Καταλανική γλώσσα

Η καταλανική ή βαλενσιανική γλώσσα[2] (στα καταλανικά català και valencià, [kətəˈɫa] ή [kataˈɫa]) είναι μία από τις οξιτανορομανικές γλώσσες της Ευρώπης που ομιλείται σήμερα ως επίσημη στην Ανδόρα, ως συνεπίσημη, μαζί με τα ισπανικά, σε τρεις αυτοδιοικούμενες περιφέρειες της Ισπανίας (Καταλονία, Βαλενθιανική Κοινότητα και Βαλεαρίδες Νήσοι) και ως ανεπίσημη στις αυτοδιοικούμενες περιφέρειες της Αραγωνίας και της Μούρθια (περιοχή του Κάρτσε), στον γαλλικό νομό των Ανατολικών Πυρηναίων και την πόλη Αλγκέρο της Σαρδηνίας.

Ιστορικά προέκυψε από την ρομανική διάλεκτο της σημερινής Καταλονίας κατά τον 9ο αιώνα κι έφτασε στη μέγιστη ακμή της κατά τον Ύστερο Μεσαίωνα, όταν και έγινε η κυρίαρχη γλώσσα των εδαφών του Στέμματος της Αραγώνας. Η ένωση του αραγωνικού στέμματος με το Στέμμα της Καστίλης τον 16ο αιώνα και η σταδιακή συγκρότηση, από τις αρχές του 17ου, της σημερινής Ισπανίας σε ένα συγκεντρωτικό κράτος με επίκεντρο την Καστίλη ευνόησε τα ισπανικά ως μοναδική επίσημη γλώσσα εις βάρος των υπολοίπων γλωσσών της χώρας. Το λογοτεχνικό κίνημα της Καταλανικής Αναγέννησης (Renaixença, «Ρεναϊσένσα») στα μέσα του 19ου αιώνα και η ακμή της καταλανόφωνης αστικής τάξης επανέφεραν κάπως την δημογραφική της δυναμική, που κινδύνευσε ωστόσο κατά τη διάρκεια της σαραντάχρονης δικτατορίας του στρατηγού Φράνκο. Η έλευση της δημοκρατίας και η απόδοση ευρέων εξουσιών στις περιφέρεις που συμπεριελάμβαναν σχετική αυτονομία σε θέματα εκπαίδευσης, οδήγησε στην αναγνώριση της σημασίας της καταλανικής και στην εξομάλυνση της χρήσης της.

Catalan in Europe
Καταλανόφωνος κόσμος

Ιστορία

Η καταλανική γλώσσα γεννήθηκε κατά τον 9ο αιώνα στις περιοχές της σημερινής Καταλονίας, συμπεριλαμβανομένης και του σημερινού γαλλικού νομού των Ανατολικών Πυρηναίων, ως εξέλιξη της τοπικής ρομανικής διαλέκτου. Η αυτονόμηση των καταλανών κόμητων οδήγησε στην άνοδο της Κομητείας της Βαρκελώνης, που πήρε από τα χέρια των μουσουλμάνων την υπόλοιπη Καταλονία και μετά την ένωσή της με το βασίλειο της Αραγωνίας, κατέκτησε εκτεταμένες περιοχές της Ισπανίας (το Βασίλειο της Βαλένθια, τις Βαλεαρίδες νήσους και, προσωρινά, τη Μούρθια) που εποίκησε με καταλανόφωνους πληθυσμούς. Η πόλη του Αλγκέρο στη Σαρδηνία εποικίστηκε επίσης με καταλανόφωνους κατά τον 14ο αιώνα.[3]

Τα πρώτα γραπτά κείμενα στα καταλανικά είναι του 11ου αιώνα (το Memorial de greuges de Ponç I, comte d'Empúries, contra Jofre, Compte de Roselló, 'Υπόμνημα των προσβολών του Κόμη Ζόφρε του Ροσελιό στον Πονς Α’, κόμη της Ενπούριες'[4] και το Jurament de pau I treva del compte Pere Ramon de Pallars Jussà, 'Ο όρκος ειρήνης κι εμπιστοσύνης του κόμη Πέρε Ραμόν' αλλά ο πρώτος σημαντικός επώνυμος συγγραφέας στα καταλανικά ήταν ο μαγιορκινός Ραμόν Λιουλ (1232–1315). Ακολούθησαν τα λεγόμενα «Τέσσερα Μεγάλα Χρονικά» της καταλανικής ιστοριογραφίας, έργα που αναφέρονται στη ζωή και τη δράση τριών βασιλέων, του Ιάκωβου Α΄, του Πέτρου Β’ και του Πέτρου Δ’, και του Ραμόν Μουντανέ, ενός ευγενούς που συμμετείχε στην Καταλανική Εταιρεία.

Αν και στα πρώτα της βήματα, η καταλανική γλώσσα έφερε ισχυρές επιρροές από την οξιτανική και την προβηγκιανική, λόγω του λογοτεχνικού κύρους που έχαιραν αυτές στην αυλική ζωή των ευγενών και των μοναρχών, με τον Βαλενθιανικό Χρυσό Αιώνα καθιερώθηκε ένα αρκετά ξεκάθαρο γλωσσικό μοντέλο που καθιέρωσαν σπουδαία έργα στα καταλανικά από συγγραφείς όπως τον Αουζιάς Μαρκ και τον Ζοανότ Μαρτορέλ. Ο ερχομός της τυπογραφίας στην Ιβηρική είδε την ίδρυση τυπογραφείων σε πολλές καταλανόφωνες περιοχές όπως τη Βαρκελώνη, τη Λιέιδα και τη Βαλένθια[5], όπου και τυπώθηκε το πρώτο βιβλίο στα καταλανικά με τίτλο «Ποιήματα εξύμνησης της Παρθένου Μαρίας» (Trobes en llaors de la Verge Maria)[6].

Η κατακόρυφη πληθυσμιακή μείωση και οικονομική συρρίκνωση των καταλανόφωνων περιοχών από το τέλος του 14ου αιώνα και η ένωση των στεμμάτων της Αραγώνας και της Καστίλης, περιόρισαν το κύρος και την πληθυσμιακή δυναμική της γλώσσας. Τα ισπανικά εισήχθησαν στην καθημερινή ζωή των καταλανόφωνων ελίτ, που τον 17ο αιώνα ήταν πλέον δίγλωσσες, και κυριάρχησαν απόλυτα στους εκκλησιαστικούς κύκλους.[7]

Το πρώτο από τα δύο μεγάλα πλήγματα για το status των καταλανικών επήλθε αρχικά από την απώλεια της Βόρειας Καταλονίας, που εντάχθηκε στην συγκεντρωτική Γαλλία του Λουδοβίκου ΙΔ’ μετά τη συνθήκη των Πυρηναίων το 1659. Το δεύτερο πλήγμα προκλήθηκε όταν μετά τον πόλεμο της Ισπανικής Διαδοχής και την ήττα των υποστηρικτών των Αρχιδούκα Καρόλου από τον Φίλιππο Ε’, η πλειοψηφία των οποίων εντοπιζόταν στα εδάφη του Στέμματος της Αραγώνας, επιβλήθηκαν οι καστιλιανικοί νόμοι σε όλη την Ισπανία και απαγορεύτηκε η χρήση των καταλανικών στην διοίκηση.

Η Αναγέννηση των καταλανικών γραμμάτων[8] συμβολικά ορίζεται ότι ξεκίνησε από το 1833 και διήρκησε μέχρι τέλη του 19ου αιώνα και συνέβη παράλληλα και στα δύο κύρια καταλανόφωνα αστικά κέντρα, την Βαλένθια[9] και την Βαρκελώνη. Το κίνημα αυτό κατάφερε να επαναφέρει τα καταλανικά στο πολιτισμικό προσκήνιο κυρίως της Καταλονίας και, σε συνδυασμό με την άνοδο του καταλανικού εθνικισμού και του ακαδημαϊκού ενδιαφέροντος για τη γλώσσα (ίδρυση του Ινστιτούτου Καταλανικών Σπουδών το 1907), ανατροφοδότησε την καταλανική πολιτική και γλωσσική συνείδηση.[10] Εν τούτοις, οι δικτατορίες των Μιγέλ Πρίμο δε Ριβέρα (1923-1930) και του Φρανθίσκο Φράνκο (1939-1975) υπονόμευσαν εκ νέου την χρήση των καταλανικών.

