Unyong Uropeyo

Ang Unyong Uropeo (UU) usa ka supranasyonal nga unyon sa 28 ka gawasnon ug demokratikanhong estadong-kaanib sa Uropa.

European Union main map
Unyong Uropeyo

Mga sumpay sa gawas

Alemanya

Alemanya (Inaleman: Deutschland) mao ang nasod sa Uropa Sentral, sa Kasadpang Uropa. Berlin ang iyang kapital. Kini ang may kinadak-ang ekonomiya sa Uropa.

Budapest

Ang Budapest maoy usa ka dakbayan sa Ungariya. Budapest ang iyang kapital nga Unyong Uropeyo.

Common Agricultural Policy

Ang Common Agricultural Policy (CAP) usa ka sistema sa mga subsidy pang-agrikultura sa Unyong Uropanhon (UU). Usa sa mga kritika sa kining sistema mao ang pagbayad sa kada Uropanhon og adisyonal nga buwis kada pagpalit og pagkaon para mapondohan ang export dumping, kun pagbenta nga mas barato, sa gawas sa UU. Kini proteksyonista ug taliwas sa mga prinsipyo sa free trade kay kini nagaresulta sa pag-flood og mga merkado sa gawas sa UU og mga artipisyal nga pinabaratong produktong Uropanhon. Usa sa mga biktima niini sa Asya mao ang Habagatang Korea ug ang Pilipinas.

Eslobakya

Slovakia maoy usa ka nasod sa Uropa Sentral.

Estados Unidos

Ang Tinípong Bángsà (kun EU, gíkan sa Kinatsiláng Estados Unidos; Ininggles: United States of America kun USA) usá ka republiká nga pederál nga gilangkóban sa kalím-an ka bángsà o estádo. Nahimutáng sa túngà-túngang párte sa Amihanáng Ameriká ang kadaghánan sa mgá estádo. Adúnay kaugalíngong pangagamhánan ang káda estádo ubós sa sistémang pederalísmo. Adúnay duhá ka kamad-ánhong utlánan ang Tinípong Bángsà, síkbit sa Mehikó ang usa ug sa Kanádya usáb ang láing usá. Gilibotân kiní sa nagkadaíyang katubígan sáma sa Kaláwrang Pasipikó, Dágat Bering, Kaláwrang Arktikó, úg Kaláwrang Atlantikó. Dílì súmpay-kamád-an ang duhá ka estádo sa Alaska úg Hawaii sa nahibilíng 48 ka estádo. Parého sab nga dílì súmpay-kamád-an ang uság usá. Náay koleksiyon sa mgá distríto, teritóryo úg ubán pang ginsakópang panggawás ang EU sa ubáng párte sa kalibótan. Komón nga gitawág og “Amerkáno” ang katáwhan sa Estádos Unídos o Tinípong Bángsà.

Ang nasodnong ginikanan sa Estados Unidos matamdan sa deklarasyon sa napulog tulo kolonya gikan sa Gran Britanya niadtong 1776 nga sila independente na nga mga estado, ug gipakusog sa Tratado sa Paris (1783). Sugod pa sa tunga-tunga sa ika-20 siglo, naunhan na niini ang tanang nasod sa impluwensiya sa ekonomiya, politika, militar, ug kultura.Nahimo ang EU ubos sa tradisyon nga panggobyerno nga adunay pagsinabtanay sa mga tawong ginsakpan pinaagi sa modelo nga demokrasya nga representatibo. Kining modelo sa gobyernong presidensiyal-konggresyonal nakopya sab sa daghan pang mga nasod, ilabi na sa mga naa sa Tunga-tungang Amerika ug Habagatang Amerika apil na ang nasod sa Pilipinas.

Estonia

Ang Republika sa Estonya (Inestonyo: Eesti Vabariik) maoy usa ka nasod sa Amihanang Uropa.

Hapon

Ang Hapon o Japan (日本, Nihon or Nippon), usa ka kapopud-ang nasod sa Sidlakang Asya. Nahimutang sa kasadpang Kadagatang Pasipiko, ang Hapon makit-an pa-sidlakan gikan sa Tsina, Korea, ug Rusya. Ang Hapon napalibotan sa mga katubigan nga Dagat Pilipino sa habagatang-sidlakan, Dagat sa Okhotsk sa amihanan, Dagat Hapon sa kasadpan ug sa Kadagatang Pasipiko sa sidlakan. Ang kanji nga teksto sa iyang pangalan nagpasabot nga "gikan-adlaw", mao nga kini nailhan nga "Yuta sa Nagsidlak nga Adlaw" o Land of the Rising Sun. Tokyo ang iyang kapital nga dakbayan.

