Lingvistiko

Lingvistiko (aŭ kelkfoje lingvoscienco aŭ rare lingviko) laŭ larĝa difino estas ĉia studo pri homa lingvo, nome la fako de lingvistoj.

A világnyelv
Kovrilpaĝo de A világnyelv pro és kontra; nur hungare, (La mondolingvo por kaj kontraŭ) red:Antal László; 1984

Priskribo

Lingvistiko estas la scienca[1] studo pri lingvo.[2] Ekzistas larĝe tri aspektoj de la studo, kiuj inkludas lingvoformularon, lingvosignifon, kaj lingvon en kunteksto.[3] La plej fruaj konataj agadoj en la priskribo de lingvo estis atribuitaj al Pāṇini proksimume 500 a.K., nome lia analizo de sanskrito en Ashtadhyayi.[4]

Lingvistiko analizas homan lingvon kiel sistemo por rilatado de sonoj (aŭ subskribitaj gestoj) kaj signifoj.[5] La fako fonetiko studas lingvan sonon, kaj temas pri la faktaj trajtoj de fonemoj kaj ne-paroladaj sonoj, kaj kiel ili estas produktitaj kaj perceptitaj. La studo de lingvosignifo, aliflanke, interkonsentoj kun kiel lingvoj ĉifras rilatojn inter entoj, trajtoj, kaj aliaj aspektoj de la mondo por peri, procezi, kaj asigni elvokivon, same kiel por administri kaj solvi ambiguecon. Dum la studo de semantiko tipe temas pri verkondiĉoj, pragmatikaj interkonsentoj kun kiel signifoj estas influitaj per kunteksto.[6]

Gramatiko estas la sistemo de reguloj kiu regas la formon de la eldiraĵoj en antaŭfiksita lingvo. Ĝi amplekseas kaj sonon kaj signifon, kaj inkludas morfologion (nome pri la formacio kaj kunmetaĵo de vortoj), sintakson (la formacio kaj kunmetaĵo de frazoj kaj frazoj de tiuj vortoj), kaj fonologion (sonsistemoj).[7]

Dum la 20-a jarcento, Ferdinand de Saussure karakterizis inter la nocioj de lingvo kaj parolo en sia formuliĝo de strukturisma lingvistiko. Laŭ li, parolado estas la specifa eldiraĵo paroladi, dum lingvo rilatas al abstrakta fenomeno kiu teorie difinas la principojn kaj sistemon de reguloj kiuj regas lingvon.[8] Tiu distingo estas rememorigo de tiu igita fare de Noam Chomsky inter kompetenteco kaj efikeco, kie kompetenteco estas la ideala scio de individuo pri lingvo, dum efikeco estas la specifa maniero kiel en ĝi estas uzita.[9]

La formala studo de lingvo kaŭzis la kreskon de kampoj kiel psikolingvistiko, kiu esploras la reprezentantaron kaj funkciadon de lingvo en la menso; neŭrolingvistiko, kiu studas lingvon prilaborantan en la cerbo; kaj akirado de lingvaĵo, kiu esploras pri kiel infanoj kaj plenkreskuloj akiras specialan lingvon.

Lingvistiko ankaŭ inkludas neformalajn alirojn al la studo de aliaj aspektoj de homa lingvo, kiel ekzemple sociaj, kulturaj, historiaj kaj politikaj faktoroj.[10] La studo de kulturaj diskursoj kaj dialektoj estas la domajno de soci-lingvistiko, kiu rigardas la rilaton inter lingva variado kaj sociaj strukturoj, same kiel tiu de diskursa analizo, kiu implikas la strukturon de tekstoj kaj konversacioj.[11] Esplorado pri koncepto lingvo tra historia kaj evolua lingvistikoj temas pri lingvoŝanĝoj, kaj la origino kaj kresko de lingvoj, precipe dum plilongigita tempodaŭro.

