Yewiya Ewropa

Yewiya Ewropa yew cemiyetê dewletanê Ewropayo. Yewiya Ewropa, 28 dewletan ra yena pêra. Dormey Yewiya Ewropa de dewletê Rusya, Tırkiya, Ukrayna, Belarus û Okyanusê Atlasi û Deryayo Sıpê estê. Sistemê idarekerdışê Yewiya Ewropa demokrasiya.

Yewiya Ewropa
Flag of Europe
Melumat
Erd4 475 757 km2
Nıfus508 450 856
Letey saeteWestern European Time (en)
Zıwano resmiİngılızki, Fransızki, Flemenki, Danki, Estonki, Finki, Almanki, Yunanki, Macarki, İrlandki, İtalyanki, Litwanki, Polonki, Portekizki, İspanyolki, Swêdki, Bulğarki, Slowenki, Slovak (en), Rumenki, Letonki, Maltki, Xırwatki u Çeki
MerşAnthem of Europe (en)
Sazbiyayış8 Nisan 1965, 7 Şıbat 1992, 13 Kanun 2007
QıtaEwropa
GDP17 277 697 660 475 $, $, $
Xerita
European Union without internal borders
Websitewww.europa.eu

Tarix

Fıkrê Yewiya Ewropa devdevê serranê 50an de zil da. Herbê Dınyayê Dıyine ra tepiya Ewropa de her ca xırabe bi. Nê dıwelê ke her cihet ra (yanê hetê iqtısadi [ekonomiye] û zagoni [kultur] ûçb. ra) serê erdi de çhok biyê û waşto ke anciya/fına bêrê ra xo ser. No semed ra (serba/qandê ney) yew plan vıraşto. Namey nê plani Planê Şumani (Schuman-Plan) o.

Mabeynê 9 Gulane 1950 û 18 Nisane 1951 de be dewletanê Belçıka, Almanya, Fransa, İtalya, Luxemburg û Hollanda verênde Cemiyetê Komır û Polati nayo ro.

Serra 1973yıne de Danimarka, İrlanda û Qraliya Yewbiyayiye; serra 1981ıne de Yunanıstan; serra 1986ıne de Portekiz û İspanya; serra 1995ıne de Awıstırya, İswec û Finlanda biyê ezay. Serra 2004ıne de zaf dewletê binê Ewropa biy ezayê Yewiya Ewropa: Estonya, Qıbrıs, Litwanya, Letonya, Macarıstan, Malta, Polonya û Slovenya. Dıma zi serra 2007ıne de Bulğarıstan û Romanya biy ezay. İslanda, Makedonya, Montenegro, Sırbıstan û Tırkiya hewna ezayiye rê namzedê. 1 Temuze 2013 de Xırvatıstan biyo ezayê Yewina Ewropa.

Ewropa Senin Amê Merheley Ewro?

