شاخ نارکوندام (Rhyticeros narcondami)

نوک‌شاخ سومبا (Rhyticeros everetti)

نوک‌شاخ کیسه‌ساده (Rhyticeros subruficollis)

نوک‌شاخ بلایت (Rhyticeros plicatus)

سرده Ceratogymna

نوک‌شاخ کلاه‌سیاه (Ceratogymna atrata)

نوک‌شاخ کلاه‌زرد (Ceratogymna elata)

هوبره

هوبره‌ایان (Otididae) تیره‌ای از راستهٔ درناسانان است که پرندگانی خشکی‌زی با جثهٔ متوسط تا بسیار بزرگ‌اند و پاها و گردن بلند و منقار قوی و کوتاه دارند. حتی وقتی احساس خطر کند، ترجیح می‌دهد روی زمین بدود. اگر در هنگام پرواز با خطر حملهٔ یک پرندهٔ شکاری روبه‌رو شود، مدفوع چسبناک خود را مانند بمب به سمت پرندهٔ شکاری پرتاب می‌کند. این بمب طبیعی که بسیار چسبناک است، پر و بال مهاجم را به هم می‌چسباند. از همین رو به پرندهٔ بمب‌انداز معروف است.

هوبره نماد استان یزد است.

پرستوی دریایی

پَرَستوهای دریایی، که با نام‌های پَرَستوک دریایی یا چلچلهٔ دریایی نیز شناخته می‌شوند، گروهی از پرندگان دریایی هستند که تیره کاکائیان یا پرستودریاییان (نام علمی: Sternidae) را تشکیل می‌دهند. این پرندگان در سراسر جهان یافت می‌شوند و اغلب در کنار دریاها، رودخانه‌ها، و تالاب‌ها زندگی می‌کنند. آن‌ها پیشتر به عنوان زیرخانواده‌ای از مرغ‌های نوروزی (Laridae) شناخته می‌شدند، اما امروزه جایگاه تیره‌ای ویژه خود را دارند که شامل ۱۱ سرده می‌شود.

پرستوهای دریایی بدنی کشیده و سبک‌وزن دارند. دم‌های آن‌ها بلند و دوشاخه است، بال‌هایشان باریک، منقار بلند و نوک‌تیز، و پاهای به نسبت کوتاه دارند. پرواز آن‌ها به حالت شناورگونه است و بر روی جریان‌های بادی «سوار» می‌شوند. رنگ بیشتر گونه‌های این پرندگان خاکستری در بالا و سفید در زیر بدن است. دو جنس این پرنده دودیسی جنسی ندارند و به یک شکل هستند، ولی پرندگان جوان‌تر از روی رنگ پرهایشان از پرندگان بالغ تشخیص‌پذیر هستند.

این پرندگان مسافت‌های طولانی را برای کوچ طی می‌کنند. آن‌ها پیش از شیرجه زدن در آب درجابال‌زنی می‌کنند. آن‌ها از ماهی تغذیه می‌کنند و به ندرت شنا می‌کنند. پرستوهای دریایی در دسته‌هایی در کرانه‌ها و جزایر شنی زندگی می‌کنند.

کبک (پرنده)

کبک (نام علمی: Perdicinae) پرندگانی از تیره قرقاولان هستند. کبک‌ها اغلب پرندگان کوچنده در بر قدیم با جثه‌ای متوسط هستند.

کبک‌ها بومی اروپا، آسیا، آفریقا و خاورمیانه هستند.

کشیم

کِشیم یا مرغابی شانه‌بسر گونه‌ای پرنده از راستهٔ کشیم‌سانان (نام علمی: Podicipediformes) است که با گسترهٔ فراوانی در سراسر جهان، به استثنای جنوبگان، یافت می‌شود. اعضای این راسته پرندگانی شیرجه‌زن هستند که پیرامون آب‌های شیرین زندگی می‌کنند. این راسته تنها یک تیره دارد که کشیمیان (Podicipedidae) نامیده می‌شود و شامل ۲۲ گونه در ۶ سرده است.

گربه‌ایان

گربه‌سانان (Felidae) تیره (خانواده‌ای) از حیوانات گوشتخوار هستند.

حیواناتی مانند شیر، ببر، گربه و پلنگ در این خانواده قرار دارند.

نخستین گربه‌سان‌ها در دوره ائوسن یعنی حدود ۴۰ میلیون سال پیش پدید آمدند.

آشناترین عضو این خانواده، گربه اهلی است که پیرامون یازده هزار و پانصد سال پیش به زندگی در کنار انسان خو گرفت و خود را اهلی کرد. نیای وحشی گربه اهلی، گربه دشتی نام دارد که هنوز در آفریقا و آسیای غربی زندگی می‌کند ولی ویرانی زیستگاه، منطقه پراکندگی این گربه‌ها را محدود کرده‌است.

رابط شماری که در زبان فارسی برای گربه‌ایان بکار می‌رود (قلاده) است. برای نمونه گفته می‌شود «سه قلاده یوزپلنگ».

طبقه‌های آرایه‌شناختی جانداران
کلان‌راسته
حوزه/دامنه/بالافرمانرو بالاشاخه/بالادسته بالارده بالاراسته بالاخانواده بالاگونه
سلسله/فرمانرو شاخه/دسته رده هَنگ راسته خانواده/تیره تبار سرده گونه
زیرسلسله/زیرفرمانرو زیرشاخه زیررده هم‌زادان زیرراسته زیرخانواده زیرتبار زیرسرده زیرگونه
فروفرمانرو/رشته فروشاخه فرورده فروراسته پیمان بخشه جوره
ریزشاخه کوچک‌رده کوچک‌راسته

به زبان‌های دیگر

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.