Brezilya

Brezilya mıntıqa ra verocê qıta Amerika dera. Zımey Brezilya de Surinam, Bolivya, Guyana u Venezuela; veroc de Uruguay; rocawan de Kolombiya, Arcantin, Peru u Paraguay; rocakewtene de Okyanuso Atlantik estê. Paytextê xo suka Brazila. Brezilya eyaletan ra yena pêra (mıteşekkıla); 27 eyaletê xo estê. Brezilya ezaya Mıletê Yewbiyayeyia.

Cumhuriyetê Breziyayo Federal
República Federativa do Brasil
Asayış
Mapa do Brasil com a Bandeira Nacional
Desmal u Arma
Flag of Brazil
Coat of arms of Brazil
Melumat
WareDewleta xosere (en)
MıntıqaAmerika Latine
SinoriArcantin, Bolivya, French Guiana (en), Guyana, Paraguay, Peru, Surinam, Uruguay, Venezuela, Kolombiya, Fransa u Yewina Ewropa
SazbiyayışTışrino Peyên 1899
İdareBrasília Federal Government of Brazil (en)National Congress of Brasil (en)
Erd8.514.215 km²8 515 767 km2
Nıfus208 494 900
HıkumetCumhuriyeto de Federalo Cumhuriyeto federal
SerdarDilma RousseffJair Bolsonaro
Kodê telefoni+55
Letey saeteUTC−02:00 (en)
Kodê interneti.br
Zıwano resmiBrazilian Portuguese (en), Brazilian Sign Language (en) u Portekizki
MerşBrazilian National Anthem (en)
Cayo tewr berzPico da Neblina (en)
Cayo tewr nızmOkyanuso Atlantik
PereBrazilian real (en)
Ravêrşiyayışê heqa merdıman0,75
Xerita
BRA orthographic

Tarix

Verê işğalê dewleta Portekizi ra, eşirê Postesuran (Qızılderili) Brezilya dı ronişte biyê. Wextê seserra 15ine de Portekizıcan Brezilya işğal kerda. Semedê zernan u qehwa zaf merdumê mılteciy şiyê Brezilya. Bênatey seserranê 15 u 18ine de Brezilya koloniya/mıstemera Portekizi biya. Serra 1822ine de Brezilya xo reyna ra, xoser ilan kerd. Ewro sistemê idarey xo demokrasiya, labelê eskeran Brezilya de zaf darbey kerdi.

Nıfus

Brazil topo
Xerita Brezilya

Nıfusê Brezilya 186 milyono. Zaf mıxtelıf mılleti tede cıwiyenê. Şarê Ewropa (Portekizıci, İspanyoli, İtalyani, Almani u Fransızi), Afrika (Angola, Togo u Nicerya) u Asya tey zafê. Dinê Brezilya Xrıstiyanina u mezhebê mılletê Brezilya ki Katoliko. Taê Musewiy u Mısılmani ki estê. Zıwano xoyo resmi Portekizkiyo. Taê ki İspanyolki qısey kenê. Semedê koloniya/mıstemera-biyaena Portekizi ra zagonê Portekizıcan biyo zagonê Brezilya.

Ekonomiye

Ekonomiyê Brezilya nê zaf qewetıno, nê zaf ki xırabıno. Zaf mıntıqê Brezilya peyser mendê, labelê zaf mıntıqey ki raver şiyê. Endustriya meden u ziraeti zaf gırda.

Spor

Futbolê Brezilya zaf qewetıno. Taxımê Brezilya milliye phanc (5) kupey dınya guretê.

İklım û sûki

İklimê dewleta Brezilya tropiko u hewaê xo zaf germıno. Bırrê Şile zerrey Brezilya de caê xo gênê. Hama sahılê xoyê reğbetkari estê; sahılê Rio de Janeiroy dınya de meşhuro. Awıka Okyanusi Rio de Janeiro de zelal u paka. Her serre seba sahıl u karnevali xeylê merdumê Amerikanıci u Ewropayıci şonê Rio de Janeiro.Suka Sao Pauloy zaf raver şiya. Tede banê xeylê berzi estê. Sao Paulo bacarê dewizio, paytextê borsao u merkezê iqtısadê Brezilyao. Rio de Janeiro merkezê xeceliyayış u karnevalio.

