Pinulongan

Ang Ingles nga bersiyon ning maong panid mahimo mong mahubad ngadto sa Binisayang Sinugboanon.
Hannah valantine nih
Pinulongan

Ang pinulongan usa ka sistema sa komunikasyon. Ang pasulti ug pasulat nga pinulongan sa tawo matawag nga sistema sa mga simbolo ug mga lagda nga naglatid og unsaon paggamit kining mga simboloha.

Kinaiya sa matag bata ang pagkat-on og pinulongan. Hapit tanang pinulongan sa tawo naggamit og mga patern sa tingog ug lihok nga naghatag abilidad sa tawo pakighinabi sa uban.

Walay klarong utlanan nga naglahi sa diyalekto gikan sa pinulongan, apan giingong ang usa ka pinulongan usa ka diyalekto nga may kaugalingong kasundalohan.

Ang mga tawo ug ang mga programa sa kompyuter naghimo usab og mga pinulongan, pananglitan ang Esperanto, Ido, Interlingua ug Klingon.

Mga pinulongan sa tawo

Ang mga pinulongan sa tawo sagad gitawag og natural nga pinulungan. Ang siyinsiya sa pagtu-on niini gitawag og linggwistiks.

Gigikanan sa pinulongan sa tawo

Wala matino kon kanus-a unang gigamit sa tawo (o sa iyang mga kagikan) ang pinulongan. Mahimong sa panahun sa Homo habilis kini (duha ka milyun ka tuig kanhi) o kaha niadtong 40,000 ka tuig lamang kanhi, o kaha sa panahon sa tawong Cro-Magnon.

Ang orihinal nga bersiyon ning maong artikulo gibase sa Iningles nga bersiyon niini sa Wikipedyang Ingles.
Brasil

Brasil (opisyal: Pederatibong Republika sa Brasil) mao ang pinakadakong nasod sa Habagatang Amerika ug ikalima sa tibuok kalibotan. Ang Kapital sa Brasil ay Brasilia ang pinadakong dakbayan sa nasod Brasil ug uban pa. Ang Pinulongan Portugues

ay murang Espanyol nga romantic language sa ubang Pinulongan.

Iningles

Ang pinulongang Ingles o Iningles/Ininggles usa ka pinulongang Indo-Uropeyo (sa sanga sa Kasadpang Hermaniko), nga orihinal nga gitabi sa Inglatera, sa Hiniusang Gingharian kun UK. Kini ang primerong lenggwahe (ang gitabi sa mayoriya sa populasyon) sa Australya, Canada, Estados Unidos, Hiniusang Gingharian, Irlanda, ug New Zealand. Sa karon, daghang nasod Iningles ang usa sa mga opisyal nga pinulongan, apil na ang Pilipinas (gsa Amerika) ug ang mga miyembrong nasod sa Komonwelt sa Britanya sama sa Indya ug Habagatang Aprika

Ang Iningles mao ang kasagarang gigamit sa mga internasyonal nga organisasyon ug diplomasya (Prinanses kaniadto), ug sa siyensya ug teknolohiya apil na ang Internet.

Kini nga pinulongan napasikat sa kalibotan sugod lang sa ika-20 siglo tungod sa kolonyalismo ug globalisasyon diin ang Britanya ug Estados Unidos nga parehong maimpluwensyang nasod, mao ang mga nagsabwag niining pinulongan.

Inintsik

Ang Inintsik (汉语/漢語, pinyin: Hànyǔ; 中文, pinyin: Zhōngwén) mao ang mga pinulongan sa Tsina ubos sa pinulogang Sino-Tibetano nga pundok. Orihinal kini nga pinulongan sa mga Intsik nga Han. Mga 1/6 sa tanang populasyon sa kalibotan, o mga 1 bilyon ka tawo, tigsulti niini isip lumad nga pinulongan. Kontrobersyal ang pag-identipikar sa mga kalainan sa Inintsik isip "pinulongan" o "diyalekto". Ang Inintsik nga Mandarin adunay mga 850 ka milyon nga tigsulti, ang labing daghan sa tibuok sa kalibotan. Misunod sa Mandarin ang Inintsik nga Wu (c. 90 milyones), Inintsik nga Min (c. 70 milyones) ug Inintsik nga Cantones (c. 70 milyones). Sa Pilipinas, ang pinulongang Lán-nâng mao ang labing iladong Inintsik sa kapanahonan.

