١٨١٨

ساڵی ١٨١٨ لە ڕۆژژمێری زایینیدا.

ھەزارە: ھەزارەی ٢ـەم
سەدەکان: سەدەی ١٨سەدەی ١٩سەدەی ٢٠
ساڵەکان: ١٨١٥ ١٨١٦ ١٨١٧١٨١٨١٨١٩ ١٨٢٠ ١٨٢١
١٨١٨ لە ڕۆژژمێرەکانی تردا
ڕۆژژمێری کوردی ٢٥١٧ – ٢٥١٨
کۆچی ھەتاوی ١١٩٦ – ١١٩٧
کۆچی مانگی ١٢٣٣ – ١٢٣٤
ئیلینۆی

ئیلینۆی یان ئیلینووا (بە ئینگلیسی:Illinois) یەکێک لە ویلایەتەکانی ئامریکایە.

ناوەندی ئەم ویلایەتە شاری سپرینگ‌فیڵدە.

بڕیارنامەی ١٧٩٥ی ئەنجومەنی ئاسایش

بڕیارنامەی ١٧٩٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی کۆتدیڤوار. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٨٢٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.

بڕیارنامەی ١٧٩٦ی ئەنجومەنی ئاسایش

بڕیارنامەی ١٧٩٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی کۆتدیڤوار. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٨٢٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.

بڕیارنامەی ١٧٩٨ی ئەنجومەنی ئاسایش

بڕیارنامەی ١٧٩٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی نێوان ئەریتریا و ئەتیۆپیا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٨٢٩‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.

بڕیارنامەی ١٨٠٢ی ئەنجومەنی ئاسایش

بڕیارنامەی ١٨٠٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٣ی شوباتی ٢٠٠٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی تیمۆری ڕۆژھەڵات. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٨٤٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.

بڕیارنامەی ١٨٠٩ی ئەنجومەنی ئاسایش

بڕیارنامەی ١٨٠٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٦ی نیسانی ٢٠٠٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئاشتی و ئاسایش لە ئەفریقادا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٨٦٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.

بڕیارنامەی ١٨١٥ی ئەنجومەنی ئاسایش

بڕیارنامەی ١٨١٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٩٠١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.

بڕیارنامەی ١٨١٨ی ئەنجومەنی ئاسایش

بڕیارنامەی ١٨١٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٩١١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.

بڕیارنامەی ١٨٢٢ی ئەنجومەنی ئاسایش

بڕیارنامەی ١٨٢٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ھەڕەشەی ئاشتی و ئاسایشی نێونەتەوەیی بە ھۆی چالاکییە تیرۆریستییەکان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٩٢٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.

بڕیارنامەی ١٨٢٤ی ئەنجومەنی ئاسایش

بڕیارنامەی ١٨٢٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٨ی تەمموزی ٢٠٠٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پێشێلکردنی یاسا مرۆانییەکانی نێونەتەوەیی لە ڕواندادا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٩٣٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.

بڕیارنامەی ١٨٣٧ی ئەنجومەنی ئاسایش

بڕیارنامەی ١٨٣٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ پێشێلکردنی یاسا مرۆانییەکانی نێونەتەوەیی لە یووگسلاڤیای پێشوودا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٩٨٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.

بڕیارنامەی ١٨٥٠ی ئەنجومەنی ئاسایش

بڕیارنامەی ١٨٥٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین، وێڕای کێشەی فەلەستین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٦٬٠٤٥‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.

بڕیارنامەی ١٨٥٩ی ئەنجومەنی ئاسایش

بڕیارنامەی ١٨٥٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی عێراق. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٦٬٠٥٩‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.

تام وۆرس, نیو ساوت وێلز

تام وۆرس بە ئینگلیزی: Tamworth, New South Wales شارێکە لە نیو ئینگلەندی ویلایەتی نیو ساوت وێلزی وڵاتی ئوسترالیا.

