تنخ

تَنَخ یا تناخ (به عبری: תנ"ך)، نام عبری کتاب مقدس یهودیان است که نزد مسیحیان، کتاب مقدس عبری خوانده می‌شود و با برخی تغییرات و اضافات با عنوان عهد عتیق در کتاب مقدس مسیحیان جای گرفته‌است و مشتمل بر سه بخش است:

تنخ در حقیقت کلمه‌ای است که از ترکیب حرف نخست این سه واژه در زبان لاتین ساخته شده‌است.

Targum
صفحه‌ای از تنخ نوشته شده در قرن یازدهم میلادی به همراه تفسیر به زبان آرامی (ترگم)

نام مجموعه کتاب‌های تنخ

تورات

بخش اول که خود شامل پنج سِفر (کتاب) است. تورات پراهمیت‌ترین نوشتار یهودست و به باور آنان به‌وسیله یهوه (خداوند) به موسی وحی شده‌است. (نام‌های درون پرانتز عنوانی است که در نزد مسیحیان به کار می‌رود)

نوییم

بخش دوم که خود شامل دو قسمت نوییم ریشونیم و کتب دوازده‌گانه است:

نوییم ریشونیم

با نبوت یهوشوع یا ورود بنی اسرائیل به سرزمین مقدس شروع می‌شود و تاریخچهٔ اقوام بنی‌اسرائیل را پس از آن بیان می‌کند.

از رخدادهای زمان داورانی چون دوورا و گیدعون و شیمشون که پس از یوشع رهبری مردم را به عهده گرفتند سخن می‌گوید.

این کتاب به دوران پس از شوفطیم می‌پردازد. همچنین از به پادشاهی رسیدن شائول نخستین پادشاه بنی اسرائیل و سپس داوود سخن می‌گوید.

  • ملاخیم یا کتاب پیامبران מלכים

با شرح دوران پادشاهان بنی اسرائیل پس از داوود که از سلطنت شلومو (سلیمان) است، آغاز می‌شود و تا خرابی بیت همیقداش اول به دست نبوکد نصر پادشاه بابل ادامه دارد.

کتب دوازده‌گانه

کتوویم

بخش سوم تنخ:

جستارهای وابسته

منابع

اسحاق ابرونئیل

اسحاق بن یهودا اَبرَونْیل یا اسحاق ابرونییل (به عبری: יצחק אברבנאל) (زادهٔ ۱۴۳۷ در لیسبون – درگذشتهٔ ۱۵۰۸ میلادی در ونیز) بازرگان، سیاستمدار، فیلسوف، مفسر تورات و تنخ یهودی و دین‌شناس مشهور بود.

حجی

حَجی (عبری:חַגַּי به معنی «جشن») یکی از دوازده پیامبر کوچک کتاب عبری تنخ و نویسندهٔ کتاب حجی در عهد عتیق انجیل بود. او در روز جشن مذهبی فطیر زاده شد. او شاهد خرابی معبد سلیمان بود و همراه با زکریا، بازگشت‌کنندگان از تبعید بابل را به بازسازی هیکل سلیمان تشویق کرد. بازسازی هیکل سلیمان باعث برانگیخته شدن سامری‌ها و حتی‌ها علیه یهودیه شد. وقتی که فرمان‌روای رودخانه فرات و دیگر مأموران سعی کردند در تلاش‌های بازسازی هیکل یهودیان مداخله کنند؛ داریوش از یهودیان حمایت کرد. پیغام حجی در سال دوم پادشاهی داریوش بزرگ به شوش فرستاده شد. اولین پیغام او در اولین روز ماه ششم و آخرین پیغام او در روز ۲۴ ماه نهم بیان گردید. حجی در هگمتانه (همدان) درگذشت و در آنجا به خاک سپرده شد. روز بزرگداشت او در کلیسای انجیلی ارمنستان ۳۱ ژوئن و در کلیسای ارتدوکس شرقی ۱۶ دسامبر است.