Korpuslingvistiko prenas nature okazantajn tekstojn kiel sia primara objekto de analizo, kaj studas la variadon de gramatikaj kaj aliaj ecoj bazitaj sur tiaj korpusoj. Stilistiko estas la studo de padronoj de stilo, ene de skriba same kiel parola diskurso.[12] Lingvodokumentaro kombinas antropologian enketon kun lingva enketado por priskribi lingvojn kaj iliajn gramatikojn. Leksikografio mapas vortprovizojn en lingvoj por skribi vortarojn kaj enciklopediojn kaj redakti alian tian instrumaterialon por eldonejoj. En la aĝo de cifereca teknologio, lingvistoj, tradukistoj, kaj leksikografoj laboras pri komputillingvo por faciligi kaj krei interretunuojn kaj ciferecajn vortarojn ankaŭ por poŝtelefono same kiel por skribotablaj maŝinoj, kaj krei softvaron per teknika kaj homa lingvo kiu ebligas grandan nombron da sociaj funkciadoj, de fasonado ĝis eĉ maŝin-bazita traduko mem. Fakta scio pri lingvo povas esti uzita en la instruado de ĝi kiel dua aŭ fremda lingvo. Esploreksperimentoj en lingvistiko en la lastatempaj jaroj vidis komunumojn de lingvistoj konstruantajn novajn artajn lingvojn kiel Esperanto, por testi la teoriojn de lingvo en abstrakta kaj artefarita kunteksto. Decidantoj laboras kun la registaro por efektivigi novajn planojn en edukado kaj instruado kiuj estas bazitaj sur iaj lingvaj faktoroj.

Studfakoj rilatitaj al lingvistiko inkludas semiotikon, la studon de signoj kaj simboloj kaj ene de lingvo kaj ekstere, literaturscienco, tradukscienco, kaj parolad-lingva patologio.

Studobjektoj

La lingvoscienco povas celi diversajn studobjektojn, kiel jenaj:

  • Lingvoj mem kiel tuto. Se konsideri la uzadon de lingoj fare de socioj, temas pri sociolingvistiko.
  • Lingva signo kiel lingva unuo kiu povas esti kaptata de la homa estaĵo pere de la sentoj kaj kiu permesas reprezenti komplete komunikan okazaĵon en siaj propraj terminoj. Temas pri socia konstruaĵo kiu funkcias ene de lingva sistemo kaj kiu metas "elementon" anstatuax alia. Kiel sistemo, ĝi havas la kapablon aplikiĝi kaj ekspliki la ceterajn signosistemojn; sed gravas noti ke en la lingvoscienco kaj en la semiotiko la teorio difinas la celon, kaj tiele la signo estas sekvo kaj rezulto de perspektivo teoria. La lingva signo estis studita de du diferencaj fakuloj, nome unuflanke Ferdinand de Saussure kaj aliflanke Charles Sanders Peirce, kiuj fine de la 19a jarcento disvolvigis siajn studojn per kiu ili aliris saman fenomenon: nome la signo, sed el diferencaj vidpunktoj: Saussure uzas lingvan perspektivon, dum tiu de Peirce estas logik-pragmatika. Kaj ambaŭ metis la bazojn de tio kio nun estas konata kiel la "Ĝenerala Teorio pri Signoj".

Limoj

Ofte oni rigardas beletrosciencon kun stiloscienco, parolarto, norma gramatiko, kaj similaj kiel aliajn fakojn ol lingvoscienco.

La historio de lingvoscienco montras, kiel diversaj skoloj emfazis diversajn aspektojn de lingvoj, kaj estis influitaj de pluraj sciencaj fakoj aŭ influis ilin. Pro tio kun filozofio, logiko, instruarto, etnoscienco, sociscienco kaj informadteorio, lingvoscienco havas komunajn esplorkampojn, kiuj plimalpli memstariĝis: lingvoinstruo, komputa lingvoscienco, psikolingvistiko, socilingvistiko...

Subfakoj

Juan de Zúñiga dibujo con orla
Antonio de Nebrija instruanta gramatikon ĉe la mecenato Juan de Zúñiga. Bildo de la Introductiones latinae, 1481.

En sia nuna stato lingvoscienco enhavas interalie la jenajn subfakojn:

  • Fonologio - studo de la sonsistemoj de lingvoj
    • Fonetiko - studo de la sonoj kiuj ekzistas en homaj lingvoj
  • Gramatiko - studo de la formo kaj aranĝo de vortoj
  • Semantiko - studo de la signifo de vortoj kaj ties aranĝoj
  • Pragmatiko - studo de interinfluoj inter parolo kaj parolsituacio
  • Tipologio - klasifiko de lingvoj laŭ gramatikaj trajtoj

Ĉi tiu dispartigo ne perfektas. Lingvistoj agnoskas ekzemple, ke la disigo inter morfologio kaj sintakso ne tute klaras, kaj ke ili ambaŭ kontribuas al semantiko. Pli bonan aranĝon oni tamen ankoraŭ ne establis.