Inutsitan

Inutsitan (Inutsitan: Occitan, Lenga d'òc; Iningles: Occitan; Kinatsila: occitano) maoy usa ka pinulongang Romanse nga lumad nga gitabi sa Pransiya, Espanya, Italya, Monaco.

Iran

Ang Islamikong Republika sa Iran (Pinersyano: جمهوری اسلامی ايران, Jomhuriye Eslāmiye Irān) mao usa ka nasod sa Tunga-tungang Sidlakan o Middle East nga nailhan kaniadto sa ngalang Persya. Kini ang ika-18 nga pinakadakong nasod, halos magkapareho ang iyang gidak-on kung itipon ang UK, Pransya, Espanya, ug Alemanya. Kini adunay populasyon nga mga 70 ka milyon. Ang Iran giutlanan sa Armenya, Azerbaijan, ug Turkmenistan sa amihanan; Apganistan ug Pakistan sa sidlakan; ug Turkiya ug Irak sa kasadpan. Apil niini, kini nagborder sa Gulpong Persiko, ang importanteng lugar sa produksyon og krudo, ug sa Dagat Caspian.

Kinatsila

Ang Kinatsila kun Inespanyol (Kinatsila: castellano kun español) usa ka pinulongang Romanse nga orihinal nga gilitok sa amihanang dapit sa Espanya. Kini opisyal nga pinulongan sa Espanya, sa tanang nasod sa Latin Amerika way labot ang Brasil ug sa Gineyang Ekwatoryal sa Aprika. Sumatotal, baynte ka nasod ug mga teritoryo Kinastila ang primerong lengwahe.

Ang Kinatsila nagsugod nga diyalekto sa Linatin didto sa mga probinsya sa Cantabria, Burgos ug La Rioja sa Amihanang Espanya. Gikan didto, ang paggamit niini miabot sa Gingharian sa Castilla, kung diin kini milambo ngadto sa lengwaheng prinsipal sa gobyerno ug negosyo sa Espanya. Gidala kini sa Amerika, sa Aprika ug sa Asya-Pasipiko sa miaging lima ka siglo gumikan sa mga explrador ug kolonyalistang Espanyol.

Ang kining lengwahe gisulti sa mga 364 ka milyon nga tawo sa tibuok kalibotan (banabana sa tuig 2000), mao nga Kinatsila ang labing popular nga pinulongang Romanse ug ang ikaduha hangtod ikalima nga labing gilitok nga lengwahe base sa lumad nga manunulti.

Masbate

Ang Ingles nga bersiyon ning maong panid mahimo mong mahubad ngadto sa Binisayang Sinugboanon.

Ang Masbate usa ka lalawigan sa Pilipinas nga nahimutang sa rehiyon sa Bicol sa Luzon. Ang ulohan maoy ang Dakbayan sa Masbate ug ang lalawigan tulo ang dakong mga pulo: Masbate, Ticao and Burias.

Pinulongang Norwego

Ang Pinulongang Norwego mao ang usa ka Amihanan Aleman nga pinulongan nga gisulti nag-una sa Noruwega, diin kini mao ang opisyal nga pinulongan. Uban sa Sweko nga ug Danes, ang Norwego naapil sa usa ka sinumpayan-sa-mga-pinulungan nga managlahilahi ang lebel sa pagsinabtanay sa mga lokal ug rehiyonal nga variante.

Pinulongang Persiyano

Ang Pinersyano (gikan sa Initalyanong per·sia·no; Pinersyano: فارسی, Fārsi Kinatsila: persa) maoy pinulongang Indo-Uropanhon. Opisyal kini nga pinulungan sa Iran, Apganistan sa ngalang Dinari (دری, Dari), ug Tayikistan sa ngalang Tinayiko (Тоҷикӣ, Tājiki). Ang Akademya sa Pinulongan ug Katitikang Persyano mao ang regulador niini.

