آناتولی

آناتولی (از یونانی: ανατολή، «برآمدن خورشید»، «شرق») یا ترکیه آسیایی، شبه جزیره آناتولی یا فلات آناتولی، هم می‌نامند. منطقه کنونی آناتولی از شمال به دریای سیاه از جنوب به دریای مدیترانه و از غرب به دریای اژه محدود می‌شود؛ این منطقه از طریق تنگه بسفر و داردانل از سرزمین اصلی اروپا جدا می‌شود. پاره خاوری ترکیه از زمان رومیان «آسیای صغیر» یا آسیای کوچک گفته شده‌است؛ و منطقه شرقی ترکیه سرزمین کوهستانی ارمنستان می‌باشد.

AnatolieLimits
محدودهٔ اصلی آناتولی
1907 map of Asia Minor-Atlas of Ancient and Classical Geography by Samuel Butler
محدوده آناتولی در اطلس آسیا مربوط به سال ۱۹۰۷ میلادی

نام‌شناسی

Ethnicturkey1911
نقشه ۱۹۱۱ میلادی.
Modern-day Turkey and Europe NASA modified
محدوده ترکیه کنونی. آناتولی به محدودهٔ جغرافیایی، بین تنگه بسفر و مرز شرقی بین دو دریای سیاه و مدیترانه گفته می‌شود.

آناتولی واژه یونانی آناتول به معنی شرق یا طلوع آفتاب است.[۱][۲] مرجع این نام‌گذاری در طول تاریخ متغیر بوده‌است. شاید در اصل تنها برای نامیدن مستعمرات ایونیان در ساحل آسیای صغیر کاربرد داشته‌است. در امپراتوری بیزانس نیز آناتولیکا به بخش‌های میانی و غربی ترکیه امروزی گفته می‌شده‌است.[۳][۴]

شرق ترکیه

Armenian Highlands
سرزمین کوهستانی ارمنستان، نقشه تهیه شده در سال ۱۹۲۳م توسط ویلیام روبرت، در کتاب اطلس تاریخی[۵]

ارمنستان غربی به بخشی از سرزمین کوهستانی ارمنستان و منطقه‌ای از کرانهٔ رودخانهٔ کورا و ساحل دریای سیاه، به سمت ارمنستان کوچک و کوهستانهای پونتیک، به طرف دشتهای شمال میان رودان، گفته می‌شود و تغییر این نام به آناتولی شرقی از سوی حکومتها و منابع تُرک در راستای نادیده انگاشتن جغرافیای تاریخی این منطقه از جهان است در صورتی که آناتولی، در واقع، به منطقه‌ای از آسیای صغیر گفته می‌شود که فلات ارمنستان به هیچ وجه در آن قرار نمی‌گیرد.[۶][۷] کلمهٔ کوهستانها یا فلات ارمنستان کلمه‌ای کاملاً علمی است که از لحاظ زمین‌شناسی به مناطق خاص جغرافیایی، که دارای شرایط یکسان از لحاظ جغرافیایی و زمین‌شناسی هستند، گفته می‌شود. فلات ارمنستان از لحاظ علمی عبارت است از برجستگیهایی در سطح زمین که پیدایش آن‌ها معلول شرایطی خاص در آسیا بوده. این برجستگیها را زمین‌شناس معروف آلمانی، اتو ویلهلم هرمان فن آبیش بلندیها یا کوهستانهای ارمنستان[۸] نامیده‌است.

تاریخ آسیای کوچک

Map Anatolia ancient regions-en
مناطق باستانی آسیای صغیر

در سال ۲۰ پیش از میلاد، دِرَفش رومیان بازگردانده می‌شود. آناتولی و سوریه توسط دولت اشکانی به روم پس داده می‌شود.[۹] این منطقه از زمان غلبه کورش بزرگ بر پادشاه لیدی تا آمدن اسکندر، همواره بخشی از شاهنشاهی ایران هخامنشی بود.

