Ensiklopediye

]

Ensiklopediye (Yunanki: ἐγκύκλιος παιδεία, engkuklios paideia) çımeyo ke xeylê zanayışi be rêza alfabetike ra gêno xo miyan, çımeyo nusiyayeyo u bêheto. Ensiklopediye çımeyo sistematiko, meqale u nuşteyê ke ensiklopediya miyan derê ê pêro benê dı letey. İnan ra zi be rêza alfabetike ra resniyeno. Nuşteyê ensiklopediyan nuşteyanê vatebendan ra gore dergêrê u ensiklopediye vêşêri çiyê gêna xo miyan.

Ensikoplediyê universali heme merdıman rê zanayışê pêroyi mocnenê u anê ro merdıman ver. Yew zi ensiklopediyê xısusi estê ke ê zi teyna çiyê sero nusiyenê, ey sero zanayış danê ro merdıman var.

Encyclopaedia Britannica 15 with 2002
Ensiklopediye be xeylê bendan ra yena têmiyand, pêra. Ya be herfanê alfabeyi ya zi ebe morey namê gêna. Mısal : bendo 1ın, bendo 2yın. Ya zi bend A ya zi Bend A-B, bend C ya zi bend C-Ç
Denis Diderot

Denis Diderot (5 Tışrino Verên 1713 - 31 Temuz 1784) nuştekar u filozofo Fransızo. Demê Roşniye ra tewr merdımanê gırdan ra yewo ke name kerdo. O editorê kıtabê namdari Encyclopédie (Ensiklopediye) bi ke waşto ke çi bımusno cematê Fransa. Cıldanê ensiklopediya cı verapey kilısa anto, kilısa eserê cı kerd yesax. Kıtabê bini ê cı Delğê Filozofıni zi pê qerarê mehkema ame vêşnayış. O hem romantik hem zi humanist bi, dinê Xıristiyanan kerd red u xo ra tepeya merdımê bini gırewt bınê tesirê xo.

Felsefe

Felsefe (Yunankiyo Khan u Newe de φιλοσοφία, philosophía, yew be yew ke çarna a "kamıline ra hezkerdene, zanayışi sinaene") zey ê hergı ilmê bini qısm u warey xoyê çi u qısa de sinorê xo çıniyo. Kê şenê ke nia cımusnê: merdum keno ke fıkr-kerdene be xo raya kritik-rasyonele de çım ra bıviyarno, kontrol kero; refleksyonê do metodiko ke hetê zerreki (mıhtewa) ra balê xo dano ra cı ke dınya u est-biyayışo insani temamiye ra terif kero. Her gama ke terımê "felsefey" tede terif bo ya ki warey (mıntıqa) felsefey ro sinor roniyo, xora qısa (weqatê) felsefey be xoya.

Delğey rocawaniê (ğerbiê) felsefi seserra 6. İsay ra Raver (İ.R.) ke sıfte kerd, tarixê ro u heşê Ewropa kert eşt cı. Ê efsaney (mit) ke fıkr u idey xoyê dınya irrasyonal (raya eqıli ra düri) bi, ververê ney ro felsefe u matematiko antik de fıkr-kerden u sere-dacnaena merdumaniya ke meylê xo sistematik u ilmi bi, biye têra. Babet-babet metod u disiplinê dınya ser netice-vetene u ê ilman, seserran ro düş ra ya ki yanbegi felsefe ra bırriyay a.

Merdum şeno ninan aidê wareyanê felsefeyê zerrey rê bımaro: mentıq (ilmê raşt têdıma fıkr-kerdene), etik/exlaq (ilmê xuy u heysiyetanê raştan) u metafizik (ilmê sebebanê biyaenê verênan u ê raştiye/heqiqati); disiplinê temelê bini ki teoriya şınasnayış u ilmiê, êyê ke imkananê xo-dest-vıstena melumat u diyayışê newey de umumen ya ki xısusen qeydeyanê melumato newe resaen u diyayışê tek tek ilmi de lebetiyenê. Felsefey ro u haydariye de, antropologiya felsefiye de ena taw ra be sıxletiye pers u meselanê interdisiplineranê rocaneyan sero nanê werê.

Wiki

Jimmy Walesi 2001 de enê kanalê webi kerdo amade. Jimmy Walesi ra gore wikipediya Dınya sero merdım nefes gêno, heqê ey zıwanê xo de ensiklopediye xo ra vırazo wikipediya miyandê 200 zıwanan ra pey zıwanan de oyo pıhêl u çap keno.

Namey wiki zıwanê Hawaiiyıcan de oyo ke rewên de kare xo keno, ey areze keno. Namey pedizi zıwanê Yunanki de kıtubxaneyo.

Wikipediya dem be dem Vandalizmi ra zerar vinena. Çend merdımi pela kontrol kenê ke wikipediya miyan de nuşteyê kaliteyıni veciyenê u nusiyenê.

merqezê wikipediyay Tampa, Amsterdam, Paris u Seul deyê.

Wikipediya Mazenderanki

Wikipediya Mazenderanki yew versiyonê wikipediyayo Mazenderankiyo. Keşkelun, 2019 ra tepiya 12,157 meqaleyi tede estê. Heta nıka 135274 reyi vurnayışi tede biyê. Wikipediya Mazenderanki, vêrdey (tarixê) Mazenderanki u Mazenderanyan de ensiklopediya verêna. Çıke hata nıka be zıwanê Mazenderanki yew ensiklopediye çıni biye. Wikipediya Mazenderanki serra 2006ıne de sıfte kerd. Wikipediyanê zıwananê İrankiyanê binan ra, Wikipediya Gileki u Wikipediya Zazaki bırayê projeyê Wikipediya Mazenderankiyê.

Wikipediyay Zazaki

Wikipediya Zazaki yew versiyonê wikipediyayo Zazakiyo. Keşkelun, 2019 ra tepiya 5,984 meqaleyi tede estê. Heta nıka 362533 reyi vurnayışi tede biyê.

Wikipediyay Zazaki, vêrdey (tarixê) Zazaki u Zazayan de ensiklopediya verêna. Çıke heta nıka be zıwanê Zazaki yew ensiklopediye çinıbiye. Leqema xo "Zazakipediya"ya. Cayê Wikipediyay Zazaki, zıwan u zagonê (kulturê) Zazayan de zaf gıran u muhimo. Wikipediyay Zazaki serra 2006ıne de sıfte kerd. Wikipediyanê zıwananê İrankiyanê binan ra, Wikipediyay Gileki û Wikipediyay Mazenderanki bırayê projeyê Wikipediyay Zazakiyê.

Zazakiyê Hemıne

Zazakiyê Hemıne ya ki Zazakiyo Standard ya ki Zazakiyê serê fekan, yew projey standardizekerdena Zazakiyo ke be raya ilmê zıwani u metodê zıwanşınasiye u etimolociye niyeno ro, vıraziyeno. Fêl u emelê cı diyalektan u fekan sero yew zıwanê nuştene bêro meydan ke bılxasa ilm u medya u wendış (perwerdiye) de bıgureniyo. Coke ra Zazakiyê Hemıne vaciyeno. Nuştoği ke namey xeylê fıkran ra ya ki namey yew dezgehi ra ya ki medya de, çı ke kolektif de elaqedaro, bınusê, o taw Zazakiyê Hemıne bıgureynê. Labelê seba (qandê) ke fek u diyalekti ki vındi mebê, wexto ke kes namey xo ra çiyê nuseno, hêkate, şıire, kılami, nuşteo folklorik, nuşteyê nê nuşteyê, wa fekê xo ra ki bınuso.

Zıwananê binan de

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.