Liù-giù

Liù-giù (琉球) sê să̤ Tái-bìng-iòng gà̤-lēng gì gùng-dō̤, téng Nĭk-buōng gì Giū-ciŭ (九州) chiŏng gáu Dài-uăng. Ciòng-buô dō̤-sê̤ṳ áng hèng-céng kṳ̆-mĭk, báe̤k-buô sê Kagoshima-gâing (鹿兒島縣), nàng-buô sê Okinawa-gâing (沖繩縣). Gùng-dō̤ gà̤-lēng tŭng-hèng Liù-giù-ngṳ̄.

Liù-giù Gùng-dō̤ sê Ā-iĕk-dái ké-hâiu, dĕ̤ng-tiĕng mâ̤ chéng, hâ-tiĕng cêng iĕk. Gáung-ṳ̄-liông iā gèng, bêng-chiā sêu hŭng-tăi īng-hiōng iā duâi.

Location of the Ryukyu Islands
Liù-giù Gùng-dō̤ gì ôi-dé.

Lĭk-sṳ̄

Gū-cā, diŏh Liù-giù Gùng-dō̤ gà̤-lēng ô 1 bĭk "Liù-giù-guók". Téng 1372 nièng kăi-sṳ̄, Liù-giù-guók cêu hióng Dṳ̆ng-guók céng-góng. Ôi-lāu huŏng-biêng Liù-giù sé̤ṳ-ciā, 1474 nièng, Dṳ̆ng-guók céng-hū diŏh Hók-ciŭ siék-lĭk Liù-giù-guāng (琉球館). Gūi báh nièng ī-lài, Liù-giù-guók gì ùng-huá sêu diŏh Dṳ̆ng-guók dĕk-biék sê Hók-ciŭ ùng-huá gì īng-hiōng. Găk 1879 nièng, Nĭk-buōng ciéng-liāng Liù-giù. Iù-sê kăi-sṳ̄ Liù-giù gì Nĭk-buōng-huá guó-tiàng.

Ryukyus-surrender
1945 nièng Mī-gŭng ciéng-liāng Liù-giù.

Nê-ciéng sèng-hâiu, Mī-guók gŭng-dā Liù-giù Gùng-dō̤, mūi 4 ciéh Liù-giù-nè̤ng cêu ô 1 ciéh sī. 1945 nièng, Nĭk-buōng sék-bâi, Mī-guók ciéng-liāng Liù-giù, ék-dĭk gáu 1972 nièng ciáh hèng Nĭk-buōng.

Liù-giù dŭk-lĭk ông-dông

Gĭng-dáng-nĭk, ô cêng sâ̤ nè̤ng nêng-ùi Liù-giù-nè̤ng ng-sê Nĭk-buōng-nè̤ng. Gé̤ṳ ngiēng-géu, buóh siŏh-buâng Liù-giù gṳ̆-mìng chĭng cê-gă có̤ "Liù-giù-nè̤ng", nâ ô 12% gì nè̤ng chĭng cê-gă có̤ "Nĭk-buōng-nè̤ng".

Ô siŏh piĕ nè̤ng piĕ-pàng Nĭk-buōng céng-hū kĭng-ciêng Liù-giù-nè̤ng, sĭk-hèng dùng-huá Liù-giù ùng-huá gì céng-cháik.

Găk Nĭk-buōng ô "Liù-giù dŭk-lĭk ông-dông" gì cū-cék còng-câi. Dáng-sê guók-cié ciō-iéu gì siŏh piĕ guók-gă, bău-guák Dṳ̆ng-guók gâe̤ng Mī-guók, dŭ ng ciĕ-tì Liù-giù dŭk-lĭk.

3 nguŏk 11 hô̤

3 nguŏk 11 hô̤ sê Gregorius Lĭk-huák nièng diē-sié gì dâ̤ 70 gĕ̤ng (nông-nièng dâ̤ 71 gĕ̤ng), liê nièng-dā̤ gó ô 295 gĕ̤ng .

5 nguŏk 15 hô̤

5 nguŏk 15 hô̤ sê Gregorius Lĭk-huák nièng diē-sié gì dâ̤ 135 gĕ̤ng (nông-nièng dâ̤ 136 gĕ̤ng), liê nièng-dā̤ gó ô 230 gĕ̤ng .

7 nguŏk 24 hô̤

7 nguŏk 24 hô̤ sê Gregorius Lĭk-huák nièng diē-sié gì dâ̤ 205 gĕ̤ng (nông-nièng dâ̤ 206 gĕ̤ng), liê nièng-dā̤ gó ô 160 gĕ̤ng .