زبان عبری

زبان عبری (עִבְרִית, عیوْریت [ʔivˈʁit] ( ) یا [ʕivˈɾit] ( )) یکی از زبان‌های سامی و زبان بومی در اسرائیل است که بیش از ۹ میلیون گویشور دارد. به‌طور تاریخی، این زبان به‌عنوان زبان بنی‌اسرائیل و فرزندان آن‌ها در نظر گرفته می‌شود هرچند که در تنخ به آن اشاره نشده‌است. کهن‌ترین نمونه‌ها از نگارش عبری به سدهٔ دهم پیش از میلاد بازمی‌گردد.عبری به شاخهٔ سامی غربی از خانوادهٔ زبان‌های آفروآسیایی تعلق دارد و تنها زبان باقی‌مانده از زبان‌های کنعانی است. عبری تنها نمونهٔ موفق احیای یک زبان مرده است.صحبت‌کردن به عبری به‌عنوان زبان روزمره، در حدود سال‌های ۲۰۰ و ۴۰۰ میلاد، در نتیجهٔ عواقب شورش بارکوخبا، متوقف شد. زبان آرامی و به میزانی کمتر، زبان یونانی به‌عنوان زبان‌های بین‌المللی مخصوصاً در میان نخبگان و مهاجران مورد استفاده بود. با این حال، زبان عبری برای نماز، ادبیات دینی، تبادلات تجاری میان یهودیان و شعرهای یهودی استفاده می‌شد تا اینکه در سدهٔ ۱۹ میلادی به‌عنوان زبان گفتاری و ادبیاتی احیا شد. سپس به زبان میانجی یهودیان فلسطین تبدیل شد و در نهایت به‌عنوان زبان رسمی اسرائیل مورد استفاده قرار گرفت. برپایهٔ اطلاعات اتنولوگ، در سال ۱۹۹۸ میلادی، زبان ۵ میلیون نفر در سراسر جهان عبری است. پس از اسرائیل، ایالات متحدهٔ آمریکا دارای بزرگ‌ترین جمعیت گویشور عبری است و ۲۲۰٫۰۰۰ نفر زبان مادری‌شان عبری است.زبان عبری نو، تنها زبان رسمی در اسرائیل است، در حالی که عبری توراتی برای امور دینی و مطالعهٔ جوامع یهودی مورد استفاده قرار می‌گیرد. عبری باستان نیز به‌عنوان زبان دینی سامری‌ها استفاده می‌شود. به‌عنوان زبانی خارجی، عبری اغلب توسط یهودیان و پژوهندگان اسرائیل و یهودیت، باستان‌شناسان، متخصصان زبان‌شناسی در خاورمیانه و دین‌شناسان تاریخ مسیحت مطالعه می‌شود.

تورات (۵ کتاب نخستین)، و بخش‌های زیادی از دیگر بخش‌های کتاب مقدس عبری، به زبان عبری توراتی نوشته شده‌اند، که بخش اعظم آن با لهجه‌ای نوشته شده که پژوهشگران اعتقاد دارند در حدود سدهٔ ششم پیش از میلاد، در حدود زمانی اسارات یهودیان در بابل استفاده می‌شد.

سفر لاویان

لاویان (عبری:וַיִּקְרָא به معنی «و او می‌خواند») (به انگلیسی: Book of Leviticus (/lɪˈvɪtɪkəs/))، از کتابهای تورات در عهد عتیق و مشتمل بر بیست و هفت فصل است. یهودیان و مسیحیان معتقدند که قوانین و مقررات این کتاب در زمانی که بنی‌اسرائیل در کوه سینا اردو زده بودند؛ به موسی وحی شده‌است. بیشتر قوانین شرعی یهود دربارهٔ طهارت، اخلاق، روزهای مقدس و رسوم مذهبی از این کتاب گرفته شده‌است.