Tarix Fealiyet
19 Gülan 1950 Wezirê ê teberi Fransa Robert Schuman qıseyê xü dı wuni vano (na qıseyê xü zi Jean Monnet ra gino); "Gerek siyê siyayê (komır) Fıransa u asın, polayê Almanya ju institüsyon dı biyarê pêser u no zenginey qandê welatê Awrupa akerde bo.
18 Nısan 1951 Na waştena cori EKSG (ju biyayenda siyê siya u asıni) ya beno raşt u bı hetê 6 welatiya Paris dı yeno qebul kerdış.
27 Gülan 1952 Waştena ju biyayenda pawutışê Ewrope, Paris yeno qebul kerdış.
30 Tabax 1954 Fransa waştena ju biyayenda pawutışê Awrupa red keno u qerarê xü peydı gino. 20-23 payızê verên (october)
20-23 Payızê verên 1954 Dıma konferansê Londra, waştenda paketê Bırüksel hera biyayenda rocawanê (batı) Awrupa, Paris dı imza bi (VEU).
1-2 Héziran 1955 Wezirê teberi ê ézayê şeş welatê Awrupa Messina dı yenê pêser u qererê newe ginê. Bı no qererê newe Awrupa bı hetê ekonomik zi sınoranê xü hera kerê.
25 Awdar 1957 Pê ameyaenda EEG (Piyabestenda Ekonomiyê Awrupa) u EURATOM (Piyabestenda Enerjiyê Atom ê Awrupa) Roma dı ame qebul kerdış.
1 Çıle 1958 Êy qanuni u piyabestenê Roma kewno dewre. Komisyonê EEG u EURATOM Brükseli dı ca benê.
4 Çıle 1960 Pê ameyenda Stockholm qerarê EFTA (Jubiyayenda Serbeteya Ticaretê Awrupa) bı insiyatifê İngiltere yeno qebul kerdiş.
30 Temuz 1962 Qerarê piyabestenda ziréti yeno qebul kerdış.
14 Çıle 1963 Reisê cumhurê Fıransa General de Gaulle xezeteciyan rê vano; -Ma nê wazenê UK (İngiltere) bı kewo miyanê Ju biyayenda Awrupa u ma heqê xü yê -Veto anê kar.
29 Temuz 1963 JBA (EU) 18 welatê Afriqa ya pêyenêu Yaoundé bın protokolı imzayê xü erzenê.
Nısan 1965 Pê ameyenda pê miyandı hélıyayenı (fusion) qandê piya-bestenda ju Meclis u ju Parlamento yeno qebul kerdış. Na qanun 1 temuz 1967 dı kewno dewre.
29 Çıle 1966 Warêy ameyenda Lüksemburg, Fıransa meclis dı newede ra cayê xü gino. Bı şertêna, gerek Fıransa her wext germey bımısno Ju Biyayenda Awrupa.
1 Temuz 1968 1,5 ser verê werzeynayenda qererê sınoran, sınori ézayê welatê Ju Biyayenda Awrupa werzêna. Heqê zsınoran beno şirikey.
1-2 Kanun 1969 Haag dı ézayê JBA yenê pêser. Na cüwayışi dı Serdemê Cumhuri u Serdemê Hükmeti ca ginê u qereê kı heta na ser ameyo gıroten qebul kenê u nêy qanuni kewnê dewre.
22 Nısan 1970 Lüksemburg dı qererê xü finanse kerdenı dayêno u Parlamen-toya Awrupa bı qanunana otoriteyê ci vêşi kenê.
30 Héziran 1970 Lüksemburg dı welatanê JBA yenê pêser u qerar danê kamcin welat bıbo ézayê JBA. Êy kı waştê bıbê ézayê JBA nêyê; Danimarka, İrland, Norweç u İngıltere.
22 Çıle 1972 Brükseli dı qererê qebul kerdenda Danimarka, İrland, Norweç u İngiltere yeno dayış.
24 Nısan 1972 "Marêdöviz" qebul beno. Nêy 6 dewletê Èzay mabênê xü dı pêyenê. Kı pereyê kesi ê kesi ra vêşi nêbo. En vêşi % dı 2,25 şeno bıvıriyo.
1 Çıle 1973 Danimarka, Írlandiya u Qıraliyetê Britanya kewnê EGG (Sarê Norweç qandê Èzayey vano Nê.
9-10 Kanun 1974 Pêser ameyenda Paris. New dewleti u reisêcumhurê nêy dewletan qerar danê kı serê dı hirê fınê birê pêser u Parlementoyê Awrupa qandê her merdım akerde bo.
28 Sebat 1975 Konvensiyonê Lomé sıfte mabênê JBA=EU u 46 welatê Afrika, Rocawanêindi dı pê yenê şartan imza kenê.
22 Temuz 1975 Awrupa Parlemnetosi ra qererê do newe vıcêno, bı no qerera hetê ekonomiya imkananê JBA dıha hera beno 1 héziran 1977 dı tam kewno dewre.
6-7 Temuz 1978 Pêser ameyenda Bremen. Fransa u Almanya bı teklifê do newe yenê. "Marêdövizi" ma hewadê u newedera sistemê JBA dı bı nameyê Sistemê Moneter Awrupa vırazê.
13 Awdar 1979 Sistemê Moneter Awrupa kewno dewre.
28 Gülan 1979 Yunanistan bın ézabiyayenı nameyê xü nuşneno u şartê JBA qebul keno.
