Pasxalya

Pasxalya (be Latinki: Pascha, Yunanki: Πάσχα, Pascha) Xıristiyaniye de yew roşano u roşano tewr kıhan u tewr muhımo. Tarixê xo aşma Adar u Nisane miyan dero.

Easter eggs - straw decoration
Hakê Pasxalya (yew sembolê Roşanê Pasxalya)
Anabaptist

Anabaptist nameo ke qandê Xıristiyanê ke terefê newekerdışanê radikalan de vındenê, vaciyeno. Seserra 16ıne de Ewropa de Amişi, Hutteriti u Mennoniti ena grube ra kewtêne. Miyandê Anabaptistan de engıştane pakerdene, suwend werdene, memurê dewlete biyayene u çiyê biniyê ke normê Xıristiyanan vırazenê pêro red benê. Coke ra Anabaptistan hem hetê Protestanan ra hem zi hetê Katolikan ra yenê teberkerdış.

Dêra İsaya Raşte

Dêra İsaya Raşte (be Çinki 真[Zhēn] 耶[Yē] 穌[sū] 教[Jiào] 會[Huì], be İngılızki True Jesus Church), dêra dê xosera ke serra 1917ıne de paytextê Çini Pekin (Beijing) de niya ro. Ewro nezdiyê 45 dıwelan ra 1,5 milyon ezayê xo estê. Dêre, verêniya seserra 20ıne de itıqadê İsewitiye, lızgeyê Protestanan ra bırriya a. Ena dêre eydanê /roşananê zey Noeli u Pasxalya firaz (mıbarek) nêkena.

Ehdo Kıhan

Ehdo Kıhan namey Tewrateo. Xıristiyani Tewrate rê nê namey vanê. No kıtab tenê Aramikiyo tenê zi İbranikiyo. Kıtabê Musay, Ehdo Kıhan panc qısımo:

Afernayış ("Tekwin")

Veciyayış (Mısır ra veciyayış)

Lewiyanıci

Amari (Çol de amardış)

Tesniya (Tekrarê qanuni)

Fılıtış (Xıristiyani)

Fılıtış baweriya Xıristiyanan de guna u merdışi ra seveknayışê rohano. Key merdım fılıtiyeno, rohê cı guna ra beno dûri, reseno raya Homay, beno merdımê do hewl.

Gağand

Gağand: Her serre 25ê aşma Gağande de biyayişê İsay yeno mıbarek kerdene. No yew eydê/roşanê Xristiyanano. Eyd/Roşan 24ê Gağande de be Şewa Mıbareke dest pêkeno u hetan şanê 26ê Gağande domneno.

Kılisanê ortodoksan de, zey ê Yunanan, Ermeniyan u Rusan, gorey teqwimê Julyeni 7ê Çeley de Gağand beno.

Hakê Pasxalya

Hakê Pasxalya (ya zi Hakê wesari) hakê kı merdımi roşani Pasxalya rê xemelneni u dani cı, oyo. Merdımi pê hakanê roşani Pasxalya wesari firaz keni. Aver merdımanê antikan haki Pasxalya veto miyan, yani xemeliyayışi hakan ê paganano, inan kulturi cı vıraşto u dıma zi Xıristiyanan eno kultur gırewto xo ser u kerdo yew lızgey kulturi xo.

Kılisa Katolike

Kılisa Katolike (be Latinki: Ecclesia Catholica) yew kılisa Xıristiyanana. Ewro nezdiyê 45 dıwelan ra 1,2 milyar ezayê xo estê. Wekaletê na kılisa Papa dero.

Kılise

Kılise, caê ibadetê hrıstıyanano. Hrıstıyanan her ruej Bazar şına kılise. Ena zerri kılise hrıstıyanan guestere dence Papa u merdeman hristiyanan muzik venen.

Martin Luther

Martin Luther 10. Tışrino Peyên 1483 de Eisleben, Sachsen-Anhalt de amo ra dınya u serra 18. Şubate 1546 de ki reşto emrê Haqi.

Martin Luther, hetê teoloji ra piyê neweynayısê, reyna/fina nizam dayısê/newe ra sıkıl-cıdaoğo dinê Xıristiyanano.

