Монархи

Мона́рхи (лат. monarchia шира.-грек. μοναρχία — «Ӏедал цхьаннан карахь хилар»: μόνος — «цхьалха, цхьаннан» кхин ἀρχή — «урхалла дар, Ӏедал») — урхаллин форма пачхьалкхан Ӏедал цхьан адаман карахь хилар монархан (королан, царан, императоран, элан, герцоган, эрцгерцоган, султанан, эмиран, ханан, фараонан кхин а).

Урхаллин форма, политикан дӀахӀоттамаш а, системаш а
  • Автократи
  • Анархи
  • Аристократи
  • Бюрократи
  • Геронтократи
  • Демархи
  • Деспотизм
  • Джамахири
  • Диархи
  • Идеократи
  • Изократи
  • Клептократи
  • Коммуна
  • Корпоратократи
  • Критархи
  • Марионеткийн пачхьалкх
  • Матриархат
  • Меритократи
  • Милитократи
  • Ноократи
  • Цхьа партин система
  • Олигархи
  • Охлократи
  • Плутократи
  • Талассократи
  • Теллурократи
  • Теократи
  • Технократи
  • Тимократи
  • Тирани
  • Тоталитаризм
  • Хунта
  • Этнократи
Ков:Политика ·
Австрали

Австрали — (инг. Commonwealth of Australia), Австра́ли (инг. Australia, оц лат. austrālis «къилбера») хӀокху пачхьалкха цӀе ю цера шай маттахь. Цера пачхьалкхах лаьцна яззам язба беза кхин дӀа. Шена нохчийн маттахь язъйа хуучо гӀо дайша.

Австрийн импери

А́встрийн импе́ри (нем. Kaisertum Österreich) — коьрта шахьар Вена йолу пачхьалкх; Габсбургийн монархи импери кхайкхийначу 1804 шарахь дуьйна, цунах 1867 шарахь шала пачхьалкх Австро-Мажарчоь яллалц хилла цӀе. Цхьаьнатухура, тайп-тайпана схьабовлар а, дин лелор а долу къаьмнаш деха ГабсбурггӀеран тӀаьхьенан мехкаш — Чехи, Мажарчоь, Словаки, Карпатийн Русь, Банат, Хорвати, Трансильвани (Румыни), Галици, Буковина, доккхаха долу дакъа Къилбаседа Италин (Ломбардо-Венецин паччахьалла).

Австро-Мажарчоь

А́встро-Мажарчоь (Австро-Мажарчоьнан импери, нем. Österreich-Ungarn, официалан 14 ноябрь 1868 — нем. Die im Reichsrat vertretenen Königreiche und Länder und die Länder der heiligen ungarischen Stephanskrone (Монархи а латтанаш а, Рейхсратехь, кхин мажарчоьнан Сийлахь Стефанан таж), официалан йоцу юьззина цӀе — нем. Österreichisch-Ungarische Monarchie (Австро-Мажарчоьнан монархи), маж. Osztrák-Magyar Monarchia, чех. Rakousko-Uhersko) — шиъ вовшахкхетта монархи (K. und k.) Юккъерчу Европехь 1867—1918 шарашкахь хилла дукху къаьмнаш долу пачхьалкх.

Бельги

Бе́льги (нидерл. België, МФА: [ˈbɛlɣijə]; фр. Belgique, нем. Belgien), юьззина официалан кеп — Паччахьалла Бельги (нидерл. Koninkrijk België, фр. Royaume de Belgique, нем. Königreich Belgien) — Европан къилбаседа-малхбузен декъа тӀехь йолу пачхьалкх. ЕБ, ООН, НАТО декъашхо. Майда — 30 528 км², бахархой — 11 414 214 стаг. Коьрта кӀала — Брюссель.

Къилбаседехьа доза ду Нидерландашца, малхбалехьа Германица, къилба-малхбалехьа Люксембургца, къилбехьа а, малхбузехьа а Францица. Къилбаседа-малхбузехьа Къилбаседа хӀорд бу.

Урхаллин тайпа — конституцин парламентан монархи, административан-мехкан тайпа — федераци.

Дани

Дани (дат. Danmark [ˈd̥ænmɑɡ̊]) — Европан мохк, Скандинавий чохь.

Испани

Испа́ни (испан. а, галис. а España, кат. Espanya, баск. Espainia, окс. Espanha), официальни цӀе — Короле́вство Испа́ни (испан. а, галис. а Reino de España, кат. Regne d'Espanya, баск. Espainiako Erresuma, окс. Reialme d'Espanha) — Европан маьрша пачхьалкх, Пачхьалкхан коьрта гӀала Мадрид ю.

Йоккха Британи

Йоккха Британи (инг. United Kingdom) — Европан барт чу йогlуш йолу пачхьалкх ю Йоккха Британи, хlокху пачхьалкха цlе ю United Kingdom цера шай маттахь. Цхьанкхетта Пачхьалкха хlоттало биъ мохках – Англих (Ингалчоь), Шотландих, Уэвелсах а Къилбсед Ирландих.

Камбоджа

Камбоджа (кхмер. ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា Preăh Réachéanachâkr Kâmpŭchea) — Азера пачхьалкх ю.