Σύγχρονη κατάσταση

Από την επανασύσταση της δημοκρατίας στην Ισπανία το 1975, τα καταλανικά επανέκτησαν το κύρος τους ως αυθεντική γλώσσα των καταλανόφωνων περιοχών με τους νόμους περί γλωσσικής εξομάλυνσης της δεκαετίας του 1980[11]. και επανεντάχθηκαν στους επίσημους θεσμούς του κράτους και των περιφερειών, στην δημόσια και ιδιωτική εκπαίδευση ενώ αναπτύχθηκαν και αποκλειστικά καταλανόφωνοι ραδιοτηλεοπτικοί σταθμοί. Ωστόσο η εξομάλυνσης της χρήσης και η θεσμική προώθηση της γλώσσας διαφέρει από περιοχή σε περιοχή.

Η Ζενεραλιτάτ της Καταλονίας αφιερώνει σημαντικό μέρος του προϋπολογισμού της για την προώθηση των καταλανικών.[12] Στην Καταλονία πλέον είναι αδύνατον για κάποιον μαθητή της υποχρεωτικής εκπαίδευσης να αποφοιτήσει χρησιμοποιώντας μόνο τα ισπανικά ενώ παρατηρείται μια κάποια μεγαλύτερη προτίμηση της νέας γενιάς στα καταλανικά.[13] Στη Βαλενθιανική κοινότητα και τις Βαλεαρίδες αντίθετα, οι επίσημοι θεσμοί ακολουθούν μια τακτική ισορροπίας μεταξύ των ισπανικών και των καταλανικών, που ωστόσο έχει λάβει πολλές κριτικές.[14]

Στις υπόλοιπες καταλανόφωνες περιοχές τα καταλανικά δεν χαίρουν θεσμικής υποστήριξης αν και στο νομό των Ανατολικών Πυρηναίων της Γαλλίας, από το 2004 έχει ξεκινήσει η μερική υποστήριξη και αναγνώριση των καταλανικών ως γλώσσας του νομού[15].

Τον Μάιο του 2013 προκλήθηκε μεγάλη διαμάχη αναφορικά με την αλλαγή της ονομασίας της καταλανικής γλώσσας που μιλιέται στις ανατολικές περιοχές της Αραγονίας, όταν το περιφερειακό κοινοβούλιο αποφάσισε, στο νέο νομοσχέδιό του περί γλωσσών της Αραγωνίας[16], να αναφερθεί στην γλώσσα που ομιλείται στις καταλανόφωνες ανατολικές περιοχές της περιφέρειας ως «αραγωνική γλώσσα, ιδιαίτερη των ανατολικής περιοχής της περιφέρειας» (Lengua aragonesa propia de las aréas orientales, γνωστής πλέον ως LAPAO).[17] Η πράξη αυτή προκάλεσε σφοδρές αντιδράσεις από πολλές πλευρές σε τοπικό και εθνικό επίπεδο[18].

Καταλανική φιλολογία και γλωσσολογία

Οι πρώτες σύγχρονες γλωσσολογικές μελέτες της καταλανικής εντοπίζονται στις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα στα πλαίσια της συγκριτικής φιλολογίας.[19] Προηγουμένως, μεταγλωσσικά αποσπάσματα εντοπίζονται σε συγγραφείς και δοκιμιογράφους με πρώτον τον Ραμόν Λιουλ, τον Ζοάν Λιουίς Μπίβες, Γκρεγόρι Μαγιάνς, Μπισέν Σαλβά, Ζάουμε Μπάλμες (οι πρώτες γραμματικές της καταλανικής εκδόθηκαν τον 18ο αιώνα) μέχρι τον Μανουέλ Μιλά ι Φοντανάλς που τοποθετείται στο μεταίχμιο μεταξύ των παραδοσιακών γλωσσικών μελετών και της σύγχρονης γλωσσολογίας.[20] Ο ίδιος, μελετητής εξίσου της ισπανικής και οξιτανικής γλώσσας, θεωρείται ο ιδρυτής της καταλανικής φιλολογικής παράδοσης.[21] Μαθητής του υπήρξε ο Αντόνι Ρουβιό ι Λιουκ.

Η καταλανική φιλολογία και γλωσσολογία απέκτησε τον πρώτο επίσημο θεσμό με την ίδρυση του Ινστιτούτου Καταλανικών Σπουδών το 1907 με πρώτο πρόεδρό του τον Ενρίκ Πρατ ντε λα Ρίβα. Ο φιλολογικός τομέας του ινστιτούτου που έπαιξε σημαντικό ρόλο στην προώθηση και εξομάλυνσης της καταλανικής γλώσσας παρήγαγε με τον Πονπέου Φάβρα το πρώτο γενικό λεξικό της γλώσσας το 1931 και ορθογραφικούς κανόνες. Την ίδια εποχή εκδόθηκε το Βαλενθιανικό-Καταλανικό-Βαλεαρικό λεξικό του, πρωτοπόρου και σε θέματα διαλεκτολογίας, Αντόνι Μαρία Αλκοβέ και Φρανσέσκ ντε Μπόρζα Μολ.[22] Ο Αλκοβέ ήταν ο πρόεδρος του πρώτου διεθνούς συνεδρίου της καταλανικής γλώσσας (1906), όπου συζητήθηκαν καίρια προβλήματα κανονικοποίησης της γλώσσας και όπου τέθηκαν οι βασικές κατευθυντήριες γραμμές για τις μελέτες που θα ακολουθούσαν. Νεαροί γλωσσολόγοι όπως ο Αντόνι Γκριέρα, σε άμεση επαφή με τους ρομανιστές όπως τον Σέντελ και Γκιγιερόν. Ως αποτέλεσμα εκδόθηκε, μερικώς, από τον ίδιο ο Γλωσσολογικός Άτλαντας της Καταλονίας. H εμφάνιση της νέας γενιά των γλωσσολογικών μελετών της καταλανικής ενοπίζεται στη δεκαετία του 1930.

Η πρώτη ακαδημαϊκή έδρα ιδρύθηκε το 1932 στο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης. Με το πέρας του Εμφυλίου πολέμου, η επακόλουθη δικτατορία απαγόρευσε τη δημόσια παρουσία των καταλανικών και την παρουσία τους στο πανεπιστήμιο και τη δράση του Ινστιτούτου. Ακαδημαϊκοί όπως ο Μαρτί δε Ρικέ και ο Αντόνι Μαρία Μπαδία ι Μαργαρίτ συνέχισαν να προφέρουν μαθήματα σχετικά με την καταλανική λογοτεχνία και γλώσσα (επικεντρωμένα κυρίως στον Μεσαίωνα)[23] ενώ η πρώτη έδρα Καταλανικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας κατά τη διάρκεια της δικτατορίας ιδρύθηκε το 1968 και κατελήφθη από τον Αντόνι Κόμας ι Πουζόλ. Σπουδαίο γεγονός για την εξέλιξη των μελετών της καταλανικής υπήρξε το 8ο Διεθνές Συνέδριο Ρομανικής Γλωσσολογίας που έλαβε χώρα στη Βαρκελώνη το 1953 υπό την προεδρία του Μπαδία. Συνέβαλε στην ανανέωση του ντόπιου και διεθνούς ακαδημαϊκού ενδιαφέροντος για τα καταλανικά εν μέσω της δικτατορίας.[24] Ο Φρανσέσκ ντε Μπόρζα Μολ, πέραν της οριστικής έκδοσης του λεξικού του Αλκοβέ, διατήρησε ζωντανές τις μελέτες γύρω από τη γλώσσα στις Βαλεαρίδες. Αντίστοιχη εργασία επιτέλεσε ο Μανουέλ Σάντσις Γκουαρνέ στη Βαλένθια.

Παράλληλα φιλόλογοι όπως ο Ζοάν Κορομίνες, ένας από τους σημαντικότερους ρομανιστές της γενιάς του σε ευρωπαϊκό επίπεδο, συνέχισαν την έρευνα σε θέματα ιστορική γλωσσολογίας και ονομασιολογίας, χαρίζοντας στην ακαδημαϊκή έρευνα στα καταλανικά ένα βάθος που ξεπερνάει στους παραπάνω τομείς αυτό των υπόλοιπων ρομανικών γλωσσών.[25] Μεταξύ 1969 και 1981 εκδόθηκαν οι 15 τόμοι της Μεγάλης Καταλανικής Εγκυκλοπαίδειας. Ο ακαδημαϊκός Ζερμά Κολόν, συνεχίζοντας την πορεία του Κορομίνες, μελέτησε ιδιαίτερα το καταλανικό λεξικό στα πλαίσια των ρομανικών γλωσσών και την ετυμολογία[26] λειτουργώντας με τη σειρά του ως καθοδηγητής των ρομανιστών Ρολφ Έμπερεντς και Μίκαελ Μετσέλτιν.

