Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig

Mae "CBE", "DBE", "MBE" ac "OBE" i gyd yn ail-gyfeirio yma.

Ster Orde van het Britse Rijk
Seren Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig

Urdd marchogion Brydeinig ydy Urdd Dra Ardderchog yr Ymerodraeth Brydeinig (Saesneg: The Most Excellent Order of the British Empire) a sefydlwyd ar 4 Mehefin 1917 gan Siôr V, brenin y Deyrnas Unedig. Mae'r urdd yn cynnwys pum dosbarth o raniadau dinesig a milwrol; yn nhrefn y pwysicaf gyntaf:

  • Marchog (neu Fonesig) y Groes Fawr (Saesneg: Knight (or Dame) of the Grand Cross (GBE)
  • Marchog (neu Fonesig) Cadlywydd (Saesneg: Knight (or Dame) Commander (KBE neu DBE)
  • Cadlywydd (Saesneg: Commander) (CBE)
  • Swyddog (Saesneg: Officer) (OBE)
  • Aelod (Saesneg: Member) (MBE).

Dim ond y dau ddosbarth uchaf sy'n galluogi i'r derbynnydd ddod yn aelod o'r urdd marchogion, gan roi'r hawl iddynt ddefnyddio'r teitl 'Syr' (gŵr) neu 'Bonesig' (benyw) o flaen eu henwau, cyn belled â'u bod yn enedigol o wlad y mae Elizabeth II, brenhines y Deyrnas Unedig yn bennaeth y wladwriaeth arni. Os nad ydynt, gallent ddefnyddio enw'r urdd yn eu henwau ond nid y teitlau.

Mae hyn yn berthnasol hefyd i Fedal yr Ymerodraeth Brydeinig, nid yw derbynwyr o'r fedal honno yn aelodau o'r urdd, ond mae perthynas gyda'r urdd. Ni wobrwyir y fedal hon bellach yn y Deyrnas Unedig na'i gwledydd dibynadwy, ond mae'r Ynysoedd Cook a rhai Gwledydd y Gymanwlad yn dal i'w gwobrwyo.

Arwyddair yr urdd yw I Dduw a'r Ymerodraeth. Hon yw'r urdd leiaf pwysig Brydeinig, ac mae ganddi fwy o aelodau nac unrhyw urdd arall.

Hanes

Sefydlodd Siôr V, brenin y Deyrnas Unedig yr urdd i lenwi gwagle yng gyfundrefn anrhydeddau'r Deyrnas Unedig]]: The Most Honourable Order of the Bath a wobrwywyd i swyddogion uwch filwrol yn unig a gweinyddion dinasol; The Most Distinguished Order of St Michael and St George a anrhydeddodd llysgenaid; a Threfn Frenhinol Fictoraidd a anrhydeddodd pobl a oedd wedi gweinyddu'r Teulu Brenhinol yn bersonol. Bwriad pennaf y brenin oedd anrhydeddu'r miloedd o bobl a weinyddodd o fewn sawl ffurf answyddogol yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Dim ond un dosbarth oedd gan yr urdd yn wreiddiol, ond yn 1918, yn fuan wedi ei sefydliad, rhannwyd hi'n swyddogol i raniadau Milwrol a Dinesig.

Mae trefn y Marchogion yn fwy gweriniaethol na threfnau anghynhwysol Bath neu San Michael a San Siôr, ac yn ei dyddiau cynnar, ni ddaliwyd hi mewn cyfrifiaeth uchel. Newidiodd hyn dros y blynyddoedd.

Cyfansoddiad

Pen-arglwydd yr urdd yw brenin (neu frenhines) y Deyrnas Unedig, sy'n rheoli pob aelod arall yr urdd (yn arferol, ar gyngor y llywodraeth).

Wiki letter w.svg   Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu at yr adran hon.

Gwisgoedd ac offer

Mbe medal front and reverse
Bathodyn Aelodau Trefn yr Ymerodraeth Brydeinig, blaen a chefn
Order of the British Empire (Civil) Ribbon
Rhuban Dosbarth Dinesig yr urdd
Order of the British Empire (Military) Ribbon
Rhuban Dosbarth Milwrol yr urdd
Bessie Rischbieth
Gwisgai swyddogion benywaidd yr urdd eu symbolau ar fwa, fel dengys yn y llun hwn

Mae aelodau'r urdd yn gwisgo gwisgoedd llafurfawr ar ddigwyddiadau arbennig (megis gwasanaethau quadrennial a choroni), sy'n newid o ran dosbarth (gwnaethpwyd newidiadau mawr i ddyluniad y gwisgoedd yn 1937) Wiki letter w.svg   Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu at yr adran hon.

