تمدن دره سند

تمدن درهٔ سِند (به انگلیسی: Indus Civilization) (دوران اوج: ۲۶۰۰–۱۹۰۰ پیش از میلاد) تمدنی باستانی بوده‌است که از بستر رود سند برخاست. از اواخر قرن نوزدهم تا امروز، باستان شناسان نشان داده‌اند که در هزاره سوم پیش از میلاد، در دو شهر بزرگ موهنجو-درو در ایالت لارکانه، در پاکستان کنونی و هَرَپا در کنار رود راوی، در ایالت ملتان پنجاب، در پاکستان تمدن درخشانی وجود داشته‌است که کم‌کم در تمامی آن مناطق و بخش‌های دیگر هند مثلاً در دشت میان دوآب، یعنی دو رود گنگ و جَمُنا و در شهر بزرگ کئوشامبی(Kaushambi) تأثیر فراوان داشته‌است.[۱]

تمدن دره سند به عنوان یکی از بزرگترین شگفتی‌های معماری جهان، که در زمان اوج خود به تمدن هاراپان (Harappan Civilization) شهرت داشته، در زمرهٔ اولین سکونتگاه‌های شهری بزرگ در کل قاره‌ها بوده‌است. در واقع نخستین نشانه‌های گذار از جماعت کشاورزی به اجتماعات شهری در این منطقه دیده شده‌است. این دوره را «مرحلهٔ نخست هاراپایی» نامیده‌اند که از حدود ۳۵۰۰ پیش از میلاد آغاز شد و تا ۲۶۰۰ پیش از میلاد ادامه یافت. پس از آن شاهد بلوغ تمدن هاراپا بوده‌ایم که تا ۱۹۰۰ پیش از میلاد ادامه داشته‌است.[۲]

امروزه مشخص شده‌است که تمدن هاراپا ریشه در فرهنگ بلوچستان عصر نوسنگی دارد و دست کم تا زمان بلوغ کامل این تمدن هیچ تأثیر بیگانه ای را نمی‌توان در آن مشاهده کرد.[۲]

تمدن دره سند، واقع شده در پاکستان امروزی، در ۴۵۰۰ سال پیش رونق و پیشرفت خود را داشت که پس از آن فراموش شد و تا سال ۱۹۲۰ که خرابه‌هایش در کاوش‌های باستان‌شناسی کشف شد، فقط در افسانه‌های محلی موجودیت خود را حفظ کرده بود. بازمانده‌هایی از این تمدن در افغانستان، ترکمنستان و ایران نیز حفاری و کاوش شده‌است.

تمدن دره سند
IVC major sites
گستره جغرافیاییآسیای جنوبی
دورانعصر برنز
تاریخح. 2600 – c. 1900 BCE
پس ازمهرگره
پیش ازدوره ودایی
CiviltàValleIndoMappa
گسترهٔ تمدن درهٔ سند
(فرهنگ دراویدی)

پیشرفت ها و ابداعات

این تمدن پیشرفت‌ها و تکنولوژی‌های پیشرفته‌ای همچون موهنجو داروی معروف (Mohenjo Daro) و اولین سیستم فاضلاب شهری را شامل می‌شود. همچنین شواهدی از مهارت‌های شگفت‌انگیز و برجسته در ریاضیات، مهندسی و حتی دندانپزشکی اولیه در این تمدن وجود دارد. برای نخستین بار پارچه پنبه‌ای در حدود ۱٬۹۰۰ پیش از میلاد توسط تمدن دره سند در آسیای جنوبی بافته شد. همچنین آثاری مربوط به این تمدن به صورت مهرهای استوانه‌ای در سومر در ساحل غربی خلیج فارس پیدا شده‌است که شامل تجسم خدایان و اعمال آئینی در معابدی بسیار متفاوت با آنچه در سومر (و بعداً بابِل) یافت شده‌است می‌باشد. اسنادی به صورت لوح‌های گلی که مربوط به اجاره یا مالکیت خانه‌هایی در بنادر سومری و بابلی و نوشته‌هایی از رفت‌وآمد و سکونت طولانی مدت تاجرانی از دره سند در کاوش‌های باستان‌شناسی بدست آمده‌است. در یکی از کتیبه‌های پادشاه سارگون اکدی، به قایق‌هایی اشاره شده‌است که اجناسی را از جایی به نام «ملوهه/Meluhha» وارد کرده بودند، که امروزه مشخص شده‌است این نام به دره سند اشاره داشته‌است.[۲]