Ο ποιητής και γλωσσολόγος Γκαβριέλ Φερατέ, καθηγητής για σύντομο χρονικό διάστημα στο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης, προώθησε τη γενετική γλωσσολογία. Τον ακολούθησαν ακαδημαϊκοί όπως ο Ζοάν Αρζεντέ. Από τον δομισμό, μελέτες στην ιστορική φωνητική της γλώσσας έγιναν από τον Εμίλιο Αλάρκος, που επίσης εφάρμοσε τη φωνολογία του Αντρέ Μαρτινέ στην καταλανική.[27] Ο πολυπράγμων ακαδημαϊκός Ζοάν Σολά θεωρείται ειδικός στα προβλήματα της γραμματικής. Η διαλεκτολογία συνεχίστηκε από τον Ζοάν Μπεν που εξέδοσε το εγχειρίδιο αναφοράς του τομέα με το Els parlars catalans.

Η σύγχρονη καταλανική γλωσσολογία είναι ευρύτατα γνωστή σε δύο κατευθύνσεις: αυτή της κοινωνιογλωσσολογίας και αυτή της ορολογίας. Την πρώτη πρωταγωνίστησε το Grup de sociolingüística catalana, προϊόν της προβληματικής γύρω από την καταλανική γλώσσα και την εξέλιξή της σε ένα εχθρικό περιβάλλον με τη μαζική εισροή ισπανόφωνων μεταναστών από τον νότο της χώρας, παρήγαγε πολυάριθμες μελέτες και έφερε εις πέρας ένα αξιοπρόσεκτο έργο προσαρμογής της γλώσσας στο νέο περιβάλλον. Στη δεύτερη εντάσσονται πρωτοπόρες πρωτοβουλίες σε πανευρωπαϊκό επίπεδο όπως το Termcat, το κέντρο επικαιροποίησης της ορολογίας της καταλανικής γλώσσας που βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στο έργο της γλωσσολόγου Μαρία Τερέζα Καβρέ.

Φωνολογία

Διάλεκτοι

Dialectes català 2
Οι διάλεκτοι της καταλανικής γλώσσας.

Το 1861, ο γλωσσολόγος Μανουέλ Μιλά ι Φοντανάλς πρότεινε τον κατηγοριοποίηση των καταλανικών σε δύο μεγάλες διαλεκτολογικές ομάδες, τις Δυτικές και τις Ανατολικές διαλέκτους και στην οποία είναι εμφανές ότι δεν υπάρχει μια ξεκάθαρη γραμμή που να χωρίζει τις δύο ομάδες, δεδομένης της ύπαρξης μεταβατικών διαλέκτων.

Οι κύριες διαφοροποιήσεις μεταξύ των δύο ομάδων είναι:

  • Δυτικές διάλεκτοι:
    • Τα άτονα φωνήεντα είναι: [a] [e] [i] [o] [u]. Υπάρχει διαφοροποίηση μεταξύ του e και του a και μεταξύ του o και του u.
    • Το x σε αρχή λέξης ή μετά από σύμφωνο είναι προστριβώμενο (/tʃ/). Μεταξύ φωνηέντων ή μετά από i, είναι /jʃ/.
    • Η προφορά των μακρών Ε και του βραχέως Ǐ όταν τονίζεται, από το λατινικό [e].
    • Το πρώτο πρόσωπο ενικού του ενεστώτα στην οριστική λήγει σε -e (βαλενθιανικά) ή σε -o (βορειο-ανατολικές και μεταβατικές).
    • Τα ρήματα της 3ης συζυγίας κλίνονται σε -ix, -ixen, -isca.
    • Διατηρείται το έρρινο σύμφωνο σε προπαροξύτονες λέξεις: 'hòmens', 'jóvens', αντί για 'homes', 'joves'.
    • Ορισμένες λεξικολογικές διαφοροποιήσεις.
  • Ανατολικές διαλέκτοι:
    • Τα άτονα φωνήεντα είναι τα [ə], [i], [u]. Τα φωνήεντα e και a όταν δεν τονίζονται μετατρέπονται σε /ə/ και το 'o' και το 'u' σε /u/ (παραμένει /o/ στη Μαγιόρκα).
    • Το 'x' πάντα προφέρεται ως /ʃ/.
    • Τα μακρά 'Ē' και τα βραχέα 'Ǐ' που τονίζονταν στα λατινικά μετατρέπονται σε [ɛ].
    • Το πρώτο πρόσωπο ενικού ενεστώτα στην οριστική είναι -o (κεντρικές), -i (βόρειες) και απουσιάζει στις Βαλεαρίδες και το Αλγκέρο.
    • Τα ρήματα της 3ης συζυγίας κλίνονται σε -eix, -eixen, -eixi.
    • Πέφτει το έρρινο σύμφωνο σε προπαροξύτονες λέξεις: 'homes', 'joves'.
    • Ορισμένες λεξικολογικές διαφοροποιήσεις.

Πρότυπα της γλώσσας

Στις καταλανόφωνες περιοχές υπάρχουν ουσιαστικά δύο πρότυπα για την γλώσσα, αυτό που καθορίζεται από το Ινστιτούτο Καταλανικών Σπουδών, με έδρα τη Βαρκελώνη, αυτό που καθορίζεται από την Βαλενθιανική Ακαδημία της Γλώσσας. Το πρώτο έχει ευρύτερη αποδοχή και αφορά το σύνολο της καταλανικής γλώσσας και παρότι το πρότυπό του είναι αρκετά επηρεασμένο από την κεντρική διάλεκτο, ακολουθεί την αρχή περί ενότητας της καταλανικής γλώσσας, κύρια ιδέα των γλωσσολόγων που εγκαθίδρυσαν την σημερινή γραμματική της καταλανικής στις αρχές του 20ού αιώνα. Στις Βαλεαρίδες ως όργανο έκφρασης της τοπικής διαλέκτου είναι το Πανεπιστήμιο των Βαλεαρίδων[28], που ωστόσο αποδέχεται ως πρότυπο αυτό του Ινστιτούτου.

Το δεύτερο πρότυπο δημιουργήθηκε από την Βαλενθιανική Ακαδημία της Γλώσσας, και αφορά συγκεκριμένα την βαλενθιανική διάλεκτο. Παίρνει ως βάση την λεγόμενη ορθογραφία της Καστελιό[29], επίσης φρούτο των ίδιων γλωσσολογικών κύκλων που διαμόρφωσαν και το προηγούμενο πρότυπο, που αποτυπώνει όμως κυρίως τις δυτικές διαλέκτους.