Capel

Capel yr urdd yw crypt dwyreiniol Prifeglwys San Paul, ond deilir y gwasanaethau mawr ym mhrif gorff y brifeglwys. (Mae'r brifeglwys hefyd yn gartref i gapel Trefn San Michael a St Siôr.) Deilir gwasanaethau crefyddol yr urdd pob pedair blynedd, yn y gwasanaethau hyn gweinyddir Marchogion a Boneddigesau newydd, neilltuwyd y capel yn 1960.

Blaenoriaeth a Breintiau

Blason des Cornwall-Legh barons Grey de Codnor WITH Orn ext circlet des CBE
Gall Marchog neu Fonesig ddangos cylch yr urdd ar eu arfbais.

Gwobrwyir aelodau'r urdd safle yn y drefn blaenoriaeth. Mae gwragedd dynion yr urdd hefyd yn ymddangos yn y flaenoriaeth, yn ogystal â meibion, merched a merched-yng-nghyfraith Marchog y Groes Fawr a Marchog Cadlywydd; ni ddengys perthnasau merched yr urdd unrhyw flaenoriaeth arbennig. Gall perthnasau ennill blaenoriaeth, fel rheol gyffredin, gan eu tadau a'u gwyr, ond nid gan eu mamau a'u gwragedd.

Diddymiadau

  • 1921: Cymerwyd anrhydedd OBE Cecil Malone oddiarno (gwobrwywyd 1919), yn dilyn ei gyhuddiaeth yn ôl Deddf Amddifyniaeth y Deyrnad (Caffaeliad Tir) 1920.[1]
  • 1940: Cymerwyd anrhydedd CBE Vidkun Quisling oddiarno (gwobrwywyd 1929), yn dilyn ei gydweithrediad â'r Yr Almaen Naziaidd yn eu meddiant o Norwy.
  • 1949: Cymerwyd anrhydedd OBE Man Wai Wong oddiarno (gwobrwywyd 1947), yn dilyn ei gyhuddiaeth am ymddygiad anghyfreithlon ym Malaya.[2]
  • 1965: Cymerwyd anrhydedd OBE Kim Philby oddiarno (gwobrwywyd 1946), yn dilyn ei amlygiad fel asiant ddwbl.[3]
  • 1975: Cymerwyd anrhydedd MBE William Spens oddiarno (gwobrwywyd 1954), yn dilyn ei gyhuddiaeth am ddwyn.[4]
  • 1980: Cymerwyd anrhydedd KBE Albert Henry oddiarno (gwobrwywyd 1974), yn dilyn ei gyhuddiaeth o dwyll etholaethol.[5]
  • 1988: Cymerwyd anrhydedd OBE Lester Piggott oddiarno (gwobrwywyd yn 1975), yn dilyn ei gyhuddiaeth o dwyll treth tax fraud.[6]
  • 2006: Cymerwyd anrhydedd MBE Michael Eke oddiarno (gwobrwywyd yn 2003) yn dilyn ei gyhuddiaeth am ddwyn a thwyllo.[7]
  • 2006: Cymerwyd anrhydedd MBE Naseem Hamed oddiarno (gwobrwywyd yn 1999) yn dilyn ei gyhuddiaeth o yrru'n beryglus.[8]

Beirniadaeth

Wiki letter w.svg   Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu at yr adran hon.

Beirniadodd John Lennon naws milwrol yr urdd yn hallt gan ddweud:

Saesneg: "Lots of people who complained about us receiving the MBE received theirs for heroism in the war - for killing people. We received ours for entertaining other people. I'd say we deserve ours more."

