Bresychen

Llysieuyn a oedd yn dod o ardal Môr y Canoldir yn wreiddiol ond sydd yn cael ei bwyta bron ledled y byd heddiw yw bresychen neu gabetsien. Mae llawer o fathau o fresych ar gael, y mwyafrif lle caiff y dail eu bwyta a rhai (blodfresych a brocoli) lle caiff y blodau eu bwyta. Brassica oleracea yw'r term biolegol, sef grŵp sy' perthyn i deulu'r Brassicaceae (neu'r 'Cruciferae'). Gwyrdd yw eu lliw nes iddynt ddechrau pydru, pan dront yn frown.

Mae'r Albanwr yn ei alw'n bowkail, oherwydd ei siap ac weithiau'n castock,[1]

Bresychen
Brassica oleracea2
Dosbarthiad gwyddonol
Teyrnas: Plantae
Ddim wedi'i restru: Angiosbermau
Ddim wedi'i restru: Ewdicotau
Ddim wedi'i restru: Rosidau
Urdd: Brassicales
Teulu: Brassicaceae
Genws: Brassica
Rhywogaeth: B. oleracea
Grŵp cyltifar

Brassica oleracea Grŵp Capitata

Cyfeiriadau

  1. 'The Omnificent English Dictionary In Limerick Form'.
Bresychen-y-cŵn flynyddol

Planhigyn suddlon tebyg i'r cactws yw Bresychen-y-cŵn flynyddol sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu Euphorbiaceae. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw Mercurialis annua a'r enw Saesneg yw Annual dog`s mercury. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Bresych y Cŵn Blynyddol, Clais yr Hydd Blynyddol.

Mae'r dail wedi'u gosod bob yn ail, ac mae'r blodau'n unrhywiol, gyda blodau gwryw a blodau benyw ar yr un planhigyn. Gall fod yn gydryw neu'n deuoecaidd.

Bresychen ddafadennog

Planhigyn blodeuol bychan yw Bresychen ddafadennog sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu Brassicaceae. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw Bunias orientalis a'r enw Saesneg yw Warty-cabbage. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Bresych Dafadennog.

Mae'r dail ar ffurf 'roset' a chaiff y planhigyn ei flodeuo gan wenyn.

Bresychen ddeilgrech

Planhigyn blodeuol bychan yw Bresychen ddeilgrech sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu Brassicaceae. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw Rapistrum rugosum a'r enw Saesneg yw Bastard cabbage. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Berwr Crychiog.

Mae'r dail ar ffurf 'roset' a chaiff y planhigyn ei flodeuo gan wenyn.

Bresychen welw

Planhigyn blodeuol bychan yw Bresychen welw sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu Brassicaceae. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw Brassica tournefortii a'r enw Saesneg yw Pale cabbage.Mae'r dail ar ffurf 'roset' a chaiff y planhigyn ei flodeuo gan wenyn.

Bresychen wyllt

Planhigyn blodeuol bychan yw Bresychen wyllt sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu Brassicaceae. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw Brassica oleracea a'r enw Saesneg yw Cabbage. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Bresych Gwyllt, Bresych, Bresych y Môr, Bresych y Môr-greigiau, Cabatsen, Cabets Gwyllt, Cawl, Cawl Gwyllt, Cawl y Graig, Cawl y Gwyllt, Cawl y Môr, Cawlen, Llyrfresych, Llyrgawl, Morfresych, Morgawl, Pengronwen.

Mae'r dail ar ffurf 'roset' a chaiff y planhigyn ei flodeuo gan wenyn.

Bresychen y cŵn

Planhigyn suddlon tebyg i'r cactws yw Bresychen y cŵn sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu Euphorbiaceae. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw Mercurialis perennis a'r enw Saesneg yw Dog`s mercury. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Bresych y Cŵn, Blaen yr Iwrch, Bresych y Cŵn Parhaus, Cawl y Cŵn, Cifresych, Clais yr Hydd, Clais yr Hydd Barhaus, Cwlwm yr Asgwrn, Dail Cwlwm yr Asgwrn.

Mae'r dail wedi'u gosod bob yn ail, ac mae'r blodau'n unrhywiol, gyda blodau gwryw a blodau benyw ar yr un planhigyn. Gall fod yn gydryw neu'n deuoecaidd.

Bresychen y fagwyr

Planhigyn blodeuol bychan yw Bresychen y fagwyr sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu Brassicaceae. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw Coincya monensis is-rh. cheiranthos a'r enw Saesneg yw Wallflower cabbage. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Berwr Murwyll y Môr.

Mae'r dail ar ffurf 'roset' a chaiff y planhigyn ei flodeuo gan wenyn.

Bresychen y paith

Planhigyn blodeuol bychan yw Bresychen y paith sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu Brassicaceae. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw Rapistrum perenne a'r enw Saesneg yw Steppe cabbage. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Berwr y Rhos.

Mae'r dail ar ffurf 'roset' a chaiff y planhigyn ei flodeuo gan wenyn.

Bresychen ynys wair

Planhigyn blodeuol bychan yw Bresychen ynys wair sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu Brassicaceae. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw Coincya wrightii a'r enw Saesneg yw Lundy cabbage. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Berwr Lundy.

Mae'r dail ar ffurf 'roset' a chaiff y planhigyn ei flodeuo gan wenyn.

Deugotyledon

Planhigion blodeuol â dwy had-ddeilen yw'r deugotyledonau (hefyd dicotyledonau neu dicotau). Maent yn cynnwys tua 200,000 o rywogaethau. Fe'u dosberthir yn y dosbarth Magnoliopsida (neu Dicotyledones) yn draddodiadol, ond mae astudiaethau o'u DNA a'u paill yn dangos bod nhw'n ffurfio sawl grŵp gwahanol; yr ewdicotau yw'r grŵp mwyaf ac maent yn cynnwys y rhan fwyaf o'r deugotyledonau.

Fest-noz

Gŵyl draddodiadol Lydewig yw'r Fest-Noz (Llydaweg: 'gŵyl nos', sillefir weithiau fel Fest Noz), gyda dawnsio mewn grwpiau a cherddorion byw yn chwarae offerynnau acwstig, fel rheol, ond nid yn unig, offerynnau traddodiadal Llydaw. Lluosog Fest Noz yw 'festoù noz', er bod y "Ar C'hoarezed Goadeg" (Y Chwiorydd Goadeg' - teulu o gantorion traddodiadol o Trefrin) yn arfer dweud "festnozoù".

Er ei bod yn rhy hawdd i ddileu'r fest nozou a fêtes folkloriques fel dyfeisiadau modern, mae'r rhan fwyaf o ddawnsiau traddodiadol y Fest Noz yn hen, rhai yn dyddio'n ôl i'r Oesoedd Canol, gan ddarparu ffordd i'r gymuned ddeall ei yn y gorffennol ac yn ymhyfrydu mewn ymdeimlad dwfn o fod gyda hynafiaid a lle.Ar 5 Rhagfyr 2012, ychwanegwyd y fest-noz gan UNESCO at Restr Cynrychiolwyr Treftadaeth Ddiwylliannol Anniriaethol y Ddynoliaeth.

Ieithoedd eraill

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.