Siyensya

Ang siyensya [nb 1] usa ka sistematikanhong paninguha nga nagmugna ug nag-organisar sa kahibalo pinaagi sa mga pagpasabot nga mahimong testingan ug sa mga panag-an kabahin sa lihok sa uniberso.[nb 2][1]:58 [2]

Notes

  1. From Latin scientia, meaning "knowledge". "science".
  2. "... modern science is a discovery as well as an invention.

References

  1. Wilson, Edward (1999). Consilience: The Unity of Knowledge. New York: Vintage. ISBN 0-679-76867-X.
  2. http://global.britannica.com/topic/science
Agrikultura

Ang Ingles nga bersiyon ning maong panid mahimo mong mahubad ngadto sa Binisayang Sinugboanon.

Ang agrikultura (nga naglakip sa panguma) mao ang arte ug siyensya sa pagprodyus og pagkaon ug uban pang mga produkto pinaagi sa sistematikong pagpatubo sa mga tanom ug pagpamuhi og hayopan.

Ang pulong "agrikultura" misulod sa pinulongang Sinugboanon pinaagi sa Kinatsilang "agricultura". Ang agri gikan sa Linatin nga ager ("usa ka uma"), ug ang kultura gikan sa Linatin nga cultura ("pagpatubo" kun "kultibasyon").

Sa aktuwal nga paggamit, ang agrikultura nagpasabot sa mga aktibidad nga gikinahanglan alang sa produksiyon sa pagkaon ug mga materyal, lakip na ang tanang paagi sa pagpadako og hayopan.

Ang padayong pag-ugmad sa mga paagi sa panguma maoy usa sa mga yawe sa espesyalisasyon sa trabaho sa tawo. Daghan niining maong mga trabaho dili direktang may kalabotan sa panguma (pananglitan ang mga sayantista, imbentor, ug mga enhinyero).

Sa banabana sa tuig 2002, 42% sa tibuok populasyon sa kalibotan anaa sa panguma, apan kini naghatag lamag 4.4% (2005 nga banabana) sa gross world product (sumatotal sa tanang gross domestic product).[1]

Arkitektura

Ang artikektura (sa Griyego αρχή = nag-una ug τέχνη = craftmanship) mao ang arte ug siyensya sa pagdesinyo og mga bilding ug istruktura. Usa ka mas halapad nga depinisyon mag-apil sa iyang sakop sa desinyo sa tibuok kalikopan, gikan sa makrolebel sa pagplano sa mga lungsod, pagplano sa dakbayan, ug landscape architecture ngadto sa maykrolebel sa furniture.

Botanika

Ang botanika, siyensya sa tanom, o biyolohiya sa tanom maoy usa ka sanga sa biyolohiya mahitungod sa siyentipikong pagtuon sa kinabuhi sa tanom. Ang botanika milangkob sa pagtuon sa mga tanom, lumot kun algae ug fungi, apil ang estruktura, pagtubo, reproduksyon, metabolismo, paglambo, mga sakit, kemikal nga kinaiya, ug ang relasyon sa ebolusyon sa mga taksonomikong grupo. Ang botanika namugna tungod sa pag-identipikar sa mga makaon, makatambal ug malala nga mga tanom, mao ng ausa kini sa mga nahiunang siyensya. Sa karon, ang mga botaniko mituon og labaw sa 550,000 ka mga espesiye. Ang pulong "botanika" gikan sa Griniyego nga βοτάνη, ang buot ipasabot "sagbutan", siguro tungod sa ideya sa pagpili sa mahimong makaon sa pagtubong sa mga binuhing mananap.

Iningles

Ang pinulongang Ingles o Iningles/Ininggles usa ka pinulongang Indo-Uropeyo (sa sanga sa Kasadpang Hermaniko), nga orihinal nga gitabi sa Inglatera, sa Hiniusang Gingharian kun UK. Kini ang primerong lenggwahe (ang gitabi sa mayoriya sa populasyon) sa Australya, Canada, Estados Unidos, Hiniusang Gingharian, Irlanda, ug New Zealand. Sa karon, daghang nasod Iningles ang usa sa mga opisyal nga pinulongan, apil na ang Pilipinas (gsa Amerika) ug ang mga miyembrong nasod sa Komonwelt sa Britanya sama sa Indya ug Habagatang Aprika

Ang Iningles mao ang kasagarang gigamit sa mga internasyonal nga organisasyon ug diplomasya (Prinanses kaniadto), ug sa siyensya ug teknolohiya apil na ang Internet.

Kini nga pinulongan napasikat sa kalibotan sugod lang sa ika-20 siglo tungod sa kolonyalismo ug globalisasyon diin ang Britanya ug Estados Unidos nga parehong maimpluwensyang nasod, mao ang mga nagsabwag niining pinulongan.