Ang Pinersyano ug nga pinulongang nisubang gikan ini maoy mga opisyal nga mga pinulongan sa Iran, Apganistan, ug Tajikistan. Sumala sa CIA World Factbook, nga gikan sa karaang kahibalo, naay mga mokabat og 72 ka milyon ka mga lumadnong manggamitay sa Iran, Apganistan,Tajikistan ug Uzbekistan ug sa maong gidaghanon sa mga taw nga manggamitay sa tibuok kalibotan. Ang UNESCO gisugyotan sa pagpili sa Persiyano isip usa sa mga pinulongan niini niadtong 2006.Ang Pinersyano dunay daghang pulong gikan sa Prinanses ug Inarabiko. Ang Pinersyano gigamit nga pinulongan alang sa dagang ug siyentipikong kontribusyon ngadto sa Kalibotang Islamiko ingon man usab sa Kasadpan. Naa kini mga impluwensya sa ubang mga silingang pinulongan, sama sa Pinulongang Turko sa Tunga-tungang Asya, Caucasus, ug Anatolya usab sa Urdu. Naa usab kiniy mas gamay nga impluwensya sa Inarabo ug ubang pinulongan sa Mesopotamya.

Sa lima ka gatos ka tuig sa wa pa ang kolonisasyon sa mga British, ang Persiyano gigamit nga ikaduhang pinulongan sa Indiyanong subkotinente; nahimo kining usa ka pinulongan sa kultura ug pang-edukasyon sa mga Muslim nga korte sa Habagatang Asya ug nahimong "opisyal nga pinulongan" ilalom sa mga Mughal nga mga emperador. Sa tuig ra nga 1843 nagsugod na sa subkontinente nga Iningles ang gigamit nga pinulongan. Ang mga pamatuod sa Persiyanong makasaysayanong impluwensya sa rehiyon makita sa mga impluwensya sa mga pinulongang Hindustani, ug ubang mga pinulongan sa Indiyanong subkontinente, ug usab sa kainila sa Persiyanong literatura nga makita gihapon sa dapit. Labi na sa Urdu nga resulta sa impluwensya sa Pinersyano uban sa ubang mga pinulongan sama sa Inarabo ug Pinulongang Turko sa Habagatang Asya ug usa ka pinulongang gigamit pagmaayo sa mga Muslim nga mga dapit sa Indiyanong Imperyong Mughal

Pinulongang Sweko

Ang Sinweko maoy pinulongang Indo-Urupanhon.

Pinulongang Turko

Ang Tinurko maoy pinulongang Turkiko.

Pinulongang Ukranyano

Ang Inukranyano maoy pinulongang Eslabo.

Pransiya

Ang Pransiya (Prinanses: France), opisyal nga ngalan Republikang Pranses (République française), usa ka nasod kang kansang metropolitan nga teritoryo nahimutang sa Kasadpang Uropa. Ang iyang kinatibuk-ang teritoryo naglakip usab sa mga pulo nga nahimutang sa ubang kontinente. Ang Metropolitan nga Pransiya nahimutang taliwala sa Dagat Mediteranyo ngadto sa Kanal La Mancha ug Dagat Amihanan. Ang mga Pranses motawag sa Metropolitan nga Pransiya isip l'Hexagone (ang "Heksagon") tungod sa porma niini.

Ang Pransiya gitaliwad-an sa Belhika, Luxembourg, Alemanya, Suisa, Italya, Monaco, Andorra, ug Espanya. Sa pipila sa iyang mga departamento gawas sa nasod, ang Pransiya may gisaw-ang utlanan sa mga nasod sa Brasil, Surinam, ug Netherlands Antilles. Ang Pransiya ug ang Hiniusang Gingharian (UK) gitapot sa usa ka tunnel nga miagi ilawom sa Kanal La Mancha (o Kanal Ingles).