خط و نگارش

ساکنان هاراپا، خط خاصی داشتند که از آن برای نوشتن عباراتی بر روی اشیا مختلف استفاده می‌کردند. حدود ۴۲۰۰ شی از موهنجودارو و هاراپا به دست آمده‌است که بر روی آن‌ها این گونه از خط حکاکی شده‌است. دانشمندان پنداشته‌اند که این علائم بیشتر از آن حدی است که بتواند خطی الفبایی یا هجایی باشد، بنابراین احتمال داده‌اند که آن‌ها واژه نگاشت یا لوگوگرام هستند. تاکنون از این کتیبه‌ها، رمزگشایی نشده‌است.[۲]

افول تمدن

از حدود سال ۱۹۰۰ پیش از میلاد، تمدن هاراپا رو به افول نهاد و از ۱۷۰۰ پیش از میلاد بجز ردپایی مبهم چیزی از آن باقی نماند. این از بین رفتن ناگهانی نبوده‌است، سابقاً تصور می‌شد که شهرهای دره سند را آریایی‌هایی که از ایران و افغانستان به نواحی شمال غربی هند رهسپار شده بوند ویران کردند. این نظریه به برمبنای شواهدی چند استوار بود: نخست اشاراتی که در ریگ ودا به خدای ایندرا و کشتار قومی به نام داسه‌ها به دست او شده‌است. شاهد دیگری که برای دفاع از این نظریه شده‌است، کشف استخوان‌های مردان، زنان و کودکان در بخش کم ارتفاع موهنجودارو بود که کشتار این افراد را آخرین قتل‌عام نامیدند.[۳] در حال حاضر برای افول تمدن هاراپایی دلایل دیگری مطرح شده‌است، از جمله عوامل طبیعی و اجتماعی اقتصادی. در اوایل هزاره دوم پیش از میلاد تحولات زمین شناختی سبب بروز زمین لرزه‌هایی در این مناطق شد؛ این تحولات نه تنها زندگی عادی مردم را دستخوش تغییر کرد، بلکه سبب خشک شدن رودخانهٔ «گهگر-هکره/Ghaggar–Hakra» در این منطقه شد. تصاویر ماهواره ای جدید، این نظریه را تصدیق می‌کند؛ تغییرات شدیدی که در مسیر رودخانه به وجود آمد، طوفان‌هایی را نیز به همراه داشت و به دنبال آن پیوند مناطق مزروعی با شهرها از بین رفت.[۲]

جستارهای وابسته

منابع

  1. پاشائی، ع (۱۳۶۸). «تمدن دره سند». چیستا (۶۲).
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ۲٫۴ محمدرضا, عدلی، (2015-10-23). "سرچشمه‌های فرهنگ هندی: نگاهی به تمدن پیشاآریایی و آریایی نخستین". پژوهشنامه ادیان. 9 (1). ISSN 2008-0476.
  3. Burjor.، Avari,. India: the ancient past: a history of the Indian sub-continent from c. 7000 BC to AD 1200 (ویراست ۱st ed). London. OCLC 71322340. شابک ۰۴۱۵۳۵۶۱۵۶.
  • ویکی‌پدیای انگلیسی، برداشت شده در ۲۰ ژانویهٔ ۲۰۰۹.
  • الواح سومری نوشته ساموئل کرامر
بیابان چولستان

بیابان چولستان (به زبان اردو: صحرای چولستان یا روهی) مرزی نزدیک به ۳۰ کیلومتر از بهاولپور پنجاب پاکستان را می‌پوشاند و در مجموع مساحت آن ۲۶۳۰۰ کیلومتر مربع است. این بیابان، بیابان تار را که ایالت سند را پوشانده است به هند پیوند می‌دهد.