Παραπομπές και υποσημειώσεις

  1. ««Πάνω από 7 εκατομμύρια άτομα ξέρουν να γράφουν καταλανικά και πάνω από 12 να τα καταλαβαίνουν»» (στα καταλανικά). El Periódico de Catalunya. 13/11/2013. http://www.elperiodico.cat/ca/noticias/societat/catala-arriba-xifra-record-milions-parlants-2835570. Ανακτήθηκε στις 1 November 2014.
  2. Η ονομασία βαλενσιανικά ορίζεται από την Βαλενσιανική Ακαδημία της Γλώσσας ως αυτή που αντιπροσωπεύει την ομιλούμενη παραδοσιακή γλώσσα της Κοινότητας της Βαλένσια και που στην ουσία ταυτίζεται με την καταλανική, χαρακτηριστικά: «La diversitat onomàstica del valencià no pot servir de base a iniciatives que projecten una imatge fragmentada del sistema lingüístic que els valencians compartim amb altres territoris.» http://www.avl.gva.es/va/acords-AVL/main/03/document/NOMENTITAT.pdf Αρχειοθετήθηκε 2015-09-23 στο Wayback Machine. [1/11/2014]
  3. Hernández Cardona,, Francesc Xavier (2004). Història militar de Catalunya. Volum II: Temps de Conquesta. Βαρκελώνη: Rafael Dalmau. σελ. 150. ISBN 84-232-0655-6.
  4. Ocerinjauregui, Josep Moran i (2004). Estudis d'història de la llengua catalana (1. έκδοση). Barcelona: Publ. de l'Abadia de Montserrat. σελ. 38. ISBN 84-8415-672-9. Check |isbn= value: invalid character (βοήθεια).
  5. «Λήμμα: «Τυπογραφία» στην Μεγάλη Καταλανική Εγκυκλοπαίδεια». Ανακτήθηκε στις 2 Νοεμβρίου 2014.
  6. Gran enciclopedia de la Comunidad Valenciana, vol. XVIII. Prensa Valenciana. 2005. σελ. 218. ISBN 8487502490. Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (βοήθεια)
  7. Ferrando Francés, Antoni (2011). Història de la llengua catalana (στα Καταλανικά). [S.l.]: Editorial Uoc. σελ. 238. ISBN 9788490290545. Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (βοήθεια)
  8. «La Renaixença». Ανακτήθηκε στις 1/11/2014. Ελέγξτε τις τιμές ημερομηνίας στο: |accessdate= (βοήθεια)
  9. Simbor Roig, Vicent (άνοιξη 1988). «La Renaixença al Pais Valencià». Caplletra. http://www.cervantesvirtual.com/portales/caplletra/obra/caplletra--15/. Ανακτήθηκε στις 1/11/2014.
  10. «Η Ρεναϊσένσα και οι απαρχές του καταλανισμού». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 30 Μαΐου 2014. Ανακτήθηκε στις 1 Νοεμβρίου 2014.
  11. Ο νόμος περί γλωσσικής ομαλοποίησης των Βαλεαρίδων Νήσων (http://die.caib.es/normativa/pdf/00/lleinormalitzaciolinguistica.pdf [ανακτήθηκε την 1/11/2014]) αναφέρεται στην καταλανική ως την αυθεντική τοπική γλώσσα: «Des d'aleshores, el català és la llengua pròpia de les Illes Balears i ha estat sempre l'instrument amb què els illencs han fet les seves màximes aportacions a la cultura universal, i el vehicle que ha fet possible l'articulació d el geni del nostre poble de manera que la seva empremta quedàs marcada de forma inesborrable en el llegat cultural dels pobles d'Occident», όπως και ο αντίστοιχος νόμος της γλωσσικής ομαλοποίησης στην Καταλονία «La llengua catalana, element fonamental de la formació de Catalunya, n'ha estat sempre la llengua pròpia, com a eina natural de comunicació i com a expressió i símbol d'una unitat cultural amb profundes arrels històriques.» [νόμος 7/1983, http://www.bibiloni.net/legislacio/LNLC.htm Αρχειοθετήθηκε 2015-03-18 στο Wayback Machine., ανακτήθηκε την 1/11/2014]
  12. Για παράδειγμα, το 2010 το τμήμα Γλωσσικής Στρατηγικής της Ζενεραλιτάτ ξόδεψε 30.711.446 ευρώ. http://www20.gencat.cat/docs/Llengcat/Documents/Informe%20de%20politica%20linguistica/Arxius/10_III_pressupost.pdf Αρχειοθετήθηκε 2012-04-13 στο Wayback Machine. [ανακτήθηκε στις 1/11/2014]
  13. Wheeler, Max (2010). Concise Encyclopedia of Languages of the World. Oxford: Elsevier. σελ. 191. ISBN 978-0-08-087774-7.
  14. «Οι πολιτικές ανάκτησης της γλώσσας στις καταλανόφωνες περιοχές και η γλωσσική ενσωμάτωση των κατοίκων». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2014-10-07. Ανακτήθηκε στις 1/11/2014. Ελέγξτε τις τιμές ημερομηνίας στο: |accessdate= (βοήθεια)
  15. ««Charte en faveur du Catalan»». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 22 Δεκεμβρίου 2012. Ανακτήθηκε στις 1 Νοεμβρίου 2014.
  16. «LEY 3/2013, de 9 de mayo, de uso, protección y promoción de las lenguas y modalidades lingüísticas propias de Aragón».
  17. «Las Cortes de Aragón aprueban llamar 'lapao' al catalán y 'lapapyp' al aragonés». El País. 09/05/2013. Ανακτήθηκε στις 14/01/2015. Ελέγξτε τις τιμές ημερομηνίας στο: |accessdate=, |date= (βοήθεια)
  18. ««El 'Lapao' ya es oficial»». 24/06/2013. Ανακτήθηκε στις 14/01/2015. Ελέγξτε τις τιμές ημερομηνίας στο: |accessdate=, |date= (βοήθεια)
  19. Ginebra 1996: 113
  20. Ginebra 1996: 120
  21. Gulsoy 1982: 189
  22. Ginebra 1996: 169
  23. associats, Partal, Maresma i. «Badia i Margarit: mestre de mestres» (στα ca). VilaWeb.cat. http://www.vilaweb.cat/noticia/4219914/20141116/badia-margarit-mestre-mestres.html. Ανακτήθηκε στις 2017-04-22.
  24. Gulsoy 1982: 205.
  25. Gulsoy 1982: 190
  26. Gulsoy 1982: 234.
  27. Gulsoy 1982: 216.
  28. Το επίσημο σχέδιο του καθεστώτος του Πανεπιστημίου των Βαλεαρίδων Νήσων αναφέρει στο άρθρο 4, με τίτλο Γλώσσα και [το πανεπιστήμιο ως] Επίσημος συμβουλευτικός θεσμός: «1. La llengua catalana, pròpia de la UIB, té, juntament amb la castellana, caràcter de llengua oficial, i tots els membres de la Universitat tenen el dret d'utilitzar-la. La Universitat fomentarà i normalitzarà l'ús del català en l'àmbit de les seves competències. 2. La UIB és la institució oficial consultiva per a tot el que faci referència a la llengua catalana, tal com estableix l'Estatut d'autonomia de les Illes Balears.» [1] [ανακτήθηκε στι 2/11/2014]
  29. «Οι ορθογραφικοί κανόνες της Καστελιό». Ανακτήθηκε στις 2/11/2014. Ελέγξτε τις τιμές ημερομηνίας στο: |accessdate= (βοήθεια)

Βιβλιογραφία

  • Moran, J. (1994). Treballs de lingüística històrica catalana (στα καταλανικά). Barcelona: Publicacions de l'Abadia de Monsterrat. σελ. 55–93. ISBN 84-7826-568-6.
  • ----- (2004). Estudis d'història de la llengua catalana (στα καταλανικά). Barcelona: Publicacions de l'Abadia de Montserrat. pp. 37–38. ISBN 84-8415-672-9.
  • Concise Encyclopedia of Languages of the World (eds. Keith Brown και Sarah Ogilvie). Elsevier, Oxford, 2009, σελ. 188-191 ISBN 978-0-08-087774-7
  • Ginebra, J. (1996): «Algunes reflexiones sobre l'objecte, mètodes i possibilitats de l'estudi de la història de la lingüística catalana» en Axel Schönberger και Tilbert Dídac Stegmann: Actes del desè col·loqui internacional de llengua i literatura catalanes. Βαρκελώνη: L'Abadia de Montserrat.
  • Gulsoy, J. (1982): «Catalan» en Rebecca Posner, John N. Green: Language and Philology in Romance. Χάγη: Walter de Gruyter [Mouton].

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

.cat

Το .cat (Καταλανική προφορά: [[[Βοήθεια:Οδηγός προφοράς IPA|[ˈpuŋ ˈkat]]]]) είναι χορηγούμενος τομέας κορυφαίου επιπέδου που προορίζεται να χρησιμοποιηθεί για να τονίσει την καταλανική γλώσσα και πολιτισμό. Η πολιτική του τομέα έχει αναπτυχθεί από την ICANN και το Fundació puntCAT. Εγκρίθηκε το Σεπτέμβριο του 2005.

La Vanguardia

Η La Vanguardia (ισπανικά, «η πρωτοπορία») είναι καταλανική καθημερινή πολιτική εφημερίδα που εκδίδεται στη Βαρκελώνη. Ιδρύθηκε το 1881 και ανήκει στο Γκρουπ Γκοδό. Είναι η μεγαλύτερη σε κυκλοφορία καταλανική εφημερίδα και η τέταρτη σε κρατικό επίπεδο πίσω από τις τρεις ισπανικές El País, El Mundo και ABC. Στην έντυπη και ηλεκτρονική μορφή του διατίθεται σε δύο εκδόσεις, στα ισπανικά και τα καταλανικά (από το 2011). Η ισπανική είναι μετάφραση της καταλανικής. Έχει 64.000 συνδρομητές και το 2015 έναν μέσο όρο πωλήσεων 129.000 αντιτύπων.Ιδεολογικά τοποθετείται στο μετριοπαθές κέντρομε συμπάθειες προς την καθολική εκκλησία παρότι κατά τη διάρκεια της δικτατορίας του στρατηγού Φράνκο υιοθέτησε τις θέσεις του καθεστώτος και οι ιδιοκτήτες της είναι μέλη της ισπανικής ευγενικής τάξης.