Ang Republikang Pranses usa ka demokrasya nga giorganisa isip usa ka inusang semi-presidensiyal nga republika. Kini usa ka ugmad nga nasod nga may ikaunom nga labing dakong ekonomiya sa tibuok kalibotan. Ang mga ideyal sa Pransiya nasulat sa Deklarasyon sa mga Katungod sa Tawo ug sa Lungsoranon. Ang Pransiya usa usab sa unang mga miyembro sa Unyon sa Uropa, ug maoy labing dakong nasod (base sa arya) sa mga miyembro sa maong pundok. Sakop usab ang Pransiya sa La Francophonie, G8, ug sa Unyon Latino. Laing pundok nga ang Pransiya usa sa mga nag-unang miyembro mao ang Hiniusang mga Nasod (UN); usa kini sa lima ka permanenteng sakop sa Konseho sa Seguridad sa maong pundok. Ang Pransiya usa sa walo ka mga nasod nga naghupot og armas nukleyar. Kini gibisita sa hapit mo-75 milyones ka mga turista matag tuig, ug usa sa labing popular nga destinasyon sa mga turista.

Ang ngalan sa Pransiya naggikan sa Franks, usa ka tribong Aleman nga miokupar sa rehiyon human sa pagkahugno sa Empiryo Romano sa Kasadpan. Ang rehiyon palibot sa Paris (Île-de-France) ang orihinal nga demesne.

Prinanses

Prinanses (français, la langue française) maoy usa ka pinulongang Romano nga lumad nga gitabi sa Pransiya. Lumad sab kini nga pinulongan sa mga tapad nga nasod sa Pransiya, ang Belhika ug Suisa, sa probinsiya sa Quebec, Kanada ug opisyal nga pinulongan sa kanhing mga kolonya sa Pransiya sa Aprika, ubp. Kini sab ang lingua franca sa internasyonal nga komunidad sa wala pa ang ika-20 siglo.

Québec (lalawigan)

Québec ang ikaduhang labing daghan og lumupyo nga lalawigan sa Kanadya ug nag-inusarang kasagaran sa mga lumupyo Pranses ang sinultihan ug maoy opisyal nga lalawiganhong pinulongan.

Samar (pulo)

Ang Pulo sa Samar usa sa mga pulo sa Sidlakang Kabisay-an sa Pilipinas. Mao kini ang ika-tulo sa kinadak-ang pulo sa Pilipinas.

Serbya

Ang Serbya (Србија, Kinatsila: Ser·bia, ['serβja]) usa ka nasod sa Uropa. Sinerbyo mao ang iyang opisyal nga pinulongan. Belgrado ang kapital sa dakbayan sa maong nasod.

Sinugboanon

Ang Binisayang Sinugboanon kun Sinebwano (Kinatsila: idioma cebuano) usa sa mga Binisayang pinulongan sa Pilipinas. Gisulti kini sa Tunga-tungang Kabisay-an ug sa amihanan ug kasadpang Mindanao. Mga 20,000,000 ka tawo (sumala sa Ethnologue) ang lumad nga tigsulti niini.

Telugu

Ang Telugu (Ingles: / ˈtɛlʊɡuː /; తెలుగు [teluɡu]) usa ka sinultian nga Dravidian nga gisulti sa mga estado sa Indya nga Andhra Pradesh, Telangana ug ang mga teritoryo sa unyon sa Puducherry (Yanam) sa katawhang Telugu. Nagbarug kini tupad sa Hindi, Ingles ug Bengali ingon usa sa pipila nga mga pinulongan nga adunay pangunang opisyal nga kahimtang sa sinultian sa labaw pa sa usa ka estado sa Indya.

Tinagalog

Ang pinulongang Tagalog, kun pinulongang Pilipino sa opisyal nga tawag, mao ang pinulongan sa mga Tagalog. Kini gitabi sa mga rehiyon sa Manila, Tunga-tungang Luzon CALABARZON ug MIMAROPA. Kini usab ang nasodnon ug usa sa duha ka opisyal nga pinulongan sa Pilipinas pinauyon sa Konstitusyon sa 1987. Gitudlo kini sa tanang mga eskuwelahan sa nasod.

Sa ubang pinulongan

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.