Báik-kuŏ-ciòng-cṳ̆

Báik-kuŏ-ciòng-cṳ̆ (百科全書) sê gái-siêu ìng-lôi sū-iū dĭ-sék hĕ̤k-ciā siŏh lôi dê-sék gì gĕ̤ng-gê̤ṳ-cṳ̆. Ciā cṳ̆ ék-buăng áng sṳ̀-diēng gì huŏng-sék biēng-bà̤, kĕk dèu-mĕ̤k có̤ gĭ-buōng dăng-nguòng, siū-cĭk gáuk cṳ̄ng līng-ṳ̆k gì miàng-sṳ̀, sṳ̆k-ngṳ̄, dê-miàng, sê̤ṳ-giông, ìng-ŭk, cáuk-pīng dēng dēng, bók-guó ng-siū-cĭk sṳ̀-ngṳ̄, gó-chṳ̄ gâe̤ng sṳ̀-diēng mâ̤ siŏh iông. Sié-gái gà̤-dēng bī-gáu chók-miàng gì báik-kuŏ-ciòng-cṳ̆ ô «Dâi Ĭng Báik-kuŏ-ciòng-cṳ̆» gâe̤ng «Sŭ-lièng Báik-kuŏ-ciòng-cṳ̆».

Dṳ̆ng-guók gô-dā̤ gì lôi-cṳ̆ (類書) gâe̤ng báik-kuŏ-ciòng-cṳ̆ gì séng-cék ô nék-giāng chiông, gó-chṳ̄ ô gì să̤-huŏng nè̤ng iâ dŏng cuòi sê siŏh cṳ̄ng báik-kuŏ-ciòng-cṳ̆. «Īng-lŏk Dâi-diēng» sê có̤i duâi gì siŏh buô lôi-cṳ̆, «Dâi Ĭng Báik-kuŏ-ciòng-cṳ̆» gōng ĭ sê „sié-gái lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng có̤i duâi gì báik-kuŏ-ciòng-cṳ̆“. Bók-guó, gĭng-dáng gì Wikipedia dèu-mĕ̤k só-liông ī-gĭng chiĕu guó «Īng-lŏk Dâi-diēng» lāu.

12 nguŏk 14 hô̤

12 nguŏk 14 hô̤ sê Gregorius Lĭk-huák nièng diē-sié gì dâ̤ 348 gĕ̤ng (nông-nièng dâ̤ 349 gĕ̤ng), liê nièng-dā̤ gó ô 17 gĕ̤ng .

Herodotus

Herodotus (Gū Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄: Ἡρόδοτος; ĭng-ĭk: Hĭ-lò̤-dŏ̤-dáik 希羅多德; sèng 484 n. - sèng 425 n.) sê Gū Hĭ-lé-nà̤ gì lĭk-sṳ̄ hŏk-gă, ké̤ṳk hâiu-sié nè̤ng cŏng-chĭng có̤ "Lĭk-sṳ̄ cĭ Hô" (Lá-dĭng-ngṳ̄: [Pater Historiae] ). Ĭ dék chók-miàng gì cáuk-pīng sê ĭ gì «Lĭk-sṳ̄». Cī buô cáuk-pīng gé-liŏh lāu huák-sĕng diŏh sèng 490 nièng gâe̤ng sèng 480 gáu sèng 479 nièng gì Hĭ-Pŏ̤ Ciéng-cĕng.

Herodotus gì lĭk-sṳ̄ cáuk-pīng diē-sié huāng-éng cêng sâ̤ dŏng-sì sié-gái gáuk dó̤i gì hŭng-sṳ̆k ìng-cìng. Pī-ṳ̀-gōng, ĭ ô siā gáu, Nà̤-lò̤-ò̤ nièng-nièng-màng có̤ duâi-cūi sê ĭng-ôi Hĭ-ciŭ nàng-sié gì suók iòng go̤. Ô nè̤ng gōng, Herodotus siā gì sṳ̄ cṳ̆ cĭng chiông ìng-lôi ùng-huá gì báik-kuŏ-ciòng-cṳ̆.