Hiniusang Gingharian

Ang Hiniusang Gingharian (United Kingdom sa Iningles), tibuok ngalan: Hiniusang Gingharian sa Gran Britanya ug Amihanang Irlanda; sa Iningles: United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland; sa Kinatsila: Reino Unido de Gran Bretaña e Irlanda del Norte; UK kun HG) maoy usa ka nasod sa Uropa, ug miyembrong-estado sa Unyon sa Uropa (UU).

Nakasentro sa isla sa Gran Britanya ang kadaghanan sa populasyon ug teritoryo niini. Napalibotan ang nasod sa Kadagatang Atlantiko ug sa mga dagat nga Dagat Amihanan o North Sea, Kanal La Mancha o English Channel, Dagat Seltiko, ug Dagat Irlandes. Nakasumpay sa Pransya ang Britanya pinaagi sa Channel Tunnel ug tapad sa Republika sa Irlanda ang Amihanang Irlanda.

Ang Hiniusang Gingharian usa ka demokrasya nga parlamentaryo ug usa ka konstitusyonal nga monarkiya. Gilangkuban kini sa Inglatera, Amihanang Irlanda, Eskosya, ug Gales. Si Rayna Isabel II ang pamuno sa estado, ug si Theresa May ang primero ministro.

Ang UK maoy labing gamhanang nasod niadtong siglo 19 ngadto sa sayo sa siglo 20. Apan tungod sa duha ka Gubat sa Kalibotan, ug ang pagkunhod sa iyang imperyo niadtong unang tunga sa siglo 20, miubos ang iyang pagkagamhanan. Pero bisan niini, ang UK nagpabilin nga adunay ikasulti sa mga buhat militar, ekonomikal, kultural, ug politikal nga mga buluhaton. Usa usab ka gahom nukleyar ang UK, ug adunay dakong bahin sa pundo nga gigahin para sa militar.

Ang UK adunay usa ka permanente nga "seat" sa Konseho sa Seguridad sa UN. Miyembro usab kini sa G8 ug sa NATO.

Italya

Ang Italya (Initalyano: Italia, opisyal: Republikang Italyano; Initalyano: Repubblica Italiana) nasod nga nahimutang sa Habagatang Uropa. Ginsakopan niya ang kawalogan sa Suba sa Po, ang daklawis sa Italya ug ang duha sa dagkong isla sa Dagat Mediteranyo, ang Sicilia ug ang Sardinia. Ang mga Italyano mosangpit usab sa nasod nga lo Stivale ("ang Bota", tungod sa iyang daw-bota nga itśura), il Bel Paese ("ang Maanyag nga Nasod") o la Penisola ("ang Daklawis"). Ang Italya giutlanan sa amihanan sa mga nasod sa Pransiya, Nasod nga Swiss, Austriya ug Slovenia. Ang mga nagkinaugalingnong estado sa San Marino ug Dakbayan nga Vaticano mga enclave sa teritoryong Italyanhon, samtang ang Campione d'Italia usa ka exclave sa Italya nga napalibotan sa Yuta sa mga Swiss.

Ang Italya puloy-anan sa mga kulturang Uropeyo sama sa mga Etruskanhon, Griyego, ug Romanhon. Ang iyang ulohan ang Roma ang mipasiuna sa pundasyon sa pangatlingban nga Kasadpanon, ug usa ka importanteng makasaysayanon nga dakbayang global, ilabi na nga mao niy sentro sa karaang Imperyong Romanhon ug sa Simbahang Katoliko. Ang uban pang mga dakbayan nga ilado mao ang Venecia, Milano ug Neapoli. Kapin sa 3,000 ka tuig nga natilawan sa mga Italyanhon ang mga pagdayo ug pagsakop sa mga tribong Alemanhon, Keltikhon, Frankohanon, Lombard, Griyegong Bizantinhon, Saracen ug Normahanon sa panahon nga Medyibal; gisundan sa Renasans, kanus-a nahitabo ang mga Gubat nga Italyanhon ug ang mga dakbayang-estado niini nailhan sa mga kulturanhon ug siyentipiko nga kontribusyon.