تَوْرات (به عبری: תּוֹרָה) (تلفظ عبری: توراه)؛ نامی است عبری که به پراهمیت‌ترین نوشتار یهود داده شده و به باور آنان به‌وسیله یهوه (خداوند) به موسی وحی شده‌است. تورات اولین بخش از کتاب «تنخ» بوده و مشتمل بر پنج کتاب می‌باشد. به همین خاطر، گاه «اسفار پنج‌گانه» و «کتب پنجگانه موسی» نیز خوانده می‌شود.

این پنج کتاب، به این نام‌ها معروفند:

برشیت בראשית (پیدایش)

شموت שמות (خروج)

وییقرا ויקרא (لاویان)

بمدیبار במדבר (اعداد)

دواریم דברים (تثنیه)تَنَخ (به انگلیسی: Tanakh) یا تَناخ (به عبری: תנ"ך)، نام عبری کتاب مقدس یهودیان است که نزد مسیحیان، تورات عبری خوانده می‌شود و با برخی تغییرات و اضافات با عنوان عهد عتیق در کتاب مقدس مسیحیان جای گرفته‌است و مشتمل بر سه بخش است:

تورات یا تورا (به عبری: תורה) (فرمان یا شریعت)

نوییم (به عبری: נביאים) یا کتب انبیا

کتوویم (به عبری: כתובים) یا مکتوبات (نوشته‌ها)تنخ در حقیقت کلمه‌ای است که از ترکیب حرف نخست این سه واژه در زبان لاتین ساخته شده‌است.

صفنیا

صَفِنیا(عبری:צְפַנְיָה به معنی «یهوه او را پنهان ساخته») پسر کوشی و نهمین پیامبر از انبیای کوچک، از شخیت‌های تنخ یهودی و عهد عتیق در انجیل محسوب می‌شود.

صفنیا از خاندان حزقیا بود و نسبش به یهودا می‌رسید.او در حدود سال ۶۳۰ قبل از میلاد، زمان حکومت یوشیا و معاصر با ارمیا، ناحوم و حبقوق به پیغمبری رسید.کتاب صفنیا یکی از بخش‌های عهد عتیق است، که موضوع اصلی آن پیش‌بینی خرابی یهودیه به دست بابلی‌ها و آمدن روز داوری است.

عهد عتیق

عهد عتیق یا عهد قدیم یا تنخ کتاب مقدس یهودیان است که مسیحیان نیز آن را پذیرفته و به عنوان بخش اول از دو بخش کتاب مقدس قرار داده‌اند. عهد عتیق نامی است که مسیحیان در مقابل عهد جدید به این کتاب داده‌اند؛ اما یهودیان به کتاب مقدس خود تَنَخ می‌گویند که شامل تورات (پنج کتاب اول تنخ) به علاوهٔ کتابهای پیامبران است.

نسخه‌های کنونی تنخ از ۳۹ کتاب تشکیل شده‌اند؛ ترتیب این کتاب‌ها در نسخه‌های یهودی و مسیحی با هم تفاوت دارد؛ مسیحیان علاوه بر این، ۷ کتاب دیگر را هم در زمرهٔ کتاب‌های عهد عتیق وارد کرده بودند اما یهودیان آن کتب را اپوکریفا می‌نامیدند و نامعتبر می‌دانستند.

مارتین لوتر رهبر نهضت پروتستان در الهامی بودن این کتاب‌ها تردید کرد و آن‌ها را از عهد عتیق خارج کرد، اما فرقه‌های کاتولیک و ارتدوکس همچنان این کتب را معتبر می‌دانند و همراه با عهد عتیق به چاپ می‌رسانند.

اصطلاح عهد عتیق از نظر مسیحیان، ناظر به پیمانی است که خدا با پیامبران پیش از عیسی بسته بود. در این پیمان نجات بشر (یا مرتبه‌ای از آن) با وعده و وعید، قانون و شریعت به دست می‌آید، در حالی که در عهد جدید نجات از طریق محبت حاصل می‌شود.

