Ngṳ̄-ngiòng

Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bāng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。

Gianne Albertoni 02
gĕu-tŭng

Ngṳ̄-ngiòng (語言) sê ìng-lôi dò̤ lì gău-liù gì siŏh tó̤ hiê-tūng. Chŭi-iòng mūi ciáh ciáng-siòng gì duâi-nè̤ng dŭ â̤ gōng uâ, dáng-sê nè̤ng nâ ô tŭng-guó có̤-sá̤ sèng-âu gì hŏk-sĭk ciáh â̤ dáik diŏh ngṳ̄-ngiòng nèng-lĭk. Ngiēng-géu ngṳ̄-ngiòng gì kuŏ-hŏk giéu lō̤ ngṳ̄-ngiòng-hŏk.

Gĭ-buōng kái-niêng

Ĭng-ôi ngiēng-géu huŏng-huák gâe̤ng gáe̤k-dô mâ̤ dè̤ng, "ngṳ̄-ngiòng" gì kái-niêng iâ ô cêng sâ̤ bēng-buōng. Ék-buăng gōng, ngṳ̄-ngiòng sê mì-dŭk ìng-lôi ciáh ô gì dĕk-sṳ̀ gì hù-hô̤ hiê-tūng: dŏng cáuk-ê̤ṳng diŏh nè̤ng gâe̤ng nè̤ng gì guăng-hiê sèng-âu, ĭ sê gău-liù sṳ̆-siōng gì mùi-tā̤; dŏng cáuk-ê̤ṳng diŏh nè̤ng gâ̤eng káh-guăng sié-gái gì sèng-âu, sê nêng-sék sié-gái gì gĕ̤ng-gê̤ṳ; dŏng cáuk-ê̤ṳng diŏh ùng-huá gì sèng-âu, sê ùng-huá gì cái-tā̤.

Ngṳ̄-ngiòng hù-hô̤ gâe̤ng sê̤ṳ-ŭk cĭ-găng gì guăng-hiê sê êng-é gì, sê cī cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng găk iēng-huá gì guó-tiàng dṳ̆ng-găng giĕ-diâng hō̤ gì. Chiông Mìng-ngṳ̄ gì „Nĭk-tàu“ (日頭), găk Ĭng-ngṳ̄ sê „Sun“, găk Să̤-băng-ngà-ngṳ̄ sê „Sol“, mò̤ sié-nó̤h giĕ-lŭk.

Găk dè̤ng siŏh cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng gì nô̤i-buô, ék-buăng dŭ ô gáuk cṳ̄ng biéng-tā̤ còng-câi, cuòi cêu hô̤ lō̤ huŏng-ngiòng.

Ngṳ̄-ngiòng gì kī-nguòng

Ô-guăng ngṳ̄-ngiòng kī-nguòng gì ông-dà̤ gó ng-sê cĭng chĭng-chū. Ìng-lôi-hŏk-gă gū-liông, ngṳ̄-ngiòng kī-nguòng gì nièng-dô̤i dâi-kái sê tèng 2 báh-uâng nièng cĭ-sèng gáu 4 uâng nièng cō̤-êu. Gé-iòng sié-gái siông gì sū-iū cŭk-gùng dŭ ô ngṳ̄-ngiòng, cuòi cêu sê gōng, ìng-lôi liê-kŭi Hĭ-ciŭ buăng gáu sié-gái gáuk ôi-ché̤ṳ cĭ-sèng, ngṳ̄-ngiòng cêu ī-gĭng sāng-sĕng go̤ lāu.

Sié-gái gì ngṳ̄-ngiòng

Gŏng-gé̤ṳ Ethnologue gì tūng-gié, gáu 2007 nièng sèng buáng nièng, ciòng sié-gái dŭ-liāng ô 6,912 cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng. Áng ngṳ̄-ngiòng-hŏk-gă gâe̤ng ìng-lôi-hŏk-gă gì é-giéng, sié-gái gì ngṳ̄-ngiòng ciō-iéu â̤ buŏng có̤ â-dā̤ gūi lôi.