Kinabuhi

Ang kinabuhi usa ka kinaiya nga naglahi sa mga pisikal nga butang gikan sa mga linalang nga adunay biyolohikal nga proseso, lakip na ang mga proseso aron magpadayon ang kinabuhi mismo. Lain-laing klase sa kinabuhi ang makita sa kalibotan, sama mga tanom, mananap, fungi, protist, archaea, ug bakterya.

Ang depinisyon sa kinabuhi usahay dili mapiho, ug may mga nag-ingon nga ang bayrus ug viroid walay kinabuhi. Ang bayolohiya ang siyensya sa pagtuon kabahin sa kinabuhi, apan daghang sanga sa siyensya ang nagtuon sa lain-laing aspeto sa kinabuhi.

Marie Curie

Si Marie Skłodowska Curie (natawo nga Maria Salomea Skłodowska; Nobiyembre 7 1867 – Hulyo 4 1934) ug kimiko nga nagpahigayon panukidukisa pagpadayon sa radioaktibidad. Siya ang una nga babaye nga nakadaog sa usa ka Gantimpalang Nobel, mao ra ang babaye nga nakadaog sa premyo nga Nobel kaduha, ug siya lamang ang nagdaog sa Gantimpalang Nobel sa duha ka lainlaing natad sa siyensya.

Metro Manila

Kining artikulo bahin sa rehiyon. Alang sa dakbayan, adtoa ang Dakbayan sa Manila. Alang pulong pangmedyos, adtoa ang Mega Manila.Ang Nasodnong Ulohang Rehiyon (Tinagalog: Pambansang Punong Rehiyon) sa Pilipinas kun Metro Manila sa Ininggles (Tinagalog: Kalakhang Maynila kun Kamaynila-an) mao ang labing importanteng urbanong sentro sa Luzon, natung-an sa Lo-ok sa Manila ug Laguna de Bay. Ang sentro sa rehiyon mao ang Dakbayan sa Manila, ang nasodnong kapital sa Pilipinas. Usa kini sa limang opisyal nga metropolitanong lugar sa nasod, apil sa Sugbo, Davao, Naga (Bikol) ug Metro Cagayan de Oro. Kining rehiyona gitawag na lamang og Manila (Tinagalog: Maynila) sa dinaklit.

Ang mga residente niining rehiyon gitawag og Manilenyo/Manilenya (Kinatsila: manileño, manileña; manilense). Tinagalog ang tubod nga pinulongan niining rehiyon, apan daghan nang mga ubang grupo-etniko (ilabi na mga Bisaya) nga nangapuyo dinhi.

Planeta

Ang usa ka planeta usa ka lawas sa astronomiya nga naglibot sa usa ka bitoon o mga nahabilin nga bitoon nga labi ka igo sa pag-ikot sa kaugalingon nga grabidad, dili igo nga hinungdan nga hinungdan sa thermonuclear fusion, ug gihawan ang mga silingan nga rehiyon sa mga planeta.

Ang termino nga planeta kuno, nga adunay kalabutan sa kasaysayan, astrolohiya, syensya, mitolohiya, ug relihiyon. Lima ka mga planeta sa Sistema sa Solar ang nakita sa hubo nga mata. Giisip kini sa daghang mga kultura sa una isip usa ka balaan, o ingon mga emisyonaryo sa mga diyos. Sa pag-uswag sa kahibalo sa siyensya, nausab ang panan-aw sa tawo sa mga planeta, nga naglakip sa daghang mga lahi nga mga butang.

Sidlakang Imperyong Romano

Ang Imperyong Bizantino kun Bizantiyum mao ang makakasaysayano'ng katawagan nga ginamit sukad niadtong ika 19 nga gatos ka tuig aron sa paghulagway sa Griyego-tinabian sa Imperyong Romano niadtong Tunga-tunga nga mga Panahon, nahimutang ang kapital nga dakbayan niini sa Constantinople. Nilad usab ni isip Sidlakang Imperyong Romano, bisan kini nga katawagan kay gigamit kaniadtong panahon sa wala pa ang pagkahugno sa Kasadpa'ng Imperyo'ng Romano. Kasagaran sa kasaysayan niini naila kini sa mga kaatbang sa Kasadpan isip Imperyo sa mga Griyego tungod sa paghari sa Pinulonga'ng Griyego, kultura ug populasyon. Sa mga lumad nga tao niini kini nailhan lamang nga Imperyong Romano kun Romania ug ang mga imperador niini mipadayon sa wala maputol nga pagsunod sa mga Imperador nga Romano.

Sa ubang pinulongan

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.