Κρητιδική περίοδος

Η Κρητιδική περίοδος είναι η πιο πρόσφατη περίοδος από τις τρείς περιόδους του μεσοζωικού αιώνα. Η ονομασία προέρχεται από την λέξη creta[1], που στα λατινικά σημαίνει κιμωλία, ένα πέτρωμα μαλακό, ασβεστολιθικό και σχεδόν λευκό, που αποτέθηκε κατά το τέλος της περιόδου σε εκτεταμένες ζώνες της βορειοανατολικής Ευρώπης. (για παράδειγμα, στην περιοχή του Ντόβερ μεταξύ Γαλλίας και Αγγλίας, με τους γνωστούς λευκούς βράχους)

.Το όνομα δόθηκε από τον J.B.J. Omalius d’Halloy in 1822, ο οποίος επρόκειτο να δημιουργήσει το Γεωλογικό χάρτη της Γαλλίας εκείνη την εποχή[1]. Η Κρητιδική τελείωσε με μία από τις μεγαλύτερες μαζικές εξαφανίσεις οργανισμών στην ιστορία της Γης, όπως ήταν η εξαφάνιση των δεινοσαύρων, των ιπτάμενων και θαλάσσιων ερπετών και πολλών θαλάσσιων ασπονδύλων.

Πετρώματα και ιζήματα κρητιδικής περιόδου

Τα περισσότερα ασβεστολιθικά πετρώματα κιμωλίας έχουν εναποτεθεί κυρίως κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου. Είναι πετρώματα που μας παρέχουν σαφείς και προσβάσιμες λεπτομέρειες της εποχής εκείνης γιατί δεν έχουν διαβρωθεί ή παραμορφωθεί, και βρίσκονται σχετικά κοντά στην επιφάνεια του εδάφους, όπως αναφέρθηκε για τους λευκούς βράχους στο Ντόβερ[1].H κιμωλία συνίσταται αποκλειστικά από μικροσκοπικούς οργανισμούς, όχι μεγαλύτερους από το κεφάλι μιας καρφίτσας.[2]

Κατά την μεσαία Κρητιδική περίοδο έγινε εναπόθεση ανθρακούχων ή μαύρων σχιστόλιθων, πετρωμάτων που προκύπτουν όταν υπάρχει σοβαρή ανεπάρκεια οξυγόνου στα ύδατα του πυθμένα των ωκεανών, και προέρχονται από τη μεταμόρφωση ανθρακούχων ιζημάτων. Αυτοί οι σχιστόλιθοι αποτελούν σημαντικό πέτρωμα προέλευσης του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, όπως για παράδειγμα στην υπόγεια επιφάνεια της Βόρειας Θάλασσας. Μεγάλες ποσότητες οργανικής ύλης συγκεντρώθηκαν τότε στον πυθμένα της περιορισμένης σε διαστάσεις Τυθύος και δημιούργησαν αυτά τα κοιτάσματα[3]. Δημιουργουργήθηκαν κυρίως από την αποσύνθεση υπολειμμάτων φυκών, βακτηρίων και άλλων μικροοργανισμών κυρίως θαλάσσιας προέλευσης. Γύρω από το σημερινό Περσικό Κόλπο συγκεντρώθηκαν σχεδόν τα τρία τέταρτα αυτού του πετρελαίου ενώ μεγάλο μέρος από τα υπόλοιπα κοιτάσματα πετρελαίου της μεσαίας κρητιδικής περιόδου, συγκεντρώθηκαν σε μια άλλη σχετικά μικρή περιοχή της Αμερικής, μεταξύ του Κόλπου του Μεξικού και της Βενεζουέλας, και στη λεκάνη της Σύρτης στη Λιβύη.