عبارت چولستان از واژهٔ ترکی چول به معنی بیابان گرفته شده است. مردمان این بیابان در جستجوی آب برای دام هایشان از جایی به جای دیگر کوچ می‌کنند. در این منطقه نشانه‌هایی از تمدن دره سند یافت شده است.

تاریخ دندان‌پزشکی

قدمت دانش دندان‌پزشکی را می‌توان به هزاران سال قبل مربوط دانست و بنظر می‌رسد که همیاری و مبادلهٔ علمی در این زمینه در طی قرن‌های متمادی و در ارتباط با فرهنگ‌ها و تمدن‌های مختلف جهان به شکل‌گیری آنچه که امروزه از آن به عنوان دانش دندانپزشکی نام می‌بریم؛ انجامیده‌است.

تمدن

واژهٔ تمدن یا فرهنگواره، که در فارسی افغانستان به آن مدنیت می‌گویند، به تلقی‌های گوناگون از حالت‌های جامعه انسانی می‌پردازد. اشاره به تکامل و شکل‌گیری روابط بشری یکی از جنبه‌های رایج این کلمه در زبان ادبی است.

واژهٔ تمدن معانی خیلی مختلف و متفاوتی دارد که به جامعهٔ بشری مربوط می‌شوند. کلمه تمدن از کلمه لاتینی شهرنشین بودن یا شهروندان civis و شکل وصفی آن civilis مشتق می‌شود. کلمه متمدن شدن اساساً به معنی شهرنشین بودن، که توسط افراد جایگزین و انتخاب شده و موقعیت قانونی آن جامعه اداره می‌شود، می‌باشد تمدن روم قانون افراد غیرنظامی همه روی هم در یک کتاب بزرگ و کامل Corpus Juris Civlis در سده ۱۶ برای امپراتور ژوستینیان (۴۸۳ تا ۵۶۵ پیش از میلاد) جمع‌آوری شده‌است؛ که مورد استفاده امپراتور ژوستینیان که دوباره کشف شده و توسط استادان و کارشناسان قانون در اولین دانشگاه که در اروپای غربی در بلوگنا در سده ۱۱ تأسیس شده بود مورد استفاده قرار گرفته‌است. از سال ۱۳۸۸ کلمه civil به زبان انگلیسی وارد شده و به عنوان تمدن به معنی قانونی که مراحل اعمال جنایی و قانونی رابرای شهروندان انجام می‌دهد، در سال ۱۷۰۴ بکار رفته‌است. این واژه در سال ۱۷۲۲ با مفهومی نزدیک به واژهٔ تمدن استفاده شده‌است که معنی آن متضاد و مخالف بربریت بوده‌است.

تمدن آمودریا

تمدن آمودریا (به انگلیسی: Oxus Civilization) یا مجموعهٔ باستان‌شناسی باختر-مرو (به انگلیسی: Bactria–Margiana Archaeological Complex یا بطور اختصار BMAC) عنوانی است که به تمدن عصر برنز در آسیای میانه می‌دهند، و بیشینهٔ آن به پیرامون ۲۲۰۰ پیش از میلاد تا ۱۷۰۰ پیش از میلاد می‌رسد و در حوزه‌های ترکمنستان، شمال افغانستان و ایران، جنوب ازبکستان و غرب تاجیکستان، و مرکز آن در شمال آمودریا (لاتین: Oxus) واقع بوده‌است. پایگاه‌های (ساحات) باستان‌شناسی متعلق به این تمدن در سال ۱۹۷۶ میلادی توسط باستان‌شناس اهل شوروی پیشین ویکتور ساریانیدی (Viktor Sarianidi) کشف و نامگذاری شد. باختر (بلخ امروزی) (به یونانی: Bactria)، سرزمینی باستانی در شمال افغانستان امروزی بوده، و مرو (به یونانی: Margiana)، استانی (ساتراپی) از شاهنشاهی هخامنشیان بوده، که امروزه در ترکمنستان واقع است.