Канада

Кана́да (инг. Canada [ˈkænədə]; фр. Canada [kanaˈda]) — Къилбаседа Американ пачхьалкх, латтан майданца дуьнехь шолгӀа меттигехь ю. Гуонахьа кхаа океанан хиш ду: Атлантикан, Тийна, Къилбаседа Шен океанийн, дуьненахь уггаре беха хин берд бу. Доза ду АЦШца къилбехахь а, къилбаседа-малхбузехь а, ткъа иштта хӀордаца доза ду Даница (Гренланди) къилбаседа-малхбалехь, Францица а (Сен-Пьер а, Микелон а) малхбалехь. Канадан а, АЦШ а доза дуьненахь уггаре деха доза ду шина пачхьалкхана юкъахь.

Канада — парламентан системица йолу конституцин монархи (паччахьалла) ю, цуьнан монарх ву Британин къаьмнийн доттагӀаллин монарх; Канада — шимотт буьцу а, дуккха оьздангаллин а мохк бу, цигахь ингалсан а, французийн а меттанаш официалан лаьрра федералан тӀегӀанехь. Технологин а, промышленни а кхиъна пачхьалкх, Канада ню дукха отраслан экономика, ехачу Ӏаламан ресурсашна а, йохк-иэцарна (масала АЦШ, цуьнца Канадас комплексца болх бо колонеш йолчу хенахь а, Конфедераци кхоьллинчу хенахь дуйна) а тӀехь бух болуш.

Кхоьллина 1534 шарахь французийн талламхочо Ж. Картьес, Канада дӀайолайо шен юьхьиг хӀинцалера Квебек йолчура французийн колони тӀиера, юьхьанца дехаш меттигера къаьмнаш бен дацара. Ингалсан колонизацин муьрал тӀаьхьа, кхаа британин колонийн бартах (хьалха Керла Францин мехкаш хилла болу) хилира канадан конфедераци. Канада маьрша елира Цхьаьнатоьхна Паччахьаллех машаран процессан жамӀаца, бахбеллачу 1867 шерера 1982 шо кхаччалц.

Тахана Канада федеративан пачхьалкх ю, лаьтта исс провинцех а, кхаа мехках а. Французийн мотт буьйцурш алсама болу провинци — Квебек, йисинарш — дукхах дерг ингалсан мотт буьйцу провинцеш ю, царех иштта ингалсан Канада а олу Квебекца юстуш. Ингалсан мотт буьйцу исс провинцех цхьаъ йолу, Нью-Брансуик ю официалан шинаметтан канадин провинци. Юконан мохк официалан шинаметтан ю (ингалсан а, французийн а), ткъа Къилбаседа-Малхбузан мехкаш а, Нунавут мохк а лору цхьайтталгӀа, цаьрца цхьаьна биъ официалан мотт а (царна юкъахь иштта бу ингалсан а, французийн а).

Кувайт

Кувайт (Ӏаьр. كويت‎‎), официалан Кувайт Пачхьалкх (Ӏаьр. دولة الكويت‎‎; Давлатуль-Кувайт) — Ӏаьрбийн пачхьалкх эмират ю.

Лесото

Лесото (сесото а, инг. а Lesotho), (сесото Muso oa Lesotho, инг. Kingdom of Lesotho) — къилбе Африкан пачхьалкх ю.

Лихтенштейн

Лихтенштейн (нем. Fürstentum Liechtenstein [ˈfʏɐstəntuːm ˈliːçtənʃtaɪn]) — Европан жима пачхьалкх. Коьрта гӀала Вадуц.

Малайзи

Мала́йзи (малай. Malaysia) — Азера пачхьалкх ю.

Нидерландаш

Нидерландаш (нидерл. Nederland [ˈneːdərlɑnt], ладогӀа ) - Европан мохк.

Норвеги

Норвеги (букмол. Kongeriket Norge, керланорвег. Kongeriket Noreg) — Къилбаседа Европан Скандинавин ахгӀайрена тӀехь йолу пачхьалкх, цуьна юкъа богӀу уллера дуккху кегий гӀайренаш, цул совнах Шпицберген (Свальбард) цӀе йолу архипелаг ю, Къилбаседа Шен океанан чохь болу Ян-Майен а, Чена а гӀайренаш. Норвегин хӀордал дехьара мохк бу Атлантикан океанан къилба декъехь болу Буве цӀе йолу гӀайре. Кхин Норвеги Антарктикан латтанашна претензеш йолуш ю, 1961 шеран конвенцин юкъа догӀуш долу — Петран I гӀайре а, Мод паччахьан латта а.

Пачхьалкхан цӀе схьаяьлла шираскандинавин дешах Norðrvegr — «къилбаседе некъ».Урхаллин кеп — конституцин монархи, пачхьалкхан дӀахӀоттаман кеп — унитаран. Король — Харальд V, премьер-министр — Эрна Сульберг. Норвеги екъалуш ю 19, уьш ю 5 официлан йоцу регионаш.

Коьрта гӀала ю — Осло.

Норвеги юкъа йогӀуш ю Скандинавин паспортан барт а, Шенгенан зонан а.

Свазиленд

Свазиленд (инг. Kingdom of Swaziland, Кеп:Lang-ss) — Африкан пачхьалкх ю.

Теократи

Теокра́ти (шира.-грек. θεός — Дела а, κράτος а — урхалла дан) —

пачхьалкхан палитикехь динан гӀуллакххойн дош лелаш йолу политикан система (политологин къастам);Пачхьалкхан Ӏедал динан институтан а, динан дайн а карахь долу урхаллин форма (юридически къастам);

Швеци

Швеци (швед. Konungariket Sverige ) — Европан мохк, Скандинавера пачхьалкх.

Кхечу меттанашкахь

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.