Papaz

Papaz (cı rê peder u rahib zi vaciyenê) baweriya Xıristiyanan de camêrdê dinio. Papaz kılisê Xıristiyanan de piskopos u diyakoz miyan de ca gêno. Karê papazi sakramentan idare kerdışo. Kılisa Katolike de papazi 6-7 serri musenê u musayış ra tepeya hetê piskoposi ra papaz ilan keriyeno. Be ayinê papazbiyayışi rê gameştışi ra piya kamo ke beno papaz, karê waazkerdene u sakramentan hetenayene gêno xo ser.

Patrik

Patrik kılisa Ortodoksan, kılisanê Ortodoksanê Oryentalan, kılisa Suryani u kılisanê rocvetışi dı psikoposo yewıno. Yunanki ra Πατριάρχης (Patriarchis) ra πάτερ pater (pi, peder) u άρχων archon (serdar, lider) ra yeno. Patrik teyna kılisa xo heteneno, nêşeno kılisanê binan bıhetno.

Pêra İsa Mesihi

METAy ra gore İncile

(Mıcdani ‘META’)

Bab-I

Pêra İsa Mesihi

1. No kıtabê pêra İsa Mesihi, ê lacê İbrahimi, ê lacê Dewıdio.

2. İbrahim piyê İshaqi bi. İshaq piyê Yaqubi bi, Yaqub piyê Cıhuday u bıraanê dey bi.

3. Cıhuda piyê Perez u Zeraxi bi, ke maya dinan Tamara biye. Perez piyê Hesruni bi.

Hesrun piyê Rami bi.

4. Ram piyê Aminadabi bi. Aminadab piyê Nexşoni bi. Nexşon piyê Salmoni bi.

5. Salmon piyê Bowaz bi, ke maya dey Rexabe biye. Bowaz piyê Obêdi bi, ke maya dey Rute biye. Obêd piyê Yeşa bi.

6. U Yeşa ki piyê Dewıd padisay bi. Dewıd piyê Sılêmani bi, ke berê maya dey cıniya Uryay biye.

7. Sılêman piyê Rêhoboami bi. Rêhoboam piyê Ebiyay bi. Ebiya piyê Asay bi.

8. Asa piyê Yehoşafati bi. Yehoşafat piyê Yorami bi. Yoram piyê Uzyay bi.

9. Uzya piyê Yotami bi. Yotam piyê Ahazi bi. Ahaz piyê Hızqiyay bi.

10. Hızqiya piyê Mınaşêy bi. Mınaşê piyê Amoni bi. Amon piyê Yoşiyay bi

11. U Yoşiya ki piyê Yexonya u bıraanê dey bi, ke waxtê Surgınbiyaena Babili de ame riyê dina.

12. Yexonya piyê Şaltiyeli bi, ke Surgınbiyaena Babili ra dıma ame riyê dina. Şaltiyel piyê Zerubabeli bi.

13. Zerubabel piyê Abıyudi bi. Abıyud piyê Êlyaqimi bi. Êlyaqim piyê Azuri bi.

14. Azur piyê Sadoqi bi. Sadoq piyê Axini bi. Axin piyê Êlyudi bi.

15. Êlyud piyê Êlazari bi. Êlazar piyê Metani bi. Metan piyê Yaqubi bi.

16. U Yaqub ki piyê Usıbê mêrdê Meryeme bi. Meryeme ra ki İsawo ke cı ra Mesih vaciyeno ame riyê dina.

17. Ebe na tewr İbrahimi ra heta Dewıdi des u çar nıfışi, Dewıdi ra heta Surgınbiyaena Babili ki des u çar nıfısê bini u Surgınbiyaena Babili ra heta Mesihi ki des u çar nıfışi derbaz bi.

Xıristiyan

Şarê dinê Xıristiyaniye rê vanê Xıristiyan. Xıristiyani bawerê İncile kenê.

Xıristiyaniye

Xıristiyaniye, yew dino tek Homayıno (monoteisto), rıçıkê xo Rocvetışê Miyani ra gêno, dinê do İbrahimio. Cı rê İsewitiye zi vaciyena, eno name zi namey İsay ra yeno. Merdımo ke enê dini rê bawer keno cı rê Xristiyan vaciyeno. Kitabê firazê İsewitiye İncila u İsay rê ameya.

Dinê Xırıstıyaniye dınya sero her ca ra biyo vıla, labelê tewr zêde Ewropa, Amerika, Afrikay Veroci u Awıstralya de esto.

Rıstımê çekuya Xristiyani Yunanki khristos ra yeno u seba Mesihi vaciyeno. Mesih ki İbraniki maşiah ra yeno u mana xo yena be "ruwen ra miştdaene, mıbarek kerdene".