Ismoj kaj skoloj

Skoloj ekde la 1910aj jaroj:

Famaj demandoj kaj debatoj:

Modernaj formalaj gramatikmodeloj:

Apartaj fakoj:

Pluraj vidpunktoj

La multaj lingvosciencaj skoloj postlasis malsamajn alirojn al lingvoscienco. Tio kaŭzas streĉojn, eĉ pri la difino de lingvoscienco mem.

Diakrono kaj sinkrono

Ĝis la komenco de 1900aj jaroj, oni studis lingvojn en la kadro de filologio. Lingvojn oni klarigis kaj prezentis kiel idojn de pli antikvaj lingvoj. Tio estis tratempa lingvoscienco (diakrona lingvoscienco). Modernaj skoloj male emfazas koheran kaj kompletan priskribon de lingvo en ĝia efektiva stato. Tio estas unutempa lingvoscienco (sinkrona lingvoscienco).

Mankas kadro por unuigi la du vidpunktojn: unuflanke oni konstatas, ke vorto havis participan klason en iu epoko kaj havas prepozician klason en posta epoko. Aliflanke oni priskribas lingvajn statojn, en kiuj al la vorto oni donas unu klason, aŭ la alian, aŭ ambaŭ. La dinamikon de evoluo nenio klare prezentas.

Teorio kaj apliko

Simile al aliaj sciencoj, lingvoscienco havas teoriajn kaj aplikajn flankojn. La teoria aliro favoras la bone formaligitajn aspektojn, kiaj fonologio, sintakso laŭ pure priskriba vidpunkto. Sed tiuj ne tre interesas ordinarulon, kiu vidas lingvosciencon tra la konsiloj de vortaroj aŭ gramatiklibroj, aŭ tra la studo de eventuale utilaj fremdaj lingvoj kaj por tio petas, ke oni prezentu lingvon laŭ preskriba vidpunkto.

Ĉi tiu streĉo inter teorio kaj praktiko konstateblas en aliaj situacioj. Ekzemple en hezito pri la klaso de vorto teoriema universitatulo elektos laŭ principaj reguloj, sed praktikema lingvokomputisto elektos simple la klason, per kiu komputiĝos pli bonaj rezultoj.

Ekzemploj de aplikaj fakoj:

Lingvo kaj kompetento

Tradicie lingvoscienco rigardis lingvon kiel apartan eston, eventuale ligitan al kulturoj, moroj, aŭ al logiko kaj racio. Strukturismo metis kontraston inter lingvo kiel abstrakta modelo, kaj parolo kiel realaĵo. La generisma skolo renversis la perspektivon, prenante kiel studotemon la homan parolkapablon, kiun ĝi nomas kompetento, kontraste al parolado, kiun ĝi nomas efektivigo.

Tiuj ŝanĝoj lasis sensolvaj plurajn demandojn: ĉu lingvoscienco estas memstara scienco kun propra studaĵo, aŭ ĉu ĝi estas branĉo de psikologio studanta parolkapablon? Pli grave, ĉu la formalaj modeloj faritaj de lingvistoj nur ekstere klarigas la lingvajn fenomenojn, aŭ ĉu ili estas – ĉu ili estu – taŭgaj bildoj de la mensa kapablo de homoj? Ĉi lastan demandon neŭroscienco malgraŭ grandaj esperoj ne helpis respondi.

Informo kaj komuniko

Logiko kaj informteorio tiris lingvosciencon al prezento de lingvo kiel informilo. Ili taskas al ĝi, mezuri la kvantojn aŭ kvalitojn de veraj aŭ malveraj asertoj portataj de frazoj. Ili proksimigas la teorion de homaj lingvoj al la teorio de programlingvoj, kun similaj modeloj de morfologio kaj sintakso.

Socilingvistiko kaj pragmatiko male emfazas, ke lingvon uzas homoj por interkontakti. Ĝi estas komunikilo. Bonan tagon nek veras nek malveras, kaj ne estas primonda aserto ligebla al loko en universala nomsistemo de ekzistaĵoj. Ĉi tiu vidpunkto volonte konsideras semantikon kiel plej gravan parton de lingvo, eĉ se la formaligo de senco ne tiom progresis.

