Wiki

Jimmy Walesi 2001 de enê kanalê webi kerdo amade. Jimmy Walesi ra gore wikipediya Dınya sero merdım nefes gêno, heqê ey zıwanê xo de ensiklopediye xo ra vırazo wikipediya miyandê 200 zıwanan ra pey zıwanan de oyo pıhêl u çap keno.
Namey wiki zıwanê Hawaiiyıcan de oyo ke rewên de kare xo keno, ey areze keno. Namey pedizi zıwanê Yunanki de kıtubxaneyo.

Wikipediya dem be dem Vandalizmi ra zerar vinena. Çend merdımi pela kontrol kenê ke wikipediya miyan de nuşteyê kaliteyıni veciyenê u nusiyenê.
merqezê wikipediyay Tampa, Amsterdam, Paris u Seul deyê.

Almankiyê Pensilvanya

Almankiyê Pensilvanya (Pennsylvanisch-Deitsch) ya zi Almankiyê Amerikani zıwanê Cermenkiyo ke Dewletê Yewbiyayey u tayê cayanê Kanada de qal beno. Amarê qalkerdoğanê nê zıwani 300.000 merdumo. No zıwan, tayê cayan de zey fekê Almanki vêniyeno.

Bostanê Perfumi

Bostanê Perfumi Zewkê Şirini ebe name oricinali ra ( Erebki: El rawz el fıtr fi nuzhet el hatr /الروض العاطر في نزهة الخاطر) yew kıtabo ke seserra 15ıne de nuştekarê Erebi Muḥammad ibn Muḥammad al-Nafzawi nuşto. Kıtab de heqa cınsiye de tay melumati esti. Ebe Seferê Xeçliyan ra şarê Ewropa eno kıtabi wendê u kıtab inan rê verayo. Serra 1886 İngılızi kıtab zonê inan rê tercume kerdi u hêdi hêdi şarê Ewropay binani eno kıtab çarnao, tadao. Kıtab seserra 15ıne de nusiyayo u nuştış ra dıme çi nêbiyo ema eno tarix ra 600 serran dıme serra 1991 de ebe sebebê mustehcenbiyayış ra kıtab biyo illegal. Bahdo kıtab biyo sıpê (aklandı). Kıtab de heqa cuwiyayışê seserra mısılmananê 15ıney de melumati esti.

Desmala LGBTy

Desmala LGBTy desmala ke ferdê LGBTi mocnena u temsıl kena, cı rê vaciyena. Na desmale renganê xo Eysa Fatma ra gêna. Na desmale serra 1978ıne de vıraziyaya.

Herabiyayışê islami

Herabiyayışê islami ya zi fetihê Ereban (be Erebki: al-Futūḥāt al-Islāmiyya; الفتوحات الإسلامية) yew hereketo destê xo ra vıstışio ke Ereban kerdo. Hereketê xo dest ra vıstışi ebe Mıhemmedi ra sıfte kerdo u heta 1050an tıra kerdo

Mısılmani biyayışê Mıhemmedi ra dıme erdê Mezopotamya, İrano Gırd, Afrikay Zımey, Levant, Asya Miyanêne, İspanya u Galya işğal kerdê. Ebe cengan ra dinê İslami cayê xo hera kerdo u kewto miyanê şaranê binan.

Hollandki

Hollandki (zıwanê xo de: Hollands) fekê zıwanê Felemenkiyo ke Hollanda miyan de qal beno. Teberê Hollanda de zi Belçıka de mıntıqa Flamani (Vlaanderen, Vlaams Gewest) de zi qalkerdoğê cı estê. Hollandi zıwanê Flamanan Flamanki ra zaf nediyo ke merdumo ke Hollandki qal keno şeno Flamanki fam (areze) kero heto bin ra qalkerdoğê Flamanki zi şeno Hollandi fam kero. Ferqê enê dı zıwanan, zey ferqê İngılızkiyê Britanya u İngılızkiyê Amerikaniyo.

Los Angeles

Los Angeles yew sûka Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyana u mıntıqa ra verocê eyaletê Kalifornia dero. Rocawanê (ğerbê) Los Angelesi de Okyanuso Pasifik esto. Los Angeles sûka Kaliforniyaya tewr gırda.