Μέταλλα, όπως χρυσός, άργυρος, χαλκός, μόλυβδος, ψευδάργυρος, μολυβδαίνιο, βολφράμιο, κασσίτερος, σίδηρος και μαγγάνιο συγκεντρώθηκαν σε εναποθέσεις ορυκτών διαφόρων διαστάσεων σε διάφορα ορεινά συστήματα και νησιωτικά τόξα αυτής της περιόδου, κατά τη διάρκεια επεισοδίων πυριγενούς δραστηριότητας στα τέλη του Μεσοζωικού αιώνα.[1]

Κλίμα

Οι μέσες θερμοκρασίες που επικρατούσαν κατά το Κρητιδική περίοδο πρέπει να ήταν πολύ ψηλότερες από ότι σήμερα. Οι θερμοκρασίες ήταν χαμηλότερες στην αρχή της περιόδου, αυξήθηκαν στο μέγιστο κατά τη μεσαία Κρητιδική και στη συνέχεια μειώθηκαν ελαφρά κατά τα τέλη της περιόδου. Οι παγετώνες απουσίαζαν εκτός από τα ψηλά βουνά, ενώ εποχιακό χιόνι έπεφτε και σε περιοχές που ήταν πιο μακρυά από τους πόλους. Αν και στο τέλος της Κρητιδικής περιόδου το κλίμα ήταν πιο δροσερό, εντούτοις ήταν ακόμα πολύ θερμότερο από αυτό που είναι σήμερα.Οι διαφορά θερμοκρασίας μεταξύ των πόλων και του ισημερινού ήταν στο μισό από ότι είναι σήμερα. Η αύξηση της Τιθύος Θάλασσας που συνέδεε τους τροπικούς ωκεανούς από ανατολή προς δύση συνέβαλε επίσης στην αύξηση της θερμοκρασίας του παγκόσμιου κλίματος.

Βλάστηση

Τα χερσαία φυτά της πρώιμης Κρητιδικής ήταν παρόμοια με αυτά της Ιουρασικής περιόδου. Κυριαρχούσαν τα κυκκαδοειδή, τα γκιγκοειδή, τα κωνοφόρα και οι φτέρες. Τα ανθοφόρα φυτά (αγγειόσπερμα) εμφανίστηκαν στην πρώιμη Κρητιδική,και κυριάρχησαν στο τοπίο από την μεσαία έως και την ανώτερη Κρητιδική[1]. Βασικά χαρακτηριστικά τους είναι η εμφάνιση εντυπωσιακού άνθους και προστατευτικού περιβλήματος που περικλείει τα σπέρματα. Το παλαιότερο γνωστό απολιθωμένο αγγειόσπερμα είναι το Montsechia vidalii, ένα υδρόβιο φυτό που χρονολογείται από 130 έως 125 εκατομμύρια χρόνια πριν.Στα αγγειοσπέρμα περιλαμβάνονταν συκιές, μανόλιες, λεύκες, ιτιές, πλατάνια και ποώδη φυτά. Αρχαιότεροι εκπρόσωποι γενών που ζουν και σήμερα είναι η οξυά, η βελανιδιά, η δάφνη κ.α. Με την εμφάνιση πολλών νέων τύπων φυτών, τα έντομα επίσης διαφοροποιούνται. [1] Τα δάση εξελίχθηκαν για να μοιάζουν με τα δάση της σημερινής εποχής[4]. Απολιθώματα φυτών της κρητιδικής περιόδου βρέθηκαν σε περιοχές του νότιου πόλου με νότιο γεωγραφικό πλάτος 15 μοίρες.

Πανίδα

Κατά τον Μεσοζωικό τα ερπετά κυριάρχησαν τόσο στην ξηρά, όσο στη θάλασσα και στον αέρα. Οι Δεινόσαυροι εμφανίστηκαν στο Τριαδικό και υπήρξαν τα κυρίαρχα χερσαία σπονδυλόζωα μέχρι το τέλος της Κρητιδικής περιόδου.

Θαλάσσια ερπετά όπως πλησιόσαυροι, ιχθυόσαυροι και μοσάσαυροι κατοικούσαν τις Μεσοζωικές θάλασσες.Είναι γνωστό ότι οι Δεινόσαυροι ζούσαν παράλληλα με κοινότητες χερσαίων θηλαστικών.

