بوم‌زادی

بوم‌زادی عبارت است از وضعیتی بوم‌شناسانه که در آن گونه‌ای زیستی مختص و بومی منطقه‌ای جغرافیایی، همچون یک جزیره، کشور یا دیگر مناطق، یا همچنین انواع گوناگون زیست‌گاه است. یاخته‌هایی که محلی یک مکان هستند در صورتی که در مناطق دیگر نیز یافت شوند، بوم‌زاد آن مکان به شمار نمی‌روند. مفهوم متقابل با بوم‌زادی، گستره جهانی است.[۱]

گونه‌های بوم‌زاد با احتمال بیشتری در مناطقی که از دیدگاه زیستی محفوظ و دورافتاده هستند، شکل پیدا می‌کنند. برای نمونه، بسیاری جزیره‌ها به دلیل در انزوا بودن دارای گونه‌های گیاهی و جانوری بوم‌زاد هستند؛ هاوایی، جزایر گالاپاگوس، و سقطرا از جمله این جزایر هستند. ماداگاسکار نیز به دلیل جداافتادگی از آفریقا دارای تعداد زیادی گونه‌های بوم‌زاد است.[۲] دیگر مناطق منزوی و دورافتادهٔ اینچنینی را می‌توان در بلندی‌های اتیوپی یا آب‌های منزوی چون دریاچه بایکال یافت.

از آنجا که گونه‌های بوم‌زاد منحصر به یک منطقه جغرافیایی یا آب و هوای ویژه هستند، با هر گونه تغییر در محیط زیستشان می‌توانند به سادگی مورد تهدید انقراض قرار گیرند. فعالیت‌های انسانی نیز می‌توانند تاثیر بسیاری در افول وضعیت بقای گونه بوم‌زاد داشته باشند. برای نمونه، تنها گونه دلفین منقرض شده در جهان باییجی بوم‌زادِ چین بود که در دهه نخست سده ۲۱ میلادی به دلیل فعالیت‌های بشری نابود شد.[۳]

Neurergus Kaiseri
سمندر لرستانی از جمله گونه‌های بوم‌زاد ایران و در معرض خطر انقراض است.

منابع

  1. Endemism, Encyclopedia Britannica, retrieved 18 September 2013
  2. Laurie Godfrey, Isolation and Biodiversity, PBS, retrieved 18 September 2013
  3. Isolation and Biodiversity, IUCN – Cetacean Specialist Group, retrieved 18 September 2013
آفتاب‌پرست پارسونز

آفتاب‌پرست پارسونز (نام علمی: Calumma parsonii) نام یک گونه از تیره آفتاب‌پرست است. این گونه از خانواده مارمولک مربوط به تیره آفتاب‌پرست بوم‌زادی است که در بخش‌هایی مرطوب در حواشی جنگلی ناحیه شمال شرقی ماداگاسکار زندگی می‌کند. هم‌اکنون براساس قانون ماداگاسکار صدور هورمون مارمولک پارسونز از کشور بومی خود غیرقانونی است.

اوویا

اوویا (به فرانسوی: Ouvéa) یک کامین در فرانسه است که در کالدونیای جدید واقع شده‌است.

جزیره سانتا فه

جزیره سانتا فه (به اسپانیایی: Isla Santa Fe) که به آن جزیره برینگتون (به انگلیسی: Barrington Island) نیز می‌گویند یک جزیره ۲۴ کیلومترمربعی است که در مرکز مجمع‌الجزایر گالاپاگوس و در جنوب شرقی جزیره سانتا کروز قرار دارد. از لحاظ زمین‌شناسی سانتا فه یکی از قدیمی‌ترین سنگ‌های آتشفشانی با قدمت ۴ میلیون سال می‌باشد. این جزیره خانه بوم‌زادی گونه‌هایی مانند ایگوآنای زمینی برینگتون و ایگوانای دریایی است. همچنین دسته‌های بزرگی از شیر دریایی گالاپاگوس نیز در ساحل این جزیره یافت می‌شوند.

