Rhyfela herwfilwrol

Ymgyrchoedd milwrol gan luoedd answyddogol o fewn tiroedd a feddiennir gan elyn yw rhyfela herwfilwrol neu ryfela gwerila, gan amlaf gan grwpiau sydd yn frodorol i'r diriogaeth honno.

Mae prif gyfrannwyr i theorïau modern rhyfela herwfilwrol yn cynnwys Mao Zedong, Abd el-Krim, T. E. Lawrence, Vo Nguyen Giap, Josip Broz Tito, Michael Collins, Tom Barry, Che Guevara, Charles de Gaulle, a Carlos Marighella.

Tactegau

Oherwydd diffyg digon o gryfder ac arfau i wrthwynebu byddin reolaidd, mae herwfilwyr yn osgoi brwydrau ar y maes a hynny drwy ddefnyddio'r deateg hwn, sef hit-and-run. Yn hytrach na wynebu'r gelyn wyneb yn wyneb, maent yn gweithredu o ganolfannau a sefydlir ar dir anghysbell ac anhygyrch, megis coedwigoedd, mynyddoedd, a jyngloedd, ac yn dibynnu ar gefnogaeth y trigolion lleol ar gyfer recriwtio, bwyd, lloches, a gwybodaeth. Yn y gorffennol defnyddiwyd tactegau herwfilwrol gan Owain Glyn Dŵr a thywysogion Cymreig eraill. Gall herwfilwyr hefyd derbyn cymorth ar ffurf arfau, meddygaeth, ac ymgynghorwyr milwrol gan fyddin eu hunain neu fyddinoedd cynghreiriol.

Maes tactegau'r herwfilwyr yw aflonyddwch: maent yn ymosod yn gyflym ac yn annisgwyl, ysbeilio storfeydd y gelyn, cudd-ymosod ar batrolau a chymdeithiau cyflenwi, a thorri llinellau cyfathrebu, wrth obeithio aflonyddu gweithgarwch y gelyn ac i gipio cyfarpar a chyflenwadau ar gyfer defnydd eu hunain. Mae herwfilwyr yn anodd i ddal oherwydd eu mudoledd, gwasgariad eu lluoedd i mewn i grwpiau bychain, a'u gallu nhw i ddiflannu o fewn y boblogaeth sifil.

Darllen pellach

Astudiaethau academaidd

  • Laqueur, Walter. Guerrilla Warfare: A Historical and Critical Study (Transaction, 1997).
  • Taber, Robert. War of the Flea (Brassey's, 2002).
  • Weir, William. Guerrilla Warfare: Irregular Warfare in the Twentieth Century (Stackpole, 2008).

Llawlyfrau a chlasuron

  • Guevara, Che. La Guerra de Guerrillas (1961).
  • Võ Nguyên Giáp. People's War People's Army: The Viet Cong Insurrection Manual for Underdeveloped Countries.
  • Zedong, Mao. Youji Zhan (Saesneg: On Guerrilla Warfare; 1937).
Gwrthchwyldroadaeth

Ymgeision gan lywodraeth gydnabyddedig i atal gwrthryfel yw gwrthchwyldroadaeth neu COIN. Ymysg yr enghreifftiau hanesyddol o wrthchwyldroadaeth yw'r Prydeinwyr yn yr Argyfwng Maleiaidd, y Ffrancod yn Rhyfel Algeria, yr Americanwyr yn Rhyfel Fietnam, a'r lluoedd clymbleidiol yn Rhyfeloedd Affganistan ac Irac.

Rhyfel

Gwrthdaro hirfaith ar raddfa eang gyda dau grŵp o bobl neu fwy yn brwydro yn erbyn ei gilydd yw rhyfel.

Rhyfela athreuliol

Strategaeth filwrol yw rhyfela athreuliol sydd yn defnyddio athreuliad er mwyn ceisio gorchfygu'r gelyn. Mae'r ochr sy'n defnyddio'r strategaeth hon yn brwydro'r ochr arall yn raddol nes iddynt methu o ganlyniad i golledigion parhaol o luoedd ac adnoddau milwrol. Yn ôl damcaniaethwyr milwrol clasurol megis Sun Tzu mae rhyfela athreuliol yn groes i egwyddorion traddodiadol "celfyddyd y cadfridog", sydd yn pwysleisio manwfro, crynhoi lluoedd, cudd-ymosod, twyll ac ati. Er hyn ceir athreuliad trwy gydol hanes rhyfel, yn aml er mwyn niwtralu gelyn sydd â mantais dactegol.

Terfysgaeth

Defnyddio braw a thrais i geisio gorfodi rhywun i wneud rhywbeth yw terfysgaeth.

Walter Laqueur

Hanesydd ac academydd Americanaidd o dras Iddewig-Almaenig yw Walter Zeev Laqueur (ganwyd 26 Mai 1921; m. 30 Medi 2018) sydd wedi ysgrifennu nifer o lyfrau ar bynciau megis hanes yr Almaen, hanes Rwsia, hanes y Dwyrain Canol, Seioniaeth, ffasgiaeth, y Rhyfel Oer, hanes diplomyddol, rhyfel, trais gwleidyddol, rhyfela herwfilwrol, terfysgaeth, a materion rhyngwladol.

Fe'i ganwyd yn Breslau Gwlad Pwyl.

Ieithoedd eraill

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.