  • Ă-ī-tái ngṳ̄-hiê
  1. Ăi-nù-ngṳ̄
  2. Dièu-siēng-ngṳ̄
  3. Nĭk-ngṳ̄
  4. Mūng-gū ngṳ̄-cŭk
  5. Tŭk-kuŏk ngṳ̄-cŭk
  6. Tŭng-gū-sṳ̆ ngṳ̄-cŭk
  • Dū-lá-mì-dăk ngṳ̄-hiê
  • Éng-Ĕu ngṳ̄-hiê
  1. Ă-ī-bă-nà̤-ā-ngṳ̄
  2. Ă-ná-tŏ̤-lé-ā ngṳ̄-cŭk
  3. Bă-lò̤-dék ngṳ̄-cŭk
  4. Éng-dô-Ĭ-lāng ngṳ̄-cŭk
  5. Gé-ī-màng ngṳ̄-cŭk
  6. Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄
  7. Lò̤-màng ngṳ̄-cŭk
  8. Kāi-ī-táik ngṳ̄-cŭk
  9. Sṳ̆-lá-hù ngṳ̄-cŭk
  10. Tū-huō-lò̤ ngṳ̄-cŭk
  • Háng-Câung ngṳ̄-hiê
  1. Háng-ngṳ̄
  2. Câung-Miēng ngṳ̄-cŭk
  • Hĭ-ā ngṳ̄-hiê (iâ giéu lō̤ „Siēng-Hàng ngṳ̄-hiê“)
  1. Ăi-gĭk ngṳ̄-cŭk
  2. Bĕ̤-bĕ̤ ngṳ̄-cŭk
  3. Chă-dáik ngṳ̄-cŭk
  4. Kó-sṳ̆ ngṳ̄-cŭk
  5. Ó̤-mò̤-dék ngṳ̄-cŭk
  6. Siēng ngṳ̄-cŭk
  • Kău-kă-só̤h ngṳ̄-hiê
  • Nàng-ā ngṳ̄-hiê
  • Nàng-dō̤ ngṳ̄-hiê
  • Ŭ-lá-lĭk ngṳ̄-hiê
  1. Hŭng-làng-Ŭ-gū-lĭk ngṳ̄-cŭk
  2. Sák-mò̤-ià-dáik ngṳ̄-cŭk

Nguôi-buô lièng-giék

Wikimedia Commons diē-sié ô gâe̤ng Ngṳ̄-ngiòng dê-dù ô-găng-guó gì nô̤i-ṳ̀ng.
Armenia

Armenia (Armenia-ngṳ̄: Հայաստան) sê Să̤ Ā gì siŏh ciáh guók-gă.

Dáik-ngṳ̄

Dáik-ngṳ̄ (Deutsch) sê Să̤ Gé-ī-màng-ngṳ̄ gì siŏh ciĕ, sê sié-gái ciō-iéu gì ngṳ̄-ngiòng cĭ-ék. Dáik-ngṳ̄ gâe̤ng Ĭng-ngṳ̄, Hò̤-làng-ngṳ̄ sê chĭng-chék. Ciòng sié-gái ī Dáik-ngṳ̄ có̤ mū-ngṳ̄ gì nè̤ng dŭ-liāng ô 9500 uâng gáu 1 é, iâ ô 2000 uâng nè̤ng ī Dáik-ngṳ̄ có̤ dâ̤ 2 ngṳ̄-ngiòng. Găk Ĕu-ciŭ gâe̤ng sié-gái gì-tă sū-câi, hŏk-hâu diē-sié dŭ ô gá Dáik-ngṳ̄.

Gruzia

Gruzia (Gruzia-ngṳ̄: საქართველო) sê siŏh ciáh guók-gă. Ĭ ôi-dé găk Să̤ Ā.