Diversaj lingvofenomenoj

Vidu ankaŭ

Referencoj

  1. CRYSTAL, David. (1990) Linguistics. Penguin Books. ISBN 9780140135312.
  2. HALLIDAY, Michael A.K.. (2006) On Language and Linguistics. Continuum International Publishing Group. ISBN 0-8264-8824-2.
  3. MARTINET, André. (1960) Elements of General Linguistics, Tr. Elisabeth Palmer Rubbert (Studies in General Linguistics, vol. i.), London: Faber.
  4. S.C. Vasu (Tr.). (1996) The Ashtadhyayi of Panini (2 Vols.). Vedic Books. ISBN 9788120804098.
  5. JAKOBSON, Roman. (1937) Six Lectures on Sound and Meaning. MIT Press, Cambridge, Massachusetts. ISBN 0262600102.
  6. Chierchia, Gennaro and Sally McConnell-Ginet. (2000) Meaning and Grammar: An Introduction to Semantics. MIT Press, Cambridge, Massachusetts. ISBN 9780262531641.
  7. Adrian Akmajian, Richard A. Demers, Ann K. Farmer, Robert M. Harnish. (2010) Linguistics, 6‑a eldono, The MIT Press. ISBN 0-262-51370-6.
  8. de Saussure, F. (1986). Course in general linguistics (3a eld.). (R. Harris, Trad.). Chicago: Open Court Publishing Company. (Origina verko publikigita en 1972). p. 9-10, 15.
  9. Chomsky, Noam. (1965). Aspects of the Theory of Syntax. Cambridge, MA: MIT Press.
  10. Journal of Language and Politics
  11. Raymond Mougeon and Terry Nadasdi. (1998) Sociolinguistic Discontinuity in Minority Language Communities pp. 40-55. Linguistic Society of America.
  12. "Stylistics" de Joybrato Mukherjee. Ĉapitro 49. Encyclopedia of Linguistics.

Eksteraj ligiloj

Antropologio

Antropologio estas la scienca studo pri la homo, kiu celas priskribi kaj analizi ĝin laŭ aspektoj kulturaj kaj sociaj (kultura aŭ socia antropologio) aŭ biologiaj kaj fizikaj (biologia aŭ fizika antropologio). La vorto "antropologio" deriviĝas de la grekaj vortoj anthropos (homo) kaj logia (scienco).

Inter la studbranĉoj de antropologio inkludiĝas arkeologio, etnografio, etnologio, lingvistiko kaj sociologio. Subaj fakoj estas ekzemple manĝantropologio, muzika antropologio kaj aliaj.

Epiteto

Epiteto (de la greka kaj latina epitheton; laŭvorte signifas 'altrudita') estas priskriba vorto aŭ frazo. Ĝi havas diversajn nuancojn de signifo kiam oni uzas ĝin en lingvistiko, religio kaj biologio.

Esperantologio

Esperantologio estas la speciala esperanta lingvoscienco, okupiĝanta pri vortkonstruo, vortkunmeto, vortenkonduko kaj transskribo de internaciaj fakvortoj kaj de propraj nomoj. Esperantologiaj principoj de vortkonstruo estas ekzemple la principoj de neceso kaj sufiĉo kiuj postulas ekvilibradon inter koncizeco kaj klareco de la vorto.

Filologio

Filologio (de la greka φιλολογία, philología, "amo al lingvo") estas unuiĝo de kelkaj sciencoj (lingvistiko, literaturologio, tekstologio k. a.), kiuj esploras la homan kulturon per analizo de teksto. Alivorte, per filologio oni indikas la studon (ne nur sciencan, sed ankaŭ artan aŭ filozofian), kiu serĉas la interpretadon de tekstoj en ilia socia kunteksto.

Kvankam kelkaj antikvaj aŭtoroj, kiel Platono, jam uzis la vorton, estis Friedrich August Wolf, en la 18-a jarcento kiu uzis unue la vorton en moderna senco. Vere, Wolf faris vortludon, ĉar kiam li publikigis sian verkon "Prolegomena ad Homerum" (1795), oni demandis lin, al kiu studobjekto tiu libro apartenas, laŭdire, li respondis "Filologio", kiu povas signifi "amo al lingvo", sed ankaŭ "mia propra scienco" (philos ankaŭ estas pronomo, kiu signifas "(ies) propra").