7 u 10 Héziran 1979 Tarixê JBA sıfte 410 ézayê Parlamentoyê Awrupa bı reya veçêyênê (yenê weçêynayış).
31 Payızê verên 1979 Konvensiyonê Lomé ê dıdını (Lomé II) newedera mabênê 48 welatê Afrika u Rocawanêindi (Westindia) imza beno.
1 Çıle 1981 Yunanistan beno ézayê ju biyayende Avrupa (JBA)
28 Sebat 1984 Programê Esprist rey gino u bı no programa JBA hetê teknik, infermasyon piya bı gürweyê u gamê berzê.
14 u 17 Héziran 1984 Reyê sıfte qandê Parlementoyê Avrupa.
8 Kanun 1984 Konwesiyonê Lomé fına hirêyın Togo dı yenê pêser, bı 66 welatê Afrikaya u mabênê 10 welatê Awrupa şartê piya gürwe kerdenı imza bena.
Çıle 1985 Jacques Delores weçêynenê komisyonê JBA.
2 u 4 Kanun 1985 Meclisê JBA Lüksemburg dı yenê pêser u bı na pêser ameyena wazenê qererê kı Rom dı ameyo dayen ravêr berê u nezdi biyayenda Awrupa rew aver şıro.
1 Çıle 1986 İspanya u Portekiz benê ézayê JBA.
17 u 28 Sebat 1986 JBA newedera suka Lüksemburg Haag dı imza bena.
14 Nısan 1987 Türkiye wazeno bıbo ézayê JBA.
1 Temuz 1987 Qanunê (JBA) Awrupa bı şeklê do quwetyeno gürweynayenı.
27 Payızê verên 1987 Haag dı qanunê qandê pawutenda Rocawanê Awrupa (Westeuro) hetê éskeri lez kenê.
Sebat 1988 Reformê finanse kerdenda politikayê Awrupa. Planê ekonomiyê çend seran fınê dı qebul beno na qerer qandê 1982-1992 yo.
Çıle 1989 Qandê çıhar serı serdemeya komisyonê JBA, Jacues Delors hetê ézayan yeno veçêynayenı.
15-18 Héziran 1989 Weçêynayenda hirêyênda Parlementoyê Avrupa vırazêna.
17 Temuz 1989 Avusturya wazeno bıbo ézayê JBA.
9 Payızê peyên 1989 Dızê Berlini xılnenê (hewadanê).
15 Kanun 1989 Konvensiyonê Lomé-IV bı welatanê Afrika, Rocawanê İndi (Vestindia) u Ocenian (Awusturalya, New Zeland, Melanesiya, Mikronesiya, Polenesiya u Hawayi) imza beno.
29 Gülan 1990 Pêameyenda, raver berdenda u newedera vıraştenda Bankayê Awrupa qebul beno.
19 Héziran 1990 Qererê Şengen (Schengen) qebul beno.
4-16 Temuz 1990 Malta u Qıbrıs (Cyprus) wazenê bıbê ézayê JBA.
3 Payızê verên 1990 Almanya bena ju (Almanya Rocakewte "şerq" u Almanya Rocawan "xerb").
14 Kanun 1990 Konferansê qandê ravêr berdenda ekonomi u şartê piya gürweyenda ser Meclisê ézayê JBA Rum (İtalya) dı yenê pêser.
1 Temuz 1991 Swêd (İsveç) wazeno bıbo ézayê JBA.
21 Payızê verên 1991 EES (Meclisê Piya gürweyanda Ekonomiyê Awrupa) fıkrê élaqayê weş vıraştenda embıryanê JBA dı ju fıkır benê.
9-10 Kanun 1991 Mastriş (Maastrich) dı Meclisê Awrupa yeno pêser.
7 Sebat 1992 Mastriş dı JBA (Ju Biyayenda Awrupa) newedera qebul bena.
18 Awdar 1992 Finlandiya wazeno bıbo ézayê JBA (EU).
25 Awdar 1992 Norweç wazeno bıbo ézayê JBA.
2 Gülan 1992 Portekiz dı suka Porto dı JBA yenê pêser u EEC (European Economic Commission) imza beno.
2 Héziran 1992 Şarê Danimarka qandê pêser ameyenda Maastricht şıno referandum u şarê Danimarka vano nê.
20 Héziran 1992 Şarê Írlanda qandê pêser ameyenda Maastricht şıno referandum u şar referandum dı pêser ameyenda Maastricht vano ya.
20 Elun 1992 Şarê Fransa qandê pêser ameyenda Maastricht şıno referandum u şar referandum dı pêser ameyenda Maastricht vano ya.
11-12 Kanun 1992 Meclisê Awrupa (European Council) suka ‹skoçya Edinburgh dı yenê pêser.
1 Çıle 1993 Bazarê miyanê Awrupa qandê héme ézayê welatanê Awrupa abêno.
18 Gülan 1993 Fına dıdını Danimarka şıno referandum qandê pêser ameyenda Maastricht. No fın şarê Danimarka qandê pêser ameyenda Maastricht vano ya.
1 Payızê peyên 1993 Qanunê Maastricht kewno dewre.
1 Nısan 1994 Macaristan wazeno bıbo ézayê JBA (EU).
8 Nısan 1994 Polonya wazeno bıbo ézayê JBA (EU).
15 Nısan 1994 Suka Fas Marakêş dı mabênê JBA u Uruguway dı pêameyenda GATT qebul beno.
9 u 12 Héziran 1994 Fına çıharın reydayenda Parlemento Awrupa.