Huák-ngṳ̄

Huák-ngṳ̄ (français, la langue française) sê Ĕu-ciŭ Huák-guók-nè̤ng gâe̤ng Gă-nā-dâi Gā̤-bá̤ek Sēng (Québec) nè̤ng sāi gì ngṳ̄-ngiòng. Ĭng diŏh lĭk-sṳ̄ nguòng-ĭng, gĭng-dáng găh Hĭ-ciŭ iâ ô cêng sâ̤ guók-gă dò̤ Huák-ngṳ̄ có̤ guók-gă gì ciáng-sék ngṳ̄-ngiòng. Lièng-hăk-guók gâe̤ng gì-tă guók-cié cū-cék iâ ô kĕk Huák-ngṳ̄ siā ùng-giông.

Hàng-guók-ngṳ̄

Hàng-guók-ngṳ̄ (한국어) iâ hô̤ lā̤ Dièu-siēng-ngṳ̄ (조선말), sê sê sié-gái gà̤-lēng gì siŏh cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng. Ciòng sié-gái Hàng-guók-ngṳ̄ có̤ mū-ngṳ̄ gì nè̤ng dŭ-liāng ô 7400 uâng nè̤ng, duâi buô-hông sê diŏh Dâi-hàng Mìng-guók gâe̤ng Dièu-siēng Mìng-ciō-ciō-ngiê Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók.

Háng-ngṳ̄

Háng-ngṳ̄ (漢語), iâ hô̤ lā̤ Huà-ngṳ̄ (華語), sê Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók, Dṳ̆ng-huà Mìng-guók (Dài-uăng) gâe̤ng Sĭng-gă-pŏ̤ gì Háng-cŭk nè̤ng sāi gì siŏh cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng.

Găk hī gūi ciáh guók-gă diē-sié, guăng-huŏng dŭ ciŏng Háng-ngṳ̄-cŭk gì sū-iū ngṳ̄-ngiòng hô̤ lā̤ Háng-ngṳ̄, ciŏng gì-dṳ̆ng gì siŏh cṳ̄ng hô̤ lā̤ Pū-tŭng-uâ (iâ hô̤ lā̤ Guók-ngṳ̄) hô̤ lā̤ „Biĕu-cūng Háng-ngṳ̄“, gì-tă Háng-ngṳ̄-cŭk gì ngṳ̄-ngiòng dŭ ké̤ṳk ĭ hô̤ lā̤ „huŏng-ngiòng“. Sĭk-cié cuòi ùng-ciòng sê céng-dê é-ngiê siông gì „huŏng-ngiòng“, téng ngṳ̄-ngiòng-hŏk gì huŏng-miêng lì gōng, gōng Pū-tŭng-uâ gì nè̤ng táu-dā̤ dŭ tiăng mâ̤ huòi-é gì-tă „huŏng-ngiòng“, gó-chṳ̄ diŏh sáung ngṳ̄-ngiòng, ng-sê huŏng-ngiòng.

Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók, Dṳ̆ng-huà Mìng-guók (Dài-uăng) gâe̤ng Sĭng-gă-pŏ̤ gô-dā̤ dŭ dó̤i gáuk cṳ̄ng gì „huŏng-ngiòng“ có̤ guó páh-ák, gōng „huŏng-ngiòng“ gì nè̤ng muōng biéng muōng ciēu. Gáu hiêng-câi ciáh kăi-sṳ̄ ô bō̤-hô „huŏng-ngiòng“ gì siăng-ĭng.