در سال ۱۹۶ میلادی امپراتوری روم براین سرزمین تسلط یافت. در سال ۳۹۵ میلادی با تجزیهٔ دولت روم به دو امپراتوری روم شرقی و امپراتوری روم غربی، سرزمینی که شامل ترکیه کنونی است قسمتی از روم شرقی یا بیزانس گردید. پایتخت این دولت شهر بیزانس بود؛ که در زمان کنستانتین امپراتور روم و با رسمیت یافتن مذهب مسیح تغییر نام یافت و به «کُنستانتینوپولیس» نامور شد. اما ترکان مهاجر که آرام آرام وارد شبه جزیرهٔ آناتولی شده بودند توانستند پس از دو قرن با قدرت تمام این سرزمین را از آن خود کنند تا سرانجام سپاهیان محمد دوم در سال ۱۴۵۳ شهر مسیحی «کنستانتینوپولیس» را گشودند و به عمر روم شرقی در این منطقه پایان دادند.

پادشاهان امپراتوری عثمانی همواره سیاست پان‌ترکیسم گره خورده با پان اسلامیسم را دنبال می‌کردند و تشکیل یک حکومت ترک بزرگ از غرب آناتولی تا دشت ترکستان چین که همه اقوام ترک‌زبان را شامل شود و تحت حمایت و رهبری ترکیه عثمانی باشد را در سر می‌پروراندند.[۱۰][۱۱]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. Online Etymology Dictionary
  2. "Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon".
  3. "On the First Thema, Called Anatolikon. This theme is called Anatolikon or Theme of the Anatolics «ανατολικόν θέμα» , not because it is above and in the direction of the east where the sun rises, but because it lies East of Byzantium and Europe." Constantine VII Porphyogenitus, De Thematibus, ed. A. Pertusi. Vatican: Vatican Library, 1952, pp. 59–61.
  4. John Haldon, "Byzantium, a History", 2002. PAge 32.
  5. کتاب اطلس تاریخی توسط ویلیام روبرت
  6. "Armenian Highland." Encyclopædia Britannica. 2007. Encyclopædia
  7. Barbara A. West (2009). Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania. Infobase Publishing. p. 47. ISBN 978-0-8160-7109-8. Retrieved 20 September 2011.
  8. Das Armenische Hochland or Bergland
  9. CHRONOLOGY OF IRANIAN HISTORY PART 1 iranicaonline.org
  10. «Russia In Global Affairs:: Islam▓S Modernization: How Plausible Is It? «Пняяхъ Б Цкнаюкэмни Онкхрхйе» - Фспмюк Н Лхпнбни Онкхрхйе Х Лефдсмюпндмшу Нрмньемхъу - Дхокнлюрхъ, Лефд...». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ فوریه ۲۰۰۷. دریافت‌شده در ۲۱ مه ۲۰۰۹.
  11. Nn: Онкрнпю Бейю Оюмрчпйхглю Б Рспжхх
آسیای صغیر

آسیای خُرد یا آسیای کوچک یا آسیای صغیر به شبه‌جزیره‌ای گفته می‌شود که امروزه به آن آناتولی نیز گفته می‌شود. منطقه‌ای است که در بخش پیش‌آمدگی غربیِ آسیا واقع شده‌است و محدودهٔ آن تا شمال توسط دریای سیاه در شمال‌شرقی گرجستان و در شرق آن ارتفاعات ارمنستان در جنوب‌شرقی‌اش میان‌رودان و در جنوب آن دریای مدیترانه و در غرب آن دریای اژه واقع شده‌است.

در دوران نوسنگی آسیای صغیر مسیر گذر موج پیشروان آسیایی‌ای بود که از خاور نزدیک برای کشاورزی در سواحل شرقی یونان و کرت پراکنده شدند و طی دوران پنجمین سدهٔ ق. م و بعد از آن در بالکان و سراسر اروپا پراکنده شدند.

استان دیاربکر

استان دیاربکر یکی از استان‌های ترکیه است که مرکز آن هم شهری است به همین نام می‌باشد.