Giū-mī-chŏng

Giū-mī-chŏng (Chṳ̆ng-sìng-ngṳ̄: 久米村 (クニンラ)), ciáng-sê miàng-cê hô̤ lā̤ Dòng-ìng (唐榮 hĕ̤k-ciā 唐營), sê gô-dā̤ Liù-giù-guók gì siŏh ciáh chŏng, diŏh gĭng-dáng Nā-bá-chê gì Giū-mī.

Gŏng-gé̤ṳ «Mìng-sṳ̄» gì gé-cāi, 1372 nièng, Liù-giù-guók Dṳ̆ng-săng-uòng Chák-dô hióng Mìng-dièu dièu-góng. Hī sèng-âu Liù-giù gié-sŭk iā lŏ̤h-hâiu, Ciŏ Nguòng-ciŏng cêu puái Hók-gióng-nè̤ng 36 sáng kó̤ Liù-giù diêu. Cī siŏh dêng nè̤ng cêu sê Mìng-ìng Săng-sĕk-lĕ̤k-sáng. Ĭ-gáuk-nè̤ng găk Liù-giù gióng-lĭk Giū-mī-chŏng lì diêu.

Gĭng-dáng Giū-mī-chŏng ī-gĭng mò̤ lāu. 1992 nièng, Hók-ciŭ-chê dó̤i-chiū Nā-bá-chê diŏh Giū-mī-chŏng gì nguòng-cī gióng-lĭk Hók-ciŭ-huòng, lì gé-niêng cī siŏh dâung lĭk-sṳ̄.

Iù-uōng-ĭk

Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bāng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。

Iù-uōng-ĭk (柔遠驛), iâ hô̤ lā̤ Liù-giù-guāng (琉球館), sê Hók-ciŭ Dài-gĕ̤ng gì siŏh cô̤ lṳ̄-guāng iông-sék gì gióng-dé̤ṳk.

Liù-giù-guāng sê Mìng-dièu Sìng-huá 8 nièng (1472 nièng) kī gì, ciŏng-muòng dò̤ lì diêu Liù-giù nè̤ng. Hī sèng-âu, Liù-giù-guók gì nè̤ng nâ sê buóh siōng gáu Dṳ̆ng-guók lì, nâ dé̤ṳng diŏh Hók-ciŭ siông-áng. Gó-chṳ̄ Mìng-dièu diŏh Dài-gĕ̤ng ciŏng-muòng kī siŏh ciáh Liù-giù-guāng ké̤ṳk ĭ-gáuk-nè̤ng diêu. Liù-giù gâe̤ng Hók-ciŭ ô iā dĕk-sṳ̀ gì lĭk-sṳ̄ guăng-hiê, Liù-giù-guāng găk cī diē-sié gì dê-ôi iâ sê iā dâe̤ng-iéu.

Liù-giù-guāng găk Muāng-chĭng gì Săng-huăng cĭ lâung dâi-dŏng ké̤ṳk có̤ sáng-dāu, gáu-muōi-lāu Muāng-chĭng céng-hū chók-cièng siŭ hō̤. 1875 nièng, Nĭk-buōng giòng-páuk Liù-giù gâe̤ng Dṳ̆ng-guók duâng-ciŏk ngôi-gău guăng-hiê, huāng-dó̤i Nĭk-buōng tūng-dê gì Liù-giù nè̤ng cāu lì Hók-ciŭ, diêu diŏh cŭ-uái, iéu-giù Muāng-chĭng céng-hū hióng Nĭk-buōng káung-ngiê. 1879 nièng Nĭk-buōng miĕk Liù-giù ī-hâiu, gó ô iā sâ̤ lì Hók-ciŭ gì Liù-giù nè̤ng diêu diŏh cī diē-sié. Gáu 1937 nièng Káung-nĭk Ciéng-cĕng báuk-huák ī-hâiu, diē-sié gì Liù-giù nè̤ng gĭ-buōng dŭ diōng chió lāu.