Çımey

.br

.br internet de namey bandıra sewiya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo u seba dewleta Brezilya nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Brezilya mocneno.

Arcantin

Arcantin (be İspanyolki: Argentina) yew dewleta. Cayê xo mıntıqa ra verocê qıtay Amerika dero. Zımey Arcantini de Paraguay û Bolivya, veroc û rocawan de Şili, zımey rocvetışi de Uruguay û Brezilya û rocvetış de Okyanuso Atlantik estê. Paytextê xo Buenos Aireso. Arcantin ezayê Mılletanê Yewbiyayiyano. Menay namey Arcantini erdo sêmêno. Sistemê idarey xo demokrasiya.

Bolivya

Bolivya dewletê da qıtaya Amerikaya. Cayê xo qıtaya Amerikaya Zımey miyan dero. Dorme ra dewletê zey Brezilya, Paraguay, Peru Şili u Arcantin estê. Paytextê Bolivya sûka Sucreyo. Nıfusê xo 8,280,184o. Zıwanê xoyo resmi İspanyolkiyo. Sistemê idarey cumhuriyeto. Bolivya serra 1825ıne de xo reyna ra, xoser ilan kerd.

Brezilyayıc

Brezilyayıc, yew şarê Amerikay Verociyo. No şar Brezilya dı cıwiyeno.

Catalão

Catalão sûkê da eyaletê Brezilya Goiásia.

Dewleti

Ena pele de lista qıteyan be dewletanê dınya esta.

Fransa

Fransa mıntıqa ra zımey rocawanê qıtay Ewropa dera. Zımey Fransa de Deryayê Manşi, veroc de İspanya u Deryao Sıpê, rocakewtene de Belçıka, Luksemburg, Almanya, İswiçre u İtalya; rocawan de Okyanuso Atlas estê. Paytextê Fransa Pariso. Fransa ezay NATOy, ê Yewiya Ewropa, Mıletanê Yewbiyayiyan (UN) u G8ia. Sistemê idarey demokrasiyo.

Kolombiya

Kolombiya yew dewleta qıtay Amerikaya. Cayê xo zımeyê (şımalê) qıtay Amerika Veroci dero. Dorme ra Ekwador, Brezilya, Venezuela, Peru, Panama u Okyanuso Pasifik estê. Paytextê Kolombiya suka Bogotáyo. Nıfusê xo 44,050,000o. Zıwanê xoyo resmi İspanyolkiyo. Sistemê idarey cumhuriyeto. Kolombiya serra 1810ıne de xo reyno ra, xoser ilan kerdo.

Kuritiba

Kuritiba (be Portekizki Curitiba) sûkê da Brezilya u paytextê eyaletê Paranáya.

Olinda

Olinda, dewleta Brezilya de eyaletê Pernambucoy de yew sûka.

Ozasko

Ozasko (be Portekizki Osasco) dewleta Brezilya de yew eyaletê São Pauloya.

Paraguay

Paraguay dewletê da qıta Amerikawa. Caê xo wertey qıta Amerika Veroci dero. Dormey ra Arcantin, Bolivya u Brezilya estê. Paytextê Paraguay suka Asunciono. Nıfusê xo 6,158,000o. Zıwanê xoyo resmi İspanyolkiyo. Sistemê idarey cumhuriyeto u Paraguay serra 1811ine de xo reyna ra, xoser ilan kerd.

Peru

Peru dewletê da qıtaya Amerikaya. Cayê xo rocawanê qıtaya Amerikaya Veroci dero. Zımeyê Peru de Ekvador û Kolombiya, rocvetış de Brezilya û Bolivya, veroc de Şili, rocawan de Okyanuso Pasifik estê. Paytextê Peru sûka Limaya. Nıfusê xo 30,814,175o. Zıwanê xoyo resmi İspanyolkiyo. Sistemê idarey cumhuriyeto. Peruy serra 1821ıne de xo reyna ra, xoser ilan kerd.