Nodiadau

  1. The London Gazette, 24 Mehefin 1921.
  2. The London Gazette, 20 December 1949.
  3. The London Gazette, 10 August 1965. Retrieved 28 Feb 2007.
  4. The London Gazette, 18 July 1975. Retrieved 28 Feb 2007.
  5. The London Gazette, 11 April 1980. Retrieved 28 Chwefror 2007.
  6. The London Gazette, 6 Mehefin 1981.
  7. MBE conman is stripped of honour
  8. 'Prince' Naseem stripped of MBE after time in jail for car crash

Ffynonellau

Albert R. Broccoli

Cynhyrchydd ffilmiau Americanaidd oedd Albert Romolo Broccoli CBE (5 Ebrill 1909 – 27 Mehefin 1996), a enillodd Wobr yr Academi. Cynhyrchodd dros ddeugain ffilm yn ystod ei yrfa, y rhan fwyaf ohonynt yn y Deyrnas Unedig, ac wedi'u ffilmio'n aml iawn yn Stiwdios Pinewood. Fel cyd-sylfaenydd Danjaq, LLC ac EON Productions, mae Broccoli yn fwyaf adnabyddus fel cynhyrchydd y ffilmiau eiconig James Bond. Gwelodd ef a Harry Saltzman y datblygiad o gynhyrchu ffilmiau cyllid cymharol isel, i ffilmiau llawer mwy o faint gyda chyllid llawer mwy sylweddol, ac mae olynwyr Broccoli yn parhau i gynhyrchu ffilmiau Bond newydd.

Alistair Cooke

Newyddiadurwr Seisnig oedd Alistair Cooke KBE (20 Tachwedd 1908 - 30 Mawrth 2004).

Cafodd ei eni yn Salford yng Ngogledd Lloegr. Cooke oedd cyflwynwr Letter from America, rhaglen radio, bob wythnos, rhwng 1946 a 2004.

Barbara Broccoli

Merch y cynhyrchydd James Bond enwog Albert R. Broccoli yw Barbara Dana Broccoli OBE (ganwyd 18 Mehefin 1960 yn Los Angeles, Califfornia, UDA). Graddiodd yng Nghyfathrebu Ffilm a Theledu o Brifysgol Loyola Marymount cyn iddi fynd i weithio yn adrannau castio a chynhyrchu EON Productions, y cwmni cynhyrchu sy'n gyfrifol am y gyfres ffilmiau James Bond ers 1962. Ar hyn o bryd, mae'n cyd-gynhyrchu ffilmiau Bond gyda'i hanner-brawd Michael G. Wilson. Mae hi'n briod a'r cynhyrchydd Frederick Zollo ac maent yn berchen ar gwmni cynhyrchu annibynnol o'r enw Astoria Productions.

Billy Graham

Efengylydd Cristnogol oedd William Franklin Graham, Jr. OBE, a adnabyddwyd fel Billy Graham (7 Tachwedd 1918 – 21 Chwefror 2018). Rhoddodd cyngor ysbrydol i sawl Arlywydd yr Unol Daleithiau ac fe ddaeth yn seithfed ar restr Gallup o'r bobl gafodd eu hedmygu fwyaf yn ystod yr 20g. Roedd yn perthyn i enwad Bedyddwyr y De.

Dywedir bod Graham wedi pregethu'n fyw i fwy o bobl o amgylch y byd nag unrhyw un arall erioed. Hyd at 1993, roedd mwy na 2.5 miliwn o bobl wedi ymateb i'w apel yn ei ymgyrchoedd i "dderbyn Iesu Grist fel eu gwaredwr personol". Hyd at 2002, roedd ei gynulleidfa gydol oes, gan gynnwys darllediadau radio a theledu, wedi cynyddu i dros 2,000 miliwn.

Bu farw yn 99 oed.

Bridget Riley

Arlunydd yw Bridget Louise Riley (ganwyd 24 Ebrill 1931 yn Norwood, Llundain). Adnabyddir fel prif artist y symudiad celfyddyd 'Celf Op' (optical art). Ar hyn o bryd mae hi'n byw ac yn gweithio'n Llundain, Cernyw a Ffrainc.

Dannie Abse

Bardd yn yr iaith Saesneg, meddyg ac un o awduron cyfoes mwyaf adnabyddus Cymru oedd Daniel Abse CBE neu Dannie Abse (22 Medi 1923 – 28 Medi 2014).

Dave Brailsford

Hyfforddwr seiclo Cymreig ydy Syr David John Brailsford CBE (ganwyd 29 Chwefror 1964). Mae'n gyfarwyddwr perfformiad ar gyfer British Cycling, a rheolwr cyffredinol Team Sky.

David Crystal

Ieithydd, academydd ac awdur yw'r Athro David Crystal, OBE (ganwyd 6 Gorffennaf 1941).