می‌دانیم که عهد عتیق، در یک زمان معین، و توسط شخصی معین تنظیم نیافته بلکه، مجموعهٔ اسفار آن توسط اشخاص گوناگون، در دوران‌های گوناگون نگارش شده‌است. نخستین سِفر از این اسفار را سفر عاموس و آخرین آن‌ها را سفر دانیال دانسته‌اند. سِفر نخستین چنان‌که گفته‌اند در سال ۷۵۰ پیش از میلاد و سفر آخرین در قرن دوم پیش از میلاد نوشته شده‌است.

فرجام‌شناسی یهودی

فرجام‌شناسی یهودی به معنی بررسی باور به زندگی بازپسین در بین یهودیان است.این اتفاقات شامل بازگشتن یهودیان به ارض موعود، آمدن مسیح یهودیان، زندگی پس از مرگ است.

در یهودیت روزهای آخرالزمان معمولاً "آخرین روزها" نامیده می‌شوند(عبری : אחרית הימים) که این عبارت چندین بار در تنخ به کار رفته‌است. دوران مسیحایی دارای بخش مهمی در تفکر یهودی است و قسمتی از روزهای واپسین است.

فلسفه یهودی

فلسفه یهودی از تبیین بنی‌اسرائیل از سرچشمه جهان هستی و صفات ذاتی و فاعلی خدا به گونه‌ای فلسفی نشأت می‌گیرد. از این‌رو، کتاب مقدس عبری که تنخ نامیده می‌شود؛ منبع بنیادینی‌است که فلسفه یهودی بر اساس آن استوار می‌گردد. خاخام‌ها در دوره تنائیم، که در فاصله قرن اول قبل از میلاد تا قرن دوم بعد از میلاد است، و خاخام‌های دوره امورائیم که، بین قرون دوم و ششم میلادی‌است، چنین بینشی را نسبت به خدا و ارتباط آن با کیهان به روشی مشابه ادامه دادند. این اندیشه‌ها موضوعاتی چون وحدت، علم مطلق، قدرت مطلق، خیرخواهی خدا، اسرائیل و رسالتی که در قبال امت‌ها دارد، مفهوم ماشیح و نجات، هدف و قلمرو شریعت و هلاخا را دربر می‌گیرد. علاوه بر تلمود، در میشنا و میدراش نیز توجه دانشمندان به بحث‌های الهیاتی و فلسفی در چهارچوب تفکر یهودی معطوف شد. علاوه بر این، کابالا و متون عرفانی یهودیت نیز مشتمل بر پژوهش‌های نظری پیچیده‌ای دربارهٔ سیر آفرینش و ذات خداوندی‌است.

قرائیم

قرائیم (عبری: יהדות קראית) جنبشی یهودی است که در آن فقط به تنخ اعتقاد داشته و کتاب‌های تفسیر دیگر مثل تلمود را بی‌اعتبار می‌دانند.

این فرقه در تضاد با اکثر یهودیان است که تورات شفاهی که قضاوت‌های سنهدرین بوده و در تلمود جمع‌آوری‌شده را به‌عنوان منبع اصلی شریعت یهود (هالاخا) قبول دارند.

قرائیم اعتقاد دارند که فرامین الهی به‌طور مستقیم به موسی ارائه شد و این دستورها در تورات نوشته شده‌است و نیازی به قوانین شفاهی یا تفسیر ندارد. از این رو قرائیم هیچ‌یک از کتاب‌های تفسیری نظیر میشنا یا تلمود را قبول ندارند. در خواندن تورات قرائیم به‌معنی رایج لغات توجه دارند و از این رو هر لغتی را بر اساس معنی رایج آن به اسرائیلیان قدیم معنی می‌کنند. بر خلاف آن‌ها یهودیت تلمودی، قوانین را بر اساس قضاوت‌های سنهدرین تبیین می‌کند.