Herodotus gì «Lĭk-sṳ̄» siā diŏh sèng 431 nièng gáu sèng 425 nièng. Ciòng cṳ̆ ké̤ṳk hâiu-sié nè̤ng buŏng có̤ gāu buōng. Tàu lĕ̤k buōng gōng gì sê Pŏ̤-sṳ̆ Dá̤-guók buók-duâi gì guó-tiàng. Dâ̤ nê buōng gōng-sŭk Ăi-gĭk ké̤ṳk hăk-biáng diē Pŏ̤-sṳ̆ gì lĭk-sṳ̄. Â-sāu sé buōng sié lŏ̤h gōng Darius tūng-dê â-dā̤ gì Pŏ̤-sṳ̆ kuóng-diŏng, Ĭ-ó̤-nà̤-ā Có̤-huāng dēng-dēng gū-sê̤ṳ. Dâ̤ lĕ̤k buōng mièu-sŭk Pŏ̤-sṳ̆ dó̤i Hĭ-lé-nà̤ gì tàu huòi chĭng-liŏh, màng-muōi, Hĭ-lé-nà̤ găk Mā-lă-sŏng Ciéng-ĭk páh iàng Pŏ̤-sṳ̆. Muōi săng buōng gōng-sŭk Pŏ̤-sṳ̆ guók-uòng Xerxes ôi lāu bó̤ Mā-lăsŏùg Ciéng-cĕng gì siù miĕk-uòng Hĭ-lé-nà̤ sū huák-dông gì ciéng-sê̤ṳ, ék-dĭk gáu sèng 479 nièng Pŏ̤-sṳ̆ gŭng-dôi páh suŏ.

Bók-guó, Herodotus iâ ĭng-ôi ĭ siā gì lĭk-sṳ̄ mò̤ gŏng-gé̤ṳ sê̤ṳ-sĭk, mò̤ hŭng-biék cĭng gā, sêu diŏh hâiu-sié nè̤ng piĕ-pàng.

Wikinews

Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bāng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。

Wikinews (Wiki Sĭng-ùng) sê siŏh gá nô̤i-ṳ̀ng cê̤ṳ-iù gì sĭng-ùng huák-buó uōng-câng, sṳ̆k diŏh Wikimedia. Ĭ gâe̤ng Wikipedia gì kṳ̆-biék cêu chiông Jimmy Wales sū gōng gì: „Găk Wikinews, giĕng-dṳ̆k dà̤ bó̤-dô̤ dŭ sê siā có̤ gâe̤ng báik-kuŏ-ciòng-cṳ̆ gì ùng-ciŏng siŏng-dó̤i gì sĭng-ùng bó̤-dô̤.“ Wikinews gì bó̤-dô̤ sê guăng-diēng dṳ̆ng-lĭk gì.

Wikipedia

"Wikipedia" sê siŏh piĕng Bàng-uâ-cê ùng-ciŏng, buóh ché̤ṳ Háng-cê bēng-buōng "維基百科", dók cē̤-nē̤.

Wikipedia, iâ hô̤ lō̤ Wiki Báik-kuŏ (Wiki百科) sê 1 buô uōng-lŏk báik-kuŏ-ciòng-cṳ̆, găk 2001 nièng 1 nguŏk 15 hô̤ sìng-lĭk. Ĭ gì mŭk-dék sê gióng-lĭk 1 buô uòng-cuòng cê̤ṳ-iù, miēng-hié, dŏ̤-ngṳ̄ gì báik-kuŏ-ciòng-cṳ̆. Wikipedia ôi cêng sâ̤ nè̤ng tì-gṳ̆ng dĭ-sék gâe̤ng chăng-kō̤ cṳ̆-lâu. Ĭ gâe̤ng ék-buăng gì báik-kuŏ-ciòng-cṳ̆ có̤i duâi gì chă-biék cêu sê cuòng sié-gái giĕng-dṳ̆k nè̤ng dŭ â̤-sāi lì Wikipedia piĕng-siā, siŭ-gāi, tō̤-lâung ùng-ciŏng, gó-chṳ̄ ĭ gì cṳ̆-nguòng sê dék hŭng-hô gì.

Wikipedia ciō hŭk-ô-ké diŏh Mī-guók, bê-ê̤ṳng gì hŭk-ô-ké diŏh Hò̤-làng gâe̤ng Hàng-guók.

Gì-tă gì ngṳ̄-ngiòng

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.