مساحت استان دیاربکر ۱۵٬۳۵۵ کیلومتر مربع و جمعیت آن پیرامون یک و نیم میلیون نفر است. شمار شهرستان‌های این استان ۱۴ و شمار روستاهای آن ۷۳۴ است.

استان سیواس

سیواس (به ترکی استانبولی: Sivas) نام یکی از ۸۱ استان ترکیه است که مرکز آن هم شهر سیواس است.

استان سیواس در منطقه آناتولی مرکزی قرار گرفته‌است.

راه شاهی ایران و جاده ابریشم از سیواس می‌گذشته‌است.

استان قارص

نام یکی از استان‌های ترکیه است که مرکز آن هم شهری است به همین نام.

در ۵۴ کیلومتری شهر قارص پیستهای اسکی ساری قمیش قرار دارد.

نزدیکترین فرودگاه، فرودگاه بین‌المللی قارص می‌باشد.

استان قونیه

قونیه نام یکی از ۸۱ استان ترکیه است که مرکز آن هم شهری است به همین نام.

آرامگاه مولوی، اندیشمند و عارف و شاعر پارسی‌زبان زبان، در شهر قونیه است.

قونیه پهناورترین استان ترکیه است.

مرکز آن شهر قونیه در شمال آناتولی در ۳۷ درجه و ۵۲ دقیقه عرض شمالی و ۳۳ درجه و ۳۱ دقیقه طول شرقی به ارتفاع ۱۰۲۷ متر از سطح دریا قرار گرفته‌است. باشندگان شمال این استان را، کردهای آناتولی مرکزی شکل می‌دهند و در مرکز و جنوب ترک‌ها می‌زیند.

به علت واقع شدن آن بر سر راهی که از سراسر آناتولی را قطع می‌کند، از دیر زمان اهمیت خود را حفظ کرده‌است.

استان ماردین

استان ماردین ، ترکی:Mardin) نام یکی از استان‌های ترکیه است.

جمعیت آن ۷۷۹٬۸۵۰ نفر (برآورد سال ۲۰۰۶) و مرکز آن شهر ماردین است. از شهرهای دیگر آن نصیبین مکان نبرد معروف نیسیبیس است.

استان نیغده

نیغده (به ترکی استانبولی: Niğde) نام یکی از ۸۱ استان ترکیه است که مرکز آن هم شهری است به همین نام.

نام این شهر در گویش فعلی مردم ترکیه، «نیده» تلفظ می‌شود.

جمعیت این استان در سال ۲۰۰۷ برابر با ۳۳۱٫۶۷۷ نفر بود که ۱۰۰٫۴۱۸ آن ساکن شهر نیغده بودند.

استان‌های ترکیه

کشور ترکیه ۸۱ استان دارد. مراکز همه استان‌ها بجز سه استان با خود استان همنام هستند. سه استان نامبرده عبارت‌اند از: ختای (مرکز: انتاکیه)، قوجا ایلی (مرکز: ایزمیت)، سقاریه (مرکز: آداپازاری) و گاهی به استان مرسین استان ایچل هم می‌گویند. هرکدام از استان‌های ترکیه به چندین بخش یا همان شهرستان خودمان تقسیم شده است.

امپراتوری آشوری نو

امپراتوری آشوری نو حکومتی سلطنتی بود که بین سال‌های ۹۱۱ تا ۶۱۲ پیش از میلاد در قسمت‌های زیادی از خاورمیانه کنونی حکومت می‌کرد.

ایونیا

ایونیّه (پارسی باستان: یَونه(Yauna)𐎹𐎢𐎴)، قسمت آسیای کوچک یونان باستان را می‌نامیدند. در تاریخ قدیم یونان بر سرزمین‌های مختلف اطلاق شده‌است، اما ایونیای حقیقی یکی از ممالک قدیمی آسیای کوچک میان خلیج ازمیر و ماندلیا و مسکن مهاجرین یونانی بوده‌است. مردم ایونیا به هوش و جسارت مشهور بودند و خود در کرانه‌های دریای لاس و دریای سیاه مهاجرنشین‌هایی تأسیس کردند.