قرائیم به معنی قرائت‌کنندگان (خوانندگان) است. بر اساس نظر قرائیم وظیفه هر یهودی به‌صورت شخصی این است که تورات را مطالعه کرده و خود بهترین معنی برای دستورها را بیابد. بر اساس نوشتهٔ آوراهام بن دیوید، در سفر کابالا، حرکت قرائیم در بغداد و در زمان خلافت عباسیان شروع شد. قرائیم خود اعتقاد دارند که منشأ آن‌ها موسی بوده و در زمان موسی تنها تورات و نه تلمود وجود داشت. از این رو قرائیم در تقابل با فریسیان قرار می‌گیرند. از نظر ایشان یهودیت تلمودی، دارای قوانین ساختهٔ بشر است و تنها یهودیت قرائی همان یهودیت موسی است.

گاهی مخالفان قرائیم آن‌ها را با صدوقیان یکی می‌دانستند که در زمان معبد دوم وجود داشتند. قرائیم خود اعتقاد دارند با اینکه شباهت‌هایی بین حرکت آنان و صدوقیان، به‌طور مثال در رد کردن تلمود، وجود دارد آن‌ها گروه متمایزی به نام بنی صدق در زمان معبد دوم بوده‌اند.

در زمان‌های قدیم قرائیم حتی اکثریت یهودیان را تشکیل می‌دادند؛ ولیکن اکنون جمعیت آن‌ها بسیار کم شده‌است و تخمین‌های فعلی چیزی حدود ۵۰٬۰۰۰ نفر از آن‌ها را که ۴۰٬۰۰۰ نفر با علیا از کشورهای اطراف به اسرائیل رفته‌اند تخمین می‌زند. یکی از گروه های بزرگ که هنوز هم وجود دارند طایفه امیر است.(نگاه کنید به توراه سفر دوم پادشاهان) و همچنین میتوانید نگاهی به معنی نام امیر بیندازید.

ملاکی

ملاکی یا ملاخی(در عبری:מַלְאָכִי، در یونانیΜαλαχίας به معنی «یاری‌رساننده به خدا»)یکی از پیامبران عهد عتیق در انجیل و تنخ عبری بود که نامش در بین انبیای کوچک آمده‌است. ملاکی از قبیله زبولون بود و پس از آزادی قوم یهود به دست کورش، ولادت یافت. ملاکی با نحمیا و عزرا معاصر بوده‌است. نبوت او پس از حجی و زکریا بوده‌است. در زمان ملاکی، عدم پرداخت هدایا و عشر، شکستن سبت، ازدواج یهودیان با زنان بیگانه و رشوه‌خواری کاهنان در بین بنی‌اسرائیل شایع بود که ملاکی قوم را برای اجتناب از ازدواج با دیگر اقوام و نگه داشتن حرمت سبت و دیگر قوانین شریعت موسی متقاعد ساخت. در روایات یهودی آمده است که ملاکی از کاهنین زمان نحمیا بود و پیمان او را برای بازسازی اورشلیم مهر کرد. یهودیان کتاب ملاکی را وحی الهی می‌دانند؛ متن این کتاب به شکل شعر بلند است. درگذشت ملاکی در اورشلیم اتفاق افتاده است، بسیاری او را آخرین پیامبر عهد عتیق می‌دانند.

میدراش

تفسیر کتاب مقدس یهود یا میدراش (به عبری: מדרש) یکی از کتاب‌های دینی یهودیان است که به زبان عبری در مورد داستان‌های پندآموز و موعظه‌گر قوم یهود و نیز در مورد تنخ ( کتاب‌های تورات) نیز گفتگو می‌کند.

تفسیر کتاب مقدس یهود تلاش می‌کند مشکلات را در تفسیر عبارات دشوار متن عبری کتاب مقدس (تورات)حل و فصل نماید. همچنین در جهت حفظ و گسترش سنت‌های یهودی تلاش می‌کند.