Gāi-gáik Kăi-huóng ī-hâiu, ĭng-ôi Hók-ciŭ chê-kṳ̆ gì kuóng-diēng, céng-hū duâi có̤ tiéh-chiĕng, Liù-giù-guāng iâ ké̤ṳk tiáh bàng-báik, ĭ gì miêng-cék nâ diông nguòng-lài gì 1/10 dŭ mò̤ gáu. 1992 nièng, céng-hū puái nè̤ng siŭ-hók ciā guāng, gāi miàng hô̤ lā̤ „Hók-ciŭ dó̤i-ngôi iū-hō̤ guăng-hiê-sṳ̄ báuk-ŭk-guāng“, ciŏng Hók-ciŭ gâe̤ng Liù-giù ô găng-guó gì nó̤h dò̤ ĕng cŭ-uái diēng-lāng. 1996 nièng, ké̤ṳk Hók-gióng-sēng céng-hū diâng có̤ „Sēng-gék ùng-ŭk bō̤-hô dăng-ôi“.

Liù-giù-guók

"Liù-giù-guók" sê siŏh piĕng Bàng-uâ-cê ùng-ciŏng, buóh ché̤ṳ Háng-cê bēng-buōng "琉球國", dók cē̤-nē̤.

Liù-giù-guók (琉球國, Chṳ̆ng-sìng-ngṳ̄: ルーチュークク) sê siŏh ciáh gô-dā̤ gì guók-gă, găk hiêng-câi Nĭk-buōng Okinawa-gâing gâe̤ng Kagoshima-gâing gì Amami gùng-dō̤.

Liù-giù diŏh Dài-uăng gâe̤ng Nĭk-buōng cĭ găng, gô-dā̤ hióng Dṳ̆ng-guók dièu-góng. 1609 nièng, Nĭk-buōng gì Satsuma-huăng chĭng-liŏk Liù-giù, giòng-páuk liù-giù iâ hióng ĭ dièu-góng. 1879 nièng, Liù-giù ké̤ṳk Nĭk-buōng miĕk lâi, gāi miàng hô̤ lā̤ Okinawa-gâing.

Liù-giù gâe̤ng Hók-ciŭ gì guăng-hiê iā chĭng, gĭng-dáng Dài-gĕ̤ng gó ô Liù-giù-guāng (琉球館), gô-dā̤ sê dò̤ lā̤ dêu Liù-giù-nè̤ng gì.

Liù-giù-ngṳ̄

Liù-giù-ngṳ̄ (琉球語) sê dó̤i Liù-giù gáuk-dê nè̤ng gì gáuk cṳ̄ng mū-ngṳ̄ gì tūng-chĭng.

Găk gô-dā̤ Liù-giù-guók gì sèng-âu, Chṳ̆ng-sìng-ngṳ̄ ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ Liù-giù-ngṳ̄. Bók-guó gĭng-dáng Chṳ̆ng-sìng-ngṳ̄ nâ sê Liù-giù-ngṳ̄ dâi-dŏng gì siŏh cṳ̄ng.

Mìng-ìng Săng-sĕk-lĕ̤k-sáng

Mìng-ìng Săng-sĕk-lĕ̤k-sáng (Chṳ̆ng-sìng-ngṳ̄: 閩人三十六姓 (ミンニン サンジュウルクシイ)), iâ hô̤ lā̤ Giū-mī Săng-sĕk-lĕ̤k-sáng (久米三十六姓 (クミ サンジュウルクシイ)), sê Mìng-dièu puái kó̤ Liù-giù kó̤ diêu gì Hók-gióng-nè̤ng 36 sáng gì tūng-chĭng.

Gŏng-gé̤ṳ «Mìng-sṳ̄» gì gé-cāi, 1372 nièng, Liù-giù-guók Dṳ̆ng-săng-uòng Chák-dô hióng Mìng-dièu dièu-góng. Hī sèng-âu Liù-giù gié-sŭk iā lŏ̤h-hâiu, Ciŏ Nguòng-ciŏng cêu puái Hók-gióng-nè̤ng 36 sáng kó̤ Liù-giù diêu, dó̤i-chiū hŭ-uái gì huák-diēng. Cī siŏh dêng nè̤ng dŭ diêu diŏh Giū-mī-chŏng diē-sié, dó̤i Liù-giù gì ngôi-găng góng-hióng iā duâi.

Okinawa-gâing

Okinawa-gâing (Nĭk-buōng-ngṳ̄: 沖縄県 (おきなわけん) Chṳ̆ng-sìng-gâing) sê Nĭk-buōng gì siŏh ciáh gâing, diŏh Liù-giù Gùng-dō̤ gà̤-dēng, Dài-uăng nè̤ng ék-buăng gó̤ ciā gâing hô̤ lā̤ „Liù-giù“ (琉球).

Okinawa nguòng-lài sê siŏh ciáh dŭk-lĭk gì guók-gă, hô̤ lā̤ Liù-giù-guók, 1879 nièng ké̤ṳk Nĭk-buōng miĕk lâi, gāi miàng hô̤ lā̤ Okinawa.