Xıristıyaniye ke Cıhudiye ra veciya, uca ra Ado Kıhan gırewto u Ado Newe kerdo ra ser. Ayra ke İncil dı letey ra yena pêra. Nae rê Kıtabo Mıqeddes ki vaciyeno. Letê xoyo yew Ado Kıhan, leto bini ki Ado Neweo.

Ado Newe ra gore Homa hirê şeklan ra yeno pêra. Ninan rê "Pi" (Heq/Homa), "Lac" (İsa) u "Roho Qudus" vaciyeno. Yanê Xristiyani İsay rê zey rebê xo u xeleskarê xo bawer kenê.

Hirê lızgey itıqadê İsewitiye estê:

Xıristiyaniya Protestante ya ki Protestantizm

Dêra İsayê Raşte

Xıristiyaniya Katolike ya ki Katolisizm

Xıristiyaniya Ortodokse ya ki Ortodoksiye

Yeneyo Eziz

Yeneyo Eziz, roca mıbareka ke Xıristiyanan miyan de yena mıbarek kerdene. Roca yeniya verêne roca Pasxalyawa peyêna. Roca yeniye de İsa xeylê eziyet, kıfır, zulm u zordariye ra dıme ameyo çarmıx kerdene u merdo. Na roce biya roce Yeniyê Mıbareki. Roca yewşemiye (bazare) ki çarmıxkerdene ra dıma İsa gorey riwayetan ancia ameo ra xo, yani ruhê xo kewto beden. Na zi biya Yewşemey Pasxalya.

Zerrê İncile ra

No nuşte zerrê İncile ra jü nımunewo.

METAy ra gore İncile

(Mıjdani ‘META’)

Bab-I

Pêra İsa Mesihi

1. No kıtabê pêra İsa Mesihi, ê lacê İbrayimi, ê lacê Dawudio.

2. İbrayim piyê İshaqi bi. İshaq piyê Yaqubi bi, Yaqub piyê Cıhuday u bırayanê dey bi.

3. Cıhuda piyê Perez u Zeraxi bi, ke maya inan Tamara biye. Perez piyê Hesruni bi.

Hesrun piyê Rami bi.

4. Ram piyê Aminadabi bi. Aminadab piyê Nexşoni bi. Nexşon piyê Salmoni bi.

5. Salmon piyê Bowaz bi, ke maya dey Rexabe biye. Bowaz piyê Obêdi bi, ke maya dey Rute biye. Obêd piyê Yeşa bi.

6. U Yeşa ki piyê Dawud padisay bi. Dawud piyê Sılêmani bi, ke berê maya dey cıniya Uryay biye.

7. Sılêman piyê Rêhoboami bi. Rêhoboam piyê Ebiyay bi. Ebiya piyê Asay bi.

8. Asa piyê Yehoşafati bi. Yehoşafat piyê Yorami bi. Yoram piyê Uzyay bi.

9. Uzya piyê Yotami bi. Yotam piyê Ahazi bi. Ahaz piyê Hızqiyay bi.

10. Hızqiya piyê Mınaşêy bi. Mınaşê piyê Amoni bi. Amon piyê Yoşiyay bi

11. U Yoşiya ki piyê Yexonya u bıraanê dey bi, ke waxtê Surgınbiyaena Babili de ame riyê dina.

12. Yexonya piyê Şaltiyeli bi, ke Surgınbiyaena Babili ra dıma ame riyê dina. Şaltiyel piyê Zerubabeli bi.

13. Zerubabel piyê Abıyudi bi. Abıyud piyê Êlyaqimi bi. Êlyaqim piyê Azuri bi.

14. Azur piyê Sadoqi bi. Sadoq piyê Axini bi. Axin piyê Êlyudi bi.

15. Êlyud piyê Êlazari bi. Êlazar piyê Metani bi. Metan piyê Yaqubi bi.

16. U Yaqub ki piyê Usıbê mêrdê Meryeme bi. Meryeme ra ki İsawo ke cı ra Mesih vajino ame riyê dina.

17. Ebe na tewr İbrayimi ra heta Dawudi des u çar nıfışi, Dawudi ra heta Surgınbiyaena Babili ki des u çar nıfısê bini u Surgınbiyaena Babili ra heta Mesihi ki des u çar nıfışi derbaz bi.

Zıwananê binan de

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.