هلاخا

هلاخا،(به عبری: הלכה)، به مجموعه قوانین شریعت یهود گفته می‌شود، قوانینی که از عهد عتیق مکتوب(تنخ)، تورات شفاهی(تلمود) و حاخامها و همچین آداب و رسوم یهودیان ناشی می‌گردد. هلاخا دارای ۶۱۳ میتزوت (دستور) است. قوانین یهودی که از تورات و تلمود و نوشتارهای حاخامها اقتباس شده بود در کتاب شولحان عاروخ به صورت مکتوب درآمد.

یهودیت دارای هیج نوع فرقی بین زندگی مذهبی و غیرمذهبی نیست. سنت یهودی بین هویت مذهبی، ملی و نژادی یهودیان تفاوتی قائل نمی‌شود. هلاخا تنها در مورد اعتقادات و اعمال مذهبی نیست و بلکه مربوط به بسیاری از مسائل زندگی روزمره نیز می‌شود. معمولاً هلاخا به قانون یهودی ترجمه می‌شود با اینکه ممکن است ترجمه صحیحتر برای آن «مسیر» یا «مسیر راه رفتن» باشد. ریشه لغت «ه ل خ» به معنی راه رفتن است.

به صورت تاریخی هلاخا در دادگاه شرعی یهودی مسائل مربوط به زندگی یهودیان را مدیریت می‌کرد. از قرن پانزدهم و عصر روشنفکری به تدریج قدرت هلاخا در کنترل زندگی روزمره یهودیان کم شد. در قانون کشور اسرائیل، بعضی مسائل مربوط به خانواده و زندگی شخصی تحت نظر دادگاه‌های شرعی یهودی (بت دین) انجام می‌شود. هلاخا در بین یهودیان اشکنازی، سفاردی و میزراهی دارای تفاوتهایی است.

کتاب توبیاس

کتاب توبیاس یا کتاب توبیت (یونانی : Τωβιθ عبری: טובי ، טוביה به معنی توف-یه یا خدا خوب است) بخشی از کتاب مقدس است که تنها در نسخه کاتولیک و ارتدوکس وجود دارد و در سال ۳۹۷ به عنوان بخشی از کتاب مقدس برای کاتولیک‌ها تصویب شد. مسیحیان پروتستان و شاخه‌های دیگر مسیحیت به دلیل اینکه این کتاب توسط یهودیان در تنخ قرار نگرفته است آن را در کتاب مقدس جای ندادند. قبل از اینکه نسخهٔ عبری و آرامی کتاب توبیاس در طومارهای دریای مرده کشف شد تصور می‌شد که دلیل اینکه این کتاب در تنخ نیست نوشته شدن آن در زمان‌های بعدی باشد و تصور می‌شد که این کتاب در حدود سال ۱۰۰ میلادی نوشته شده است. ولیکن طومارهای یافته شده که مربوط به سال‌های حدود ۱۰۰ قبل از میلاد تا ۲۵ میلادی می‌باشند نشان می‌دهند که نسخهٔ اصلیِ این کتاب، قدیمی‌تر از آن است که تصور می‌شده است. بر اساس نظر امروزی، این کتاب احتمالاً در زمان تدوین کتاب دانیال نوشته شده است. بعضی اعتقاد دارند که دلیل اینکه کتاب توبیاس در تنخ قرار نگرفته است تفاوت آن با شرع یهودی است زیرا در بخشی از کتاب خطبهٔ عقد توسط پدر عروس خوانده می‌شود، نه بر اساس دستور شرعیِ هلاخا توسط پدر داماد. ولیکن ممکن است در ابتدا این کتاب در تنخ وجود داشته بود و در گذر زمان حذف شده باشد. همچنین این کتاب در نسخهٔ یونانیِ تنخ نیز وجود دارد. در زمان مدرن مهاجران صهیونیست به ارض مقدس تلاش کردند که این کتاب را به تنخ اضافه کنند زیرا داستان‌های آن در مورد کشته شدن یهودیان به دست اقوام دیگر با تجارب آنها در سرزمین‌های قبلیِ خود همخوانی داشت.