En la tradicio de kelkaj landoj la filologio estas komprenata nur kiel la studo de antikvaj lingvoj kaj tekstoj, dum la studo de modernaj tekstoj estas nomata tekstlingvistiko. En aliaj landoj oni povas paroli pri la historilingvistiko kiel la studo de malnovaj lingvoj.

En siaj unuaj tempoj la historilingvistiko ankaŭ estis nomita "kompara filologio", ĉar ĝi estis, pleje, komparo inter malnovaj skribaj lingvoj. Estis August Schleicher, kiu apartigis la historilingvistikon disde filologio per rigida pozitivisma klasifikado, sed anglalingvanaj aŭtoroj plu uzis la du konceptojn sen distingo.

Galega lingvo

La galega lingvo (ISO-kodo ISO 639-2: glg, ISO 639-1:gl) estas latinida lingvo tre simila al la portugala aŭ, kiel tradicie defendas lingvistiko, dialekto de la portugala.

Ĝi estas parolata precipe en nordokcidenta Hispanio en Galegio. Entute 3 milionoj da homoj parolas ĝin. Ĝi ankaŭ estas ofte parolata en la tre abunda elmigrinta galega diasporo.

Hepburn

Hepburn havas diversajn signifojn:

Personoj kun la familia nomo Hepburn:

Alex Hepburn, (1986- ), brita kantistino

Audrey Hepburn, (*1929, †1993), Eŭropo, Holivuda aktorino

Doug Hepburn (1926-2000), kanada halterlevisto

James Curtis Hepburn (1815−1911), usona misiisto kaj lingvisto en Japanio

James Hepburn, 4. Earl of Bothwell, skota nobelo, tria edzo de Maria Stuart

Sir John Hepburn, (ca. 1598 - 1636), skota armeestro

Katharine Hepburn, (*1907, †2003), Usono, aktorinoLingvistiko:

La Hepburn-sistemo estas transskrib-sistemo por la japana lingvo ("Transskribado Hepburn").Geografio:

Hepburn Township, Pennsylvania, Lycoming County, Usono

Hepburn, Saskatchewan, malgranda agrikultura urbo kun supera lernejo en Saskatchewan, Kanado

Hepburn Shire, municipa administracia areo en Victoria, Aŭstralio

Hepburn Springs, Victoria, ferieja urbo en Victoria, Aŭstralio

Hepburn, Iowa, urbo en Page County, Iowa, Usono

Homa scienco

Homa scienco estas multaspekta scienco kovranta multajn temojn pri la interrilateco de homaro. La studo povas esti precipe teoria en sociaj sciencoj, en psikologio, ktp. Ĝi povas havi rekte utilan celon en juro ktp.

Oni povas rigardi, en homaj sciencoj, la individuan homon, la personon, kiel centron de la serĉo, kiel en la psikologio, en la kriminala juro, ktp., aŭ rigardi la socion kiel centran, kiel en sociaj sciencoj (sociologio, antropologio, ktp.), al kiuj individuaj homoj ne gravas. Tiuj fakoj sin distingas per siaj metodoj, tradicioj, kaj interne per siaj skoloj, pli ol per sia temo.

Aliflanke, lingvistiko, filologio, historio de arto, ktp. rigardas al la homaj faraĵoj, sed ne al la homo mem aŭ al la socia medio.

Antropologio studas biologian homaron tra historio.

Arkeologio studas homaron per monumentoj kaj artaĵoj.

Ekonomiko estas la scienco pri homaj komercaj rilatoj.

Etnologio aŭ etnografio studas etnojn kaj kutimojn de homo.

Filologio esploras homan kulturon per lingvoj.

Sociologio studas sociajn morojn kaj interrilaton.

Politika scienco estas la studado de politikaj interrilataĵoj.

Psikologio studas la homan subjektiveco.Laŭ Michel Foucault, la homaj sciencoj, escepte de la lingvistiko, estas meta-sciencoj, ĉar ili disvolvas la penson de l' si-memo en komuna regno. Tio estas, al Foucault, la homaj sciencoj estas meta-sciencoj, sciencoj kies ĉefa celo estas studi sin mem per siaj propraj diroj. Sed la metalingvaĵo de homaj sciencoj estas tre malriĉaj je teknikaj terminoj se oni komparas ilin kun lingvistiko aŭ natursciencoj.

Komputa lingvoscienco

Komputa lingvoscienco (aŭ komputila lingvistiko) provas uzi komputilojn por esplori kaj manipuli voĉan aŭ skribitan parolon.