ترک‌های آناتولی

تُرک‌های آناتولی (به ترکی استانبولی: Türkiye Türkleri یا Türkler) (در اصطلاح قدیمی فارسی: رومی، عثمانی) شاخه‌ای از مردمان ترک هستند که در کشور خاورمیانه نظیر ترکیه، عراق، سوریه، کشورهای بالکان نظیر اتریش، بلغارستان، بلژیک، قبرس، جمهوری ترک قبرس شمالی، در کشورهای اروپایی نظیر آلمان، فرانسه، هلند، بریتانیا و کشورهای آفریقایی نظیر الجزایر، تونس زندگی می‌کنند و بیشترشان از اهل سنت هستند. این قوم حدود ۸۰ درصد از جمعیت ترکیه را تشکیل می‌دهند.

به مردم ترک‌زبان آسیای کوچک و آناتولی پیشتر در قلمرو ایران، «رومی»، «عثمانی‌ها» یا «ترکان عثمانی» اطلاق می‌شد، و پس از فروپاشی حکومت عثمانی این اصطلاح کنار گذاشته شد. سرزمین مادریِ ترک‌های عثمانی مکانی در آسیای مرکزی نزدیک آلتای است.

سلجوقیان مردمی ترک‌تبار از طوایف آسیای مرکزی بودند. به سال ۱۰۳۷ میلادی وارد ایران بزرگ شدند و اولین حکومت اسلامی خود را بنا نهادند. سلجوقیان به‌تدریج قسمت‌هایی از شرق و مرکز

امپراتوری بیزانس روم را به تصرف خود درآوردند، و مسلمانان قسمت‌هایی از امپراتوری روم را تسخیر کردند و قونیه را به‌عنوان مرکز انتخاب کردند.

ایلخانان و بیگلربیگیها: بیگلربیگی آناتولی گروهی کوچک از ترک‌ها بودند که توسط بیگلر فرماندهی می‌شدند.

حکومت سلطان رومیِ سلجوق بعد از حملهٔ مغولان به پایان خود رسید. بعد از حملهٔ مغول‌ها و تصرف آن، آناتولی به بخش‌های مختلف بیگلربیگی تقسیم شد.

لیدیه

لیدیه (به یونانی: Λυδία) یک پادشاهی باستانی در عصر آهن در غرب آناتولی بوده‌است، مطابق با استان‌های امروزی ازمیر و مانیسا در ترکیه. پایتخت سنتی پادشاهی لیدیه شهر سارد بود. پادشاهی لیدیه در گسترده‌ترین حالت خود تمامی آناتولی غربی را در تصرف خود داشت.

در سال ۵۴۶ پیش از میلاد، شهر سارد پایتخت پادشاهی لیدی توسط کوروش فتح شد و کرزوس پادشاه لیدی شکست خورد.

ناحیه آناتولی جنوب شرق

آناتولی جنوب شرق (به ترکی استانبولی: Güneydoğu Anadolu Bölgesi) یکی از ۷ ناحیه در ترکیه که در بخش جنوب‌غربی و در محدوده مرز عراق با ترکیه قرار دارد.

ناحیه آناتولی جنوب شرق از شرق، شمال‌شرق و شمال به ناحیه آناتولی شرق، جنوب شرق به عراق، جنوب به سوریه، غرب و جنوب‌غرب به ناحیه مدیترانه و از شمال‌غرب به ناحیه آناتولی مرکزی محدود می‌شود.

جمعیت این ناحیه بر اساس سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی ۷٬۵۹۲٬۷۷۲ نفر بوده‌است. وسعت این ناحیه نیز ۵۹۱۷۶ کیلومتر مربع است.

ناحیه آناتولی شرقی

ناحیه آناتولی شرقی (به ترکی استانبولی: Doğu Anadolu Bölgesi) یکی از ۷ ناحیه در ترکیه که در بخش شرقی ترکیه قرار گرفته‌است.