جزیره پینزون

جزیره پینزون (به اسپانیایی: Isla Pinzón) یک جزیره در مجمع‌الجزایر گالاپاگوس است. این جزیره خانه بوم‌زادی لاک‌پشت گالاپاگوس، شیر دریایی گالاپاگوس و دیگر گونه‌های بومی است. مساحت این جزیره ۱۸ کیلومترمربع و بلندترین ارتفاع آن ۴۵۸ متر می‌باشد.

جزیره کریسمس

جزیرهٔ کریسمس (Christmas Island) جزیره‌ای واقع در جنوب شرق آسیا، در ۳۲۰ کیلومتری جنوب جزیرهٔ جاوه در اقیانوس هند است.

جزیرهٔ کریسمس نه به خاطر موقعیت جغرافیایی بلکه به علت وابستگی سیاسی در بخش قارهٔ اقیانوسیه قرار گرفته‌است، این جزیره از نظر موقعیت جغرافیایی و مکانی در قارهٔ آسیا قرار دارد. جزیرهٔ کریسمس به واسطهٔ وسعت و اهمیت بیشتر نسبت به سایر مستعمرات استرالیا همین‌طور پرچم جدا از استرالیا دارد.

مجمع‌الجزایر گالاپاگوس

مجمع‌الجزایر گالاپاگوس گروه-جزیرهای آتشفشانی در اقیانوس آرام، در ۹۲۶ کیلومتری غرب اکوادور می‌باشد. این گروه-جزیره بر روی خط استوا قرار گرفته و از لحاظ جغرافیای سیاسی بخشی از اکوادور محسوب می‌شود. جزایر گالاپاگوس و آبهای اطراف آن یکی از استان‌های اکوادور و همچنین یک پارک ملی و یک منطقه محافظت شده دریایی را تشکیل می‌دهند. زبان رسمی در این جزایر اسپانیولی است و جمعیت آن‌ها کمی بیش از ۲۵٬۰۰۰ نفر می‌باشد.

شهرت این جزایر بخاطر گونه‌های جانوری و گیاهی منحصر بفردی است که در این جزایر یافت می‌شوند. این گونه‌ها توسط چارلز داروین و طی سفر دریایی بیگل (بر عرشه کشتی بریتانیائی به همین نام متعلق به نیروی دریایی سلطنتی) مورد مطالعه قرار گرفتند. مشاهدات و نمونه برداری‌های وی در طول این سفر نقش اصلی را در شکل‌گیری نظریه مشهور داروین به نام فرگشت (به غلط تکامل ) بوسیله انتخاب طبیعی بوده‌است.

اولین ورود ثبت شده به این جزایر مربوط به سال ۱۵۳۵ میلادی و زمانی است که یک کشیش اهل دومینیکن به نام فری توماس دو برلانگا برای حل یک اختلاف ما بین فرانسیسکو پیزارو و افسران تحت فرمانش به پرو رفت. دوبرلانگا در ابتدا مسیر خود را گم کرد ولی در نهایت به مناطق تحت سیطره اسپانیا بازگشت و وضعیت جزایر و موجودات زنده ساکن آن‌ها را برای دیگران توصیف کرد. اولین نقشه این جزایر بوسیله آمبروس کولی در سال ۱۶۸۴ ترسیم شد. او که دزدی دریایی بود، از نام دوستان خود و یک نجیب‌زاده انگلیسی که به آن‌ها کمک می‌کرد، برای نامگذاری جزایر استفاده کرد. در حال حاضر دولت اکوادور از نامهای اسپانیایی برای نامگذاری اکثر آن‌ها استفاده می‌کند. هرچند با وجود داشتن نام‌های رسمی، بسیاری افراد، مخصوصاً دانشمندان، همچنان از نام‌های قدیمی انگلیسی که نام‌های مورد استفاده توسط چارلز داروین بوده‌اند، استفاده می‌کنند. این جزیره از نظر عجائب طبیعی یکی از جالب‌ترین نقاط دنیا می‌باشد.این جزیره‌ها به عنوان یکی از میراث جهانی توسط سازمان یونسکو انتخاب شده‌اند.