Konsonanto

En fonetiko konsonanto estas sono, kiu estas karakterizita per fermo aŭ baro de la aerfluo. Kontraste al vokaloj, konsonantoj ne formas silabojn.

Konsonantoj en Esperanto

Esperanta Fonologio

Lingvistiko

Lingvisto

Lingvisto estas homo, kies fako estas Lingvistiko.

Lingvo

Lingvo estas sistemo de gestoj, signoj, sonoj, simboloj kaj vortoj uzata por reprezenti kaj komuniki ideojn kaj pensojn de homoj. Oni povas distingi inter lingvo ĝenerale (sen pluralo) kaj unuopaj lingvoj. Aldone, oni ankaŭ uzas la vorton lingvo por paroli pri faklingvoj (ekzemple jura lingvaĵo), programlingvoj kaj bestaj lingvoj.

Lingvo (en la unua signifo) signifas la komunikmanieron de la homoj. Konscia komuniko okazas per sonlingvo, signolingvo aŭ skriblingvo. La senkonscia komunikado okazas interalie per korpolingvo.

Lingvoj (en la dua signifo) estas la diversaj malsamaj komuniksistemoj uzataj de diversaj homaj grupoj. Plej ofte, lingvo apartenas al iu etna grupo, sed tio ne veras por la planlingvoj. Ofte lingvo estas dividita en diversajn dialektojn, kaj ne estas klare, kie unu lingvo finiĝas kaj alia komenciĝas.

La scienco, kiu studas lingvon, nomiĝas lingvistiko. Unuflanke ekzistas la kompara lingvistiko, kiu studas la rilatojn inter unuopaj lingvoj kaj klasifikas ilin en lingvofamiliojn. Aliflanke ekzistas la ĝenerala lingvistiko, kiu studas la ecojn de lingvo ĝenerale, kaj uzas unuopajn lingvojn nur kiel ekzemplojn por la ĝenerala teorio pri lingvo.

Maizo

Maizo (Zea mays ssp. mays) estas grava cerealo, unue malsovaĝigita en Mezameriko, kaj nun plantata en pluraj regionoj de la mondo. Ĝi estas tre diversa kaj nutre altkvalita manĝaĵo, kaj povas interalie esti muelata al faruno, manĝata kiel legomo, uzata kiel nutraĵo por viandobestoj.

Ĝia produktiĝpotenco estas alta, kun tre bonaj rezultoj je apliko de teknologio. Ĝia kulturo estas ĝenerale maŝinfara, kaj estas grandaj profitoj el modernaj teknikoj de planto kaj rikolto. Tutmonda produktado de maizo atingis 600 milionojn da tunoj en 2004.

La plej produktiva maizo-produktanto estas Usono. En Brazilo, kiu ankaŭ estas granda produktanto kaj eksportanto, San-Paŭlio kaj Paranao estas la ĉefaj produktantaj subŝtatoj. Nuntempe nur ĉirkaŭ 5% de la brazila produktaĵo de maizo estas uzata por homnutrado. Tion kaŭzas ĉefe la manko de informoj pri maizo kaj pli bona informado pri ĝia nutrokvalito.

SIL internacia

SIL Internacia (SIL International, antaŭe Summer Institute of Linguistics, « Somera Instituto de Lingvistiko »), estas kristana evangeliiisma neregistara organizaĵo, kies ĉefa celo estas studo, disvolvado kaj dokumentado pri minoritataj lingvoj, por helpi la tradukon de la Biblio.

Grava agado de SIL Internacia sur la kampo de etnologio/lingvistiko estas la retejo: Ethnologue.com

Semantiko

Semantiko estas parto de lingvistiko. Ĝi studas la signifojn de morfemoj, vortoj kaj frazoj, kaj tekstoj. Komparu kun semiotiko, semiologio.

Signifo

Signifo estas la la kompreninda enhavo, la senco, de informo. Ĝi estas studata de la filozofio kaj de la lingvistiko. La aparta branĉo de tiuj fakoj kiu koncentriĝas je la studo de signifo nomiĝas semantiko.

Oni ankaŭ uzas la vorton signifo por paroli pri la esenca kaj kerna ideo montrita de io, aŭ pri la valoro aŭ graveco de io.