در حدود ۱٬۳۵۰ پیش از میلاد، مهاجرت قبایل ایرانی به سمت غرب از مجموعهٔ باستان‌شناسی باختر-مرو (تمدن آمودریا) به فلات و مناطق غربی ایران امروزی آغاز گردید.

تپه مردگان (فیلم)

تپه مردگان (به هندی: Mohenjo Daro) یا موهن‌جو دارو فیلمی محصول سال ۲۰۱۶ و به کارگردانی آشوتوش گواریکر است. در این فیلم بازیگرانی همچون هریتک روشن، پوجا هگده، کبیر بدی ایفای نقش کرده‌اند.

جنوب آسیا

آسیای جنوبی یا جنوب آسیا، بخش جنوبی قارهٔ آسیا است که شامل کشورهای جنوب کوه‌های هیمالیا (sub-Himalayan countries) و در برخی منابع معتبر (چون تعریف سازمان ملل) نیز همچنین شامل کشورهای مجاور در شرق و غرب آن نیز می‌شود. این منطقه (از غرب به شرق) توسط آسیای غربی، آسیای مرکزی، آسیای شرقی، و آسیای جنوب شرقی احاطه شده‌است.

امروزه معمولاً شامل افغانستان، هند، پاکستان، بنگلادش، مالدیو، سریلانکا، و نپال. همه این کشورها اعضای سارک هستند.برای نخستین بار پارچه پنبه‌ای در حدود ۱٬۹۰۰ پیش از میلاد توسط تمدن دره سند در آسیای جنوبی بافته شد.

سند (رود)

رود سند یا ایندوس یا مهران رودخانه بزرگی است که از فلات تبت سرچشمه گرفته و پس از عبور از منطقه جامو و کشمیر، گلگیت و بلتستان بخش میانی پاکستان را پیموده و در نزدیکی بندر کراچی به دریای مکران می‌پیوندد.

سند طولانی‌ترین و پرآب‌ترین رود پاکستان و یکی از سه رود بزرگ شبه‌قاره هند است (رودهای دیگر رود گنگ و براهما پوترا است) طول آن ۳٫۱۹۰ کیلومتر، حوضه آب‌ریز آن ۱ میلیون و ۱۶۵ هزار کیلومتر مربع و جریان آب سالیانه به طور میانگین ۲۰۷ کیلومتر مکعب است.

شاکتی‌پرستی

شاکتی‌پرستی یا شاکتام (به سانسکریت: Śāktaṃ؛ शाक्तं)، به معنای نظریهٔ قدرت یا نظریهٔ خدایی، فرقه‌ای از هندوئیسم است که بر عبادت شاکتی یا دوی - مادر الهی هندوها - به عنوان پروردگار مطلق و غایت الوهیت، تمرکز دارد. این فرقه، همراه با شیواپرستی و ویشنوپرستی، یکی از سه شاخه اصلی دین هندوئیسم به شمار می‌آید.

در آموزه‌های شاکتی‌پرستی به دِوی (به معنای الهه) به عنوان عالی‌ترین برهمن خویش، یا یکی که دومی ندارد، نگریسته می‌شود. تمامی اشکال دیگر الوهیت زنانه یا مردانه صرفاً مظاهر وجودی گوناگون او در نظر گرفته می‌شود. در جزئیات مربوط به فلسفه و اعمال، شاکتی‌پرستی به شیواپرستی شباهت دارد. با این حال، شاکتاس (به سانسکریت: Śākta، शाक्त)، که همان پزشکان شاکتی‌پرست هستند، بیشترین تمرکز تمامی نیایش‌های خویش را بر شاکتی، به عنوان جنبه‌ای زنانه و پویا از اوج اعلای الوهیت قرار داده‌اند. شیوا، جنبهٔ مردانهٔ الوهیت است و صرفاً متعالی در نظر گرفته می‌شود و عبادت او معمولاً نقش کمکی دارد.