Şarê Awustırya bı rayê reyana qandê éza biyayenda Awrupa vano: "-E"

24 u 25 Héziran 1994 Korfu dı pêser ameyenda Meclisê Awrupa.

Awustırya, Finlaniya, Norweç u Swêd (İsveç) wazenê xü gırêdê qanunanê Awrupa. u imzayê xü erzenê u şartê JBA qebul kenê.

14 Payızê verên 1994 Şarê Finlandya bı rayê reyana éza biyayenda JBA qebul kenê.
13 Payızê peyên 1994 Şarê Swêd bı rayê reyana éza biyayenda JBA qebul kenê.
27 u 28 Payızê peyên 1994 Şarê Norwec bı rayê reyana éza biyayenda JBA qebul nêkenê.
9 Kanun 1994 Essen dı pêser ameyenda JBA.
1 Çıle 1995 Awustırya, Swêd u Finlandya kewnê JBA miyan.
23 Çıle 1995 Jauques Sander beno serdemê Komisyonê Awrupa mabênê serandê 1995-2000.
26 Awdar 1995 Konvensiyonê Schengen beno resmi.
22 Héziran 1995 JBA bı Estonya, Lettonya u Litonya qandê şartê ézabiyayenı pêyenê.
27 Héziran 1995 Slowakya qandê ézabiyayenı sere dano pıro.
27 Payızê verên 1995 Letonya wazeno bıbo ézayê ju biyayenda Awrupa.
24 Payızê peyên 1995 Estonya wazeno bıbo ézayê ju biyayenda Awrupa.
27-28 Payızê peyên 1995 Konfrenasê welatanê dengızê sıpe (akdeniz).
8 Kanun 1995 Litwanya wazeno bıbo ézayê ju biyayenda Awrupa.
14 Kanun 1995 Bulgaristan wazeno bıbo ézayê ju biyayenda Awrupa.
15-16 Kanun 1995 Parlementyoyê Awrupa Madrid dı yenê pêser.
16 Çıle 1996 Sılowanya wazeno bıbo ézayê ju biyayenda Awrupa.
17 Çıle 1996 Cımhuriyetê Çek wazeno bıbo ézayê ju biyayenda Awrupa.
29 Awdar 1996 Turind dı pêser ameyenda hükmetê Awrupa.
21-22 Héziran 1996 Komiteyê hémeyê Awrupa Florens dı yenê pêser.
13-14 Kanun 1996 Komiteyê hémeyê Awrupa Dablin (Dublin) dı yenê pêser.
17 Sebat 1997 Jacques Santer Parlementoyê Awrupa dı heqê BSE (bovin spongiform encefalopati) qısey keno.
16-17 Héziran 1997 Parlementoyê Awrupa Amsterdam dı yenê pêser.
16 Temuz 1997 Fıkrê "Agenda 2000" anê Awrupa parlementosi qandê kı münaqaşe bıbo.
2 Payızê verên 1997 Qerê peynêyin kı Awrupa Parlementosi pê ameyê qebul beno.
20-21 Payızê peyên 1997 Lüksemburg dı qandê verê bêkarey gıroten senin bo êy ser qısey benê.
12-13 Kanun 1997 Komite merkezi Awrupa, Lüksemburg dı yenê pêser.
1 Çıle 1998 Íngiltere beno serdemê Ju biyanda Awrupa.
30 Awdar 1998 10 welati newe, êy kı wazenê bıbê ézayê JBA qebul beno. Nêy welatan ra 6 cı kı ameyê vêndayenı nêy welatiyê: Qıbrıs, Estonya, Polonya, Sılowanya, Cımhuriyetê Çek u Macaristan.
31 Awdar 1998 Şengen (Schengen): Ítaliya hıdudê xü dı qontrolê kes u pasaport hewanano.
1-3 Gülan 1998 15 baqanê maliye êy kı ézayê JBA'yê yenê pêser u Parlementoyê Awrupa déweti rê wahêrey keno. Na déweti dı qerer ginê kı kamcin welati şenê qandê éza biyayenı dom kerê.
15-16 Héziran 1998 Komiteyê Merkeziyê Awrupa Kardif (Cardiff) dı yenê pêser.
1 Temuz 1998 Awusturya beno serdemê Ju biyanda Awrupa.
1 Çıle 1999 Almanya beno serdemê Ju biyanda Awrupa. 11 welati JBA qandê ju kerdenda pereyê xü yenê pêser.
25 Awdar 1999 Ju biyayenda Awrupa Berlin dı yenê pêser. Agenda 2000 u planê ekonomiyê newe dı ju fıkır benê.
1 Gülan 1999 Qererê kı Amsterdam dı ameyo gıroten qebul beno.
3-4 Héziran 1999 Komiteyê merkeziyê Awrupa Köln dı yeno pêser.
8-13 Héziran 1999 Rêydayenda pancên qandê weçeynayenda Parlemento-yê Awrupa vırazêna.
1 Temuz 1999 Finlandaya beno serdemê Ju biyanda Awrupa.
15 Elun 1999 Parlementoyê Awrupa, Romano Prodi weçêyneno ser-demeyda Awrupa.
10-11 Kanun 1999 Komiteyê Merkeziyê Awrupa Helsinforş (Helsingfors) dı yenê pêser.
1 Çıle 2000 Portekiz beno serdemê Ju biyanda Awrupa.
1 Temuz 2000 Fransa beno serdemê Ju biyanda Awrupa.
1 Çıle 2002 Pereyê Ju Biyayenda Awrupa pazaran dı vela beno.
1 Temuz 2002 Pereyê héme welatanê awrupa pazaran ra werzeno.