Háng-ngṳ̄ Guăng-uâ

Háng-ngṳ̄ Guăng-uâ (漢語官話), iâ hô̤ lā̤ Guăng-uâ (官話), găk Dṳ̆ng-guók nàng-huŏng iâ ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ Báe̤k-huŏng-uâ (北方話), sê Háng-ngṳ̄-cŭk diē-sié gì siŏh cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng. Dṳ̆ng-guók dṳ̆ng-nguòng, dĕ̤ng-báe̤k să̤-báe̤k gâe̤ng să̤-nàng gì nè̤ng dŭ sê kĕk ciā ngṳ̄-ngiòng có̤ mū-ngṳ̄. Guăng-uâ iâ sê Háng-cŭk diē-sié sāi gì nè̤ng có̤i sâ̤ gì siŏh cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng, dŭ-liāng ô 9.6 é. Pū-tŭng-uâ sê Guăng-uâ gì siŏh cṳ̄ng huŏng-ngiòng.

Hĭ-báik-lài-ngṳ̄

Hĭ-báik-lài-ngṳ̄̄ (עברית) sê sê sié-gái ciō-iéu gì ngṳ̄-ngiòng cĭ-ék. Ciòng sié-gái ī Hĭ-báik-lài-ngṳ̄ có̤ mū-ngṳ̄ gì nè̤ng dŭ-liāng ô 800 uâng nè̤ng.

Hĭ-lé-nà̤

Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bāng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。

Hĭ-lé-nà̤ (希利尼, Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄: Ελλάδα) iâ hô̤ lā̤ Hĭ-lăk (希臘), sê sié-gāi huák-dăk gì gĕ̤ng-ngiĕk-huá guók-gă. Ĭ ôi-dé găk Dṳ̆ng-ĕu, nàng-buô sê Dê-dṳ̆ng-hāi. Hĭ-lé-nà̤ sê Ĕu-mèng gì sìng-uòng-guók.

Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄

Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bāng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。

Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄ sê Hĭ-lé-nà̤-nè̤ng gōng gì ngṳ̄-ngiòng.

Lá-dĭng-ngṳ̄

Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bāng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。

Lá-dĭng-ngṳ̄ (lingua Latīna) sê gū-cā sèng-hâiu gì siŏh cṳ̄ng Éng-Ĕu ngṳ̄-ngiòng, tŭng-hèng diŏh Lò̤-mā Uòng-guók, Lò̤-mā Gê̤ṳng-huò-guók gâe̤ng Lò̤-mā Dá̤-guók. Puâng lā̤ Lò̤-mā gŭng-dôi gì ū-lĭk cĭng-hŭk, Lá-dĭng-ngṳ̄ iâ iòng-tuóng gáu dó̤i Ĕu-ciŭ, Dê-dṳ̆ng-hāi duâi-buô-hông dê-kṳ̆, ī-hâiu găk Huák-guók, É-dâi-lé, Lò̤-mā-nà̤-ā, Ĭ-bī-lé-ā buáng-dō̤ buŏng-huá, mâing-mâing iēng-biéng có̤ gĭng-dáng-nĭk gì Huák-ngṳ̄, É-dâi-lé-ngṳ̄, Lò̤-mā-nà̤-ā-ngṳ̄, Să̤-băng-ngà-ngṳ̄, Buò-dò̤-ngà-ngṳ̄ dēng-dēng ngṳ̄-ngiòng. Să̤ Lò̤-mā Dá̤-guók miĕk-uòng hâiu, Lò̤-mā Tiĕng-cuō-gáu ciŏng Lá-dĭng-ngṳ̄ bō̤-liù có̤ gáu-huôi gì guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng, iâ sê Să̤-huŏng sié-gái gŏ̤-ngék dĭ-sék-hông-cṳ̄ gì tŭng-ê̤ṳng ngṳ̄-ngiòng. Ék-dĭk gáu 17 sié-gī, Lá-dĭng-ngṳ̄ dŭ sê Ĕu-ciŭ gáuk guók gì kuŏ-hŏk gâe̤ng hŏk-sŭk gì guók-cié ngṳ̄-ngiòng. Lá-dĭng-ngṳ̄ dó̤i Să̤-huŏng ngṳ̄-ngiòng ô sāng-sĕng cêng-·gó̤ chĭng-uōng gì īng-hiōng. Chiông Ĭng-ngṳ̄, chŭi-iòng ĭ gì ngṳ̄-huák cuō-iéu sê Gé-ī-màng-ngṳ̄, dáng-sê iâ cióh diē cêng sâ̤ Lá-dĭng-ngṳ̄ gì sṳ̀. Ô gūng-gié, 60% gì Ĭng-ùng dăng-sṳ̀ ô Lá-dĭng-ngṳ̄ sṳ̀-gṳ̆ng (duâi-buô-hông sê gĭng-guó Huák-ngṳ̄).