Dewleta Peru wılayetan ra yena pêra. 25 (vist u panc) wılayetê xo estê.

Portekizki

Portekizki (be Portekizki: Português, Língua Portuguesa) yew zıwano, aidê keyeyê Zıwanê Hind u Ewropao u zıwanê Portekizıcano. Portekiz, Brezilya, Angola, Gine Bissau, Gine-Bissau, São Tomé u Príncipe u Mozambik de zuano resmiyo. Dınya de texminen 250-300 milyon merdumi Portekizki qısey kenê. Amerikay Veroci de zuano en gırdo, terefê 200 milyon merduman ra qal beno, 51ê nıfusi Amerikay Veroci ra teqabul keno. Amerikay Latini de zuano dıyın, 35ê nıfusi ra qal beno. Portekizki, İspanyolki u Galiçyaki ra zaf nezdiyo. Ama zuanê İspanyolki ra deha nermo u melodiko. Zuanê Portekizki pê zuanê İspanyolki %70 nezdiyo, ema vatene de ferq esto. İspanyolki de zınci ra vate çıniyo ema Portekizki de zınci ra qalkerdış zaf esto. Eke vate de aqsan esto, ã (coração: zerre), õ (corações: zerri) beno, eke aqsan niyo peyniya vate ra herfa m yena, (bem: weş). Portekizki pê İtalyanki u Fransızki zi nezdiyo. Seserra 15 u seserra 16 de dınya ser de Portekizki hardê xo hera kerdo, zıwano gırd biyo.

Brezilya u Portekiz grameran miyan de ferq esto emma merdumo/merduma ke pê fekê Brezilya ya zi Portekiz ra qal keno/kena, o/a şeno/şeno fekê binan areze (fam) kero/kera. Dı fekan miyan de ferq inca de esto: Portekiz de “ananas”, Brezilya de beno “abacaxi”. Portekiz de keyneke “rapariga” bena, lac “rapaz” beno; Brezilya de keyneke “moça” bena, u lac “moço” beno, ani vaciyeno.

Portekiz ki de zey zuanê ma Zazaki neril (maskulen) esto u mayki (feminen) zi esta. Kamci vateo ke nerilo, o peyniya xo ra O gêno, kamci vateya ke maykiya a A gêna.

Rio de Janeiro

Rio de Janeiro yew bacarê Brezilya u paytextê eyaletê Rio de Janeiroyo. Nıfusê Rio de Janeiroy 6 milyono, feqet nıfusê metroyê Rio de Janeiroy 12 milyono.

São Paulo

São Paulo yew bacarê Brezilya u paytextê eyaletê São Pauloyo. Nıfusê São Pauloy 11 milyono, feqet nıfusê metroyê São Pauloy 19 milyono.

Uruguay

Uruguay İspanyolki dewletê da qıta Amerikaa. Caê xo rocakewtena (şerqê) qıta Amerika Veroc dero. Dorme ra Arcantin, Brezilya u Okyanuso Atlantik estê. Paytextê Uruguay suka Montevideoo. Nıfusê xo 3,431,932o. Rıyê erde Uruguay 176,220 km². Zıwanê xoyo resmi İspanyolkiyo. Sistemê idarey cumhuriyeta u Uruguay ser 1925i de xo reyna ra, xoser ilan kerd.

Venezuela

Venezuela dewletê da qıtay Amerikaya. Cayê xo zımey (şımalê) qıtay Amerikay Veroci dero. Dorme ra Kolombiya, Brezilya, Guyana û Okyanuso Atlantik estê. Paytextê Venezuela sûka Caracasiyo. Nıfusê xo 26,749,000o. Riyê erde Venezuela 8,514,877 km²yo. Zıwanê xoyo resmi İspanyolkiyo. Sistemê idarey cumhuriyeto. Venezuela serra 1811ıne de xo reyna ra, xoser ilan kerd.

İtalyan

İtalyani xelqanê Latinan rayê. Merdumê İtalyani İtalya, Dewletê Yewbiyayey, Brezilya u dewletanê binan de cıwiyenê. Ewro dınya de texminen 124 milyoni İtalyani estê.

Dewletê Amerika

Zıwananê binan de

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.