1126

Jaiotzak

Heriotzak

1126. urtea
Kronologia
Mendeak XI.aXII.aXIII.a
Hamarkadak 1100(e)koa 1110(e)koa1120(e)koa1130(e)koa1140(e)koa
Urteak 1123  • 1124  • 112511261127 • 1128 • 1129
Beste egutegi batzuetan
Gregoriotar egutegia 1126
MCXXVI
Ab urbe condita 1879
Armeniar egutegia 575
ԹՎ ՇՀԵ
Bahá'í egutegia -718 – -717
Bengaliar egutegia 533
Berber egutegia 2076
Egutegi budista 1670
Myanmarko egutegia 488
Bizantziar egutegia 6634 – 6635
Koptoen egutegia 842 – 843
Etiopiar egutegia 1118 – 1119
Hebrear egutegia 4886 – 4887
Egutegi hinduak
Bikram Samwat 1182 – 1183
Shaka Samvat 1048 – 1049
Kali Yuga 4227 – 4228

Iraniar egutegia 504 – 505
Islamiar egutegia 519 – 520
Korear egutegia 3459
Thailandiar eguzki egutegia 1669
Holozeniar egutegia 11126
1126 beste egutegi batzuetan
Gregoriotar egutegia 1126
MCXXVI
Ab urbe condita 1879
Armeniar egutegia 575
ԹՎ ՇՀԵ
Bahá'í egutegia -718 – -717
Bengaliar egutegia 533
Berber egutegia 2076
Egutegi budista 1670
Myanmarko egutegia 488
Bizantziar egutegia 6634 – 6635
Koptoen egutegia 842 – 843
Etiopiar egutegia 1118 – 1119
Hebrear egutegia 4886 – 4887
Egutegi hinduak
 - Bikram Samwat 1182 – 1183
 - Shaka Samvat 1048 – 1049
 - Kali Yuga 4227 – 4228
Holozeniar egutegia 11126
Iraniar egutegia 504 – 505
Islamiar egutegia 519 – 520
Japoniar egutegia
Korear egutegia 3459
Thailandiar eguzki egutegia 1669

Agintariak

1126 hemen kokatua: Lurra
[[Fitxategi: Nafarroa|10x10px|1126|link=|alt={{{izena}}}]]
Munduko agintariak 1126. urtean
1070

Daturen bat gaineratzen baduzu, egunaren lotura segi dezakezu han ere sartzeko. Eskerrik asko!

1120ko hamarkada

1120ko hamarkada 1120. urtetik 1129.era bitartekoa da, bi urte horiek barne.

1126 Otero

1126 Otero asteroide gerrikoan aurkitutako 1126. asteroidearen izena da. 1929ko urtarrilak 11n aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1929 AC zen. Bere izena Carolina Oterogatik jasotzen du, "Otero Ederra" bezala ezagutua izan zena.

1133

Daturen bat gaineratzen baduzu, egunaren lotura segi dezakezu han ere sartzeko. Eskerrik asko!

1134

Daturen bat gaineratzen baduzu, egunaren lotura segi dezakezu han ere sartzeko. Eskerrik asko!

1203

Daturen bat gaineratzen baduzu, egunaren lotura segi dezakezu han ere sartzeko. Eskerrik asko!

1204

Daturen bat gaineratzen baduzu, egunaren lotura segi dezakezu han ere sartzeko. Eskerrik asko!

1409

Daturen bat gaineratzen baduzu, egunaren lotura segi dezakezu han ere sartzeko. Eskerrik asko!

1410

Daturen bat gaineratzen baduzu, egunaren lotura segi dezakezu han ere sartzeko. Eskerrik asko!

1714

Daturen bat gaineratzen baduzu, egunaren lotura segi dezakezu han ere sartzeko. Eskerrik asko!

Alfontso VII.a Gaztelakoa

Alfontso VII.a Gaztelakoa Enperadorea (Caldas de Reis, 1105eko martxoaren 1a -Sierra Morena, 1157ko abuztuaren 21a) Galizia (1111 - 1157) Gaztela eta Leongo erregea (1126 - 1157) eta Imperator totius Hispaniae (1135-1157) izan zen.

Edgard Ætheling

Edgard Ætheling (Hungariako Erresuma, c. 1051- Eskozia, c. 1126) Ingalaterrako printzea izan zen. Ingalaterrako errege Eduardo Aitorlearen iloba zen; hura hiltzean ez zitzaizkion onartu Ingalaterrako erregetzarako eskubideak. Ondorengo errege Gilen Konkistatzailearen kontra altxatu zen, baina Eskozian bilatu behar izan zuen babesa.