ریشه‌های عمیق شاکتی‌پرستی در دوران پیش از تاریخ هند نفوذ دارد. از نمودهای ایزدبانوان نخستین شناخته شده در هندوستان [از جمله شاکتی] که به نظر وابسته به دوره دوم عصر حجر قدیم یا کهنه سنگی می‌آیند و قدمتی بالغ بر ۲۲،۰۰۰ سال دارند، چنین برمیاید که نحوهٔ پرستش این الهه گان از طریق پالایش آیینی، در دوران تمدن دره سند دستخوش تغییراتی شده، و تحت‌الشعاع تغییرات جزئی در طول دوره ودایی (دوره ودایی) قرار گرفته‌است. این الهگان [بخصوص شاکتی]، در ظاهر شدنهای بعدی خود و به محاذات گسترش سنت‌ها در زبان سانسکریت کلاسیک، ماهیت کنونی خود را پیدا کرده‌اند، تا بدانجا که از جهات بسیار، این گونه در نظر گرفته شده که: «تاریخ و سابقهٔ سنت‌های آیین هندو، اساساً می‌تواند به عنوان نوعی دوباره پدیدار شدن روح زنانگی در نظر گرفته شود.»

شاکتی‌پرستی، در طول تاریخ وجود خویش، الهام‌بخش شماری از بزرگترین و برجسته‌ترین آثار ادبیات سانسکریت و فلسفه هندو بوده‌است، و این الهام بخشی و تأثیرگذاری، تا به امروز همچنان شدت خویش را حفظ کرده و در تداوم نفوذ و محبوبیت آیین هندو ایفای نقش نموده‌است. شاکتی‌پرستی در سرتاسر شبه قاره هند و فراتر از آن، در اشکال بیشماری مورد توجه و تمرین قرار گرفته‌است. از جمله هر دو گروه مکاتب تانتری و غیر تانتری، به نوعی از آن تاثیر پذیرفته‌اند. این دو هریک جزو بزرگترین و قابل توجه‌ترین مدارس سریکولا (عنوان ادبی مربوط به خاندان سری)، که در جنوب هند، پرقدرتترین محسوب می‌شود و نیز کالیکولا (خاندان کالی)، که در شمال و شرق هند، غلبه دارد، می‌باشند.

شورتوگای

شورتوگای (به لاتین: Shortugai) یک محوطه باستانی در افغانستان است که در ولایت تخار واقع شده‌است. این سکونتگاه متعلق به تمدن دره سند است که در سال ۲٬۰۰۰ پ.م. در کنار رود آمودریا و نزدیک معادن لاجورد در شمال افغانستان شکل گرفته‌است.

عصر برنز

عصر برنز یا عصر مفرغ دوره‌ای در تاریخ پیشرفت بشری است که در روند آن انسان‌ها بیشتر به فلزکاری دست زدند و از شیوه‌هایی برای گداختن مس و قلع و فرایند آلیاژسازی آن و قالب‌ریزی برنز بهره بردند. عصر برنز بخشی از سامانه سه‌دوره‌ای در زمان پیش از تاریخ جامعه انسانی‌است. دو دوره پیش و پس این دوره در سامانه یادشده عصر سنگ و عصر آهن می‌باشند. در سامانه یاد شده عصر برنز پس از دوره نوسنگی آغاز می‌گردد؛ ولی در بیشتر بخش‌های آفریقا که زیر صحرا جای گرفته‌اند پس از دوره نوسنگی یکراست عصر آهن آغاز می‌گردد.

فیل جنگی

یک فیل جنگی به پیلی گفته می‌شده است که توسط انسان‌ها برای استفاده در جنگ تعلیم داده می‌شده‌است. کاربرد اصلی آن حمله به خطوط دشمن و ایجاد ترس در آنها بوده‌است. ابتدا در جنوب شرقی آسیا از این گونه فیل‌ها استفاده می‌شده‌است اما بعدتر به سمت غرب و دریای مدیترانه نیز کشیده شد.