Ngò̤-lò̤-sṳ̆

Ngò̤-lò̤-sṳ̆ (俄羅斯, Ngò̤-lò̤-sṳ̆-ngṳ̄: Россия) sê sié-gāi huák-dăk gì gĕ̤ng-ngiĕk-huá guók-gă. Ĭ ôi-dé găk Dĕ̤ng-ĕu, báe̤k-buô sê Báe̤k-hāi.

Ngò̤-lò̤-sṳ̆-ngṳ̄

Ngò̤-lò̤-sṳ̆-ngṳ̄̄ (ру́сский язы́к) sê sê sié-gái ciō-iéu gì ngṳ̄-ngiòng cĭ-ék. Ciòng sié-gái ī Ngò̤-lò̤-sṳ̆-ngṳ̄ có̤ mū-ngṳ̄ gì nè̤ng dŭ-liāng ô 14400 uâng nè̤ng.

Nĭk-buōng-ngṳ̄

Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bāng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。

Nĭk-buōng-ngṳ̄ (日本語, Nĭk-ngṳ̄ huák-ĭng: [ɲihoŋɡo]), gāng-chĭng Nĭk-ngṳ̄ (日語), bàng-siòng iâ giéu Nĭk-buōng-uâ, sê chiĕu-guó 1.4 é Nĭk-buōng-nè̤ng gì ngṳ̄-ngiòng. Nĭk-ngṳ̄ gâe̤ng gì-tă ngṳ̄-ngiòng gì guăng-hiê gó muôi ngiēng-géu táu-tiék, ô nè̤ng gōng ĭ sṳ̆k diŏh Ă-ī-tái ngṳ̄-hiê, iâ ô nè̤ng gōng Nĭk-ngṳ̄ cê-gă dŭk-lĭk sṳ̆k diŏh siŏh ciĕ ngṳ̄-hiê. Nĭk-ùng iù săng cṳ̄ng ùng-cê cū-hăk siàng: Háng-cê, Hiragana (平假名), Katakana (片假名). Nĭk-ngṳ̄ iâ ô cê-gă gì Lò̤-mā-cê hiê-tūng. Nĭk-ngṳ̄ sêu bĕk cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng īng-hiōng hēng duâi: gū-cā ô 1,500 nièng gì lĭk-sṳ̄ Nĭk-ngṳ̄ hióng Háng-ngṳ̄ cióh diē cêng sâ̤ sṳ̀; gáu gê̤ṳng-dâi gâe̤ng hiêng-dâi, Nĭk-ngṳ̄ iâ hióng Ĭng-ngṳ̄, Dáik-ngṳ̄ dēng ngṳ̄-ngiòng cióh diē sṳ̀.