Ilargia

Ilargia Lurraren satelite natural bakarra da. Eguzki Sistemako bosgarren sateliterik handiena da, eta handiena orbitatzen duten planetaren tamainaren arabera. Eguzki Sistemako bigarren sateliterik dentsoena da (ezagutzen ditugunen artean), Jupiterreko Ioren ostean. Ilargiaren eta Lurraren artean 384.400 km daude. Urtero, distantzia hori 3,82 ± 0,07 cm handitzen da, baina ratioa ez da konstantea. Orbita eliptikoa du: distantziarik txikiena —perigeoa— 356.000 kilometro da, eta handiena —apogeoa— 406.000 kilometro.

Teoria nagusiak dio Ilargia orain dela 4.500 milioi urte sortu zela, Lurraren sorreratik oso gertu. Hainbat hipotesi daude jatorriaren inguruan; azalpenik hedatuenak dio Ilargia Marteren tamaina zuen Tea izeneko planeta batek Lurraren aurka kolpatzean sortutako hautsetik sortu zela.

Ilargiak Lurrarekiko errotazio sinkronikoa du, eta beti erakusten du aurpegi bera, edo gertuko aurpegia, itsaso ilun bolkaniko eta inpaktuzko kraterren eremu altuen artean. Eguzkiaren ostean ikus daitekeen objekturik distiratsuena da, Lurraren gainazalaren argiztatzeari dagokionez. Bere gainazala benetan iluna da (nahiz eta eman dezakeen oso zuri argia dela), asfalto gastatua baino distira pixka bat handiagoarekin. Ilargia Lurretik lau modu desberdinetan ikus daiteke. Modu bakoitzak aldi izena jaso du. Ilargialdiek Ilgora, Ilbehera, Ilberria eta Ilbetea dute izena. Lehen alditik laugarrenera 27 egun, 7 ordu, 43 minutu, eta 11,47 segundo pasa behar dira. Ziklo erregular hauek Ilargia influentzia kultural garrantzitsua bilakatu dute, Antzinarotik hizkuntza, egutegi, arte eta mitologian eragin handia sortuz.

Ilargiaren grabitazioaren eraginak itsasoko mareak, lur mareak, eta egunaren luzatze txikiak sortzen ditu. Ilargiaren gaur egungo distantzia orbitala Lurraren diametroaren tamaina baino hogeita hamar aldiz handiagoa da, eta zeruan duen tamaina erlatiboa ia-ia Eguzkiaren parekoa da. Horregatik eguzki eklipse bat ematen denean Ilargiak osorik estaltzen du Eguzkia. Fenomeno honek ez du jarraituko etorkizun urrun batean. Lurraren eta Ilargiaren arteko distantzia zuzena 3,82 ± 0,07 zentimetro handitzen da urtero, baina ratio hori ez da konstantea.

1959an Sobietar Batasunaren Luna programa izan zen Ilargira espazio-ontzi ez-tripulatu bat bidali zuen lehenengo herrialdea; Ameriketako Estatu Batuek NASAko Apollo programarekin gizaki bat jarri zuen Ilargian, lehenengo bidaia tripulatuarekin (Apollo 8, 1968an) eta sei Ilargiratzerekin 1969 eta 1972 artean, horietatik lehenengoa Apollo 11rena. Misio hauek 380 kg Ilargi arroka ekarri zituzten, Ilargiaren historia geologikoa ulertzeko oso baliagarriak. 1972ko Apollo 17aren ostean ez da gizakirik berriro joan Ilargira, nahiz eta hainbat misio egon diren, baita Europa zein Txinaren aldetik.

K.a. 1120ko hamarkada

Kristo aurreko 1120ko hamarkada K.a. 1129. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 1120. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.

Marte

Marte Eguzkitik hasita laugarren planeta da Eguzki-sisteman. Erromatar mitologiako Marte gerra-jainkoaren izena ezarri zitzaion, gaueko ortzian ageri duen gorritasuna zela-eta. Hori dela eta Planeta Gorria ere irizten zaio. Itxura hori bere azaleko burdin oxido gorrixkak ematen dio, eta begi hutsez ikus daitezkeen gorputz astronomikoen artean bereizgarria egiten du. Marte atmosfera mehea duen planeta telurikoa da. Bere gainazaleko elementuek Ilargiko kraterren inpaktuen eta Lurreko haran, basamortu izotz poloen antza dute.