جەیمز پرێسکۆت جووڵ

جەیمز پرێسکات جووڵ (لەدایکبووی ٢٤ی دێسەمبری ١٨١٨ لە ئینگلیس) فیزیکزان بوو. ئەو کارگەلێکی زۆری لە بواری کار و گەرما و ھێزی کارەبایی ئەنجام داوە. بە ھۆی کارە گرینگەکانی جووڵ یەکەی پێوانی کار و ھێز جووڵ ناو نراوە.

سەدەی ١٩یەم

سەدەی ١٩یەم ناسراوە بە سەدەی سەرھەڵدانی وەرزشەکانی وەک تۆپی پێ، تۆپی سەبەتە، ...ھتد بەتایبەت لە وڵاتانی ئەمریکا و بەریتانیا. ھەروەھا زانستی پزیشکی گەشەی بەرچاوی بەخۆوە بینی لەڕووی توێکاری و نەخۆشیزانییەوە.

لە سەدەی ١٩یەمدا ئینگلیزەکان باڵادەستترین ھێز بوون لە جیھاندا کە چواریەکی ھەموو جیھانیان داگیرکردبوو.

١٤ی ئازار

١٤ی ئازار ٧٣یەم ڕۆژی ساڵە (٧٤ لە ساڵی پڕدا). ٢٩٢ ڕۆژی ماوە بۆ کۆتایی ساڵ.

چیلی

چیلی (ئیسپانی: Chile)، بەفەرمی کۆماری چیلی (ئیسپانی: República de Chile) وڵاتێکی سەربەخۆی لاتینییە لە قیلۆچی ئەمەریکای باشور، لەبەشی خۆڕئاوای باشوری کیشوەری ئەمەریکای باشور، بەدرێژایی ٤٨٢٨ کیلۆمەتر سنوری ئاوی ھەیە بەسەرکەناراوەکانی زەریای ھێمن،پێروو کەوتۆتە باکوری، پۆلیڤیا کەوتۆتە باکوری خۆڕھەڵاتی ئەرژەنتین لەبەری خۆڕھەڵاتی دایە، زەریای ھێمنیش لەبەری خۆڕئاوایەتی، چیلی بە وڵاتێکی تەشیلەیی درێژکۆڵەی کەناراوی ھەژماردەکرێت، کەبەشی زۆرینەی زەویەکانی خۆڕئاوای کیشوەری ئەمەریکای لاتینی پێک دێنێت، ڕووبەری چیلی ٧٥٦، ٦٢٦ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە، ژمارەی دانیشتوانی بەگوێڕەی سەرژمێری ١٩٨٨ نزیکەی ١٢، ٧ ملیۆن کەس دەبێت، شاڕی سانتیاگۆ پایتەختیەتی، شارەکانی ڤاڵپاڕەیسۆ و ئانتۆفاگاستا و ڤاڵدیڤیا و کۆنسیسیۆن بە شاڕە گەورەو دیارەکانی دادەنرێن.