Monoteizm

Monoteizm (pê zuanê Yunanki: μόνος ju, tek u θεός homa) vênayışo ke vano ki Homa tenyao, yewo. Monoteizm namê ju bawerkerdışo. Monoteizm de Homa vıraşto her çi, en quweto berzo, kainati de esto, kainati sero het dano. Dinê İbrahim, mısalê monoteizmiê spesifikê u mocnenê faktorê monoteizmi. Dinê ke monoteistê vanê ki Homa cihani şeş (6) roci de vıraşto ra. Monoteizm vano ki Homa her çi vıraşto, u dinê İbrahimi deha aver şonê u vanê ki Homa vıraşto cihani ra u dıme cı ra kıtabi şawıto/rışto. Homa semedê cihani hetekerdış desteg nêgêno heme duay tenya cı rê benê.

Mıhemmed

Mıhemmed (be Erebki: مُحَمَّدْ) merdumo ke dinê İslami de peyxamber qebul beno. Mıhemmed serra 571ıne de Meka de ameyo riyê dınya. Namey piyê xo Ebdullah biyo u namey maya xo zi Emina biya.

Mıhemmed be şeş-serre sey (yêtım) mendo. Khalıkê ey Ebdulmuttalıb o kerdo weiye. Ebe 25-serre Mıhemmed be Xetica ra zeweciyayo. Gorey mısılmanan ra ebe çewres-serre wehyi diyê ke Heqi/Homay cı rê ayeti rıştê/şawıtê. 62 (seşti u dı) serranê xo de de Mıhemmed merdo. Ewro mezela Mıhemmedi Medina dera.

Mısılmanan çım de Mıhammed peyxambero peyêno/axıro. Ey ra dıme endi peyğemberi niameyê riyê dınya.

O heyat de qandê (semedê, serba) dinê İslami guriya/xebetiya, dinê İslami aver berdo. Sıfte ey rê xanıma ey Xetica u lacê dedê ey Eli bawer kerd, ê mısılmanê tewr verêni biy. Ebe Erebki namey peyğemberê zey Muhammed bin Abdullah (Lacê Ebdullahi Mıhemmed) vêreno.

Mıhemmed 570 ya zi 571 de şarıstanê Ereban Meka de maya xo ra ameyo dınya. Maye u piyê cı merdê coka dedê cı Ebu Talib o pil kerdo. Key o çewres serri biyo, ey tayê şewan de kafê Hira rê şiyêne. Mıhemmedi vato ke Homay cı rê wehiy dano cı u Cebrail zi ey rê wehyê Homay ano. Mıhemmed wına ida kerda ke o Homay ra wehiy gêno, zey peyğamberê binê ke İslam de ca gênê, merdımi dinê İslamiyeti rê sılaynê.

Raveri zaf kemi merdımi Mıhemmed rê peşti gırewto, şarê Meka ida ey qabul nêkerda, verba ey de vındertê. Tayê merdımê ke peyê Mıhemmedi ra şiyêne, ê remay Habeşıstan (ewro naca beno Etiyopya). Mıhemmedi zi be nezdiyanê xo şiyo Medina. Eno zi mısılmanan miyan de hicret qebul beno. Ey uca zi be şarê Meka suwendname vıraşto. Mıhemmedi heşt serri be şarê Meka lec kerdo. Dıma zi be 10.000 merdıman ra ordiyê xo şiyo Meka ro. Mıhemmedi o dem Meka kerda xo dest. Mıhemmedi Meka nêşayo zaf bımano, 632 de zi merdo.Mısılmani wexto ke namey ey dekernenê, piya vanê "Sela ellahu 'eleyhi we sellem" (Erebki: صلى الله عليه و سلم, ṣelâ Allāhu ʿeleyhi we sellem). Kılmkerdışê nê qısey nuştış de zey "s.e.w." beno u yeno be menay "Sılam u rehma Homay ey sero bo".