Αναμνηστικά κέρματα των 2 ευρώ

Τα αναμνηστικά κέρματα των 2 ευρώ είναι ειδικά κέρματα που εκδίδονται από τις χώρες μέλη της ευρωζώνης με την ευκαιρία κάποιας ιστορικής επετείου ή για τον εορτασμό ή προς τιμή κάποιου σύγχρονου γεγονότος. Έχουν νόμιμη ισχύ και χρησιμοποιούνται κανονικά στις συναλλαγές, όπως τα συνηθισμένα κέρματα ευρώ. Δεν πρέπει να συγχέονται με τα συλλεκτικά κέρματα μεγαλύτερης αξίας από χρυσό ή ασήμι που εκδίδονται για συλλεκτικούς σκοπούς και δεν χρησιμοποιούνται στις καθημερινές συναλλαγές.Η κάθε χώρα μέλος της ευρωζώνης είχε μέχρι το 2012 το δικαίωμα να εκδίδει το πολύ ένα αναμνηστικό κέρμα κάθε χρόνο. Από το 2012 κάθε χώρα μπορεί να εκδίδει δύο αναμνηστικά κέρματα. Τα κέρματα αυτά έχουν τα ίδια χαρακτηριστικά και ιδιότητες, καθώς και την ίδια κοινή όψη, με ένα κανονικό κέρμα των 2 ευρώ. Η άλλη όψη, που αντικαθιστά την εθνική όψη του συνηθισμένου κέρματος, έχει το σχέδιο επιλογής της χώρας με θέμα το γεγονός ή το πρόσωπο που τιμάται. Τα αναμνηστικά κέρματα απαντούν μόνο στην ονομαστική αξία των 2 ευρώ και έχουν ισχύ νόμιμου χρήματος σε όλη τη ζώνη του ευρώ, δηλαδή μπορούν να χρησιμοποιούνται –και πρέπει να γίνονται αποδεκτά– όπως οποιοδήποτε άλλο κέρμα ευρώ.

Εκτός των εθνικών εκδόσεων προβλέπεται και η δυνατότητα κοινής έκδοσης από όλες τις χώρες με το ίδιο θέμα και σχέδιο (με μικρές μόνο παραλλαγές για να προσδιορίζεται η χώρα έκδοσης). Η κοινή έκδοση δεν συνυπολογιζόταν στον περιορισμό του ενός κέρματος ανά έτος πριν το 2012 και δεν συνυπολογίζεται στον περιορισμό των δύο κερμάτων ανά έτος από το 2012 και μετά. Κοινή έκδοση έγινε το 2007 (από τις 13 τότε χώρες μέλη της ευρωζώνης) με θέμα την 50ή επέτειο της Συνθήκης της Ρώμης, το 2009 (από τις 16 τότε χώρες μέλη της ευρωζώνης) για την επέτειο των 10 χρόνων του ευρώ (ως νομισματική μονάδα), το 2012 (από τις 17 τότε χώρες μέλη της ευρωζώνης) για να εορταστούν τα δέκα έτη κυκλοφορίας του ευρώ και το 2015 για την 30ή επέτειο καθιέρωσης της Ευρωπαϊκής Σημαίας (19 χώρες).

Σε αντίθεση με ό,τι ισχύει για τα τραπεζογραμμάτια, υπεύθυνες για την έκδοση των κερμάτων ευρώ είναι οι εθνικές αρχές και όχι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ). Εάν μια χώρα της ζώνης του ευρώ σκοπεύει να εκδώσει αναμνηστικό κέρμα των 2 ευρώ, πρέπει να ενημερώσει εκ των προτέρων την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα άλλα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά όχι την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Η Επιτροπή ελέγχει ότι το νέο σχέδιο συμβαδίζει με τις κατευθυντήριες γραμμές και, στη συνέχεια, δημοσιεύει τις σχετικές πληροφορίες στο δικτυακό της τόπο.

Η Επιτροπή είναι η έγκυρη πηγή στην οποία στηρίζεται η ΕΚΤ όταν ενημερώνει το δικό της δικτυακό τόπο. Αμέσως μόλις η Επιτροπή ανακοινώσει ένα νέο αναμνηστικό κέρμα των 2 ευρώ, η ΕΚΤ ενημερώνει αντιστοίχως το δικτυακό της τόπο.

Το πρώτο εθνικό αναμνηστικό κέρμα εκδόθηκε το 2004 και μέχρι σήμερα (Μάρτιος 2016) έχουν εκδοθεί συνολικά 236 ως εξής: 6 το 2004, 8 το 2005, 7 το 2006, 20 το 2007 (συμπεριλαμβανομένων των 13 νομισμάτων της κοινής έκδοσης), 10 το 2008, 25 το 2009 (συμπεριλαμβανομένων των 16 νομισμάτων της κοινής έκδοσης), 12 το 2010 και 16 το 2011. Το 2012 έχουν εκδοθεί 30 κέρματα (συμπεριλαμβανομένων των 17 νομισμάτων της κοινής έκδοσης) και το 2013 έχουν εκδοθεί 23 κέρματα, το 2014 έχουν εκδοθεί 27, το 2015 47 κέρματα (συμπεριλαμβανομένων 19 νομισμάτων της κοινής έκδοσης), το 2016 32 κέρματα,το 2017 32 κέρματα, και το 2018 36. Το 2019 έχουν ήδη εκδοθεί 27 κέρματα.

Το Λουξεμβούργο και η Φινλανδία είναι οι μόνες χώρες της Ευρωζώνης που έχουν εκδώσει εθνικά αναμνηστικά κέρματα κάθε χρονιά.

Δικαίωμα έκδοσης αναμνηστικών κερμάτων έχουν και ο Άγιος Μαρίνος, η Ανδόρρα, το Βατικανό και το Μονακό που δεν είναι μέλη της ευρωζώνης αλλά έχουν συνάψει ειδικές συμφωνίες. Δεν εκδίδουν όμως αναμνηστικά κέρματα κοινής έκδοσης.

Τα κέρματα αυτά εκδίδονται στην πλειονότητά τους για τον εορτασμό ιστορικών επετείων ή για να προσελκύσουν το ενδιαφέρον σε σύγχρονα γεγονότα ιστορικής σημασίας. Το πρώτο αναμνηστικό κέρμα των 2 ευρώ εκδόθηκε το 2004 από την Ελλάδα με την ευκαιρία των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας.

Η κάθε χώρα της ζώνης του ευρώ είναι υπεύθυνη για το σχεδιασμό και την έκδοση κερμάτων. Ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας όσον αφορά τα αναμνηστικά, όπως και όλα τα άλλα κέρματα, είναι να εγκρίνει τη μέγιστη ποσότητα που μπορεί να εκδώσει η κάθε χώρα.

Βαλενθιανική Ακαδημία της Γλώσσας

Η Βαλενθιανική Ακαδημία της Γλώσσας (στα καταλανικά, Acadèmia Valenciana de la Llengua) είναι ο θεσμός της Κυβέρνησης της Βαλενθιανικής Κοινότητας που οργανώνει, προωθεί και συντονίζει όλες τις δραστηριότητες σχετικές με την καταλανική γλώσσα που μιλιέται στα σύνορα της Αυτονομίας, γνωστής και ως βαλενθιανικά. Από το 2006 είναι ο επίσημος υπεύθυνος φορέας που ευθύνεται για την επίσημη μορφή των βαλενθιανικών και οι αποφάσεις του οφείλουν να γίνονται σεβαστές από όλες τις δημόσιες υπηρεσίες που λειτουργούν στην Βαλενθιανική Κοινότητα.Αποτελείται από είκοσι ένα ακαδημαϊκούς και διοικείται από τρία όργανα: την ολομέλεια, την κυβερνητική επιτροπή και τον πρόεδρο. Προς το παρόν, η έδρα της βρίσκεται στο μοναστήριο του Σαν Μιγέλ ντε λος Ρέγες στην Βαλένθια.

Βαλενθιανική Κοινότητα

Η Βαλενθιανική Κοινότητα ή Βαλενθιανική Χώρα (βαλενσιανικά: Comunitat Valenciana ή País Valencià, στα ισπανικά, Comunidad Valenciana ή País Valenciano) είναι μια αυτόνομη κοινότητα της Ισπανίας που εντοπίζεται στην κεντρική και νοτιοανατολική Ιβηρική Χερσόνησο. Η πρωτεύουσα της και μεγαλύτερη πόλη είναι η Βαλένθια. Η περιοχή διαιρείται σε τρεις επαρχίες: το Αλικάντε, το Καστεγιόν και τη Βαλένθια - και τριάντα τέσσερις φυσικές επαρχίες (κομάρκες). Το 2013 η Κοινότητα είχε πάνω από 4.900.000 κατοίκους.Συνορεύει στα βόρεια με την Καταλονία και την Αραγωνία, στα δυτικά με την Καστίλη-Λα Μάντσα και στα νότια με τη Μούρθια. Τα 644 χιλιόμετρα ακτών της βρέχονται από τη Μεσόγειο θάλασσα· ανοικτά της Βαλενσιανικής Κοινότητας εντοπίζονται οι Βαλεαρίδες Νήσοι. Στην αυτόνομη κοινότητα ανήκουν το αρχιπέλαγος των νήσων Κολουμπρέτες, στα ανοικτά της Καστελιό, η νήσος Νόβα Ταβάρκα, στα ανοικτά της Ντενία, και το εξκλάβιο του Αδεμούς. Κύριες πόλεις της είναι η Βαλένσια (797.654 κάτοικοι), το Αλικάντε (333.408 κάτ.), η Έλτσε (222.422 κάτ.), η Καστελιό δε λα Πλάνα και η Τορεβέλια (105.205 κάτ.).