Demografiye

456,9 milyon merdum ezayê nê cemiyetiê (nıfusê dınya ra %7). Gırdiya nê dıwelanê (dewletanê) têmiyan-ameyiyan 3.975.372 km²yo.

EU27-candidate countries map
Xeritaya Yewiya Ewropa

Dewletê Yewiya Ewropa

Bıvênên

Çımeyi

.eu

.eu internet de namey bandıra sewiya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo u seba Yewiya Ewropa nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Yewiya Ewropa mocneno.

Almanki

Almanki, yew zıwanê Hind-Ewropao. Texmin beno ke 155,000 milyon merdımi Almanki qısey kenê. Almanki Almanya, Lixtınştayn, Belçika, İswiçre, Luksemburg u Awıstırya de zıwanê resmiyo. Taê mıntıqanê İtalya, Polonya u Danimarka de zi qısey beno. Almanki zıwananê Yewiya Ewropa ra yewo u miyanê herranê Yewiya Ewropa de tewr zıwano qıseybiyaeo. Koloniyanê Almanyaê kıhan de zi nıfusê qıseykerdoğanê Almanki esto. Rocvetışê Ewropa de cayanê zey Rusya, Macarıstan u Slowenya de zi qısey beno.

Anadoliye de vist u panc henzar Almani weşiya xo ramenê. Ezanê nê grube rê vanê "Bosporus-Deutsche" (yani Almanê Boğaziçi) u gruba bin zi Almanê ke mıntıqay Deryay Sıpêy de cıwiyenê, aya. Almanki be alfabey Latini nuşiyeno. Herfê xoyê xısusi zey Ää, ß estê.

Brexit

Breixt ya zi Yewiya Ewropa ra Abırriyayışê Qıraliya Yewbiyaye waştışo politiko ke merdımi, grubi u partiyê politiki heta serra 1973yıne ra, Yewiya Ewropa ra kewtışê Qıraliya Yewbiyayeyi ra nat ramiyeno. Heqa Yewiya Ewropa ra abırriyayışi, be bendê pancasıni (50.) ra piya şınasiyeno.

Raver referandumo verêno serra 1975ıne de vıraziyao, weçinıtoğan ra %67 abırriyayış qebul nêkerdo. Dıme ra zi serra 2016ıne de reyna referandumo dıyın vıraziyao u weçinıtoğan ra %52 abırriyayışi qebul kerdo u domê abırriyayışi sıfte kerdo. Referandumê Brexiti ra tepeya serdarê Britanya David Cameron istifa kerda.