Neron

Nero (Claudius Caesar Augustus Germanicus, 15 Kanun 37 – 9 Heziran 68), namey xoyo raştıkên Lucius Domitius Ahenobarbus biyo. Sari ey eve namê Nero Claudius Caesar Drusus Germanicus ki nas kerdo. Xanedaniya Julio-Claudiani de ponçın u İmperatoriya Roma peyêne de imperatorê de tewr peyenn biyo. Nero, terefê apê xoyê pili Claudiusi ra serba warisê texti ewlad cêriyo. Ebe namê Nero Claudius Caesar Drususi ra merdena İmperator Claudiusi dıme 13ê Tışrinê Peyêni 54 de nişto ra textê Roma. Nero seba deha quwetınbiyayene marda xo kışto.

Tırkiya

Tırkiya (be Tırki: Türkiye Cumhuriyeti) mıntıqa ra rocvetışê verocê Ewropa u rocawanê Asya dera. Zımey Tırkiya de Deryao Siya; veroc de Deryao Sıpê, Suriya u Iraq; rocawan de Deryay Egey, Yunanıstan, Bulgarıstan; rocvetış de İran, Ermenıstan, Azerbaycan u Gurcıstan estê. Paytextê Tırkiya Anqaraya.

Dewleta Tırkiya wılayetan ra yena pêra. 81 (heştay u yew) wılayetê xo estê. Tırkiya ezay NATO, Mıletê Yewbiyayey, OECDya.

Vermut

Vermut namê alkolio ke şımiyeno. Vermut oyo ke şerabo ke dey sero alkol cı beno u tepeya aromatize keriyeno. Yanê şerab rê brandy u şımıto ke distile keriyayo ilawe beno u vermut vıraziyeno. Vermut de nisbetê alkoli %17-18 ra nezdiyo. Şerabê vermuti raveri İtalya de vıraziyao hama tarixê cı deha kıhano ke vaciyeno ki domê İmperatoriya Roma de zi merdumi vermut vıraşto.

Wikipediya

Wikipediya (be İngılızki: Wikipedia) yew ensiklopediya internetia. Sistemê Wikipediya de 280 ra vêşêri zıwani estê. Wikipediya Zazaki, ensiklopediya xosere yew parçeyê sistemê Wikipediyayo. Her kes şeno Wikipediya Zazaki de serbest bınuso.

Zewecê hemcınsbazan

Zewecê hemcınsbazan namey zewecio ke dı merdımê hemcınsbazi tede formatê yew keyey (ailey) de zeweciyenê u namey zewecê inano, zewecê hemcınsbazano. Zewecê hemcınsbazan rê zewecê geyan, zewecê lezbiyenan, zeweco homseksuel, zeweco ekual (mışterek) zi vaciyenê. Serberstkerdışê zewecê hemcınsbazan hetê Cemiyetê Psikiyatriya Amerikani ra zey "heqa qanuni" vêniyao, konseptê hemamardışi de u diskriminasyon u cırakerdışê cınsi wedarıtış, legal vêniyayış u vırnayışê ke enê xısusi de vıraziyenê, inan kewnê zerrekê xo ra.

Şahname

Şahname (Farski: شاهنامه) yew destana ke Fırdewsi nuşto. Şahname yew destana menzuma û Edebiyatê İrani de eseranê tewr gırdan ra yewo û edebiyatê dınya de ki yew esero gırdo. Şahname 60.000 (şeştihezar) beytan ra vıraziyayo û zerrekê cı de İranê kıhani ra hêkati, şanıki û çiyê bini estê. Şahname tarixê veri ra sıfte keno û heta zemanê kewtışê (finiyayışê) İmperatoriya Sasaniyan şono, heme qralanê İranıcan sero çım erzeno û çiyan qali keno. Nê qırali Keyûmers (Pehlewki de: Kayômart), Hōşeng, Tahmûrâs, Cemşid, Zahhak, Feridūn, Menûçehr, Key Kubad, Key Kâvus, Key Hüsrev, Bahman, Dārā (III. Darius), Iskandar (İskendero Gırd), Ardaschir I., Šāpūr I., Hormoz, Bahrām V., Chosrau, Yazdgird III. û binan sero çiy estê.

Zıwananê binan de

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.