Επίσημες γλώσσες της κοινότητας είναι τα καταλανικά, που στην επικράτειά της λαμβάνουν το όνομα των βαλενσιανικών, και τα ισπανικά που μιλιούνται στις δυτικές κομάρκες και στα μεγάλα αστικά κέντρα. Η παραδοσιακά καταλανόφωνη πλευρά αποτελεί μέρος των ευρύτερων καταλανικών χωρών (Països Catalans).

Σύμφωνα με το Καταστατικό Χάρτη της περιφερειακής της Αυτονομίας θεωρείται μια ιστορική εθνικότητα που εμφανίζεται ως διακριτό μόρφωμα στην Ιβηρική από το 1239 με την κατάκτηση του μουσουλμανικού βασιλείου της Balansiya από τον Ιάκωβο Α΄ της Αραγώνας. Το επονομαζόμενο Βασίλειο της Βαλένσιας αποτέλεσε σημαντικότατο συστατικό στοιχείο του Στέμματος της Αραγώνας και η πρωτεύουσά, πόλη της Βαλένσιας, επιτέλεσε τον ρόλο της πολιτισμική του πρωτεύουσας κατά τον 15ο αιώνα, τον λεγόμενο και Χρυσό Αιώνα των Βαλενσιανικών Γραμμάτων. Η ενσωμάτωση του βασιλείου στην Ισπανική Μοναρχία επί Καρόλου Κουίντου επέφερε την σταδιακή παρακμή: το εμπόριο με τη Μεσόγειο ανακόπηκε και η βαλενσιανική ελίτ στράφηκε προς την Καστίλη. Ως αποτέλεσμα, από τον 16ο αιώνα κι έπειτα, οι ανώτερες τάξεις σταμάτησαν την καλλιέργεια των βαλενσιανικών, που περιορίστηκαν στην επαρχία.

Η υποστήριξη του διεκδικητή Καρόλου κατά τον Πόλεμο της Ισπανικής Διαδοχής και η πρώιμη κατάκτηση του Βασιλείου της Βαλένθια από τον Φίλιππο Ε΄ το 1707 έθεσε τέλος στην αυτόνομη νομική, πολιτική και διοικητική ύπαρξή του. Οι τρεις επαρχίες της Κοινότητας ανέκτησαν περιφερειακή αυτονομία με την επιστροφή της δημοκρατίας στην Ισπανία το 1978 και την ψήφιση των Καταστατικών Χαρτών της Περιφερειακής Αυτονομίας για τη Βαλενσιανική Χώρα.

Βαλενθιανικός χρυσός αιώνας

Ο Βαλενθιανικός Χρυσός Αιώνας ή Χρυσός Αιώνας των βαλενθιανικών γραμμάτων (στα καταλανικά Segle d'or valencià) αποτελεί μια ιστορική περίοδο που περιλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος του 15ου αιώνα οπότε και συγγράφηκαν σημαντικά λογοτεχνικά έργα στην καταλανική γλώσσα στο Βασίλειο της Βαλένθιας.

Κατά τον Βαλενθιανικό Χρυσό Αιώνα η τοπική λογοτεχνία ξεπέρασε τον καθιερωμένο μέχρι τότε μεσαιωνικό της χαρακτήρα που περιοριζόταν κυρίως στην τροβαδουρική ποίηση. Ο γραπτός λόγος γίνεται για πρώτη φορά εργαλείο έκφρασης στην ρωμανική γλώσσα της περιοχής, τα μεσαιωνικά καταλανικά και καταφέρνει να αποπέμψει από την ποίηση τις προβηγκιανικές επιρροές και από τον πεζό λόγο τους λατινισμούς. Η εποχή αυτή έθεσε τις βάσεις της μετέπειτα λογοτεχνίας στην καταλανική γλώσσα μα και της ίδιας της γλώσσας καθώς αποτέλεσε το πρότυπο πάνω στο οποίο βασίστηκε η λογοτεχνική και γλωσσολογική της αναγέννησή της (Renaixença) κατά τον 19ο αιώνα.

Γενικά top-level domains

Γενικά top-level domains ονομάζονται τα top-level domains που προορίζονται, θεωρητικά τουλάχιστον, για συγκεκριμένες κατηγορίες οργανώσεων. Στην πράξη, ο καθένας μπορεί να κατοχυρώσει κάποιο από τα περισσότερα από αυτά. Τα domains αυτά είναι:

.aero - για αερομεταφορείς

.biz - για επιχειρήσεις (business)

.cat - για καταλανική γλώσσα και πολιτισμό

.com - για εμπόριο, ελεύθερο domain και το πλέον χρησιμοποιούμενο

.coop - για συνεταιρισμούς

.edu - για εκπαιδευτικά ιδρύματα

.gov - για κυβερνητικές υπηρεσίες

.info - για πληροφοριακά site, ελεύθερο

.int - για διεθνείς οργανισμούς

.jobs - για site σχετικά με την εργασία

.mil - για τον αμερικανικό στρατό

.mobi - για την αγορά κινητής τηλεφωνίας

.museum - για μουσεία

.name - για οικογένειες και μεμονωμένα άτομα

.net - αρχικά για δίκτυα, τώρα ελεύθερο

.org - αρχικά για οργανώσεις, τώρα ελεύθερο

.pro - για επαγγέλματα

.travel - για ταξιδιωτικά γραφεία, κλπ.Αναμένεται η έγκριση για τα παρακάτω:

.asia - για ασιατικές κοινότητες

.post - για ταχυδρομικές υπηρεσίες

.tel - για υπηρεσίες δισύνδεσης τηλεφώνου και Διαδικτύου

.geo - για site σχετικά με τη γεωγραφία

Διαγωνισμός Τραγουδιού Eurovision 1968

Ο Διαγωνισμός Τραγουδιού Eurovision του 1968 διεξήχθη στο Λονδίνο με τη συμμετοχή συνολικά 17 χωρών. Νικήτρια χώρα ήταν η Ισπανία με 29 βαθμούς με το τραγούδι "La, la, la" που ερμήνευσε η Massiel. Τη 2η θέση κατέκτησε το Ηνωμένο Βασίλειο με διαφορά μόλις ενός βαθμού και την 3η θέση η Γαλλία. Αρχικά η Ισπανία είχε αναθέσει στον Ζοάν Μανουέλ Σεράτ να τραγουδήσει το "La La La", όμως εκείνος απαίτησε να ερμηνεύσει το τραγούδι στην καταλανική γλώσσα, κάτι που αρνήθηκε η χώρα. Έτσι αποσύρθηκε ο Σεράτ και αντικαταστάθηκε από την Massiel, η οποία ερμήνευσε το ίδιο άσμα στα ισπανικά.

Δομήνικος Θεοτοκόπουλος

Ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος (1 Οκτωβρίου 1541 – 7 Απριλίου 1614), γνωστός επίσης με τo ισπανικό προσωνύμιο El Greco, δηλαδή Ο Έλληνας, ήταν Kρητικός ζωγράφος, γλύπτης και αρχιτέκτονας της Ισπανικής Αναγέννησης. Έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του μακριά από την πατρίδα του, δημιουργώντας το κύριο σώμα του έργου του στην Ιταλία και στην Ισπανία. Εκπαιδεύτηκε αρχικά ως αγιογράφος στο Ηράκλειο, που αποτελούσε τότε τμήμα της ενετικής επικράτειας, και αργότερα ταξίδεψε στην Βενετία. Στην Ιταλία επηρεάστηκε από τους μεγαλύτερους δασκάλους της ιταλικής τέχνης, όπως τον Τιντορέττο και τον Τιτσιάνο, του οποίου υπήρξε μαθητής, υιοθετώντας στοιχεία από τον μανιερισμό. Το 1577 εγκαταστάθηκε στο Τολέδο, όπου έζησε μέχρι το τέλος της ζωής του και ολοκλήρωσε ορισμένα από τα πιο γνωστά έργα του.