Cumhuriyetê İrlanda

Cumhuriyetê İrlanda dewletê da Ewropaya. Cayê xo mıntıqa ra zımeyê rocawanê qıtaya Ewropa dero.

Dormeyê İrlanda de Qraliya Yewbiyayiye (İrlandaya Zımey), Okyanuso Atlas u Deryayê Zımey estê. Paytextê İrlanda sûka Dublinio. İrlanda ezaya Yewiya Ewropa u Mıletê Yewbiyayeya. Sistemê idarey cumhuriyeto.

Danimarka

Danimarka mıntıqa ra zımey Ewropa dera. Zımey Danimarka de İswec u Norwec; veroc de Almanyaya Federale; rocawan de Deryay Zımey; rocakewtene de Deryayo Baltik estê. Paytextê Danimarka Kopenhageno.

Dewleta Danimarka hirê leteya. Erdê Danimarkayê seri nêmadeyo (Jylland). Welato Khewe u Adeyê Forey gırêdayeyê Danimarkayê; feqet pêro otonomê. Erdê Danimarkayê seri xeylê adeyan ra ibareto. Sistemê Danimarkayo siyasi monarşiya qanuniya, labelê Danimarka dewleta demokrasiya. A ezaya NATOy u Yewiya Ewropa u Mıletê Yewbiyayeya.

Ewro

Ewro (be İngılızki: euro, bıwane: yuro; nişanê ewroy: €; kodê banqa: EUR) namey perey dewletanê Yewiya Ewropayo.

1ê Çeleyê serra 2002ıne de Ewro bazaranê dewletanê Yewiya Ewropa de bi vıla. 1ê Temuziê serra 2002ıne de zi perey heme welatanê Ewropayo kıhan bazaran ra dariya we.

Fransa

Fransa mıntıqa ra zımey rocawanê qıtay Ewropa dera. Zımey Fransa de Deryayê Manşi, veroc de İspanya u Deryao Sıpê, rocakewtene de Belçıka, Luksemburg, Almanya, İswiçre u İtalya; rocawan de Okyanuso Atlas estê. Paytextê Fransa Pariso. Fransa ezay NATOy, ê Yewiya Ewropa, Mıletanê Yewbiyayiyan (UN) u G8ia. Sistemê idarey demokrasiyo.

Fransızki

Fransızki (be Fransızki: la langue française), yew zıwanê familyay Hind u Ewropao, ê gruba Romankiyano. Dınya sero 115 ra hetan 200 milyon merdımi Fransızki qısey kenê. Fransızki, dewletanê zey Fransa, Belçıka, Luksemburg u İswiçra de zıwano resmio. Labelê 54 dıwelanê binan (ninan ra zafêr koloniyanê Fransızanê kıhanan) de zey zıwanê ma u pi ya zi ey ra dıme tewr zêde qısey beno.

Texmin beno ke dınya sero dı sey milyon merdımi Fransızki zanenê. Se u vist u heşt merdımi zi Fransızki zey zıwanê ma u piyê xo ya zi zıwanê do dıyın qısey kenê. No amar vist u new dewletan de vıla biyo. Ewropa de Fransa, Monako, Belçika, İswiçre u Luksemburg de taê mıntıqan de, yew zi Afrika u Amerika de zi mıntıqanê otonoman de zıwano resmio. Fransızki kamca de qısey beno, kamca de merdımi Fransızki zanenê, ucay rê vanê Frankofon.

Fransızki zey zıwananê İspanyolki, Portekizki, İtalyanki, Katalanki u Romenki dewamê zıwanê Latinkio, yewê zıwananê İmperatoriya Romao.

Hollanda

Hollanda (be Hollandki: Koninkrijk der Nederlanden, Qraliya Hollanda) jû dewleta Ewropaya u mıntıqa ra merkezê Ewropa dera. Zımey (Şımalê) Hollanda de Deryayê Zımey, veroc (cenub) de Belçıka u rocakewtene (rocvetış, şerq) de Almanyaya Federale estê. Paytextê Hollanda Amsterdamo. Hollanda ezaya NATOy, Yewiya Ewropa, Mıletê Yewbiyayeya. Sistemê Hollanda'o siyasi monarşiya qanuniya, labelê Hollanda dewletê da demokrata; sistemê iqtısadi sosyalizmo.

