Ekonomiks


Ang ekonomiks usa ka siyensiyang katilingbanon nga nagtuon sa produksiyon, pag-apud-apod ug paggamit sa mga produkto ng serbisyo. Ang mga konklusyon sa natad sa ekonomiya kanunay nang gigamit sa mga problema nga naglakip sa ekonomikanhong bili (lakip na sa politika, relihiyon, saykolohiya, kasaysayan ug katilingbanong interaksiyon). Ang usa ka propesyonal nga nagtuon og ekonomiks usa ka ekonomista.

Ang ekonomiks nabahin ngadto sa duha ka dagkong sanga: maykroekonomiks, nga nagtuon sa mga indibiduwal nga ahente sa merkado, pananglitan mga bubong ug balay-patigayon; ug ang makroekonomiks, nga nagtuon sa tibuok ekonomiya isip usa ka sistema.

Ang orihinal nga bersiyon ning maong artikulo gibase sa Iningles nga bersiyon niini sa Wikipedyang Ingles.
Agham panlipunan

Ang siyensiyang katilingbanon kun siyensiyang sosyal (Iningles: social sciences o social studies) gitibuok sa mga disiplinang akademiko sa arte ug humanidades mahitungod sa pagtuon sa kinabuhing katilingbanon sa mga pundok sa katawhan, mananap ug indibidwal apil ang mga pagtuon sa antropolohiya, arkeyolohiya, pagtuong komunikasyon, pagtuong kultural, demograpiya, ekonomiks, heyograpiyang pangkatawhan, kasaysayan, linggwistiks, pagtuong medya, siyensiyang politikal, sikolohiya, social work, ug sosyolohiya.

Augusto

Si Sesar Augusto (Linatin: Imperator Caesar Divi Filius Augustus; Septiyembre 23, 63 BK – Agosto 19, 14 PK), gipanganak Cayo Octavio Turino (Linatin: Gaius Octavius Thurinus) hangtod tuig 27 BK ug naila isip Cayo Julio César Octaviano (Linatin: Gaius Julius Caesar Octavianus) human giadap, maoy giilang una ug usa sa kinamaayohang mga emperador sa Roma sugod 27 BK hangtod sa iyang kamatayon niadtong 14 AD. Chubla conga herdi gerdi bopampa lada milona'g. Iyang gipabilin ang inisyal nga porma sa Republika sa Roma, apan sa pagkatinood siya nagmando isip usa ka awtokratiko. Iyang gitapos ang pipila ka tuig sa mga gubat ug gihatagan ang Roma sa usa ka panahon sa kalinaw ug kabantog, ang Pax Romana (Kalinaw nga Romanhon). Ang kalibotanong Mediteranyo nakatilaw ug dugay nga kalinaw nga milungtad og labaw pa sa duha ka siglo. Gipadako ni Augusto ang gingsakopan sa imperyo ug nakiglinaw sa Parthia pinaagi sa diplomasya. Gireporma niya ang pagbuwis sa imperyo, gipanindot ang mga dalan sa imperyo, nagpahimo og sistema sa koreyo, aramadong puwersa, ug mipundar sa Gwardiyang Pretoriano ug mihimo'g opisyal nga polisya ug tigsugpo sa kalayo nga puwersa sa Roma. Kadaghanan sa mga inprastruktura sa dakbayan sa Roma gipang-ayo ubos kang Augusto, ug nahisulat sa iyang Res Gestae Divi Augusti, nga anaa pa hangtod karon. Naminyo siya kang Livia Drusilla sulod sa 51 ka tuig. Sa kamatayon niya sa tuig 14 PK, gideklara siya sa senado isip ginoo. Ang mga ngalan niyang Augusto ug Sesar giadap sa mga misunod nga emperador sa Roma ug ang bulan nga Sextilis gialisdan og Augusto (Agosto). Gisundan siya kang Tiberius.

Ekonomiya

Ang ekonomiya gitibuok sa sistemang ekonomiko sa usa ka nasod o uban lugar; ang trabaho, kapital ug rekursos sa yuta; ug ang produksyon, komersyo, distribusyon, ug pagkonsumo sa mga produkto ug serbisyo sa maong lugar. Ang ekonomiya puyde usab maingon isip limitadong espasyo ug network nga sosyal diin ang mga produkto ug serbisyo gipangbalhinbalhin sumala sa demanda ug suplay pinaagi sa pagbarter o medyo sa pagbalhin nga may balor nga kredit o debit ug gidawat sa maong network.

Ang usa ka ekonomiya mao ang resulta sa mga proseso nga giapilan sa ebolusyong teknolohiko, kasaysayan ug organisasyong sosyal, apil sab ang heyograpiya, rekursong natural, ug ekolohiya.

Gloria Macapagal-Arroyo

Si María Gloria Macapagal-Arroyo (gipanganak María Gloria Macaraeg Macapagal niadtong Abril 5, 1947) mao ang Representante sa Ikaduhang Distrito sa Pampanga. Siya usab mao ang ikakatorse ug ang Pangulo sa Pilipinas, gikan 2001 hangtod 2010. Si Arroyo ang ikaduhang babayeng presidente, ug ang anak kang kanhing presidente sa Pilipinas nga si Diosdado Macapagal.

Usa ka kanhing propesor sa ekonomiks, si Arroyo mientra sa kagamhanan niadtong 1987, misilbi isip assistant secretary ug undersecretary sa Department of Trade and Industry sa imbitasyon ni Presidente Cory Aquino.

Heyograpiya

Ang Ingles nga bersiyon ning maong panid mahimo mong mahubad ngadto sa Binisayang Sinugboanon.