Υφολογικά, η τεχνοτροπία του Ελ Γκρέκο θεωρείται έκφραση της Βενετικής Σχολής και του μανιερισμού όπως αυτός διαμορφώθηκε στο δεύτερο μισό του 16ου αιώνα. Παράλληλα χαρακτηρίζεται από προσωπικά στοιχεία, προϊόντα της τάσης του για πρωτοτυπία, τα οποία όμως δεν βρήκαν μιμητές στην εποχή του, γεγονός που δεν ευνόησε και τη συνέχειά τους. Η μπαρόκ τεχνοτροπία που εκτόπισε τον μανιερισμό, αλλά και τα αμέσως μεταγενέστερα καλλιτεχνικά ρεύματα που δεν αντιμετώπισαν ευμενώς το ύφος του και είχαν ως αποτέλεσμα να αγνοηθεί το έργο του Γκρέκο τους επόμενους αιώνες. Στη διάρκεια του 20ού αιώνα, αναγνωρίστηκε ως πρόδρομος της μοντέρνας τέχνης που αξιοποίησε στοιχεία της Ανατολικής και Δυτικής παράδοσης, και το έργο του επανεκτιμήθηκε, διατηρώντας μέχρι σήμερα δεσπόζουσα θέση ανάμεσα στους μείζονες ζωγράφους όλων των εποχών.

Ινστιτούτο Καταλανικών Μελετών

Το Ινστιτούτο Καταλανικών Μελετών (στα καταλανικά, Institut d'Estudis Catalans) είναι ένας θεσμός της Καταλονίας με επιστημονικό, ακαδημαϊκό και πολιτισμικό χαρακτήρα που έχει ως αντικείμενο την επιστημονική μελέτη όλων των πλευρών του καταλανικού πολιτισμού. Χωρίζεται σε διάφορους τομείς, με κυρίαρχο και πιο γνωστό αυτόν της Φιλολογίας, που είναι και το κύριο ρυθμιστικό όργανο της σημερινής καταλανικής γλώσσας. Επίσης συγκεντρώνει γύρω του 28 θυγατρικούς οργανισμούς.

Το Ινστιτούτο ιδρύθηκε στις 18 Ιουνίου του 1907 από το επαρχιακό συμβούλιο της Βαρκελώνης και είχε ως πρώτο πρόεδρό του τον Αντόνι Ρουβιό ι Λιουκ. Από το 1922 είναι μέλος της Παγκόσμιας Ακαδημαϊκής Ένωσης. Σήμερα φιλοξενείται στον «Οίκο της Ανάρρωσης» (Casa de Convalescència), στην γειτονιά Ραβάλ της Βαρκελώνης, δίπλα στην Βιβλιοθήκη της Καταλονίας.

Ινστιτούτο Ραμόν Λιουλ

Το Ινστιτούτο Ραμόν Λιουλ (καταλανικά: Institut Ramon Llull, γνωστό και με τα αρχικά IRL) είναι οργανισμός που έχει ως σκοπό την προώθηση της γλώσσας και κουλτούρας της Καταλονίας στον κόσμο. Εξαρτάται νομικά από τη Ζενεραλιτάτ της Καταλονίας και το Δημαρχείο της Βαρκελώνης όπου έχει και την έδρα του κι εντάσσεται στο ευρύτερο ομώνυμο ίδρυμα (Fundació Ramon Llull) που με έδρα την Ανδόρα ενσωματώνει και τις υπόλοιπες καταλανόφωνες περιοχές όπως το Αλγκέρο, την Περιφέρεια των Ανατολικών Πυρηναίων και τη σύμπραξη των Βαλενθιανικών Πόλεων. Έχει τέσσερις έδρες στο εξωτερικό, στο Βερολίνο, το Λονδίνο, το Παρίσι και τη Νέα Υόρκη. Από το 2008 το Δίκτυο Μπίβες των καταλανόφωνων πανεπιστημίων έχει ενταχθεί στο Ινστιτούτο.

Φέρει το όνομα του Ραμόν Λιουλ, μαγιορκινού συγγραφέα του 13ου αιώνα, του πρώτου που έγραψε λογοτεχνία στα καταλανικά.

Ισπανία

Το Βασίλειο της Ισπανίας (ισπανικά: Reino de España) είναι κράτος της νοτιοδυτικής Ευρώπης, που καταλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος της Ιβηρικής χερσονήσου. Προς Βορρά ορίζεται από τον Βισκαϊκό κόλπο και τη Γαλλία, από την οποία την χωρίζει η μεγάλη οροσειρά των Πυρηναίων. Επίσης, επί των Πυρηναίων και Βορειοανατολικά συνορεύει με την Ανδόρρα. Ανατολικά και νότια βρέχεται από τη Μεσόγειο Θάλασσα και νοτιοδυτικά βρέχεται από τον Ατλαντικό ωκεανό. Δυτικά συνορεύει με την Πορτογαλία. Νότια με το Γιβραλτάρ και το Μαρόκο. Πρωτεύουσα της είναι η Μαδρίτη.

Καταλανική Αναγέννηση

Η Καταλανική Αναγέννηση (καταλανικά: Renaixença) ήταν ρομαντικό πολιτιστικό κίνημα που έλαβε χώρα στην Καταλονία και, σε μικρότερο βαθμό στις υπόλοιπες Καταλανικές Χώρες, κατά τον 19ο αιώνα. Η κορύφωσή του εντοπίζεται μεταξύ 1875 και 1890 και είχε ως κύριο χαρακτηριστικό την επαναφορά της χρήσης της καταλανικής γλώσσας στη δημόσια σφαίρα, τον τύπο και την κουλτούρα, μετά από τρεις περίπου αιώνες γλωσσικής διμορφίας με τα ισπανικά. Στην Καταλονία συνδυάστηκε με τη γέννηση του καταλανικού εθνικισμού ενώ είναι παράλληλο με τη Γαλικιανική και Οξιτανική Αναγέννηση. Στο κίνημα για την ανάκτηση της γλώσσας, της ιστορίας και του πολιτικού νομικού κώδικα της Καταλονίας πρωταγωνίστησαν προσωπικότητες όπως ο ποιητής Ζασίν Μπερδαγέ, ο δραματουργός Άνζελ Γκιμερά και ο πεζογράφος Ναρσίς Ολιέ· γενικότερα ωστόσο, παρότι εδραίωσαν την καταλανική γλώσσα στον χώρο των γραμμάτων, διαπνέοντο από ένα συντηρητικό, αρχαιοπρεπές πνεύμα σε αντίθεση με το έτερο μεγάλο πολιτιστικό κίνημα της Καταλονίας των τελών του 19ου, τον καταλανικό μοντερνισμό.

Καταλανική Βικιπαίδεια

Η Καταλανική Βικιπαίδεια είναι η έκδοση της Βικιπαίδειας στην καταλανική γλώσσα. Δημιουργήθηκε στις 17 Μαρτίου 2001 και σήμερα (Νοέμβριος 2018) έχει πάνω από 595.000 λήμματα [1]. Ακόμη είναι μια από τις μεγαλύτερες Βικιπαίδειες ως προς τη μετάφραση λημμάτων.

Καταλανική μυθολογία

Η καταλανική μυθολογία αποτελείται από παραδοσιακούς μύθους, παλιές ιστορίες και θρύλους των περιοχών όπου χρησιμοποιούνταν η καταλανική γλώσσα, με επίκεντρο την ίδια την Καταλονία και τις Καταλανικές Χώρες. Οι ιστορίες αυτές πέρασαν από γενιά σε γενιά ως προφορική λαϊκή παράδοση της περιοχής αυτής της Ισπανίας, γι' αυτό και παρουσιάζουν ομοιότητες με τις μυθολογίες γειτονικών περιοχών (π.χ. βασκική μυθολογία).

Καταλανόφωνη ζώνη της Αραγωνίας

Η Καταλανόφωνη Ζώνη της Αραγωνίας (καταλ.: Franja de Ponent, Franja d'Aragó ή Franja Oriental d'Aragó, δηλ. 'Δυτική Ζώνη', αραγωνικά: Francha de Levant) περιλαμβάνει τα χωριά της Αραγόνας όπου παραδοσιακά ομιλούνται τα καταλανικά. Δεν αποτελεί ξεχωριστή διοικητική ενότητα καθώς εκτείνεται και στις τρεις επαρχίες της Αυτοδιοίκητης Περιφέρειας της Αραγωνίας. Συνορεύει στα δυτικά με τον ποταμό Σίνκα, στα βόρεια με τα γαλλο-ισπανικά σύνορα, στα ανατολικά με τον Νογέρα Ριβαγορσάνα και το υψίπεδο των Πορτς στο νότο. Συνολικά το 2007 είχε 47.686 κατοίκους. Αστικό κέντρο αναφοράς της Ζώνης είναι η καταλανική Λιέιδα ενώ η κυριότερη πόλη της είναι η Φράγα.