Marteren biraketa periodoa eta denborazko zikloak Lurrekoen antzekoak dira, urtaroak sortzen dituen okertasuna barne. Marten daude Olympus Mons, Eguzki Sistemako sumendi handiena eta ezagutzen den bigarren mendi altuena, eta Valles Marineris, Eguzki Sistemako arroila handienetakoa. Ipar hemisferioko Borealis beheragune leunak planetaren % 40a estaltzen du eta inpaktu erraldoi batek sortua izan daiteke. Bi ilargi ditu: Phobos eta Deimos, Harrapatutako asteroideak izan litezke, 5261 Eurekaren antzekoak, Marteko objektu troiar bat.

Marteko iraganeko bizigarritasun potentziala aztertzen ari diren ikerketak egiten ari dira, gaur egungo bizia aurkitzekoak ere. Etorkizunerako astrobiologia misioak aurreikusi dira, besteak beste, Mars 2020 eta ExoMars roverrak. Ur likidoa ezin da Marteko azaleran egon atmosferako presioa oso baxua, Lurrekoa baino % 1 baino txikiagoa baita, epe laburretan altuera txikienetan izan ezik. Bi poloetako izotz kaskoak urez egindakoak direla dirudi. Hego poloko izotz kaskoan dagoen ur izoztuaren bolumena, urtu egingo balitz, nahikoa izango litzateke planetaren azalera osoa 11 metroko sakoneran urperatzeko. 2016ko azaroan, NASAk lurpeko izotz asko aurkitu zuen Marteko Utopia Planitian. Bertan dagoen ur bolumena Superior lakuan dagoenaren baliokidea litzateke.Marte erraz ikusi daiteke Lurretik begi hutsez, baita bere kolore gorrixka ere. Bere itxurazko magnitude,a -2,94koa da, soilik Jupiterrek, Artizarrak, Ilargiak eta Eguzkiak gainditua. Lurrean oinarritutako teleskopio optikoek gutxienez 300 kilometro dituzten ezaugarriak bereiz ditzakete Lurra eta Marte hurbilen dauden momentuetan, Lurreko atmosferaren eraginez.

Nanoelektronika

Nanoelektronika osagarri elektronikoak sortzeko nanoteknologian oinarritzean datza, arrunki transistoreak izaten dira. Nanoteknologiaren definizioa 100 nm baino gutxiagoko teknologia erabiltzea bada ere, nanoelektronikak atomoen arteko interakzioak eta propietate kuantikoak sakonki aztertu behar dituzten osagarri elektronikoak biltzen ditu. Hori dela eta, TSMCren edo Pentium 4ren CMOS90 osagarria ez da osagarri nanoelektroniko bat nahiz eta 90 nm edo 65 nm baino txikiagoak izan daitezkeen.

Batzuek nanoelektronika teknologia disruptiboa dela deritzote, nanotransistoreak eta transistoreak oso ezberdinak direlako. Nanosagarrietako batzuek molekula hibridoen/erdieroaleen elektronika, nanokableak/nanohodiak, edota elektronika molekularrean oinarritzen dira.

Neptuno

Neptuno Eguzki-sistemako zortzigarren planeta da. Eguzki-sistemaren barruan, Eguzkitik urrunen dagoen planeta da (30,1 unitate astronomikoko distantziara, 4.500 milioi kilometro), eta diametro handiena duten planetetatik laugarrena, baina masa handiena dutenetatik hirugarrena. Planeta erraldoien artean, dentsitaterik handiena duena da. Lurrak baino 17 aldiz masa handiagoa du. Neptunok Eguzkiaren inguruan bira bat egiteko 164,8 urte behar ditu. Antzinako Erromako itsasoetako jainkoaren omenez darama izena eta bere ikur astronomikoa ♆ da, Neptuno jainkoaren hiruhortzaren bertsio estilizatua.

Neptuno ezin da ikusi begi hutsez, eta planeta bakarra da Eguzki-sisteman kalkulu matematikoen ondorioz aurkitu zena, behaketa enpirikoaren ordez. Uranoren orbitan zeuden aldaketen ikerketak aztertu zituen Alexis Bouvardek, beste planeta baten perturbazioen ondorio izango zirela ebatziz. 1846ko irailaren 23an Johann Gallek Urbain Le Verrierrek aurretik esandako leku zehatzean aurkitu zuen planeta teleskopio bat erabilita. Planetak Lurrarekiko duen distantziaren ondorioz, itxurazko tamaina oso txikia da, eta horrek zaila egiten du Lurrean dagoen teleskopio batetik behatzea. Voyager 2 espazio-ontziak bisitatu zuen lehenengoz, 1989ko abuztuaren 24ean. Hubble Espazio Teleskopioaren sorrerak eta beste teleskopio handi batzuek lagundu dute xehetasun gehiago lortzen.