Ang heyograpiya mao ang pagtuon sa lokasyonal ug spatial nga baryasyon sa natural ug tawhanong penomena sa kalibotan. Ang pulong nagagikan sa Griyegong mga pulong γη kun γεια ("kalibotan") ug γραφειν ("pagsaysay" ug "pagsulat").

Ang modernong heyograpiya usa ka koleksiyon sa nagkadaiyang mga disiplina. Kini may kalabotan sa daghang mga natad sa kahibalo sa tawo. Ang mga heyograpo migamit sa ubang disiplina sumala sa ilang panginahanglan niini. Samtang ang mga sabdyek sama sa biyolohiya ug ekonomiks may dakong impluwensiya, aduna usay mga heyograpo nga nagagamit sa mga konsepto gikan sa mga sabdyek sama sa sosyolohiya, saykolohiya, ug pagtuon sa paugnat sa kusog kun sports science.

Makroekonomiks

Ang makroekonomiks (gikan sa Griniyego: μακρύ-ς /ma΄kri-s/ taas, dako ug οικονομία /ikono΄mia/ ekonomiya) mao ang sanga sa ekonomiks nga nagtuon sa perpormans, estruktura, ug kinaiya sa nasyonal o rehiyonal nga ekonomiya sa katibuk-an. Uban sa maykroekonomiks, ang makroekonomiks usa sa duha nga heneral nga pagtuon sa ekonomiks. Kini ang pagtuon sa kinaiya ug paghimo'g-desisyon sa entiro nga ekonomiya. Ang mga makroekonomista nagtuon sa mga natipon nga mga indeks o indicator sama sa GDP, reyt sa pagkawalay-trabaho, ug indise sa presyo aron masabtan ang tibuok ekonomiya. Kini ang pagdebelop sa mga modelo nga moeksplikar sa relasyon sa mga paktor sama sa kitang nasyonal, output, pagkonsumo, pagkawalay-trabaho, implasyon, seybings, inbestment, internasyonal nga treyd ug internasyonal nga pinans. Lahi sa maykroekonomiks nga mao ang pagtuon sa mga aksyon sa indibidwal nga ahente, sama sa mga kompanya ug konsumidor, ug giunsa pagdeterminar sa ang mga presyo ug kantidad sa espesipikong merkado.

Bisa'g dako ug lapad ang pagtuon sa makroekonomiks, adunay duha ka arya sa resirts: ang atemp sa pagsabot sa mga hinungdan ug resulta sa mubong plaktwasyon (fluctuation) sa kitang nasyonal (ang siklo sa negosyo kun business cycle), ug ang atempt sa pagsabot sa mga determinante sa taas nga tubong ekonomiko (pagtaas sa kitang nasyonal).

Mikroekonomiya

Ang mikroekonomiya (gikan sa Griniyego: μικρό-ς // gamay, dyutay ug οικονομία /ikono΄mia/ ekonomiya) usa ka sanga sa ekonomiks nga nagtuon giunsa pagdesisyon sa mga panimalay (household), kompanya (firm) ug ubang estado ang pag-alokar o pagbahinbahin sa mga rekursos nga limitado, tipikal sa mga merkado diin ang mga butang (goods) ug serbisyo ginabaligya ug gipamalit. Ang mikroekonomiya mieksamen unsay epekto sa maong mga desisyon sa suplay ug demand para sa mga butang ug serbisyo, nga modeterminar sa presyo; ug usab, unsay epekto sa presyo sa pagdeterminar sa suplay ug demand sa mga butang ug serbisyo.Lahi sa makroekonomiks, nga mao ang "suma total sa tanang pang-ekonomikong aktibidades, nga nagtuon sa mga isyu sa pagtubo (growth), implasyon (inflation) ug pagka-walay-trabaho (unemployment), ug sa mga nasyonal nga pang-ekonomikong palisiya", ubp.

Ang mikroekonomiya nag-analisar sa market failure, diin ang mga merkado wa makaprodyus ug maayong resulta, ug usab ang paghulagway sa mga kondisyon nga teyoretikal nga gikinahanglan para sa perpekto nga kompetisyon. Ang mga signipikante nga han-ay sa pagtuon sa mikroekonomiya gilangkoban sa heneral nga ekwilibriyo, merkado ubos sa asimetrikong impormasyon, pagpili ubos sa uncertainty ug ekonomikong aplikasyon sa teyorya sa dula (game theory). Gikonsiderar usab ang elastisidad sa mga produkto sa usa ka sistema sa merkado.

Osama bin Laden

Alang sa kabanay nga bin Laden, adtoa ang pamilyang bin Laden.Si ʾUsāmah bin Muḥammad bin ʿAwaḍ bin Lādin (Inarabigo: أسامة بن محمد بن عوض بن لادن‎), 10 Marso 1957–2 Mayo 2011, sagad nga nailhan sa ngalang Osama bin Laden, usa ka Islamiko nga terorista nga gikatuohang nagmugna sa grupong yiadista nga gitawag og al-Qaeda. Sakop siya sa adunahan ug inila nga kabanay nga bin Laden. Subay sa uban pang mga dako-dakong militanteng Islamiko, mipagawas siya og duha ka fatawa niadtong 1996 ug 1998, nga ang mga Muslim kinahanglan mopatay og mga sibilyan ug tawo sa militar sa Estados Unidos ug mga kaalyadong mga nasod hangtod iyang bawion ang iyang mga armadong kusog gikan sa mga Islamikong nasod ug bawion ang pagsuporta sa Israel. Giangkon niya ang mga pag-atake niadtong 11 Septiyembre 2001 ug sa uban pang pagpang-hijack ug pagpamomba.

Produksyon

Sa ekonomiks, ang produksyon (Ininggles: manufacturing) mao ang pagtranspormar ug pagproseso sa mga hilaw nga karne para masarap ngadto sa mabaligya ug magamit nga produkto.

Sa ubang pinulongan

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.