Okinawa-ngṳ̄

Okinawa-ngṳ̄ (沖縄語) sê Liù-giù Okinawa nè̤ng gì mū-ngṳ̄, gĭng-dáng gōng ciā uâ gì nè̤ng chă-bók-dŏ̤ ô 98 uâng.

Okinawa-ngṳ̄ gô-dā̤ sê Liù-giù-guók gì guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng, găk hī sèng-âu ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ Liù-giù-ngṳ̄. Bók-guó gĭng-dáng Liù-giù-ngṳ̄ ék-buăng cī sū-iū Liù-giù Mìng-cŭk mū-ngṳ̄ gì tūng-chĭng, Chṳ̆ng-sìng-ngṳ̄ nâ sê gì-dṳ̆ng gì siŏh cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng.

1879 nièng, Liù-giù ké̤ṳk Nĭk-buōng miĕk lâi, Nĭk-buōng céng-hū giòng-páuk Liù-giù nè̤ng gōng Nĭk-buōng-ngṳ̄, bêng-chiă dó̤i gōng Liù-giù-ngṳ̄ gì hŏk-sĕng tā̤-huák. Gó-chṳ̄ â̤ báik gōng Okinawa-ngṳ̄ gì nè̤ng muōng biéng muōng ciēu, gáu hiêng-câi Liù-giù nè̤ng ciáh kăi-sṳ̄ bō̤-hô Okinawa-ngṳ̄. Bók-guó, chŭi-iòng-gōng guók-cié gà̤-dēng ī-gĭng sìng-nêng sū-iū Liù-giù-ngṳ̄ dŭ ng-sê Nĭk-buōng-ngṳ̄ gì huŏng-ngiòng, gĭng-dáng Nĭk-buōng guăng-huŏng ĭng-ôi céng-dê gì sṳ̆-iéu, gó sê gó̤ ĭ Okinawa Huŏng-ngiòng.

Siông Chĭng

Siông Chĭng (尚清, 1497 n. - 1555 n.) sê Liù-giù-guók gì dâ̤ 13 dâi guók-uòng, 1527 nièng gáu 1555 nièng câi-ôi.

Ĭ sê Siông Cĭng gì giāng. 1537 nièng, páh giâ Iēng-mī gùng-dō̤, cī sêng-âu Liù-giù gì guók-tū miêng-cék có̤i duâi.

Siông Cĭng

Siông Cĭng (尚眞, 1465 n. - 1527 n. 1 ng. 12 h.) sê Liù-giù-guók gì dâ̤ 12 dâi guók-uòng, 1477 nièng gáu 1527 nièng câi-ôi.

Ĭ sê guók-uòng Siông Ièng gì giāng. Siông Ièng găk 1476 nièng bâng-sī ī-hâiu, buōng-dā̤ buóh siōng niông ĭ ciék-băng, dáng-sê hī sèng-âu ĭ guó sá̤, cêu niông chĭng-chĭng gì diê Siông Sŏng-ŭi dĕng-gĭ. Bók-guó Siông Cĭng gì nòng-nā̤ sĭng lā̤ mâ̤ sōng-kuái, Siông Sŏng-ŭi ciáh có̤ 6 gá nguŏk-nĭk cêu ké̤ṳk ĭ dṳ̆k lŏ̤k-dài, niông Siông Cĭng có̤ guók-uòng.

Siông Cĭng câi-ôi gì sèng-âu Liù-giù có̤i giòng-duâi, páh giâ Báik-dṳ̀ng-săng gâe̤ng Gṳ̆ng-gū. Ĭ â̤ giāng gáuk dê gì nè̤ng cô̤-huāng, ciŏng bĭng-ké ciòng-buô mŭk-siŭ, ĕng diŏh Siū-lī-siàng diē-sié. Bók-guó ciŏng-uâng có̤ iâ niông Liù-giù gì gŭng-sê̤ṳ biéng iā lŏ̤h-hâiu.

Siông Dáik

Siông Dáik (尚德, 1441 n. - 1469 n.) sê Liù-giù-guók gì dâ̤ 6 dâi guók-uòng, 1460 nièng gáu 1469 nièng câi-ôi.

1441 nièng, ĭ nòng-bâ Siông Tái-giū bâng-sī, iù ĭ lì ciék-băng. câi-ôi gì sèng-âu, gâe̤ng Tái-guók, Dièu-siēng dēng dēng guók-gă huák-diēng siŏng-ngiĕk guăng-hiê, Liù-giù muōng biéng muōng bó.