Elizabeth Taylor

Actores Seisnig-Americanaidd oedd y Fonesig Elizabeth Rosemond Taylor, DBE (27 Chwefror 1932 – 23 Mawrth 2011), a enillodd ddau Wobr Academi.

Harold Wilson

James Harold Wilson, Barwn Wilson o Rievaulx, KG, PC, OBE, FRS (11 Mawrth 1916 – 24 Mai 1995), oedd Prif Weinidog y Deyrnas Unedig mewn llywodraeth Lafur rhwng 1964 i 1970 a 1974 i 1976.

Fe'i ganwyd yn Huddersfield, Swydd Efrog, yn fab i'r chemegydd James Herbert Wilson (1882–1971) a'i wraig Ethel (née Seddon; 1882–1957). Cafodd ei addysg yn yr Ysgol Rhamadeg Neuadd Royds ac yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen. Priododd Mary Baldwin ar 1 Ionawr 1940.

J. K. Rowling

Awdur ffugchwedl Seisnig yw Joanne "J.K." Rowling, OBE (ganwyd 31 Gorffennaf 1965). Daeth yn enwog am ysgrifennu y gyfres o straeon Harry Potter, sydd wedi gwerthi dros 300 miliwn o gopiau dros y byd. Yn Chwefror 2004, amcangyfrifwyd gan y cylchgrawn Forbes bod ganddi waddol o £576 miliwn (dros UD$1 biliwn).

Cyhoeddwyd cyfieithiad Cymraeg o Harry Potter and the Philosopher's Stone sef Harri Potter a Maen yr Athronydd yn 2003.

Cyn ei llwyddiant llenyddol, bu'n athrawes ac yn fam sengl yn crafu bywoliaeth.

Yn 2012 rhyddhaodd ei nofel gyntaf i oedolion, The Casual Vacancy. Derbynodd ymateb cymysg.

John Lennon

Cerddor, canwr, cyfansoddwr, awdur ac ymgyrchydd heddwch Seisnig oedd John Winston Ono Lennon, MBE (ganwyd John Winston Lennon) (9 Hydref, 1940 – 8 Rhagfyr, 1980). Daeth i ymlygrwydd fel un o aelodau'r band "The Beatles". Gyda Paul McCartney, ffurfiodd Lennon un o bartneriaethau cyfansoddi caneuon mwyaf llwyddiannus a dylanwadol yr 20g gan "ysgrifennu peth o'r gerddoriaeth mwyaf poblogaidd yn hanes roc a rol". Caiff ei ystyried fel yr ail gyfansoddwr mwyaf llwyddiannus yn hanes siart sengl y Deyrnas Unedig ar ôl McCartney. Cafodd ei eni yn Lerpwl. Roedd ef o dras Gwyddelig (Lennon, o Mac Leannain efallai). Cafodd ei ladd yn Efrog Newydd.

Arddangosodd Lennon ei natur wrthryfelgar a'i ffraethineb yn ei gerddoriaeth, ei ffilmiau, ei lyfrau ac mewn cyfweliadau a chynhadleddau i'r wasg. Roedd yn ddadleuol fel ymgyrchydd heddwch ac artist gweledol. Ar ôl The Beatles, cafodd Lennon yrfa unigol lewyrchus gydag albymau clodwiw megis "John Lennon/Plastic Ono Band" ac Imagine a'i ganeuon eiconig fel "Give Peace a Chance" ac "Imagine". Pan "ymddeolodd" er mwyn magu ei fab Sean, dychwelodd Lennon gydag albwm newydd, Double Fantasy, ond cafodd Lennon ei lofruddio llai na mis wedi i'r albwm gael ei rhyddhau. Aeth yr albwm i ymlaen i ennill Gwobr Grammy am Albwm y Flwyddyn ym 1981.

Yn 2002, mewn arolwg barn y BBC o'r 100 o Brydeinwyr Gorau, rhoddwyd Lennon yn yr wythfed safle. Yn 2004, rhoddodd cylchgrawn Rolling Stone Lennon ar rif 38 ar eu rhestr "The Immortals: The Fifty Greatest Artists of All Time" (Rhoddwyd The Beatles ar rif un). Yn yr un cylchgrawn yn 2008, cafodd ei ystyried y pumed canwr gorau erioed. Ar ôl ei farwolaeth, cafodd ei gyflwyno i'r "Songwriters Hall of Fame" ym 1987 ac i'r Rock and Roll Hall of Fame ym 1994.