Paghuman sa Renasans, nabahinbahin ang Italya sa nagkalain-laing mga nagkinaugalingnong estado ug permeng gisakop sa mga langyaw niadtong wala pa mahiusa ang Italya. Ang pagkahiusa sa Italya mipahimo ug mipahimsog niini isip usa ka nagkinaugalingon nga nasod-estado (sa tuig 1861). Gubot perme sa panahon sa monarkiya sa Italya ug sa duha ka gyerang tibuok-kalibotanhon, nabalik lang ang kalinaw ug kalamboan sa pagmugna sa Republikang Italyano niadtong Hunyo, 1946.

Sa karon, ang Italya usa ka nasod nga asensado. Kini ang ika-7 nga taas og GDP ug ika-17 nga taas sa Human Development Index (Barahan sa Kaugmad sa Tawo). Miyembro kini sa G8 ug usa sa orihinal nga miyembro sa Paghiusang Uropenhon. Sugod sa Enero 1, 2007, usa ang Italya sa milangkob isip di-permanenteng miyembro sa Konsehong Pangseguridad sa HN. Ang mga lungsoranon sa Italya gitawag og Italyano ug ang pinulongan nila Initalyano(Italiani, o sa pangbabalak Italici).

Adunay 104,000 ka Pilipinhon nga nanarbaho ug nanimuyo sa Italya.

Kanada

Ang Kanada o Canada usa ka nasod nga nahimutang sa amihanang bahin sa Amihanang Amerika. Segun sa total nga arya, kini ang ikaduhang pinakadakong nasod sa kalibotan human sa Rusya. Pakasadpan gikan sa Kadagatang Atlantiko hangtod sa Kadagatang Pasipiko ug paamihanan ngadto sa Kadagatang Artiko, ang Canada adunay yutang utlanan sa Estados Unidos sa amihanangkasadpan ug habagatan.

Unang napuy-an sa mga tawong aborihinal, ang permanenteng kolonyang Uropeo sa Kanada nasugdan niadtong sayo sa ika-17 siglo. Ang Canada napundar sa tuig 1867 isip dominion sa British North American colonies. Nahimo kining independente gikan sa Hiniusang Gingharian pinaagi sa prosesong tiningi nga nakompleto niadtong 1982. Ang Canada usa ka nasod nga miyembro sa Komonwelt sa Britanya kung diin si Reyna Elizabeth II ang iyang ulohan sa estado.

Ang Canada usa ka monarkiyang pederal konstitusyonal nga naay demokrasyang parliamentaryo. Adunay 10 ka probinsya ug 3 ka teritoryo ang kining nasod. Iningles ug Prinanses ang iyang opisyal nga mga pinulongan, mao nga kini usa ka nasod nga bilingual ug multikultural sab tungod sa iyang palisiyang imigrasyon. Usa ka nasod nga abansado sa teknolohiya ug industriyalisado, ang Canada nagamentenar sa iyang ekonomiya nga kasagarang nakabase sa natural resources ug sa negosyo, ilabi na sa Estados Unidos--ang nasod nga ang Canada adunay dugay ug komplikadong relasyon. Miyembro sa G8, ang grupo sa mga labing gamhanang nasod, ang Canada. Adunay mga 392,120 ka mga Pilipino dinhi.

Malta

Ang Republika sa Malta (Minaltes: Repubblika ta’ Malta) maoy usa ka islang nasod sa Habagatang Uropa, sa Dagat Mediteranyo.

Nord-Pas-de-Calais

Ang Nord-Pas-de-Calais (Olandes: Noord-Nauw van Kales) usa sa 26 ka mga rehiyon sa Pransiya. Ang Nord-Pas-de-Calais gitibuok sa mga departamento sa Nord ug Pas-de-Calais, sa amihanang bahin sa nasod, duol sa Belhika. Usa kini sa labing daghang tawo matag kilometro kuwadro sa tibuok Pransiya: nagpuyo dinhi ang upat ka milyon ka mga tawo, 7% sa tibuok populasyon sa Pransiya. 83% niini anaa sa mga urban nga katilingban nanimuyo.

Ang administratibong kapital mao ang dakbayan sa Lille. Ang ubang dagkong lungsod naglakip sa Valenciennes, Lens, Douai, Béthune, Dunkerque, Maubeuge, Calais, Boulogne-sur-Mer ug Arras.