Διάφορα μικρά θηλαστικά που υπήρχαν τις δύο προηγούμενες περιόδους του Μεσοζωικού αιώνα εξαφανίστηκαν. Κατά την Τριαδική περίοδο εξελίχθηκαν δύο κυρίως ομάδες θηλαστικών. Αυτά ήταν τα πλακουντοφόρα και τα Μαρσιποφόρα. Στα πλακουντοφόρα, που όλα σχεδόν ήταν μικρότερα από το κουνέλι, περιλαμβάνονταν οι περισσότερες σύγχρονες ομάδες θηλαστικών (τρωκτικά, γάτες, φάλαινες, αγελάδες και πρωτεύοντα).Τα μαρσιποφόρα εξελίχθηκαν κατά τη διάρκεια της Κρητιδικής περιόδου στα σημερινά καγκουρώ και κοάλα της Αυστραλίας και το οπόσουμ της Αμερικής.[1] (Το οπόσουμ ή πόσουμ είναι μικρό μαρσιποφόρο θηλαστικό που ανήκει στην τάξη Διδελφόμορφα (Didelphimorphia).

Εκτός από τα θηλαστικά, στα απολιθώματα ανευρίσκονται πολλές ομάδες εντόμων. Έντονα διαφοροποιημένα, εμφανίστηκαν  κατά τη διάρκεια της Κρητιδικής, τα παλαιότερα γνωστά μυρμήγκια, τερμίτες και κάποια λεπιδόπτερα, όπως πεταλούδες και σκόροι. Εμφανίστηκαν επίσης αφίδες, ακρίδες και σφήκες. Τα πτηνά εξελίσσονται από την οικογένεια των θερόποδων Δεινοσαύρων. Οι θερόποδες που το όνομά τους προέρχεται από από την ελληνική λέξη θηρίο και πους( "πόδι"), είναι μια υποομάδα δεινοσαύρων που χαρακτηρίζεται από κοίλα οστά και τρία δάκτυλα στα άκρα. Tα αμφίβια αντιπροσωπεύονται μόνο από υπάρχουσες ομάδες όπως βατράχια και σαλαμάνδρες.[5] Στις θάλασσες, υπήρχαν αμμωνίτες, διάτομα, αστερίες, αχινοί  και τελεόστεοι, καρχαρίες και θαλάσσια ερπετά.[1]

Στην Κίνα (στο Liaoning lagerstätte) υπάρχει ένα θησαυροφυλάκιο συντηρημένων λειψάνων πολυάριθμων τύπων μικρών δεινοσαύρων, πτηνών και θηλαστικών που μας δίνει μια εικόνα σχετικά με το πώς ήταν η ζωή στην πρώιμη κρητιδική. .

Μαζική εξαφάνιση

Στο τέλος της Κρητιδικής περιόδου, ένας αστεροειδής χτύπησε τη Γη στη Χερσόνησο του Γιουκατάν του Μεξικού, σχηματίζοντας αυτό που σήμερα ονομάζεται κρατήρας Chicxulub. Πολλά ζώα που ήταν σημαντικά στοιχεία του Μεσοζωικού κόσμου εξαφανίστηκαν. Ο Chicxulub ήταν ένας αστεροειδής διαμέτρου 6 μιλίων, ο οποίος συγκρούστηκε με τη Γη μεταξύ 66.03 - 66.04 Ma.[4] Εξαλείφθηκαν οι δεινόσαυροι και οι αμμωνίτες αλλά όχι τα πτηνά. Η ζωή των φυτών επηρεάστηκε λιγότερο. Συνολικά, περίπου το 80% των ζωικών ειδών εξαφανίστηκαν, καθιστώντας μια από τις μεγαλύτερες μαζικές εξαφανίσεις στην ιστορία της Γης.Ορισμένοι ισχυρίστηκαν ότι πολλά από τα είδη που εξαφανίστηκαν το έκαναν πριν από τον αντίκτυπο, ίσως λόγω των περιβαλλοντικών αλλαγών που συμβαίνουν αυτή τη στιγμή.[1]