محلی (بوم‌شناسی)

در دانش بوم‌شناسی و جغرافیای زیستی، محلی یا بومی (به انگلیسی: Indigenous) به گونه‌ای ساکن منطقه یا بوم‌سازگانی گفته می‌شود که حضورش در آن به دلیل‌های صرفاً طبیعی بوده‌است و انسان‌ها در آن نقشی نداشته‌اند. هر یاخته طبیعی (برخلاف یاخته‌های اهلی‌شده) دارای منطقه طبیعی زندگی برای خود است که در آن، محلی خوانده می‌شود. بیرون از این منطقه، یک گونه می‌تواند توسط فعالیت‌های انسانی معرفی شود، که در این صورت به آن «گونه معرفی‌شده» گفته می‌شود.

گونه‌های محلی صرفاً بوم‌زاد نیستند. در زیست‌شناسی و بوم‌شناسی، بوم‌زادی به معنای زیست انحصاری یک گونه در میان زیواگان یک ناحیه است. در حالی که گونهٔ محلی می‌تواند در جاهایی جز ناحیه‌ای که در آن مورد بررسی قرار می‌گیرد، حضور داشته باشد. همچنین، این هر دو مفهوم به معنای فرگشت یافتن یاخته‌های مورد نظر در یک منطقه خاص نیستند.

موش صخره‌ای شیلیایی

موش صخره‌ای شیلیایی (نام علمی: Aconaemys fuscus) نام یک گونه از تیره دندان‌هشتی‌ها است. این گونه در کوه‌های آند واقع در آرژانتین و شیلی زندگی می‌کند. بدن و سر این گونه به انداره ۱۳۵میلی مترتا ۱۸۷میلی‌متر، با یک دم نسبتاً کوتاه به اندازه ۵۸ میلی مترتا ۸۰ میای متر است. بیشترقسمت‌های بدن این موش به رنگ قهوه‌ای تیره، با پایین‌تنه‌ای به رنگ قرمز قهوه‌ای تا سفیداست. این گونه به صورت بومزادی در قسمت‌هایی از آرژانتین و شیلی درزمین‌های پرارتفاع آند واقع درآمریکای جنوبی زندگی می‌کند.

نیپنتیز تنکس

نیپنتیز تنکس (نام علمی: Nepenthes tenax) نام یک گونه از سرده گیاه پارچ است. این گونه به‌طور طبیعی در کوئینزلند در کشور استرالیا رشد می‌کند. نیتنتیز تنکس سومین گونه از سرده گیاه پارچ و دومین گونه بوم‌زادی است که در این قاره مشاهده شده است.

نیپنتیز جامبن

نیپنتیز جامبن (نام علمی: Nepenthes jamban) نام یک گونه از سرده گیاه پارچ و از گیاهان بوم‌زادی شمال سوماترا است. کلمه جامبن در زبان اندونزیایی به معنی «توالت» است که به‌دلیل ظاهر گیاه بر روی آن گذاشته شده‌است.

پارک ملی کویر

پارک ملی کویر یکی از بزرگترین و قدیمی‌ترین مناطق حفاظت‌شده ایران است که بیشتر آن شهرستان گرمسار استان سمنان و بخش‌های کوچکی هم در استان‌های تهران، قم و اصفهان قرار می‌گیرد. این منطقه حدود ۶۷۰ هزار هکتار (۶٬۷۰۰ کیلومترمربع) وسعت دارد که ۴۲۰ هزار هکتار آن پارک ملی و ۲۵۰ هزار هکتار منطقه حفاظت‌شده‌است.

حیات جانوری این منطقه در گذشته به قدری متنوع و پرشمار بود که به «آفریقای کوچک» و «سرنگتی ایران» شهرت داشت. امروزه نیز هرچند از غنای حیات وحش آن تا حد زیادی کاسته شده اما هنوز هم تقریباً تمامی انواع حیوانات بیابان‌زی ایران را در خود جای داده‌است و به همین دلیل به عنوان یکی از ۹ ذخیره‌گاه زیست‌کره در ایران است.