Pū-tŭng-uâ

Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bāng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。

Hiêng-dâi Biĕu-cūng Háng-ngṳ̄ (現代標準漢語), iâ hô̤ lō̤ Pū-tŭng-uâ (普通話), Guók-ngṳ̄ (國語) hĕ̤k-ciā Biĕu-cūng huà-ngṳ̄ (標準華語), sê Dṳ̆ng-guók dâi-lṳ̆k, Dài-uăng gâe̤ng Sĭng-gă-pŏ̤ gì guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng. Hiêng-dâi Biĕu-cūng Háng-ngṳ̄ gì huák-ĭng sê ī Báe̤k-gĭng huŏng-ngiòng ùi biĕu-cūng, sṳ̀-ngṳ̄ ī báe̤k-huŏng huŏng-ngiòng bàng-siòng sāi gì sṳ̀ có̤ gĭ-chū, ngṳ̄-huák áng-ciéu hiêng-dâi Háng-ngṳ̄ băh-uâ-ùng gì ùng-huák giĕ-cáik.

Téng ngṳ̄-ngiòng-hŏk gì huŏng-miêng lì gōng, Hiêng-dâi Biĕu-cūng Háng-ngṳ̄ sê Háng-ngṳ̄ Guăng-uâ gì siŏh cṳ̄ng huŏng-ngiòng.

Să̤-băng-ngà-ngṳ̄

Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bāng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。

Să̤-băng-ngà-ngṳ̄ (西班牙語, español) sê Éng-dô Ĕu-lò̤-bă Ngṳ̄-hiê Lá-dĭng-ngṳ̄-cŭk gì siàng-uòng, sê sié-gái ciō-iéu gì ngṳ̄-ngiòng cĭ-ék. Să̤-băng-ngà-ngṳ̄ sê Ĕu-ciŭ Să̤-băng-ngà-nè̤ng gâe̤ng Lá-dĭng Mī-ciŭ-nè̤ng sāi gì ngṳ̄-ngiòng. Să̤-băng-ngà-ngṳ̄ gâe̤ng É-dâi-lé, Huák-guók sê chĭng-chék. Ciòng sié-gái ī Să̤-băng-ngà-ngṳ̄ có̤ mū-ngṳ̄ gì nè̤ng dŭ-liāng ô 4 é nè̤ng.

Ukraine

Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bāng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。

Ukraine (Ukraine-ngṳ̄: Україна) sê sié-gāi gà̤-dēng gì siŏh ciáh guók-gă. Ĭ ôi-dé găk Dĕ̤ng-ĕu, báe̤k-buô sê Ngò̤-lò̤-sṳ̆.

Éng-nà̤-ngṳ̄

Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bāng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。

Éng-nà̤-ngṳ̄ (印尼語, Bahasa Indonesia) sê Mā-lài Polynesia ngṳ̄-cŭk gì siŏh cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng, iâ sê Éng-nà̤ gì guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng.

Ĭng-ngṳ̄

"Ĭng-ngṳ̄" sê siŏh piĕng Bàng-uâ-cê ùng-ciŏng, buóh ché̤ṳ Háng-cê bēng-buōng "英語", dók cē̤-nē̤.

Ĭng-ngṳ̄ (英語, English) kī-nguòng găh Ĭng-guók, hiêng-káik-sì ô 1 piĕ guók-gă gâe̤ng dê-kṳ̆ sāi Ĭng-ngṳ̄ có̤ guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng, gó ô iā sâ̤ guók-gă ciong Ĭng-ngṳ̄ diâng có̤ dâ̤-nê ngṳ̄-ngiòng.

Ĭng-ngṳ̄ sê góng sié-gái sāi-ê̤ṳng huōng-ùi dék kuák gì ngṳ̄-ngiòng. Góng sié-gái dâi-mō̤ ô 3 é 5,400 uâng nè̤ng kĕk Ĭng-ngṳ̄ có̤ dâ̤-ék ngṳ̄-ngiòng. Kĕk Ĭng-ngṳ̄ có̤ dâ̤-nê ngṳ̄-ngiòng gì ìng-kēu ô 1 é 5,000 uâng gáu 15 é. Ĭng-ngṳ̄ iâ sê Lièng-hăk-guók guŏng-huŏng ngṳ̄-ngiòng cĭ ék.

Gì-tă gì ngṳ̄-ngiòng

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.