Siông Dáik tié-lāu páh Kikaiga Dō̤, có̤i-cṳ̄ng diŏh 1466 nièng ciŏng ĭ páh giâ lì. 1469 nièng, ciáh 29 huói gì Siông Dáik săng-mŭk-siŏh-sì sī kó̤, hiêng-dâi gì hŏk-ciā huài-ngì ĭ sê ké̤ṳk nè̤ng hâi sī gì. Ĭ sī lō̤ ī-hâiu, dâi-sìng Siông Ièng chuâng-ôi.

Siông Géng

Siông Géng (尚敬, 1700 n. 8 ng. 3 h. - 1752 n. 3 ng. 14 h.), cê Ūng-dṳ̆ng (允中), sê Liù-giù-guók gì dâ̤ 22 dâi guók-uòng, 1713 nièng gáu 1752 nièng câi-ôi.

Ĭ ciáh dĕng-gĭ gì sèng-âu Liù-giù iā bék. Gáu-muōi-lāu ĭ niông cê-gă gì sĭng-săng Chái Ŭng duâi có̤ gāi-gáik, Liù-giù ciáh kăi-sṳ̄ bó kī lì.

Siông Ièng

Siông Ièng (尚圓, 1415 n. - 1476 n.) sê Liù-giù-guók gì dâ̤ 7 dâi guók-uòng, 1469 nièng gáu 1476 nièng câi-ôi.

Ĭ nguòng-lài sê Siông Dáik gì siŏh ciáh dâi-sìng. Siông Dáik găk 1469 nièng sī lō̤ ī-hâiu chuâng-ôi. Ĭ diŏh 1476 nièng bâng-sī, hī sèng-âu ĭ gì giāng Siông Cĭng guó sá̤, gó-chṳ̄ iù ĭ gì diê Siông Sŏng-ŭi ciék-băng.

Siông Mŭk

Siông Mŭk (尚穆, 1739 n. 5 ng. 3 h. - 1794 n. 2 ng. 19 h.) sê Liù-giù-guók gì dâ̤ 23 dâi guók-uòng, 1752 nièng gáu 1794 nièng câi-ôi.

Siông Mŭk sê Siông Géng gì giāng. Ĭ câi-ôi gì sèng-âu, cié-dêng Liù-giù lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng tàu buô huák-lŭk.

Siông Tái

Siông Tái (尚泰, 1843 n. 8 ng. 3 h. - 1901 n. 8 ng. 19 h.) sê Liù-giù-guók gì dâ̤ 28 dâi guók-uòng, iâ sê có̤i hâiu siŏh ciáh Liù-giù-guók Dṳ̆ng-săng-uòng. 1848 nièng gáu 1879 nièng câi-ôi.

1879 nièng, Liù-giù ké̤ṳk Nĭk-buōng miĕk lâi, Nĭk-buōng ciŏng ĭ gó̤-lòng-chió buăng gáu Dŭng-gĭng kó̤ diêu. 1901 nièng sī diŏh Dŭng-gĭng.

Siông Īng

Siông Īng (尚永, 1559 n. - 1588 n.) sê Liù-giù-guók gì dâ̤ 15 dâi guók-uòng, 1573 nièng gáu 1588 nièng câi-ôi. Ĭ sê Siông Nguòng gì giāng.

Siông Ṳ̆k

Siông Ṳ̆k (尚育, 1813 n. 8 ng. 19 h. - 1847 n. 10 ng. 25 h.) sê Liù-giù-guók gì dâ̤ 27 dâi guók-uòng, 1835 nièng gáu 1847 nièng câi-ôi.

Ĭ sê Siông Hô̤ gì giāng. 1828 nièng, ĭ nòng-bâ huāng-káung Nĭk-buōng, ké̤ṳk guŏng kī lì, iù ĭ lì ché̤ṳ-lī dâi-gié. 1834 nièng Siông Hô̤ sī lō̤ ī-hâiu ciáng-sék ciék-băng.

Ĭ câi-ôi gì sèng-âu huák-diēng gáu-ṳ̆k, siŭ-gāi huák-lŭk dâi-dŏng mò̤ gáu gì dê-huŏng. Ĭ iâ buóh siōng huák-diēng gĭng-cá̤, bók-guó diŏh 1847 cêu bâng sī lāu, iù ĭ gì giāng Siông Tái lì ciék-băng.

Gì-tă gì ngṳ̄-ngiòng

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.