با اختراع توپ و استفاده از آنها در جنگ استفاده از فیل‌ها به کاهش گرایید و در سده نوزدهم میلادی تقریباً به صفر رسید.

مندیگک

مُنْدیگَک (به زبان پشتو: منډیګک‎) یک محوطه باستانی در افغانستان است که در ولایت قندهاردر ۵۵ کیلومتری شمالغربی قندهار واقع شده‌است.

سابقهٔ آن به عصر برنز می‌رسد و از آن با عنوان دروازهٔ بین حوزهٔ فرهنگ نیاایلامی در فلات ایران و تمدن دره سند یاد شده‌است.

موهن‌جو دارو

موهن‌جو دارو (به اردو: موئن جودڑو) (به هندی: मोहन जोदड़ो) به معنای تپه مردگان، نام پایتخت تمدن دره سند در ۲۶۰۰ (پیش از میلاد) بوده‌است. این شهر باستانی امروزه در ایالت سند پاکستان قرار دارد که تا قبل از جدایی پاکستان متعلق به هند بود.

امروزه موهن‌جو دارو یکی از مشهورترین مراکز گردشگری در پاکستان است.

در کشور پاکستان آثار و بقایایی از معماری دوران باستان وجود دارد که از جمله آن‌ها، بقایای موهنجودارو است. ویرانه‌های شهر موهنجودارو، در ۴۰۵ کیلومتری شمال کراچی واقع است. این اثر باستانی شاهد بلامنازعی است بر عظمت تمدنی که از ۵۰۰۰ سال پیش در دره ایالت سند شکوفا شد. از نام‌هایی که بر این شهر کهن گزارده شده «مانهاتن عصر برنز» است و این نام به سبب طرح شهرسازی مدرن و علمی کم‌نظیر است که داشته‌است.

هاراپا

هاراپا یا هرپا (به انگلیسی: Harappa) ۲۶۰۰ تا ۱۷۰۰ قبل از میلاد یک محوطه باستان‌شناسی در پنجاب (پاکستان) واقع در شمال شرقی پاکستان است. نام هاراپا از روستایی که به همین نام است و در کنار رود راوی در شش کیلومتری محوطهٔ باستانی قرار دارد، گرفته شده‌است.

هندی‌ها در بحرین

تاریخچه هندی‌ها در بحرین (انگلیسی: Indians in Bahrain) به زمان تمدن دیلمون در سال ۳۰۰۰ پیش از میلاد برمی گردد، زمانی که این تمدن به عنوان پیوند تجاری بین میان‌رودان و تمدن دره سند عمل می‌کرد. مهاجرت هندی‌ها به بحرین برای اولین بار در اواخر قرن نوزدهم با بازرگانان بانیان از راج بریتانیا آغاز شد. امروزه، تعداد هندی‌ها ۴۰۰٬۰۰۰ نفر از کل جمعیت ۱٫۳ میلیون نفری بحرین است که آن‌ها را به بزرگترین گروه مهاجران در بحرین تبدیل می‌کند.

پارچه

پارچه لایه‌ای نرمش‌پذیر است که از شبکه‌ای از نخ‌ها یا الیاف طبیعی یا مصنوعی تشکیل شده‌است؛ که نوع نخ‌ها یا الیاف و ساختار و نحوه قرارگیری آن‌ها در کنار یکدیگر ساختمان پارچه و خصوصیات فیزیکی آن را به‌وجود می‌آورد.

پارچه را از روش‌های بافت تاری-پودی، بافت حلقوی (کش‌بافی یا قلاب بافی)، روشهای بی بافت، گره زدن تولید می‌شود.

پارچه‌ها از نظر مواد بکار رفته انواع گوناگون دارند از جمله پنبه‌ای (نخی)، پشمی، ابریشمی. غیره.

به بخشی از بازار که پارچه‌فروشی‌ها در آن قرار دارند بازار بزازها گفته می‌شود.برای نخستین بار پارچه پنبه‌ای در حدود ۱٬۹۰۰ سال پیش از میلاد توسط تمدن دره سند در آسیای جنوبی بافته شد.