Letonya

Letonya yew dewleta qıtay Ewropaya. Cayê xo rocakewtena qıtay Ewropa dero. Dorme ra Estonya, Rusya, Belarus, Litwanya û Deryayo Baltik estê. Paytextê Letonya sûka Rigaya. Nıfusê xo 2,307,000o. Zıwanê xoyo resmi Letonkiyo. Sistemê idarey cumhuriyeto. Letonya serra 1991ıne de xo reyna ra, xoser ilan kerd.

Litwanya

Litwanya, yew dewletê da qıtay Ewropaya. Cayê xo rocakewtena qıtay Ewropa dero. Dorme ra Letonya, Rusya, Belarus, Polonya û Deryayo Baltik estê. Paytextê Litwanya sûka Vilniusiyo. Nıfusê xo 3,392,000o. Zıwanê xoyo resmi Litwankiyo. Sistemê idarey cumhuriyeto. Litwanya serra 1991ıne de xo reyna ra, xoser ilan kerd.

Polonki

Polonki (zıwanê xo de: język polski) zıwano Slawkio ke pêro Polonya de qal beno u zıwanê Polonano mıllio. Polonki zıwanê Slawkiyê do rocawanio. No zıwan Polonya de zıwano resmio ke bunya Yewiya Ewropa de zi resmiyetê xo esto. Teberê Polonya de dınya ser de cayanê binan de kamca de Poloni estê, terefê inan ra zi qal beno. Polonki de xeylê bınfeki estê ke coka Konsilê Zıwanê Polonki no zıwan standardno, standardize kerdo. Alfabey xo Alfabey Latinkiyo u be no alfabe nusiyeno. Hama alfabey cı de Latinki sero konsilê zıwani herfê bini zey ą, ć, ę, ł, ń, ó, ś, ź, ż cı kerdê.

Qraliya Yewbiyayiye

Qraliya Yewbiyayiye (be İngılizki: United Kingdom) ya zi Qraliya Yewbiyayiya Britanya Gırde u İrlanday Zımey gegane zi tenya Britanya, mıntıqa ra zımeyê rocawanê qıta Ewropa dera.

Dormeyê Britanya de İrlanda, Okyanuso Atlas u Deryayê Zımey estê. Paytextê Britanya Londraya. Britanya çar (4) dıwelan ra yena pêra (mıteşekkıla): İngıltere, İskoçya, Gali (adey Britanya Gırde) u İrlanday Zımey (adey İrlanda da). Seba ke cı rê Qraliya Yewbiyayiye (be İngılızki United Kingdom) ki vaciyeno. Britanya ezayê NATOy, ê Yewiya Ewropa u Mıletê Yewbiyayey (UN)ia. Sistemê idarey monarşiya qanuniya; labelê Britanya be demokrasiye yena idare kerdene.

Yunanki

Yunanki (Ελληνικά [eliniˈka] ya ki Ελληνική γλώσσα [eliniˈki ˈğlosa]) yew zıwanê Hind u Ewropao. Teqriben 15 milyon merdumi Yunanki qısey kenê. Yunanki Yunanıstan, Qıbrıs, Albanya u Yewiya Ewropa de zıwanê resmiyo.

Heta serra 1976ine Yunanıstan de Yunankiyo Kıhan zıwano resmi biyo. Labelê nıka ebe Yunankiyo Newe (Δημοτική [dimotikí]) qısey beno u nuşiyeno.

Yunanıstan

Yunanıstan, yew dewleta. Cumhuriyetê Yunanıstani (Yunanki: Ελληνική Δημοκρατία, Eliniki Dimokratia) ya zi Yunanıstan (Ελλάδα, Elada, tarix de Ελλάς, Ellas vaciyeno.

Cayê xo verocê (cenubê) rocvetışê Ewropa dero. Zımey (Şımalê) Yunanıstani de Bulgarıstan u Makedonya, veroc (cenub) de Deryayo Sıpê (Deryayo Miyanên), rocawan (ğerb) de Deryayo Adriyatik, Arnawudiye, rocvetış (şerq) de Deryayê Egey u Tırkiya estê. Paytextê Yunanıstani Atênayo.

Yunanıstan ezayê NATO, Yewiya Ewropa u Mıletê Yewbiyayeyiyo. Yunanıstan de adeyê qıci zafê. Bacaro ke derya ra 80 km ra zêdı duri bo, çıniyo. Girit, Midil, Sakız adeyê pilê.