Pransiya

Ang Pransiya (Prinanses: France), opisyal nga ngalan Republikang Pranses (République française), usa ka nasod kang kansang metropolitan nga teritoryo nahimutang sa Kasadpang Uropa. Ang iyang kinatibuk-ang teritoryo naglakip usab sa mga pulo nga nahimutang sa ubang kontinente. Ang Metropolitan nga Pransiya nahimutang taliwala sa Dagat Mediteranyo ngadto sa Kanal La Mancha ug Dagat Amihanan. Ang mga Pranses motawag sa Metropolitan nga Pransiya isip l'Hexagone (ang "Heksagon") tungod sa porma niini.

Ang Pransiya gitaliwad-an sa Belhika, Luxembourg, Alemanya, Suisa, Italya, Monaco, Andorra, ug Espanya. Sa pipila sa iyang mga departamento gawas sa nasod, ang Pransiya may gisaw-ang utlanan sa mga nasod sa Brasil, Surinam, ug Netherlands Antilles. Ang Pransiya ug ang Hiniusang Gingharian (UK) gitapot sa usa ka tunnel nga miagi ilawom sa Kanal La Mancha (o Kanal Ingles).

Ang Republikang Pranses usa ka demokrasya nga giorganisa isip usa ka inusang semi-presidensiyal nga republika. Kini usa ka ugmad nga nasod nga may ikaunom nga labing dakong ekonomiya sa tibuok kalibotan. Ang mga ideyal sa Pransiya nasulat sa Deklarasyon sa mga Katungod sa Tawo ug sa Lungsoranon. Ang Pransiya usa usab sa unang mga miyembro sa Unyon sa Uropa, ug maoy labing dakong nasod (base sa arya) sa mga miyembro sa maong pundok. Sakop usab ang Pransiya sa La Francophonie, G8, ug sa Unyon Latino. Laing pundok nga ang Pransiya usa sa mga nag-unang miyembro mao ang Hiniusang mga Nasod (UN); usa kini sa lima ka permanenteng sakop sa Konseho sa Seguridad sa maong pundok. Ang Pransiya usa sa walo ka mga nasod nga naghupot og armas nukleyar. Kini gibisita sa hapit mo-75 milyones ka mga turista matag tuig, ug usa sa labing popular nga destinasyon sa mga turista.

Ang ngalan sa Pransiya naggikan sa Franks, usa ka tribong Aleman nga miokupar sa rehiyon human sa pagkahugno sa Empiryo Romano sa Kasadpan. Ang rehiyon palibot sa Paris (Île-de-France) ang orihinal nga demesne.

Rusya

Ang Pederasyong Ruso (Rinuso: Российская Федерация, "Rossijskaja Federacija") mao ang kinadak-ang nasod sa kalibotan nga adunay 17,075,400 kilometro kwadrado nga yuta. Ang teritoryong gingsakopan gikan sa Uropa hangtod sa Sidlakang Asya. Ang maong nasod may 142 milyones ka tao, ika-9 pinakadaghan sa tibook kalibutan.

Ang Russia usa ka agresibo nga nasud. Gisakop sa Russia ang bahin sa Ukranya ug Heyorhiya.

Tsipre

Cyprus (usab Tsipre) (Grinyego: Κύπρος, Kýpros; Tinurko: Kıbrıs), usa ka islang nasod sa Kasadpang Asya pero adunay sosyopolitikal ug kultural nga konesyon sa Uropa. Kini nahimutang sa sidlakang bahin sa Dagat Mediteranyo, sa habagatan sa Turkey (Anatolia). Cyprus mao ang ikatulo sa pinakadakong isla ug usa sa mga popular nga lugar sa turismo sa Mediteranyo. Kolonya sa Britanya kaniadto, nahatagan kini og independensya gikan UK sa tuig 1960. Ang Cyprus miyembro sa Unyon sa Uropa sugod Mayo 1, 2004.

Niadtong 1974, human sa kagubot sa mga Griyego ug Turko nga Cypriot, misakop ang Turkey sa 1/3 nga teritoryo sa isla. Kini miresulta sa pagkadisplace sa libo-libong mga Cypriot ug sa pundasyon sa Turkong Cypriot nga political entity sa amihanang bahin sa isla. Ang kining politikal nga sitwasyon nahitabo pa hangtod karon.