Jupiter eta Saturno bezala, Neptunoren atmosfera batez ere hidrogeno eta helioz osatuta dago, hidrokarburo traza txikiekin eta, baliteke, nitrogenoarekin. Hala ere, beste planetek baino izotz gehiago du, urarena zein amoniako eta metanoarena. Bere barnealdea, Uranoren kasuan bezala, batez ere izotz eta arrokaz osaturik dago, eta horregatik esaten zaie bi planeta horiei "izotzezko erraldoiak". Kanpoaldean dagoen metanoak ematen dio planetari kolore urdina.

Uranoren atmosfera ia lauarekin alderatuta, Neptunoren atmosfera aktiboa da eta eguraldiari lotutako fenomenoak ditu. Adibidez, Voyager 2 bertatik 1989an pasa zenean, planetaren hego hemisferioan Orban Ilun Handia zegoen, Jupiterren dagoen Orban Gorri Handiaren parekoa. Eguraldi fenomeno hauek Eguzki-sistemako haizerik bortitzenek mantentzen dituzte, neurtutako 2.100 km/h-rekin. Eguzkitik hain urrun egonda, Neptunoren kanpo atmosfera Eguzki-sistema osoko lekurik hotzenetako bat da, 55 K (-218 ºC) tenperaturekin. Planetaren erdialdean dauden tenperaturak, ordea, 5.400 K ingurukoak dira. Neptunok eraztun sistema zatikatu bat du, "arku" izena ematen zaiona, 1984an aurkitua.

Poitiersko kondeen zerrenda

Hona hemen Poitiersko konderria zuzendu zuten kondeen zerrenda:

Guerin (edo Warin[us]) (638–677)

Hatton (735-778)

Renaud (795–843)

Bernart I.a (815–844)

Emenon edo Emeno (828 – 839),

Ranulfo I.a (835–866)

Ranulfo II.a (866–890)

Gauzbert (857–892)

Robert I (866–923)

Ebalus (edo Ebles Manzer) (890–892)

Aimar (892–902)

Ebalus (edo Ebles Manzer) (902–935)

Gilen III.a Akitaniakoa (935–963) edo Gilen I.a Poitierskoa

Gilen IV.a Akitaniakoa (963–995) edo Gilen II.a Poitierskoa

Gilen V.a Akitaniakoa (969–1030) edo Gilen III.a Poitierskoa

Gilen VI.a Akitaniakoa (1030–1038) edo Gilen IV.a Poitierskoa

Oto I.a Handia (1038–1039) edo Eudes

Gilen VII.a Akitaniakoa (1039–1058) edo Gilen V.a Poitierskoa

Gilen VIII.a Akitaniakoa (1058–1086) edo Gilen VI.a Poitierskoa

Gilen IX.a Akitaniakoa (1071–1126) edo Gilen VII.a Poitierskoa

Gilen X.a Akitaniakoa (1099–1137) edo Gilen VIII.a Poitierskoa

Leonor Akitaniakoa

Luis VII.a Frantziakoa (1137–1180)

Henrike II.a Ingalaterrakoa (1133–1189)

Gilen IX.a Poitierskoa (1153–1156)

Rikardo I.a Ingalaterrakoa (1169–1196)

Oto IV.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa (1196–1198)

Rikardo I.a Ingalaterrakoa (1198–1199)

Rikardo Kornualleskoa (1224)

Alfontso Kapeto (1220–1271)

Filipe II.a Nafarroakoa (1293–1322)

Joanes II.a Frantziakoa (1319–1364)

Joanes I.a Berrykoa (1340–1416)

Joanes Frantziakoa (1398–1417)

Karlos VII.a Frantziakoa (1403–1461)

François Joseph de Rye (r. 1695–1715)

Tarskavaig

Tarskavaig, Eskoziako gaeleraz: Tarsgabhaig, Eskoziako Highland eskualdeko herri eta barruti bat da, Skye eta Lochalsh barrutian. Skye uhartean dago, Kanpoko Hebridetan. Sleat penintsulan dago, Tarskavaig badian, eta Eigg, Rùm eta Canna uharteen parean.

Denbora unitateak

attosegundofemtosegundopikosegundonanosegundomikrosegundomilisegundosegundo
minutuorduegunastehilabeteurtebosturtekohamarkadamendemilurtekogigaurte

Beste hizkuntzak

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.