İngılızki

İngılızki (English; wendış: İngliş), yew zıwanê Hind u Ewropao. Dınya sero 1.8 milyar merdımi İngılızki qısey kenê. İngılızki, dewletanê zey Britanya Gırde, Dewletê Amerikaê Yewbiyaey, Kanada u Awıstralya de zıwano resmio. Dewletê ke wextê verêni de hetê İngılızan ra kolonize biyê, zey Hindıstan, Pakıstan u dewletê binan de İngılızki zıwano dıyıno. Yew zi zaf organizasyoni zi İngılızki kenê zıwanê xo, gırwenenê.

İngılızki henzar u çehar sey serre ra ver veciyo miyan. Formê kıhani ê İngılızki diyalektê Almankiyê Rocawani biyê ke Anglo-Saksonan ardo Britanya Gırde seserra pancıne de yew gruba u pê namey İngılızkiyê Kıhani şınasiyeno. İngılızkiyo Miyanên seserra yewendesıne de veciyo miyan pê işğalanê Normanan. No periyod de xeylê çekuyan u vatışan kewtê zerrey bunya İngılızki, Franızki u İngılızki kewtê têmiyan. İngılızkiyo Moderno Verên zi seserra pancêsıne (15.) de veciyo miyan pê matbea Londra.İngılızkiyo Modern yew zıwano internasyonalo ke pêro dınya sero qısey beno, merdımê ke zıwanê ma u piyê xo İngılızki niyê zi qısey kenê. Yew zi İngılızki yew zıwano ke peşti dano lızganê komunikasyon, şınasi, ticaret, sistemê heway, radyo, diplomasi, xaxi. Senên ke zıwan adeyanê Britanya ra biyo vıla sınya sero, İmperatoriya Britanya kerdo, zıwanê xo kerdo hira, caê ke vıstê a xo dest uca de İngılzıki kerdo mecbur. Dewletê Amerikaê Yewbiyaey ke Cengê Dınyao Dıyın ra tepeya biyo numre yew, tesirê cı zi biyo hirabiyayış u vılabiyayışê zıwanê İngılızki sero.

Cokao ke hetê 1,8 milyar merdımi ra qısey beno, İngılızki ewro zıwanê dınyao, merdımê ciya İngılızki musenê u qısey kenê. Ewro xeylê gure de gani merdım İngılızki bımuso. Dınya sero pancas u çehar (54) dewletan de zıwano resmio, dewletê ke zıwanê resmi tede niyo de zi zıwano dıyıno ke musniyeno. Mıletanê Yewbiyaeyan de zi zıwano resmio. Vaciyeno u ida beno ke İngılızki zaf zıwananê binan kışeno, merdım zıwanê xo verdano, terk keno u İngılızki museno. Heto bin ra ida bine esta ke gorê cı İngılızki şeno zıwananê newan vırazo.

İslanda

İslanda dewletê da qıtay Ewropaya. Caê xo rocakewtena zımey qıtay Ewropa dero. Dormey ra İrlanda, İskoçya, Norweç, Gronlanda, u Okyanuso Atlantik estê. Paytextê İslanda sûka Reykjavikiyo. Nıfusê xo 305.309o. Zıwanê xo'yo resmi İslandkiyo. Sistemê idarey cumhuriyeto.

Menay namey İslanda İslandki welatê cemedi ra yeno.

İslanda serra 1918ıne de xo reynao ra, xoser ilan kerdo.

İspanya

İspanya, yew dewleta Ewropaya. Cayê xo mıntıqa ra verocê Ewropa dero. Zımey İspanya de Okyanuso Atlantik, Andorra u Fransa; veroc u rocvetış de Deryao Sıpê; rocawan de Portekiz estê. Paytextê İspanya Madrido. İspanya ezay NATOyi, Yewiya Ewropa u Mıletê Yewbiyayeya. Adey Kanarya u Baleriki gırêdayeyê dewleta İspanyayê. Sistemê idarey İspanya monarşiya parlamentereyo. Feqet İspanya de demokrasiye esta. Labelê sistemê iqtısadi sosyalizmo.

İswec

İswec mıntıqa ra zımey Ewropa dero. Veroc (cenub) de Danimarka; rocawan (ğerb) de Norwec; rocakewtene (rocvetış, şerq) de Finlanda u Deryaê Baltiki estê. Paytextê İsweci Stockholmo. İswec ezaê Yewiya Ewropa u Mıletê Yewbiyayeyio.

Organizasyoni

Zıwananê binan de

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.