Kyffin Williams

Arlunydd o Gymro oedd Syr John Kyffin Williams (9 Mai 1918 – 1 Medi 2006) a adwaenyd fel Kyffin Williams.

Michael Gambon

Actor o Iwerddon yw Syr Michael John Gambon CBE (ganwyd 19 Hydref 1940). Yn ystod ei yrfa mae ef wedi gweithio ym myd y theatr, teledu a ffilm, gan dderbyn enwebiadau am Wobr Olivier a Gwobr BAFTA. Mae'n adnabyddus fel yr ail actor i chwarae rhan Albus Dumbledore yn y gyfres ffilm Harry Potter, gan gymryd yr awennau wrth Richard Harris a chwaraeodd y rhan yn flaenorol.

Mike German

Gwleidydd Cymreig yw Michael James German, neu'r Barwn German OBE, a adnabyddir fel Mike German (ganwyd 8 Mai 1945). Etholwyd ef i'r Cynulliad am y tro cyntaf ym 1999. Bu'n Aelod Cynulliad dros Ddwyrain De Cymru hyd 30 Mehefin 2010, pan adawodd ei sedd i ddod yn Barwn German o Llanfrechfa ym Mwrdeistref Sirol Torfaen. Cymerodd ei wraig, sef cynhorydd Torfaen, Veronica German ei le fel Aelod Cynulliad. Mae'n gyn-arweinydd y Democratiaid Rhyddfrydol yng Nghymru ac yn un o Is-lywyddion Anrhydeddus Searchlight Cymru.

Gwasanaethodd ddwywaith fel Dirprwy Brif Weinidog Cymru.

Pete Waterman

Cynhyrchydd recordiau, cyfansoddwr achlysurol a chyflwynydd teledu Seisnig yw Peter Alan Waterman OBE (ganwyd 15 Ionawr 1947), mae hefyd yn lywydd clwb rygbi'r gynghrair Coventry Bears ac yn ddisc-droellwr mewn clybiau ac ar y radio. Ymddangosodd ar y rhaglenni teledu realiti Pop Idol a Popstars: The Rivals ac yn fwy diweddar, bu'n feirniad ar raglen sbŵf Peter Kay Britain's Got The Pop Factor... And Possibly A New Celebrity Jesus Christ Soapstar Superstar Strictly On Ice.

Ray Reardon

Chwaraewr snwcer o Gymro yw Ray Reardon MBE (ganed 8 Hydref 1932). Cafodd ei eni yn Nhredegar.

Stefan Terlezki

Gwleidydd oedd Stefan Terlezki CBE (29 Hydref 1927 – 21 Chwefror 2006).

Aelod seneddol Gorllewin Caerdydd rhwng 1983 a 1987 oedd ef.

Steven Spielberg

Cyfarwyddwr Ffilm yw Steven Allen Spielberg KBE (ganwyd 18 Rhagfyr 1946, Cincinnati, Ohio, UDA). Yn 2006, rhestrodd cylchgrawn Premiere ef fel y person mwyaf pŵerus a dylanwadol ym myd ffilmiau. Rhestrodd cylchgrawn Time ef fel un o'r 100 o Bobl Mwyaf y Ganrif. Ar ddiwedd yr 20g, cafodd ei enwi gan gylchgrawn Time fel un o gymeriadau mwyaf dylanwadol ei genhedlaeth. Mewn gyrfa sydd wedi ymestyn dros bedwar degawd, mae ffilmiau Spielberg wedi ymdrin â nifer o themâu gwahanol. Gwelwyd ffilmiau cynharaf Spielberg, sef ffilmiau gwyddonias ac antur (yn aml yn canolbwyntio ar blant), fel y ddelfryd o ffilmiau mawrion Hollywood. Yn y blynyddoedd mwy diweddar, dechreuodd ei ffilmiau ymdrin â themâu fel yr holocost, caethwasiaeth, rhyfel a therfysgaeth.

Enillodd Spielberg Wobr yr Academi am y Cyfarwyddwr Gorau am Schindler's List (1993) a Saving Private Ryan (1998). Torrodd tair o ffilmiau Spielberg y record mewn sinemau am faint o arian a wnaethant, sef Jaws (1975), E.T. the Extra-Terrestrial (1982), a Jurassic Park (1993).

Ieithoedd eraill

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.