Ο όρος «Δυτική Ζώνη» είναι σύγχρονος που τέθηκε σε χρήση την δεκαετία του 1970. Το Ινστιτούτο Καταλανικών Μελετών από το 1985 έχει υιοθετήσει την ονομασία Ζώνη της Αραγωνίας (Franja d'Aragó) ενώ στην Αραγωνία χρησιμοποιείται ο όρος «Ανατολική Αραγωνία». Από τον Ζουάν Φουστέρ κι έπειτα, τη δεκαετία του 1970, η περιοχή είναι μια σταθερή αναφορά του Πανκαταλανισμού.

Καταλονία

Η Καταλονία (Καταλανικά: Catalunya, Οξιτανικά: Catalonha, Ισπανικά: Cataluña) είναι περιφέρεια και ιστορική εθνότητα της Ισπανίας και ιστορική περιοχή της ΝΔ Ευρώπης. Πρωτεύουσα και μεγαλύτερή της πόλη είναι η Βαρκελώνη ενώ ο πληθυσμός της ανέρχεται σε 7.512.982 κατοίκους. Έχει τρεις επίσημες γλώσσες: τα καταλανικά, τα ισπανικά και τα αρανικά. Το έδαφος της Καταλονίας καλύπτει 32.114 τ.χ. στο βορειοανατολικό άκρο της Ισπανίας και συνορεύει βόρεια με τη Γαλλία και την Ανδόρρα. Περιλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος των εδαφών του πρώην Πριγκιπάτου της Καταλονίας, το βόρειο τμήμα του οποίου ανήκει από το 1659 στη Γαλλία.

Διοικητικά χωρίζεται σε τέσσερις επαρχίες που έχουν ως πρωτεύουσες τις τέσσερις μεγαλύτερές της πόλεις: Βαρκελώνης, Λιέιδα, Ταραγόνα και Ζιρόνα. Ως Αυτοδιοίκητη Περιφέρεια απολαμβάνει ιδιαίτερη αυτονομία σε θέματα εκπαίδευσης, πολιτισμού και οικονομικής διαχείρισης. Έχει δικό της κοινοβούλιο και περιφερειακή κυβέρνηση, την Ζενεραλιτάτ της Καταλονίας.

Οι Καταλανοί αποτελούν κοινότητα με βαθειά ιστορία και παράδοση που ξεκινά ήδη από τον 10ο αιώνα μ.Χ. όταν οι κομητείες της βόρειας και κεντρικής Καταλονίας ανεξαρτητοποιήθηκαν από το Φραγκικό Βασίλειο και, πρωτοστατούσης της Κομητείας της Βαρκελώνης, ξεκίνησαν μια πορεία που τους έκανε να εδραιωθούν ως σημαντική δύναμη της ευρύτερης λεκάνης της Μεσογείου. Με την ένωση του Οίκου της Βαρκελώνης με το Στέμμα της Αραγώνας το 1137 έφεραν εις πέρας την κατάκτηση της περιοχής της Βαλένθια, των Βαλεαρίδων, της Σαρδηνίας, της Σικελίας και την εγκαθίδρυση του Δουκάτου των Αθηνών και της Νεοπάτριας, εξάγοντας την γλώσσα τους και κερδίζοντας ηγεμονική θέση στο εμπόριο, παράλληλα με την άνθιση των καταλανικών γραμμάτων. Ωστόσο η εξαφάνιση του καταλανικού Οίκου της Βαρκελώνης (1410), ο Καταλανικός Εμφύλιος (1462-1472) και η συγκρότηση της Ισπανικής Μοναρχίας με βάση το οικονομικά ισχυρότερο Βασίλειο της Καστίλης έφεραν την παρακμή και τον παραγκωνισμό της περιοχής. Η πολεμική που εξαπέλυσαν οι ολοένα και πιο συγκεντρωτικοί Ισπανοί μονάρχες εναντίον των καταλανικών νόμων και γλώσσας προκάλεσε τον Πόλεμο των Θεριστών (1640-1652), κατά το τέλος του οποίου αποδόθηκε η Βόρεια Καταλονίαστη Γαλλία. Οι επιδιώξεις της ισπανικής μοναρχίας στην εν λόγω περιοχή καρποφόρησαν μετά τη νίκη του Φιλίππου Ε΄ στον πόλεμο της Ισπανικής Διαδοχής και την επιβολή των νόμων της Καστίλης.

Σταδιακά, και παρά την επίσημη καταδίωξη των καταλανικών από το Ισπανικό κράτος, η Καταλονία επανέκαμψε και παρά την κατοχή της από το Ναπολέοντα (1808-1814) και τους Καρλικούς Πολέμους (κατά διαστήματα μεταξύ 1833 και 1876) επέδειξε μεγάλη οικονομική και βιομηχανική ανάπτυξη. Με την Καταλανική Αναγέννηση (Renaixença) ανανεώθηκε και πολιτισμικά πράγμα που οδήγησε στη γέννηση του κινήματος του καταλανικού εθνικισμού στις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα. Η ισχυροποίησή του πέτυχε το 1914 την ίδρυση της Ένωσης των Τεσσάρων Επαρχιών της Καταλονίας (Mancomunitat de Catalunya) και την εκ νέου σύσταση της Ζενεραλιτάτ, που ακυρώθηκε ωστόσο μετά τη νίκη των στρατευμάτων του στρατηγού Φράνκο κατά τον Ισπανικό Εμφύλιο (1936-1939). Κατά τη διάρκεια της δικτατορίας που ακολούθησε (1939-1975), η καταλανική ταυτότητα υπονομεύθηκε αλλά με την επάνοδο της δημοκρατίας η Καταλονία αναγνωρίστηκε ως ιστορική εθνότητα της Ισπανίας και σταδιακά αποκαταστάθηκε η γλωσσική και πολιτισμική της κανονικότητα. Έκτοτε ο καταλανικός εθνικισμός παίζει σημαντικό ρόλο στην πολιτική και κοινωνική ζωή της Ισπανίας, με ένα ποσοστό των Καταλανών να θεωρούν τον εαυτό τους διαφορετικό έθνος από τους Ισπανούς και να επιθυμούν την δημιουργία ανεξάρτητου καταλανικού κράτους.

Νέο Καταλανικό Τραγούδι

To Νέο Καταλανικό Τραγούδι (καταλανικά: Nova Cançó) ήταν μουσικό είδος που προέκυψε τη δεκαετία του 1960 κατά τη διάρκεια της δικτατορίας του στρατηγού Φράνκο στην Ισπανία. Εντάσσεται στα ευρύτερα πλαίσια ανανέωσης της καταλανόφωνης κουλτούρας που έλαβε χώρα σταδιακά από τα τέλη της προηγούμενης δεκαετίας. Είχε ως βασικά του χαρακτηριστικά την εισαγωγή στην καταλανόφωνη μουσική ενός νέου είδους, με επιρροές από τον Ζωρζ Μπρασάνς και τον Ζακ Μπρελ, επιφέροντας την ανανέωση της λαϊκής και δημοφιλούς μουσικής στις καταλανόφωνες περιοχές, και την προώθηση μιας δημοκρατικής νοοτροπίας. Κύριοι πρωταγωνιστές του ήταν τραγουδιστές όπως ο Ραϊμόν, ο Ζοάν Μανουέλ Σεράτ, η Μαρία δελ Μαρ Μπονέτ και ο Λιουίς Λιακ που εντάχθηκαν στο συγκρότημα Els Setze Jutges. Το κίνημα έσβησε κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1980, με την εισαγωγή του αγγλοσαξωνικού ποπ-ροκ να το αντικαθιστά ως κυρίαρχο μουσικό ρεύμα.

Νεγρέτ

Στους καταλανικούς μύθους και παραδόσεις, το Νεγρέτ είναι ένα μικρό δαιμόνιο με σκούρο δέρμα. Αν κάποιος άνθρωπος το ακουμπήσει με ένα κερί, αμέσως μεταμορφώνεται σε ένα σωρό από χρυσάφι.

Το όνομά του προέρχεται από το υποκοριστικό της λέξης "negre" στην καταλανική γλώσσα, που σημαίνει "μαύρος", κι έτσι θα μπορούσε να εννοεί ακόμα κι ένα μικρό παιδί με σκουρόχρωμη επιδερμίδα.

Άλλες γλώσσες

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.