بیابانی باکوری بەسەرچاوەسروشتیەکان دەوڵەمەندە بەتایبەت ئاسن و کاربۆن، زۆڕینەی دانیشتوانەکەی لەناوەڕاستی وڵاتەکە نیشتەجێن، بەشی باشوری بە ڕووبەرێکی زۆڕی دارستان و زنجیرە چیای گرکانی داپۆشڕاوە، دەڕیاچەی داخراوی زۆڕە و لەوەڕگایەکی باشی ھەیە بۆ سامانی ئاژەڵ، جگە لەھەبوونی سەدان دوورگەی پچڕپچڕ لەبەشی باشوری کە دەڕوانێتە زەڕیای ھێمن سەرچاوەیەکی باشی ئابوری ھەیە بەھۆی گەشتیاریەوە، چیلی وەک ڕۆڵی ڕامیاری دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی نۆزدەھەم دوای یەکگرتنەوەی بەشی باکور و باشوری وڵاتەکە.ئیسپانیا لەسەدەی شازدەھەم ھێڕشی کردە سەر چیلی و داگیری کرد،بەھۆیەوە کۆتایی بە فەرمانڕەوایی ئەلانکە ھێنالەبەشی باکور و ناوەڕاستی چیلی،بەڵام بەرامبەر بزاڤی مابۆچی شکستیان خوارد کە لەھەرێمەکانی باشوری چیلی نیشتەجێببوون ،دوای ئەوەی چیلی سەربەخۆیی خۆی ڕاگەیاند لە ئیسپانیا ١٨١٨ لەساڵی ١٨٣٠ وەک وڵاتێکی ئارام و بێکێشە دەرکەوت،لەسەدەی نۆزدەھەم چیلی گەشەسەندنێکی باشی ئابوری بەخۆیەوەبینی ئەمیش بەھۆی بەرەنگاربونەوەی بزاڤی مابۆچی لە١٨٨٠ و دەست بەسەرداگرتنی زەویەکانی باکور لەکاتی جەنگی زەڕیای ھێمن (١٨٧٩-١٨٨٣) و سەرکەوتنی بەسەر پێروو و پۆلیڤیا ، لەکۆتایی ساڵانی ١٩٦٠ و سەرەتای ١٩٧٠ ململانێیەکی ڕامیاری سەری ھەڵدا لەنێوان بزووتنەوە ئازادیخوازەکانی ڕاست و چەپ ،لەئاکامدا گەیشتە ئەوەی چەپڕەوەکانی چیلی بەڕابەری سێلفادۆڕ ئەلێندی کودەتایەکی سەربازی بەسەر حکومەتی ڕاست ڕەوەکان بکەن (١٩٧٣)و ڕژێمێکی سەربازی دیکتاتۆری دابمەزرێنن و دەستیان کرد بە کۆمەڵ کوژی و لەناوبردنی بەرھەڵستکاران، ئەم ڕژێمە دیکتاتۆریە کۆتایی پێ ھات لە ١٩٩٠ دوای لەدەست دانی دەنگێکی زۆڕ بەھۆی ھەڵبژاردنەوە ،ئێستا ڕژێمێکی پەڕلەمانی ھەیە کە چواڕساڵ جارێک سەرۆک ھەڵدەبژێردرێتەوە،تاوەکو ٢٠١٠ چوار سەرۆکیان بۆ وڵاتەکەیان ھەڵبژاردوە.

چیلی ئەمڕۆ یەکێکە لە وڵاتە ھەڕە پێشکەوتو و ئارامەکانی ئەمەریکای لاتینی لەنێوان وڵاتانی لاتین لە ڕێزبەندی ھەرەباشترین وڵاتانی ئەمەریکای باشور دایە بۆ گەشەپێدانی مڕۆیی و پەرەسەندنی ئابوری و بەرزبنەوەی داھاتی تاک و جیھان گەرایی و بازاڕی ئازاد و کەمی گەندەڵی لەدام و دەزگاکانی. لەپلەیەکی باڵای ڕێزبەندی وڵاتە پێشکەوتوەکانی جیھانە لە ڕووی ڕامیاری و دیموکراتیەوە. چیلی یەکێکە لە ئەندامی دەستەی دامەزرێنەرانی نەتەوە یەکگرتوەکان و یەکێتی وڵاتانی ئەمەریکای باشوور کە ھەریەکە لە وڵاتانی لاتینی و کاریبی بەیەک بەستۆتەوە.

کارڵ مارکس

کارڵ ھێنڕیش مارکس (١٨١٨-١٨٨٣) (بە ئنگلیزی :Karl Heinrich Marx ) خاوەن بیر، فەیلەسووف، مێژووناس، کۆمەڵناس، ئابووریزانی ئەڵمانی و یەکێک لە کاریگەرترین خاوەن بیرەکان لە سەرانسەر دونیادایە. نووسەری کتێبی "سەرمایھ" گرینگترین کتێبی بزووتنەوەی سۆسیالیستی بووە و بە ھاوکاری فرێدریش ئەنگەڵس تێزی مانیفێستی کۆمۆنیست، مێژوویی‌ترین نووسراوی بزووتنە‌وە‌ سۆسیالیستیە‌کانیان نووسی.

بە زمانەکانی تر

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.