Μεσοζωικός αιώνας
Τριασική Ιουρασική Κρητιδική
  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 Koch, Karl Fred (Jan 17, 2018). «cretaceus period». Cretaceous Period GEOCHRONOLOGY. brittanica. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις Jul 26, 1999. Ανακτήθηκε στις Jul 26, 1999. line feed character in |website= at position 18 (βοήθεια); Ελέγξτε τις τιμές ημερομηνίας στο: |accessdate= (βοήθεια)
  2. Δούτσος, Θεόδωρος (2000). Γεωλογια :Αρχές και εφαρμογές. Αθήνα. σελ. 102. ISBN 960-790121-5.
  3. The Editors of Encyclopaedia Britannica, The Editors of Encyclopaedia Britannica (Jun 15, 2016). «Black shale ROCK». Alternative Title: carboniferous shale. britannica. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις Jul 20, 1998. Ανακτήθηκε στις Jul 20, 1998. line feed character in |title= at position 12 (βοήθεια); Ελέγξτε τις τιμές ημερομηνίας στο: |accessdate= (βοήθεια)
  4. 4,0 4,1 Jamie, Boyer (2 Οκτωβρίου 2017). «Plant Evolution & Paleobotany». Plant Evolution & Paleobotany -cretaceus. J. Boyer. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2 Οκτωβρίου 2017. Ανακτήθηκε στις 2 Οκτωβρίου 2017.
  5. palaeos.com, Chris (Clowes). «Palaeos-life through deep time». Palaeos.com. Clowes Chris. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις page uploaded on Palaeos Site 22 April 2002. Ανακτήθηκε στις page uploaded on Palaeos Site 22 April 2002. Ελέγξτε τις τιμές ημερομηνίας στο: |accessdate=, |date=, |archivedate= (βοήθεια)
Ζοράπτερα

Τα Ζοράπτερα (Zoraptera) αποτελούν μια μικρή τάξη ημιμετάβολων εντόμων που περιλαμβάνει μόνο μια οικογένεια με παγκοσμίως μέχρι τώρα μόνο τριάντα γνωστά είδη. Η τάξη καθορίστηκε μόνο το 1935 και η ταξινομική θέση στο σύστημα εντόμων είναι ακόμα υπό συζήτηση. Το όνομα Ζοράπτερα δόθηκε στην τάξη, γιατί τα πρώτα γνωστά άτομα δεν είχαν πτέρυγες. (ζωρόν = ἄκρατον , άπτερα=χωρίς πτέρυγες).

Καρχαροδοντοσαυρίδες

Οι καρχαροδοντοσαυρίδες είναι μία οικογένεια τεράστιων θηριόποδων δεινοσαύρων. Οι καρχαροδοντοσαυρίδες ζούσαν στη Γη από την Ύστερη Ιουράσια περίοδο ως και την Ύστερη Κρητιδική περίοδο. Χαρακτηριστικό των ειδών που ανήκουν σε αυτή την οικογένεια είναι τα πριονοτά δόντια που μοιάζουν με αυτά του καρχαρία (εξού και το όνομα), το ογκώδες σώμα και το επιμηκυμένο κεφάλι. Όλα τα μέλη αυτής της οικογένειας είχαν τεράστιο μέγεθος, όπως ο Γιγανοτόσαυρος και ο Καρχαροδοντόσαυρος, που είναι πιθανό να ήταν οι μεγαλύτεροι σαρκοφάγοι δεινόσαυροι που έζησαν ποτέ.

Μαντώδη

Τα Μαντώδη (Mantodea) ή οι Μάντισσες είναι μία τάξη εντόμων που αποτελείται από περίπου 2.200 είδη τα οποία χωρίζονται σε 9 οικογένειες. Ονομάστηκαν έτσι το 1838 από τον εντομολόγο Χέρμαν Μπούρμαϊστερ, λόγω της στάσης των μπροστινών ποδιών, τα οποία υψώνονται σαν σε προσευχή.

Στη Ευρώπη αναφέρονται 35 είδη, στην Ελλάδα 8.

Άλλες γλώσσες

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.