این منطقه از سال ۱۳۴۳ «کانون شکار ایران» ـ که بعدها به سازمان حفاظت محیط زیست تبدیل شد ـ قرار گرفت؛ و از سال ۱۳۵۵ به رده حفاظتی بالاتر پارک ملی ارتقا یافت. در سال ۱۳۵۷ با کاهش بخش‌هایی از شمال و افزایش بخش‌هایی در جنوب، مساحت آن به ۶۷۰ هزار کیلومترمربع رسید و در سال ۱۳۶۱ به دو بخش «پارک ملی» به وسعت ۴۲۰ هزار هکتار شامل منطقه سیاه‌کوه، نخجیر، سفیدآب و «منطقه حفاظت‌شده» به وسعت ۲۵۰ هزار هکتار شامل دشت‌های مکوش، سیاه‌پرده، پرده‌زرد و ارتفاعات دوازده امام و نره‌خرکوه تقسیم شد.

پارک ملی کویر، تنها پارک ملی در ایران است که به گفته سازمان محیط زیست در آن هیچگونه سکونتگاه انسانی، معدنی و پروانه چرای دام وجود ندارد.

پرنده

پَرَنده یا مُرغ به جانوران مهره‌داری گفته می‌شود که بدنی پوشیده از پر دارند، خونگرم اند، بال دارند، بر روی دوپا راه می‌روند و تخم می‌گذارند. بیشتر پرندگان توانایی پرواز دارند. نزدیک به ۱۰،۰۰۰ گونه پرنده در سراسر جهان وجود دارد.

بیشتر پرندگان برای پرواز سازش یافته‌اند. شکل آن‌ها چنان است که مقاومت هوا را در هنگام پرواز کم می‌کند. افزون بر این، پرندگان پروازی نسبت به جثه‌ای که دارند سبکند. سبکی آن‌ها تا حدی به جهت آن است که بیشتر استخوان‌های آن‌ها توخالی است. علاوه بر این، کیسه‌های هوادار کوچک در همه جای بدن خود دارند. کیسه‌های هوادار مانند بالن‌های کوچک کار می‌کنند. پرهای بال و دم پرندگان کمک خوبی برای پرواز آن‌ها است. ماهیچه‌های نیرومند بال‌ها نیز در پرواز به آن‌ها یاری می‌کند. پرندگان مانند پستانداران خونگرم‌اند. بدن آن‌ها حتی از بدن انسان گرم‌تر است. بدن برخی از پرندگان دمای در حدود ۴۵ درجه دارد.همهٔ گونه‌های پرندگان تخم می‌گذارند. بیشتر پرندگان برای تخم‌های خود لانه می‌سازند. تخم پرندگان چند روزی باید گرم نگاه داشته شود تا جوجه در آن تشکیل شود. بیشتر پرندگان با خوابیدن روی تخم آن را گرم نگه می‌دارند. در بسیاری از پرندگان پدر و مادر به نوبت روی تخم‌ها می‌خوابند. در بعضی دیگر تنها مادر روی تخم می‌خوابد و فقط برای تهیه خوراک لانه را ترک می‌کند. در سرزمین‌های گرم چند نوع از پرندگان تخم‌های خود را در آفتاب قرار می‌دهند تا جوجه‌ها به عمل آیند. بعضی از جوجه‌ها پس از خروج از تخم برهنه‌اند، مانند جوجه سینه‌سرخ و گنجشک. این جوجه‌ها ناتوان نیز هستند. بعضی دیگر از کُرک پوشیده‌اند. مانند جوجه‌های مرغ و اردک و می‌توانند به محض خروج از تخم راه بروند.غذای پرندگان گوناگون متفاوت است و گاه از روی منقار آن‌ها می‌توان نوع تغذیه آن‌ها را حدس زد. منقار سرخ‌قبا کوتاه و مخلوطی است و برای شکافتن دانه مناسب است. باز، منقار تیز و خمیده دارد که برای دریدن طعمه مناسب است. مرغ زمزمه‌گر منقار دراز و باریکی دارد که برای مکیدن شهد گل‌ها مناسب است. منقار پلیکان بسیار بزرگ است و سبد خوبی برای جا دادن ماهی‌ها. هیچ پرنده‌ای از هر نوع که باشد دندان ندارد و غذا را در سنگدان خود آسیا می‌کند.پرندگان برای انسان سود بسیار دارند. حشرات زیان‌آور، موش، دانه‌های گیاهان هرز، و جانوران مرده را می‌خورند. بخشی از غذای ما از پرندگان است. کبوتر نامه‌بر در دوران‌های تاریخی برای فرستادن پیام به کار می‌رفت. مرغ ماهیخوار ممکن است برای کمک به ماهیگیران آموخته شود. باز، نیز ممکن است برای کمک به شکارچیان آموخته شود.پرندگان آوازخوان و طوطی‌سانان بیشتر به عنوان حیوان خانگی کاربرد دارند. کاربرد دیگر پرندگان در تهیهٔ کود مرغی است. پرندگان در فرهنگ، مذهب، شعر و موسیقی انسان‌ها وارد گشته‌اند و به زندگی ما پیوند خورده‌اند. در نتیجهٔ رفتارهای انسان‌ها از سدهٔ ۱۷ میلادی به این سو ۱۲۰ تا ۱۳۰ گونه از پرنده‌ها منقرض شده‌اند و صدها گونه هم پیش از سدهٔ ۱۷ از دست رفته بودند. امروزه با وجود آنکه تلاش‌هایی در زمینهٔ نگهداری و حمایت از پرندگان صورت گرفته با این حال ۱٬۲۰۰ گونه از آن‌ها همچنان رو به انقراض‌اند.