پاکستان

پاکستان با نام رسمی جمهوری اسلامی پاکستان (به زبان اردو: اسلامی جمهوریۂ پاکستان)، کشوری در جنوبآسیا است و پایتخت آن اسلام‌آباد نام دارد. این کشور در جنوب مرز آبی هزار کیلومتری با دریای عمان دارد و از غرب با ایران، از شمال با افغانستان، از شرق با هندوستان، و از شمال شرق با جمهوری خلق چین هم‌مرز است. ناحیه کشمیر مورد ادعای هندوستان و جمهوری اسلامی پاکستان است. هر دو کشور هند و جمهوری اسلامی پاکستان به‌طور جداگانه بخش‌هایی از این منطقه را اداره می‌کنند و این مناطق توسط خط کنترل از هم جدا شده‌اند.

دین رسمی جمهوری فدرال پاکستان اسلام است و در میان کشورهای اسلامی، دومین کشور از نظر تعداد مسلمانان محسوب می‌شود. این کشور در سال ۱۹۴۷ به عنوان یک دولت و کشور جدید از هند مستقل شد. در سال ۱۹۷۱ جنگ داخلی به جدایی پاکستان شرقی با نام بنگلادش از این کشور منجر شد. این منطقه تاریخچه کهنی از زندگی و تمدن را داراست که شامل تمدن دره سند می‌شود. از زمان استقلال،جمهوری فدرال پاکستان دوره‌های رشد نظامی و اقتصادی و هم‌چنین بی‌ثباتی را همگام با جدا شدن بنگلادش از خود، تجربه کرده‌است.جمهوری فدرال پاکستان از لحاظ بزرگی نیروهای مسلح در رده هفتم جهان است و تنها کشور اسلامی دارنده جنگ‌افزار هسته‌ای می‌باشد.

رسانه‌های آمریکایی در رتبه‌بندی بهترین سازمان‌های اطلاعاتی جهان، سازمان «آی اس آی» پاکستان را به عنوان بهترین سازمان اطلاعاتی و سازمان «سی آی اِی» آمریکا را در ردیف دوم و «ام آی 6» انگلستان را در جایگاه سوم قرار دادند.[۲]

جمهوری فدرال پاکستان بر اساس برآورد سال ۲۰۱۸ با بیش از ۲۱۲ میلیون نفر جمعیت پنجمین کشور پرجمعیت دنیاست. این کشور جمهوری پارلمانی فدرال است و از ۴ ایالت و چهار قلمرو فدرالی تشکیل می‌شود.جمهوری فدرال پاکستان هم از نظر زبانی و قومی و هم از نظر جغرافیایی کشور متنوع است. اردو زبان‌های رسمی این کشور، اسلام‌آباد پایتخت و کراچی بزرگترین شهر جمهوری پاکستان است. در شهریور ماه ۱۳۹۴ دیوان عالی جمهوری فدرال پاکستان با صدور حکمی، زبان اردو را به عنوان زبان اداری این کشور اعلام کرد.پاکستان هفتمین کشور جهان بر پایه تعداد نیروهای نظامی دائمی است، این کشور از قدرت‌های هسته‌ای و از کشورهای دارای سلاح هسته‌ای است.

پنبه

پنبه (به فارسی شرقی: پخته)(به عربی قُطُن که کاتن انگلیسی از همان است) یک نوع محصول کشاورزی‌است که از الیاف پوشانندهٔ دانهٔ گیاه پنبه (با نام علمی Gossypium) به دست می‌آید. پنبه تشکیل‌شده از الیافی نرم و پف‌دار است که درون کپسولی به دور تخم‌های گیاه پنبه می‌روید. این الیاف از سلولز تشکیل شده‌اند و به دلیل ویژگی پوشانندگی، می‌توانند تخم‌های گیاه را با خود به مناطق دور ببرند و به گسترش گیاه کمک کنند.