Ang Republika sa Cyprus, ang giila nga estado sa internasyonal nga komunidad, adunay de jure nga soberanya sa isla ug sa dagat nga palibot niini; pero, ang isla de facto nga gi-partisyon ngadto sa upat ka bahin:

ang lugar nga gikontrol sa republika sa habagatang bahin sa isla;

ang lugar sa amihanan, nga mitawag sa iyaha isip Republikang Turko sa Amihanang Cyprus;

ang Green Line nga gikontrol sa Hiniusang mga Nasod, nga nagbuwag sa duha ; ug

duha ka Sovereign Base Areas (Akrotiri ug Dhekelia), mga base nga gi-retain sa Hiniusang Gingharian human sa independensya sa Cyprus.

Uropa

Ang Uropa (Kinatsila: Europa, [ew'ɾopa]; Prinanses ug Iningles: Europe) usa ka kontinente nga nahimutang sa kasadpang bahin sa superkontinenteng Eurasia. Gipalibotan ang Uropa sa Kadagatang Artiko sa amihanan, Kadagatang Atlantiko sa kasadpan, Dagat Mediteranyo ug Dagat Itom sa habagatan, ug sa Kabukirang Ural sa sidlakan.

Kon ibase sa arya, ikaduha sa labing gamay nga kontinente ang Uropa. Kini adunay arya nga 10,400,000 km², mas dako'g gamay sa kontinente sa Awstralya.

Kon ibase naman ang populasyon, kini ang ikatulong pinakadakong kontinente sunod sa Asya ug Aprika. Adunay mga 666,498,000 ang populasyon niini niadtong tuig 2000, hapit ikapitong bahin sa populasyon sa kalibotan.

Wikipedya

Ang Wikipedya usa ka multilingguwal gambalayan-ong libreng ensiklopedya. Kini gisulat sa mga bolunter pinaagi sa programa sa kompyuter nga gitawag og wiki, nga naghatag kapabilidad sa matag gumagamit nga momugna ug mosulat og mga artikulo. Ang proyekto nagsugod sa Enero 15, 2001 isip komplemento sa sinulat sa mga batid nga Nupedia, ug karon gidumala sa Wikimedia Foundation nga nagbase sa Florida, Tinipong Bansa. Ang Iningles nga bersiyon sa Wikipedya may kapin 2,600,000 ka artikulo sa kasamtangan. Niadtong Hunyo 22, 2005, ang Sinugboanong Wikipedya namugna. Kini karon may 5,378,869 na ka artikulo.

Ang ngalang Wikipedya usa ka pagsagol sa mga pulong nga wiki (ang teknolohiya sa pagmugna'g websayt nga kolaboratibo) ug ensiklopedya. Ang kapin 10 ka milyon nga mga artikulo sa Wikipedya gisulat sa mga bolunter sa tibuok kalibotan, ug hapit tanang artikulo mahimong usbon ni bisan kinsa nga dunay akses sa websayt sa Wikipedya. Gilansar kini nila Jimmy Wales ug Larry Sanger niadtong 2001, kini sa kasamtangan ang labing dako ug labing popular nga reperensyang heneral sa Internet.Ang mga kritiko sa Wikipedya mipunterya sa sistemikong bayas ug sa mga inkonsistensi ug sa mga palisiya sa paghatag og pabor sa konsenso labaw sa kredensyal sa prosesong pag-edit. Ang pagkasaligan sa Wikipedya ug pagkasakto isyu usab. Ang ubang kritisimo nasentro sa suseptibilidad niini sa bandalismo ug sa pagdugang og way klaro o wa ma-verify nga impormasyon. Scholarly work suggests that vandalism is generally short-lived.Ang mga artikulo sa Iningles nga Wikipedya regular nga gikutlo sa medya ug sa akademiya, kinsa midayeg niini tungod sa libreng distribusyon, pag-usab, ug halapad nga coverage. Ang mga editor gidasig sa pagsunod sa palisiya sa "neyutral nga panlantaw" diin ang tanang notableng perspektibo gisumariya sa walay paninguha nga makab-ot ang usa ka obhetibong kamatuoran.

Sa dihang ang Time nga magasin miila "Nimo" isip Person of the Year 2006, nga midayeg sa hataas nga kalamboan sa kolaborasyon nga onlayn ug interaksyon sa minilyon ka tiggamit sa tibuok kalibotan, ang Wikipedia ang unang partikular nga serbisyong "Web 2.0" nga namensyon, gisundan sa YouTube ug MySpace.

Sa ubang pinulongan

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.