کتاب حزقیال

کتاب حزقیال (به عبری: ספר יחזקאל) یکی از کتب تنخ می‌باشد. این کتاب در کنار کتاب اشعیا و ارمیا یکی از سه کتاب اصلی پیامبران در تنخ است. بر اساس متن کتاب، این کتاب بر اساس رویاهای حزقیال نبی هنگامی که او به مدت ۲۲ سال در بابل بین سالهای ۵۹۳ تا ۵۷۱ قبل از میلاد زندانی بود نوشته شده‌است. کتاب حول سه محور اصلی است :۱) داوری برای اسراییل ۲) داوری برای ملتها ۳) آمرزش آینده اسراییل

کتاب روت

کتاب روت (به زبان عبری: מגילת רות) یکی از کتاب‌های کتاب مقدس عبری تنخ، یا عهد عتیق است. در ترتیب یهودی(تنخ) این کتاب در کتویم، سومین بخش تنخ، قرار دارد و در عهد عتیق کتاب روت میان کتاب داوران و ۱ سموئل قرار می‌گیرد. کتاب روت به نسبت دیگر کتاب‌ها، کتاب کوچکی محسوب می‌شود و فقط چهار بخش دارد. این کتاب به روت منتسب است و گویا هدف مصنف آن بیان‌کردن نسب‌نامه داوود بوده‌است.

کتاب عاموس

کتاب عاموس(به انگلیسی: Book of Amos) یک کتاب در کتاب مقدس عبری (عهد عتیق و تنخ) بخش مربوط به پیامبران کهین است که منتسب به عاموس است، پیامبر قدیمی‌تر و معاصر هوشع و اشعیا, که حول و حوش ۷۵۰ پیش از میلاد فعال بود. کتاب عاموس درباره عاموس است و باب اول آن نبواتی است که بر ضد طوایف اطرافی انجام داده است اما موضوع مخصوص نبوات او ده سبط اسرائیل است و البته وی حکم الهی برای عذاب آنان اعلام می‌دارد و با این حال کتابش با کلمات فرح‌آمیز و تسلی‌بخش ختم می‌شود.

کتاب ملاکی

ملاکی یا ملاخی (به عبری: מַלְאָכִי) یک کتاب از کتاب مقدس عبری است و به همین دلیل آخرین کتاب نوییم از تنخ و آخرین کتاب از پیامبر کهین و همچنین آخرین کتاب عهد عتیق به شمار می‌رود.

این کتاب تصور می‌رود توسط فردی به نام ملاکی نوشته شده‌باشد اما در میان دینداران بین موضوع و اینکه کدام ملاکی این کتاب را نوشته اختلاف وجود دارد.

بعضی از دین‌شناسان آکادمیک به شباهت این کتاب و باب‌های ۹-۱۴ کتاب زکریا اشاره می‌کنند و نویسنده آنها را یکی می‌دانند.

کتاب نحمیا

کتاب نحمیا یک کتاب از کتاب مقدس عبری است (از کتویم در تنخ و کتب تاریخی از عهد عتیق) که بخش بزرگی از آن به زبان اول شخص گفته شده‌است؛ و در مورد بازسازی دیوارهای اورشلیم به دست نحمیا است نحمیا یک یهودی بود که در دستگاه قضایی ایرانیان باستان مقام بزرگی داشت این اتفاقات در نیمه دوم سده پنجم پیش از میلاد رخ دارد و همراه با کتاب عزرا آخرین کتب از بخش تاریخی کتاب مقدس عبری به شمار می‌رود

تقسیم‌های قومی یهودی
جنبش‌هایمذهبی
فلسفه یهودی
متون یهودی
مکان‌های مقدس یهودی
شخصیت‌های یهود در کتاب مقدس
رهبری در یهودیت
نقش‌ها
فرهنگ
مسائل
زبان‌های یهودی
نیایش
و ادعیه
رده:یهودیت و دین‌های دیگر
تاریخ یهود
جنبش سیاسی یهودیت
یهودستیزی

به زبان‌های دیگر

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.