گیاه پنبه بومی مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری سراسر جهان شامل قاره آمریکا، آفریقا، و هند است. بیشترین تنوع پنبه‌های وحشی نخست در مکزیک، و سپس در استرالیا و آفریقا یافت می‌شود. پنبه توسط ساکنان هر دو بر قدیم و بر جدید اهلی شد. بخش‌هایی از الیاف پنبه در کاوش‌های باستان‌شناسانه مربوط به ۵۰۰۰ پیش از میلاد در مکزیک و تمدن دره سند (پاکستان امروزی) پیدا شده‌اند.

این محصول که به دلیل مبادلات وسیع تجاری اش «طلای سفید» لقب گرفته‌است از اهمیت اقتصادی فراوانی برخوردار است. این گیاه در تولید نخ و پارچه به کار برده می‌شود. برای این منظور، الیاف آن را به شکل گسترده و رشته‌رشته درآورده تا دراز و پیچیده در هم شوند. نخ پدید آمده سپس برای تولید پارچه به کار گرفته می‌شود. اگرچه این روش از دیرباز تاکنون مرسوم بوده‌است، این تنها اختراع دستگاه پنبه‌ریسی بود که هزینه تولید پارچه از این راه را پایین آورد و باعث بهره‌گیری گسترده از پنبه شد به گونه‌ای که امروزه پرکاربردترین الیاف به کار رفته در صنعت پوشاک است.

تخمین زده می‌شود که هم‌اکنون ۲۵ میلیون تن پنبه در هر سال تولید می‌شود. این میزان برابر با سطح زیر کشت ۲٫۵ درصد از زمین‌های کشاورزی روی زمین است. هم‌اکنون هند با تولید بیش از ۶ میلیون تن پنبه در سال بزرگترین تولیدکننده پنبه در جهان است و پس از آن چین و ایالات متحده آمریکا با اختلاف زیاد از سایر کشورها در جایگاه دوم و سوم قرار دارند.برای نخستین بار پارچه پنبه‌ای در حدود ۱٬۹۰۰ پیش از میلاد توسط تمدن دره سند در آسیای جنوبی بافته شد.

چنهودارو

چَنهودارو نام مکانی باستانی وابسته به تمدن دره سند. این سایت در ۱۳۰کیلومتری جنوب موهن‌جو دارو در استان سند کشور کنونی پاکستان جای گرفته‌است. اینجا میان ۴۰۰۰ تا ۱۷۰۰ پیش از میلاد مسکونی بوده و می‌نماید که مرکز تولید تسبیح از جنس عقیق جگری بوده‌باشد. این سایت متشکل از ۳ ماهور بوده و اکتشافات نشان می‌دهد که منطقه‌ای مسکونی بوده‌است به وسعت ۵ هکتار.

نخستین بار این مکان باستانی در سال ۱۹۳۰ میلادی کشف شد. سپس در سال‌های ۱۹۳۹-۱۹۳۶ هیئتی از مدرسهٔ آمریکایی مطالعات هندی و ایرانی و موزه هنرهای زیبای بوستون به ریاست جان هنری مک‌ی به اکتشاف در محل پرداختند. پس از استقلال پاکستان این اکتشافات به رهبری محمد رفیق مغل از سر گرفته‌شد.

هند موضوعات هندوستان
تمدن‌های عصر برنز
ناحیه مدیترانه ( ۳۳۰۰ تا ۱۲۰۰ پ م.)
بین النهرین (۳۳۰۰ تا ۱۲۰۰ پ م.)
ایران، قفقاز، آسیای مرکزی و آسیای جنوبی (۳۳۰۰ تا ۱۲۰۰ پ م.)
آسیای شرقی و آسیای جنوب شرقی(از ۲۹۰۰ (پیش از میلاد) تا ۱(میلاد) )
اروپا(۲۹۰۰ تا ۵۰۰ پ م.)
آفریقا(از ۲۳۰۰ پ م.)
قاره آمریکا(از ۱۰۰ تا ۱۵۰۰میلادی)
پاکستان جستارهای پاکستان

به زبان‌های دیگر

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.