Slavistiko

Slavistiko estas interdisciplina scienco esploranta kaj priskribanta

kulturojn, landojn kaj lingvojn de slavaj nacioj kune kun ilia historio kaj arkeologio, en malpli larĝa senco estas lingvoscienca fako, kiu okupiĝas pri la slavaj lingvoj kaj ilia literaturo. Plejparte identiĝas kun la slava filologio.

La slavajn lingvojn oni klasifikis en tri grupojn, nome: orientslavaj lingvoj, okcidentslavaj lingvoj, sudslavaj lingvoj.

Socia scienco

Sociaj sciencoj estas sciencoj, kiuj studas la homajn aspektojn de la mondo, kiuj ne estas studataj de la naturaj sciencoj. Ili temas pri materiaj kaj spiritaj manifestaĵoj de socioj, distingiĝante de artoj per siaj sciencaj metodoj. La klasifiko de tiuj sciencoj estas duba, ne ekzistas komuna vidpunkto pri la temo.

Depende de la kriterio de sistemigo, oni povas konsideri iun sciencon kiel apartan sferon de la scio aŭ kiel branĉon de la alia. Sed, ĝenerale, estas rigardataj kiel sociaj sciencoj la sociologio, la antropologio, la socia psikologio, la ekonomiko kaj la politika scienco. Eble lingvistiko ankaŭ estas socia scienco, ĉar studas la lingvon, kiu estas ilo de homo en socia medio, sed ĝia tre specifika metodo diferencigas ĝin de aliaj, pro tio, oni uzas la esprimon lingvaj sciencoj por disigi lingvistikon de aliaj sciencoj, kiuj studas uzon de lingvo en socia medio.

La homo kaj sia socia medio kaj agado, kiel objekto de scienco estas nova ideo. Antaŭe, tiu studo apartenis al filozofio. La sociaj sciencoj aperis post la formalaj sciencoj, kiel la matematiko, kaj natursciencoj, kiel fiziko. Pro tio, sociaj scientoj devis formiĝi laŭ la modelo de tiuj sciencoj, minimume en la unuaj tempoj, en la mezo de 19-a jarcento, sub forta influo de pozitivismo kaj empirismo. Tiel, en la komenco, tiuj sciencoj serĉis hipotezajn kaj deduktivajn modelojn. Poste, dum la 20-a jarcento, ili disvolviĝis laŭ propraj vojoj kaj metodologio.

La sociaj sciencoj ne estas paradigmaj laŭ la senco de Thomas Kuhn. Ĉiam estas pli ol unu valida teorio por klarigi la saman fakton. La teorioj en sociaj sciencoj ĉiam malbone funkcias, ĉar la sociaj fenomenoj estas tre malsimplaj. Do la teorioj de sociaj sciencoj estas ĉiam aproksimemaj, neniam ekzataj. Michel Foucault diris ke en sociaj sciencoj oni ne povas paroli pri "paradigmoj" sed pri "epistemologiaj regnoj".

Sociolingvistiko

Sociolingvistiko, ankaŭ socia lingvoscienco aŭ lingva sociologio, estas fako de lingvoscienco kiu priskibas la rilaton inter socio kaj lingvo, la efikojn de aspektoj de socio, inkluzive de ĝiaj kulturaj normoj, atendoj kaj kunteksto, la manieron kiel komunumo uzas lingvon kaj la efikojn de tiu lingvo-uzo sur lingvokomunuo, socio.

La sociolingvistiko okupiĝas same pri la efektiva uzado kiel pri kromsignifoj, valoroj kaj sintenoj. Ĝi tiamaniere okupiĝas pri ĉiuj strukturaj ŝanĝiĝoj, pri kiuj okupiĝas historia lingvistiko kaj klopodas klarigi la ŝanĝiĝon, dum la strikta lingvistiko okupiĝas nur pri la priskribo de la formo.

Tipologio

Tipologio estas:

en lingvistiko la scienco de klasifikado de lingvoj laŭ gramatikaj ecoj: Lingva tipologio

en psikologio la klasifiko de homaj personecoj laŭ tipaj karakteraj trajtoj

en teologio la rilatigo de figuroj kaj eventoj de la malnova testamento al tiuj de la nova testamento

ĝenerale la scienco de grupa klasifikado laŭ kategorioj respektive la sistematiko rezultanta el tiu klasifikado

Lingvo
Listoj
Diverslingve

En aliaj lingvoj

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.