ناحیه آناتولی شرقی از غرب به ناحیه آناتولی مرکزی، شرق و جنوب‌شرقی به ایران، شمال به ناحیه دریای سیاه و در شمال‌شرق به جمهوری خودمختار نخجوان و ارمنستان محدود می‌شود.

جمعیت ناحیه آناتولی شرقی بر اساس سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی ۵٬۷۷۵٬۲۲۵ نفر بوده‌است.وسعت این ناحیه نیز ۱۶۵٬۴۳۶ کیلومتر مربع است.

ناحیه آناتولی مرکزی

ناحیه آناتولی مرکزی (به ترکی استانبولی: İç Anadolu Bölgesi) یکی از ۷ ناحیه در ترکیه که در بخش مرکزی ترکیه قرار گرفته‌است.

جمعیت ناحیه آناتولی مرکزی بر اساس سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی ۱۱٬۸۱۱٬۱۱۲ نفر بوده‌است.

ناحیه دریای سیاه

ناحیه دریای سیاه (به ترکی استانبولی: Karadeniz Bölgesi) یکی از ۷ ناحیه در ترکیه که در بخش شمالی ترکیه کشیده شده‌است.

ناحیه دریای سیاه از غرب به ناحیه مرمره، در شمال به دریای سیاه، در جنوب ناحیه آناتولی مرکزی، جنوب‌شرقی به ناحیه آناتولی شرقی و در شمال‌شرق به گرجستان محدود می‌شود.

جمعیت ناحیه دریای سیاه بر اساس سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی ۸،۴۳۹،۲۱۳ نفر شمارش شده‌بود. که ۴،۱۳۷،۱۶۶ نفر در شهر و ۴،۳۰۱،۷۴۷ نفر در روستاها زندگی می‌کنند.

ناحیه مدیترانه

ناحیه مدیترانه (به ترکی استانبولی: Akdeniz Bölgesi) یکی از ۷ ناحیه در ترکیه که در بخش جنوبی و در محدوده دریای مدیترانه کشیده شده‌است.

ناحیه مدیترانه از شرق به ناحیه آناتولی جنوب شرق، شمال به ناحیه آناتولی مرکزی، جنوب به دریای مدیترانه و در غرب به ناحیه اژه محدود می‌شود.

جمعیت ناحیه مدیترانه بر اساس سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی ۹٬۴۲۳٬۲۳۱ نفر بوده‌است.

ناحیه‌های ترکیه

کنگره جغرافیای اول که در سال ۱۹۴۱ در آنکارا برگزار شد، در پایان بررسی‌های طولانی خود ترکیه را به هفت ناحیه جغرافیایی (به ترکی: bölge) تقسیم نمود. در بررسی‌های کنگره نام‌برده ویژگی‌های مختلف جغرافیایی ترکیه در نظر گرفته شد.

کیلیکیه

کیلیکیه، کیلیکیا یا قیلیقیا (به ارمنی: Կիլիկիա)،(به یونانی: Κιλικία)،(به ترکی استانبولی: Kilikya) نام منطقه‌ای در جنوب شبه‌جزیرهٔ آناتولی می‌باشد که امروزه چوکوروا خوانده می‌شود. کیلیکیه در جنوب خاوری در آسیای کوچک در ترکیه کنونی، و در شمال و شمال خاوری قبرس واقع شده و نزدیک به یک‌سوم خاک آناتولی را در بر می‌گیرند. این سرزمین را ارمنستان کوچک نیز خوانده‌اند. در منابع اسلامی از این منطقه با نام قالوقیه یاد شده‌است.مردمان کیلیکیه به زبان لووی سخن می‌گفته‌اند.

آخرین استان‌های روم (سده‌های چهارم تا هفتم)
مناطق آسیا
آسیای مرکزی
شمال آسیا
آسیای شرقی
آسیای غربی
آسیای جنوبی
آسیای جنوب شرقی

به زبان‌های دیگر

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.