پوناپی

پُناپی با نام پیشین پُناپه به معنی "معراج" یا "صعود" یک آبخوست در جزایر سنیاوین بخشی از جزایر کارولین است که در ایالت پُناپی یکی از چهار ایالت کشور ایالات فدرال میکرونزی قرار دارد. بیشتر جمعیت آن در پالیکیر پایتخت کشور و کولونیا پایتخت ایالات پُناپی قرار دارند. آبخوست پُناپی با ۳۴,۰۰۰ نفر جمعیت پر جمعیت‌ترین، ۸۷۲ متر (۲٬۸۶۱ فوت) متر بلندی بلندترین، ۳۳۴ کیلومتر مربع (۱۲۹ مایل مربع) مساحت بزرگ‌ترین، و توسعه یافته‌ترین آبخوست در ایالات فدرال میکرونزی است.

کاکتوس توپی خاردار

کاکتوس توپی خاردار (نام علمی: Mammillaria spinosissima) نام یک گونه از سرده کاکتوس‌های توپی است که بوم‌زادی کشور مکزیک است و در ارتفاعات ۱٬۶۰۰ تا ۱٬۹۰۰ رشد می‌کند.

گل گاوزبان زیبای‌وحشی

گل گاوزبان زیبای‌وحشی (نام علمی: Echium wildpretii) نام یک گونه از تیره گیاهان گلدار از گل گاوزبان است. یک گیاه علفی، که طول عمرش دوسال و به ارتفاع سه متر (ده فوت) رشد می‌کند. این گونه بوم‌زادی است که در جزیره تنریف می‌روید و عمدتاً در تید است. زیرگونه‌های این گیاه در ارتفاعات بلند لاپالما (جزیره) رشد می‌کند. نام‌های عام این گل عبارت است از برج جواهر، گاوزبان قرمز، گاوزبان تنریف، گاوزبان تید کوهی و اسم اسپانیایی این گیاه تاخیناست سرخ است.

گیاه بومی

گیاه بومی (به انگلیسی: Native plant)، گیاهان محلی یک ناحیه در مقیاس زمانی زمین‌شناسی هستند که شامل گیاهانی مانند درختان ،گل‌ها و علف‌ها که در یک محل رشد کرده‌اند یا سالهایی زیادی وجود داشته‌اند، می‌باشند.

بعضی از گیاهان بومی با محیط زیستی خیلی محدود و غیرمعمول یا آب‌وهوای خیلی سخت یا موقعیت‌های استثنایی خاک سازگار شده‌اند. گرچه به همین دلایل بعضی از انواع گیاهان خیلی محدودهستند. (بوم‌زادی) انواع دیگر می‌توانند در نواحی مختلف زندگی کرده و با انواع محیط‌ها سازگار شوند. پژوهش‌ها مشخص کرده‌اند که حشرات به گیاهان بومی وابسته‌اند.

به زبان‌های دیگر

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.